گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال قبل، جمعه ۱۱ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۵:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

ای پیک راستان خبر یار ما بگو

احوال گل به بلبل دستان سرا بگو

مقصود از"پیک راستان" باد صباست که معروف است ازجانب منزلگاه معشوق می وزد وبوی معطّراورابه عاشقان می رسانند ومتقابلاً اخبار عاشقان رانیزبه معشوق می برد.

دستان سرا: داستان سرا، قصه گو

"گل" استعاره ازمعشوق و"بلبل" استعاره ازعاشق وخود شاعراست. همانگونه که بلبل با آوازخوانی قصّه ی اشتیاق خودرابازگومی کند حافظ نیزبا غزلسرایی داستان عشق خودرابازگومی کند...

معنی بیت: ای پیک صادق، ای نسیم صبا ازطرف معشوق خبری برای ما بیاور، ازاحوالات گل برای این بلبل داستانسرابگو.......

مرحباای پیک مشتاقان بده پیغام دوست

تاکنم جان ازسر رغبت فدای نام دوست

مخاطب این غزل زیبا احتمالاً پیرمغان می باشد هم او که ازمیان رهبران دینی وپیشوایان مذهبی، تنهاپیام آوریست که همه ی احترام وارادت قلبی حافظ را به خود اختصاص داده است. بعضی ها بااستنادبه ابیات زیادی ازدیوان حافظ، پیرمغان را استعاره ازحضرت زرتشت می دانند. حضرت زرتشت دربین بنیانگذاران دینی، تنهاپیام آوریست که زندگانی ونعمتهای دنیوی راستوده ومردم رابه جشن وخوشی وسرور دعوت کرده است. اوهرگز گریه وسوگواری راتوصیه نمی کند اوباشراب ورقص وآواز مخالفتی ندارد اوزندگی راضیافت می داند وجشن وضیافت راسپاسگزاری ازهستی. درمیان همه ی روشن ضمیران وپاک باطنان زرتشت منحصربفرداست. اوهیچ جنگی راخوب نمی داند وهمگان رابه شفقت ومهرورزی فرامی خواند.تمام مذاهب لذات دنیوی راممنون کرده ووعده ی چندین برابری آن را به پس ازمرگ ودردنیایی دیگرموکول کرده اند امادراین آئین بجای وعده ووعید؛بیشتر توصیه به شادیخواری شده است. باتوجه به همخوانی ونزدیکی افکارواندیشه های حافظ با زرتشت، بعید نیست که مقصودشاعراز پیرمغان هم اوبوده باشد. 

ازآن به دیرمغانم عزیز می دارند

که آتشی که نمیرد همیشه دردل ماست. 

🌿━━━━━━━━━━🌿

ما مَحرمان خلوت اُنسیم غم مخور

با یار آشنا سخن آشنا بگو

مَحرمان خلوت اُنس: دوستان نزدیک وآشنایان صمیمی که بایارمعاشرت داشته وبه خلوتگاه او رفت وآمد دارند.

معنی بیت: ای پیک صادق، نگران مباش ما بیگانه نیستیم ما ازیاران صمیمی ومعاشران یارهستیم خبرها واسراراورابه مابازگو که ما رازدارانیم.

حدیث دوست نگویم مگربه حضرت دوست

که آشنا سخن آشنا نگه دارد.

🌿━━━━━━━━━━🌿

برهم چو می‌زد آن سرزلفین مُشکبار

با ما سر چه داشت ز بهر خدا بگو

مشکبار: آنچه که بوی مُشک می پراکند، عطرآگین

معنی بیت: ای بادصبا وقتی که یارگیسوان عطرآگین خودراپریشان می ساخت چه منظوری داشت قصدداشت باعاشقان خویش چه کند؟ محض رضای خدا هرچه دیدی وهرچه شنیدی بگو.

روزاول رفت دینم برسرزلفین تو

تاچه خواهدشددراین سودا سرانجامم هنوز

🌿━━━━━━━━━━🌿

هر کس که گفت خاک دردوست توتیاست

گو این سخن معاینه در چشم ما بگو

توتیا: سُرمه، موادی که به منظورتقویت وزیبایی برچشم می کشند.

معاینه: بررسی وکشف وشهود

معنی بیت: هرکس که ادّعاکردخاک در دوست برای بینایی وزیبایی چشم مفیداست بگوبرای اثبات ادّعای خویش چشمان مارامثال بزند ماخاک دردوست راچون سرمه برچشم کشیده ونتیجه ی آن دیده ایم هرکس باورنمی کند می تواندصحّت این موضوع راباچشمان خویش دردیدگان مامشاهده کند.

گردهددستم کشم بردیده همچون توتیا

خاک راهی کان مشرّف گردد ازاقدام دوست

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن کس که منع ما ز خرابات می‌کند

گودرحضور پیر من این ماجرا بگو

خرابات: جایی مانند میخانه که رندان بی سامان وتهیدست درآنجا جمع شده وبه عیش‌وعشرت و باده‌پیمایی می پرداختند. امّا حافظ این واژه را براساس جهان بینی خویش غنی سازی کرده ودامنه ی معنای آن راتوسعه داده است.درنظرگاه حافظ خرابات درمقابل مسجد مکان ریاکاری زاهدان ریایی قراردارد.

خرابات به دومعنی بکارمی رود اول به معنی ظاهری وسطحی: مکانی درحاشیه وحومه ی شهرها که افراد بی خانمان وقماربازان وباده نوشان درآنجاجمع شده وبه دورازچشم ماموران حکومتی به فسق وفجورپردازند.

دوم به معنی باطنی وعرفانی: مکان معنوی ومعبدروحانی فارغ ازهردین ومذهب، که وارستگان ورهاشدگان ازتعلّقات دینی ودنیوی،عاشقان وجویندگان حقیقت درآنجاجمع شده وباراهنمایی پیری خردمندوفرزانه، اقدام به تخریب وویران ساختن هرآنچه(شامل باورهاواعتقادات،نامها،مقامها وموقعیتهای اجتماعی،فرهنگی، دینی، قومی،نژادی و.....) که درتعیین نوع شخصیت آدمی اثرگذاروشکستنی هستند می کنند وازهرنوع علایقی که وابستگی ایجادمی نمایدخلاص می گردند وبنای شخصیت خودراپس ازفروریختن دوباره بازسازی ،نوسازی وبهسازی نموده وازنو متولدمی گردند.

حافظ معمولا هردومعنی رامدنظرقرارمی دادتاخوانندگان ومخاطبانش هرکدام به فراخور فهم ودانش وطبع ومذاق خویش برداشتهای متفاوتی داشته باشند وازبرداشت معنی مایوس و دست خالی برنگردند.

پیر: دلیل وراهنما

معنی بیت: هرکس که ازخرابات رفتن ما خُرده می گیرد واتّهامات ناروا برخراباتیان واردمی سازد بگواگردلایل قانع کننده دارد این اتّهامات رادر حضورپیرروشن ضمیرما بگوید تاپاسخ دندان شکن بگیرد.

گرزمسجدبه خرابات شدم خُرده مگیر

مجلس وعظ درازست وزمان خواهدشد

🌿━━━━━━━━━━🌿

گردیگرت برآن در ِدولت گذار بود

بعدازادای خدمت وعرض دعا بگو

گردیگرت: اگرباردیگرتورا

معنی بیت: ای بادصبا اگرباردیگر به بارگاه دوست گذرکردی بعد ازابلاغ سلام ودعا وارادتِ ما، ازجانب ما بگوی:

🌿━━━━━━━━━━🌿

هر چند ما بَدیم تومارابدان مگیر

شاهانه ماجرای گناه گدا بگو

معنی بیت: هرچند که ما درحق توبی معرفتی کردیم توازروی بزرگواری ماراببخش وباآن بدی که کردیم ماراقیاس نکن بدی ازروی خطا واشتباه بوده نه عمد... خلاصه، ای بادصبا ماجرای خطا وگناه مارا بگونه ای بیان کن که مورد بخشش قرارگیریم همانگونه که ماجرای شاه وگدا رادرقصّه ها می گویند ودرآخرکار شاه ازروی بزرگواری خطای گدا رامی بخشد.

اگراحتمال زرتشت بودن پیرمغان صحت داشته باشد تمام ابیات این غزل، نوعی پوزش طلبی ازحضرت زرتشت می باشد وشاعرتقاضای عفو وبخشش می نماید. 

نزدیکی و همخوانی بیش ازحد، افکار خواجه حافظ بااندیشه های ناب حضرت زرتشت، بسیارزیاد وقابل تامّل هست وهمین امر سبب شده تا واژگان کلیدی پیرمغان،دیرمغان،خرابات مغان و... درکانون توجّه شاعر قرارگرفته ودر اغلب غزلها حضوری برجسته وملموس داشته باشند. اذهان مخاطبین غزلهای گهربار حافظ، هربارباخوانش این واژگان،به فرهنگ کهن ایران وآیین نیاکانمان پیش ازاسلام ارجاع می شود وبه تامّل واندیشه ورزی وادار می شوند. بنظرمی رسد که این اتّفاق،خواست قلبی شاعربوده است تا بدینوسیله فرهنگ وادب وآیین آن روزگاران به فراموشی سپرده نشوند. 

پیرمغان زتوبه ی ماگرملول شد

گوباده صاف کن که به عذرایستاده ایم

🌿━━━━━━━━━━🌿

براین فقیرنامه ی آن مُحتشم بخوان

با این گدا حکایت آن پادشا بگو

محتشم: دارای حشمت وشکوه،صاحب دولت وثروت، کنایه ازپادشاه

معنی بیت: ای صبا دربازگشت ازبارگاه او، نامه ی یارراباخودبیار وبراین فقیربخوان وعکس العملهای آن پادشاه رابراین گدا بازگوکن.

ای شاه حُسن چشم بحال گدا فکن

کاین گوش بس حکایت گوش وگداشنید

🌿━━━━━━━━━━🌿

جان‌ها ز دام زلف چو برخاک می‌فشاند

بر آن غریب ما چه گذشت ای صبا بگو

معنی بیت: ای صبا وقتی که یار زلف خویش رابازمی کرد وجانهای عاشقان ازچین وشکن زلفش برزمین می ریخت بگو که دل غریب ما درآن میان چه حالی داشت؟

مقیم زلف توشد دل که خوش سوادی دید

وزان غریب بلاکش خبر نمی آید

🌿━━━━━━━━━━🌿

جان پروراست قصّه ی اَرباب معرفت

رمزی برو بپرس حدیثی بیا بگو

"ارباب معرفت": دل آگاهان، فرزانگان، دراینجا همان مخاطب غزل(پادشاه) نیزمی تواند باشد

رمز: اشاره دراینجا منظوراین است که ای صبا توزیادحرف نزن به اشاره چیزی بپرس بگذاریار زیاد سخن بگوید.

حدیث: داستان

معنی بیت: ماجراهای فرزانگان(عاشقان ومعشوق) وداستان رفتارهای معشوق، پرورنده ی روح است و دل وجان ماراصفا وطراوت وانرژی می بخشد ای صبا برو سئوالی به اشارت بپرس وبیا پاسخ اورابه شرح وتفضیل چون داستانی برای مابگو تا بیشترمحظوظ گردیم.

جهان وهرچه دراوهست سهل ومختصراست

زاهل معرفت این مختصر دریغ مدار

🌿━━━━━━━━━━🌿

حافظ گرت به مجلس او راه می‌دهند

می نوش وتَرک زَرق زبهرخدا بگو

زَرق: دورنگی، ریاکاری

ترک زرق بگو: ریاکاری راترک کن

معنی بیت: ای حافظ با آن همه بدی که کردی اگر حُرمت تورا نگاه می دارند وبه مجلس شاه دوباره راهت می دهند به شکرانه ی این لطف، می بنوش وریا وتزویر ازخوددورکن.

حافظا علم وادب ورز که درمجلس شاه

هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود

پارسا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۳۷:

وقتی پای شاعری به بزرگی مولوی وسط هست قطعا چیزی در سخنش بوده که به طرز دیگری نمیتوانسته بیان کند
قطعا کسی که چیزی از مفهوم این شعر نمیفهمد نمیتواند درباره آن بگوید ربطی به دین ندارد و حتی از آن بالاتر بگوید این حرفها مخالف دین است
شاید اگر کس دیگری بود میتوانستم بپذیرم که منظور عرفانی ای نداشته مثل حافظ که علاوه بر اشعاری با مضمون عرفانی بالا اشعاری با مضمون کاملا زمینی هم دارد مثل شعر
می خوار و نظر بازم و میگویم فاش .....
اما وقتی داریم راجع به مولوی حرف میزنیم قطعا ما نفهمیده ایم و ایراد از او نبوده شاید هم به اقتضای آن زمان این مفهوم فقط بدین صورت قابل بیان بوده

اسما در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۲۰ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۴۴:

به نظر من خیام در این رباعی داره ترسش از مرگ رو بیان میکنه،که البته در دو مصراع اول روی شاد و بی خیال بودن تاکید میکنه ولی در بیت دوم به اون چیزی که خوشحالیشو به هم میزنه اشاره میکنه،مهتاب روی خاک یا همون مرگ.یعنی هرچقدر سعی میکنه خوشحال باشه بازم ترسی که از مرگ داره به سراغش میاد و اینجا در واقع داره خودشو نصیحت میکنه که سعی کن به مرگ فکر نکنی.

فاطمی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۵۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۰۸:

چرا بعضی ها دوست دارند شعرای حکیم ما را آلوده به فساد اخلاقی معرفی کنند و بعد هم به آنها اظهار ارادت هم بکنند !!!
سعی یک شاعر حکیم و دانا و اهل دین و دیانت بوده و بجای حرفها بهتر است از حکمت های سخنان هستم و بزرگان بهره ببریم.

امیر در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۲۰ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۴۱۴:

با سلام در بیت : دستی که به آرایش زلف سخن آموخت زلفت صحیح است که از قلم افتاده است

بهار فرزی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۱۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱:

در باب بیت ششم که از صفت برشده سخن رفت و بعضی آن را متعلق به سپهر و بعضی دیگر آن را متعلق به پرویزن دانستند، خرمشاهی در کتاب ذهن و زبان حافظ متذکر شده که برشده برای سپهر حشو است. چه سپهر برنشده نداریم. از این رو صفت برشده را برای پرویزن صحیح و معقول دانسته‌است. اما بعدها گفته که حدس و استدلال پیشین وی در آن کتاب درست نبوده‌است. چرا‌که ترکیب سپهر برشده بار‌ها در متون نظم پیش از حافظ به‌ کار‌ رفته‌است. برای مثال:
ز آه من نشگفت و ز چهرش ار گیرد سپهر برشده و چشم اختر آتش و آب (سنایی)
سپهر برشده رازی ندارد از بد و نیک که نه طلایه حزم تو را از آن خبرست (انوری)
به آب لطف تو آن را که تشنه کرد امید سپهر برشده ننمایدش سراب غرور ( انوری)
سپهر برشده را رای او به خدمت خواند کمر ببست به جوزا چو بندگان به دوال ( انوری)
سپهر برشده تا رای روشنش دیده‌ست ز برکشیدن خورشید و مه پشیمانست ( انوری)
نیافت گنج نظیر تو در مطاوی خویش سپهر برشده هرچند گرد خود برگشت ( کمال الدین اسماعیل)

پارسا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۰۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۳۷:

بزرگترین شاعر شعر و ادب فارسی
ازش انتظار نداشتم چنین شعری هم سروده باشه

Sahar در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۱۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۴۸ - تفسیر وَ هُوَ مَعَکُمْ:

سلام
لطف میکنید ابیات زیر رو برای من شفاف کنید؟
بند چشم اوست هم چشم بدش
عین رفع سد او گشته سدش
بند گوش او شده هم هوش او
هوش با حق دار ای مدهوش او

مهدی یوسفی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۱۲ دربارهٔ فیض کاشانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴:

باسلام، مصراع اول بیت پنجم احتمالا این گونه صحیح است : از ما طمع صلاح خامی است. و در بیت ششم مارا بر دوست... صحیح تر می نماید از لحاظ وزن. و همچنین مصراع دوم بیت آخر از نظر وزن کمی ثقیل است و شاید درست آن چیز دیگری بوده است. «ممنون از زحمات شما»

حسن علیزاده در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۲۴ دربارهٔ مسعود سعد سلمان » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۲۸۷ - از زندان بالاهور که مولد اوست سخن گوید:

با همین قافیه و ردیف، سید حامد احمدی از شاعران معاصر، نیز قصیده‌ای دارد بس شنیدنی. پیشنهاد میکنم اگر حوصله کردید حتما بخوانید. با مطلع «از گلشن اوفتاده به گلخن چگونه‌ای؟»

کرامت اله در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۳۵ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۶۳:

از دی که گذشت هیچ ازو یاد مکن
فردا که نیامده ست فریاد مکن
برنامده و گذشته بنیاد مکن
حالی خوش باش و عمر بر باد مکن

تماشاگه راز در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۲۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۵:

معانی لغات غزل (225)
حدیث:سخن نو، مطلب، قضیه، حادثه، ماجرا.
بحث:گفتگو.
ثلاثهِ غساله: سه تای شوینده و این اصطلاحی است که به سه قدح شراب گفته می شودکه علی الصباح می نوشیده و معتقد بر این بوده اند که قدح اول تشنگی را زایل وقدح دوم طعام را هضم وقدح سوم انبساط خاطر می آورد.
نوعروس چمن: کنایه از گل سرخ است.
حد:حدِّ اَعلی ، درجه کامل.
حد حسن یافت: به حد اکثر زیبایی دست یافت ، به کمال زیبایی رسید.
صنعت:سازندگی، هنرنمایی و کار سازی.
دلاّله:زن دَلال که واسطه آشنایی زنی با مردی می شود، زنی که مرد زن خواه جوانی وزن شوی جو را به هم رساند.
شکّرشِکَن: خورنده شکر، وکنایه از شیرین سخن است.
شکّر شِکَن شوند: شیرین گفتارشوند.
بنگاله:ناحیه یی در شبه قاره هند که امروز بین هند و بنگلادش تقسیم شده و بنگال شرقی به بنگلادش و بنگال غربی به هندتعلق دارد وعمده محصول آن نیشکر است.
سلوک: مسیر ومدارج،راهپیمایی،رفتار.
طی زمان ببین و مکان در سلوک شعر: در نوردیدن زمان ومکان را در پیشرفت شعر بنگر.
طفل:نوزاد جدید الولاده ، کنایه از شعر وشاعر وهمین غزل است.
یک شبه ره یکساله می رود:در طول یک شب راهی را می پیماید که در یک سال باید بپیماید ( راه یکساله تا بنگاله را می پیماید).
جاودانه: جادو وَش. جادو صفت ، سحر انگیز. کاروان سحر: کاروان جادو.
خوی:عَرق.
می خرامد:از روی ناز ووقار راه می رود.
عارِضِ: چهره.
ژاله:تگرگ ، شبنم ، قطره آب روان وسیال که صبح بر برگ گلها نشیند ، سرشک هوا در بامدادان.
از ره مرو: گمراه مشو ، از راه بیرون مرو ، از بیراهه مرو ، در اینجا کنایه از این است که گول مخور وغافل مشو.
عشوه:کرشمه و ناز وحرکات دلبرانه.
عجوز: پیر فرتوت.
مُکاره: زن فریبنده و پر مکر.
مُحتاله:زن حیله گرو مُزَور.
قدح لاله: پیاله لاله، حالت قدح مانند گل لاله.
سلطان غیاث دین: سلطان غیاث الدین ، منظور غیاث الدینبن سلطان سکندر فرمانروای بنگال است که در 768 هجری به سلطنت بنگال رسیدو مصراع( ساقی حدیث سرو گل ولاله می رود) . را به اقتراح نهاده وحافظ این غزل را در پاسخ می سراید. کار تو از ناله می رود: کار تو از ناله پیش می رود، کنایه از این که اشعار غنایی و متناسب با دستگاه آواز توسبب پیشرفت کار تو می شود.

معانی ابیات غزل( 225)
(1) ساقی! ( آگاه باش که) سخن از سرو و گل و لاله در میان است و به دنبال آن گفتگو در باره سه جام باده شوینده صبحگاهی است. (2) (بنابراین) شراب بیاور به ما بپیما که گل سرخ ، این نوعروس چمن به حدّ اعلای زیبایی و شگوفایی رسیده در حال حاضر کار به دست کار سازی و دلاّلگی باده است( تا مرا آماده رسیدن به وصال او کند ). (3) با این قند پارسی که به بنگاله می رود ، همه طوطیان سخنگوی هند شکر شکن و شیرین سخن خواهند شد. (4) بنگر که شعر چگونه مدارج پیشرفت را در زمان و مکان می پیماید که این نوزاد ، راهی را که در یکسال باید پیموده شود ، یک شبه در می نورد . (5) آن چشمان سحر انگیز زاهد فریب را تماشا کن که کاروانی از افسونگری و دلربایی به دنبالش روان است. (6) در حالی که عرق بر چهره اش نشسته ، با ناز می خرامد و از شرم روی او ،گل سمن غرق در عرق شده ژاله از چهراه ش روان است. (7) به فریب ونیرنگ دنیا گمراه و منحرف مشو که این پیرزن فرتوت در نشستن مکر می ورزد و در رفتن حیله گری می کند. (8) از سوی باغ پر گلِ شاه نسیم بهاری وزان است و از قطرات شبنم بامدادی ، باده در پیاله می ریزد. (9) حافظ از شوق حضور در مجلس سلطان غیاث الدین غافل مباش و بدانکه پیشرفت کار تو به ناله ترانه های شعر تو وابسته است.

شرح ابیات غزل(225)
وزن غزل: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن
بحر غزل: مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف
از آنجایی که این غزل در پایان ، به نام سلطان غیاث الدّین ، مسجل شده است نخست باید این شخصیت را بشناسیم.در بین حافظ شناسان محترم چند نظریه است.
1- شادروان دکتر غنی او را یکی از شاهزادگان سلسله آل مظفر می داند و معتقد است که کلمه سلطان جزء اسم این شاهزاده است و هرگز پادشاه نبودهاست و اوهمان سلطان غیاث الدین محمد پسرارشد سلطان عمادالدّین احمد بن مبارزالدین محمّداست که ذکر او در تواریخ آل مظفر آمده است.
2-نویسنده مؤلف _ گنج مراد ) آقای سیروس نیرو این شخصیت را برادر شاه شیخ ابواسحاق اینجو می دانند که بنا به نوشته ایشان از سال 736 تا سال 739 مستقلاً در شیراز حکومت می کرده است .
3- ادوارد بروان از قولی شبلی نعمانی می نویسد که این شخص یکی از ملوک هند است که حافظ را به هند دعوت کرده است.
4- آقای ر_ ذوالنّور در کتاب ( در جستجوی حافظ ) توضیح می دهند که در جلد اول تاریخ فرشته از غیاث الدین نامی نام می برد. که درسال 799 به مدت یکماه و چند ورز سلطنت کرده و در جای دیگر همین کتاب تاریخ فرشته ، ذکر غیاث الدین تغلق شاه ثانی ، نواده سلطان سرور شاه آمده که در سال 790 به سلطنت رسیده و پس از پنج ماه مرده است.
5-شادوران دکتر خانلری این شخصیت را همان غیاث الدّین محمد شاه دوم از سلاطین تغلقیه دهلی می دانند که از سال 725- 752 حکمران آن ناحیه بوده وبه زبان وآداب فارسی و سایر معارف تسلط داشته است.6- دکتر صفا در تاریخ ادبیات ایران در جلدسوم بخش 2 صفحه 1069 می نویسد:(… و یکجا هم از سلطان غیاث الدین بن سلطان سکندر فرمانروای بنگال که در سال 768 هجری بر تخت سلطنت بنگال جلوس کرده بود یاد نموده و علت آن بود که سلطان غیاث الدّین مذکور بنا بر مشهور مصراعی را طرح کرد بدین گونه ( ساقی حدیث سرو گلو لاله می رود ) و به حافظ فرستاد تاآن را تمام کند و حافظ غزلی به مطلع ذیل بد و بازفرستاد:
ساقی حدیث سرو گلو ولاله می رود وین حدیث با ثلاثه غساله می رود
اینک با توجه به همه موارد یادشده همینطور که شادوران دکتر حسینعلی هروی عقیده دارند این شخصیت همان فرمانروای کل بنگال است که دکتر ذبیح الله صفا معرفی کرده اند زیرا حال و هوای غزل از قبیل شکر شکنی طوطیان- طوطیان هند – بنگاله راه یکساله – همگی دلالت بر این دارد که این غزل برای سلطان بنگاله هند سروده شده است.
ذکر این نکته نیز ضرورت دارد که شادروان دهخدا در ذیل کلمه غیاث الدین می نویسند: ابن اسکندر معروف به اعظم شاه از ملوک بنگاله ، وی در سال 771 ه .ق بر سکندر شاه اول شورید و در سال 792 هجری قمری بر تخت نشست ( از معجم النساب زامباور ، ج 2، ص )427 و به دنبال آن شرحی را که در کتاب از سعدی تا جامی ادوارد برون آمده ذکر می کنند . بنابراین ، این سلطان غیاث الدین بن اسکندر معروف به اعظم شاه پس از جنگ وخروج بر سکندر شاه اول در منطقه خود صاحی کلام ونفوذ بوده ودر خلال سالهای 768 الی 792 مصراع اول مطلع غزل را برایحافظ فرستاده است و هر چند که پس از رحلت حافظ هم رسماً به سلطنت رسیده باشد و باید دانست که مورخین در ذکر سنوات چندان دقت کافی به کار نمی بردند.
اینک که شأن نزول و سبب سرودن این غزل معلوم ودانسته شد که حافظ به استقبال مصراع سلطان غیاث الدین بن اسکندر معروف به اعظم شاه حاکم بنگال هند رفته است درباره ثلاثه غساله توضیح مختصری داده می شود: حکماء یونان براین عقیده بوده اند که شراب نبیند پس از صرف غذا سبب هضم و گوارش آن و در نتیجه عامل شادابی است و این عقیده پس از ترجمه کتب حکماء یونانی و فلسفه سقراط وارسطو به عربها نفوذ کرده و حافظ نیز ازین مضمون را از شاعر عرب گرفته ومی گوید :
شرب النبیذ علی الطعام ثلاثهٌفیـها الشّـفـاء و صِـحَّه الابدان
و از آن پس به ادبیات فارسی سرایت کرده چنانکه امیر مغزی گوید:
می سه گانه باید اندر دست ما کز سه گانی سکر ما گردد تمام
وسنایی می فرماید:
ساقیا دل شد پر از تیمار ، پر کن جام را بر کف مانه سه باده گردش اجرام را
و خاقانی فرماید یک دکانی فقاع اگر یابم بـدل شـرب سـه گـانه یـی بخورم
اسدی طوسی گوید:
زگیـتی بدین در پناهد همی سـه جـام مـی لـعل خـواهـد همی
جم اندیشه از دل فراموش کرد سه جام می از پیش نان نوش کرد
در پایان این بحث ذکر این نکته ضرورت دارد که آنچه حکماء یونان معتقد بوده اند صرف سه پیمانه آب جو تخمیر شده ماءالشعیر بوده است نه شرابِ انگوری.
شرح جلالی بر حافظ دکتر عبدالحسین جلالی

رضا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۲۰ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۰:

در بیت دهم «امیدوار» به‌معنی راجی‌ست یا مرجوّ؟

شمس خراسانی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۵۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹:

واقعا یک عده بی علم و عمل به خودتون جرات میدید و در مورد حضرت حافظ حرف میزنید.لطفا فقط حافظ رو از لحاظ ادبی و وزن شعر و این گونه مسائل پیش پا افتاده بررسی کنید.در مورد عرفان و تصوف حضرت در جایگاهی نیستید که نظر بدید.یکیتون میگه حافظ مخالف تصوفه یکیتون میگه فلان و بهمان.قبل از اینکه حافظ رو تفسیر کنید در این غزل،اول باید صوفی را بشناسید.واقعا جای تاسف داره که ادبای جامعه که ادعای ادبیات فارسی رو هم دارند، از صوفی فقط پشمینه پوشی و گوشه نشینی را میدانند.ادبیات دوستانِ کشور که شما باشید وای به حال آیندگان

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۵۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷:

مخاطب و گوینده هم جوهر وجود انسان است و هم خداوند که خود جوهر وجود است. در طرف دیگر شیطان است آن خلقی که کنار ما نشسته و ما را گدا میخواند وبسوی خود..و همزمان خدا یاجوهر جان ماست که شاه است وما رامیخواند!

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۱۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۸:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

خستگان راچوطلب باشدوقوّت نبود​​​​​​​

گر تو بیداد کنی شرط مروّت نبود

 

مطابق معمول روی سخن باپادشاهست بعضی براین باورند که غزل دردوران تحملّ مجازات تبعیددریزد سروده شده و مخاطب غزل حاکم وقت یعنی شاه یحیی می باشد.

باتوجّه به اینکه هیچ سندقابل قبول وقانع کننده دراین مورد وجودندارد ودرمتن غزل نیزهیچ اشاره ای هرچند به زبان ایهام وکنایه به شاه یحیی نشده اظهارنظردراینکه مخاطب غزل چه کسی بوده ازحدظن وگمان چیزی فراترنخواهدبود. مخاطب هرکسی که بوده باشد چندان تفاوتی برای حافظ ندارد چراکه می دانیم حافظ غزل راخطاب به هرکس ودرهر موضوعی که آغازکرده باشدیک یا دوبیت بیشتربا مخاطب ویاپیرامون موضوع سخن نخواهدگفت وبی پرده به بیان باورها وعقاید حافظانه ی خویش خواهد پرداخت. غزل برای حافظ ظرفی مناسب برای سرریزشدن احساساتِ درونی وبستری مناسب برای طرح باورها ویافته های شخصیست.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

خستگان راچوطلب باشدوقوّت نبود

گر تو بیداد کنی شرط مروّت نبود

 

مطابق معمول روی سخن باپادشاهست بعضی براین باورند که غزل دردوران تحملّ مجازات تبعیددریزد سروده شده و مخاطب غزل حاکم وقت یعنی شاه یحیی می باشد.

باتوجّه به اینکه هیچ سندقابل قبول وقانع کننده دراین مورد وجودندارد ودرمتن غزل نیزهیچ اشاره ای هرچند به زبان ایهام وکنایه به شاه یحیی نشده اظهارنظردراینکه مخاطب غزل چه کسی بوده ازحدظن وگمان چیزی فراترنخواهدبود. مخاطب هرکسی که بوده باشد چندان تفاوتی برای حافظ ندارد چراکه می دانیم حافظ غزل راخطاب به هرکس ودرهر موضوعی که آغازکرده باشدیک یا دوبیت بیشتربا مخاطب ویاپیرامون موضوع سخن نخواهدگفت وبی پرده به بیان باورها وعقاید حافظانه ی خویش خواهد پرداخت. غزل برای حافظ ظرفی مناسب برای سرریزشدن احساساتِ درونی وبستری مناسب برای طرح باورها ویافته های شخصیست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

برای اوبیان باورها وطرح عقایدِ رندانه بسیارمهمترازشاه شجاع یا شاه یحیی وغیره می باشد. گرچه رابطه ی او بااین دوستان وهم پیاله ها بسیارعاطفی وعمیق بوده، لیکن برای حافظِ فرزانه ورند، مقابله با ریاکاری، آزادگی ووارستگی ازبندتعلّقات، توسعه ی عشق ومحبّت وانسانیت بسیاربا ارزش ترازاین رابطه هاست وحافظ درجریان همین رابطه هاست که فرصت بیان باورهای حافظانه راپیدا می کند.

"خستگان" دراینجا کنایه ازارادتمندان ودوستداران پادشاه می باشد.

چوطلب باشد: وقتی که اشتیاق دیداردارند.

قوّت نبود: توان وامکان نداشته باشند

معنی بیت:

درشرایطی که دوستداران وهواخواهان تو،اشتیاق دیدار دردل دارند امّاتوان وامکان انجام ندارند ازانصاف ومردانگی به دوراست که درحق آنها جوروجفا روا داری و نسبت به حالشان بی التفاوت باشی!

رنج مارا که توان بُردبه یک گوشه ی چشم

شرط انصاف نباشد که مدارا نکنی

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

ماجفاازتوندیدیم وتوخود نپسندی

آنچه درمذهبِ ارباب ِطریقت نبود

 

"طریقت" : دومین منزل از منازل سه گانه ی ارباب سلوک که عبارت است از: شریعت ، طریقت ، حقیقت.

بعضی حافظ را به استناد ابیاتی ازاین دست طریقتی می دانند غافل ازاینکه حافظ درجستجوی حقیقت، بی پروا تر وبی قرارتر ازآن بود که درپشت مرزها ومنازل سلوک حوصله ی توقّف داشته باشد! چنانکه ازغزلیّات اواستنباط می شود حافظ درپی یافتن حقیقت،گرچه به هرمذهب وهرمسلکی روی آورد لیکن درهیچ یک ازآنهاقرارپیدانکرد وآرام نگرفت وباقی نماندتااینکه درنهایت به یک نوع روشن بینی و آزاداندیشیِ حافظانه ومنحصربفرددست یافت.

اوبه هیچ فرقه ومسلک ومذهب سازمان یافته تعلّق ندارد اوآزاداندیشی بااندیشه های نابِ فرا قومییست ودرعین حال به همه ی مذاهبی که برپایه ی عشق ومحبّت وانسانیّت می اندیشند تعلّق دارد.

حافظ همانگونه که به مددِ نبوغ خویش، واژه ی "رندی" راغنی سازی کرده وبه معنای آن ژرفا بخشیده است "طریقت" رانیزبه همان سیاق به مرورغنی سازی نموده وسرانجام طریقتی حافظانه خَلق کرده است. طریقتی که منحصربفرد است وبا طریقت صوفیان تفاوتهای اساسی دارد. دراینجانیزاشاره به همان طریقتِ خاص رندی وحافظانه هست نه آن طریقتی که صوفیان درخانقاهها بدان می پرداختند. حافظ ازصوفیگری وفرقه گرایی وتعصّب وخشکه مغزی بسیاربیزاربود وراه رستگاری راتنها درعشقبازی، انسانیّت و ورهاشدن ازهمه ی تعلّقات وتعصّبات دنیوی ودینی می دانست.

اربابِ طریقت: صاحب منش ومرام ومعرفت

شاعروقتی خود نیزمتوجّه می شود که با محبوب والامقام خویش (مخاطبِ غزل) باجسارت وگستاخانه سخن گفته و پارا ازحدودِ عاشقی فراترگذاشته است رندانه وباتعارفی حافظانه! نرمش وملایمت راچاشنی سخن قرارداده ومی فرماید:

ای محبوب، ماهرگز ازجانب شما هیچ کم التفاتی وجوروجفا ندیده ایم! درحقیقت توخودمخالف ستم پیشگی هستی وبه اراده ی خویش نمی پسندی که بیدادگرباشی ودوستدارانت رابیازاری! توخودصاحب مرام ومنش رندی هستی وبه مسلکِ رندانِ وارسته ازبندِ تعلّقاتِ دُنیی ودینی ایمان داری وچون می دانی که آزاردیگران دراین مذهب پسندیده نیست ازهمین رو نمی پسندی واجازه نمی دهی که درحق ما جفایی شود!

برمن جفازبخت من آمد وگرنه یار

حاشاکه رسم لطفِ طریقِ کرَم نداشت

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

خیره آن دیده که آبش نَبرَدگریه ی عشق

تیره آن دل که در او شمع ِمحبّت نبود

 

معنی بیت: دیده ایی که ازعشق گریه نکرده وسیلاب عشق راتجربه نکرده باشد همیشه خیره فرومی ماند وجاذبه ها وزیبائیها رانمی بیند(گریه ی عشق چشمهای عاشق رابه روی زیبائیهابیناتر وبازمی کند)

دلی که دراوچراغ عشق ومحبّت روشن نشده باشد دلیست که در تاریکی وظلمت فرورفته است(شمع محبّت درون آدمی راروشن می سازد)

چراغ صاعقه ی آن سحاب روشن باد

که زدبه خرمن ِ ماآتش محبّت او

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

دولت ازمرغ همایون طلب وسایه ی او

زان که بازاغ وزغن شهپردولت نبود

 

دولت: رستگاری،ثروت،اعتبار،قدرت

مرغ همایون: مرغ افسانه ای هما که نمادِ خوشبختی ودولت است. درداستانهای قدیم می بینیم که هرگاه می خواهندپادشاه انتخاب کنند مرغ هما رارهامی کنند برشانه ی هرکسی بنشیند اوبه عنوان پادشاه انتخاب می شود. سایه ی این مرغ که نمادخوش اقبالیست مبارک است ودولت ببارمی آورد. مرغ هما کنایه ازکسیست که طبع بلندی داشته وصاحب منش ومرام ومعرفت هست.

"زاغ وزغن" نسبت به مرغ هما بی خاصیت هستند ونه تنهاهیچ دولتی درسایه ی آنهاشکل نمی گیردبلکه شومی وبدیُمنی نیزببارمی آورند ودراینجا نقطه مقابل مرغ هما قرارگرفته اند. "زاغ وزغن" کنایه ازکسانیست که دارای طبع پست وزبونی هستند وبرای پرکردن شکم خود برسرهرسفره ای حاضرشده ومناعت طبع خودرا زیرپامی نهند.

معنی بیت: ای دل اگرخواهان عزت وشرف واعتبارهستی ازهرکسی توقّع نداشته باش فقط درسایه ی مرغ همایونی می توانی به دولت برسی، انتظارداشتن اززاغ وزغن، انتظاری بیهوده وبی ثمراست دل به صاحب منش وصاحب دلی فرزانه ببند وازاوطلب کن تادولتمندگردی.

همایی چون توعالیقدر وحرص استخوان تا کی؟

دریغ آن سایه ی همّت که برنااهل افکندی!

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

گرمَددخواستم از پیرمُغان عیب مکن

شیخ ماگفت که درصومعه همّت نبود

 

درموردِ "پیرمغان" قبلاً توضیحات زیادی داده شده است. درست است که به روشنی مشخصّ نیست که منظورازپیرمغان چه کسی است، واحتمال قوی این است که این"پیر" اصلاً وجودِ خارجی نداشته ویک شخصیّتِ خیالی بوده است. حافظ ازآنجا که وسواس زیادی برای انتخابِ راهنما وپیرداشته، ناگزیر در کارگاهِ خیال دست به آفرینشِ یک پیری روشن ضمیربه سلیقه وسبک وسیاق حافظانه ی خود زده، به او شخصیّتِ کامل بخشیده، سپس وی رابه عنوان الگو و شاخص قرارداده تا بظاهرچنین وانمودکند که رفتارهای خودرامطابق فرمان اوتنظیم می کند. حافظ خود به لطف وعنایت خداوند به مقام روشن ضمیری نایل شده و قدرت درک و تشخیص سره ازناسره وحق ازناحق رابدست آورده بود.

به هرحال پیر مغان حافظ،هرکه بوده باشد باتوجّه به ویژگیهایی که ازاوتوصیف کرده یک انسانِ کامل،آگاه،پاک نیّت ونیک رفتار ونیک کردار بوده است.

بسیاری بااستنادبه اشعاری ازاین دست که تعدادآنهانیز انصافا کم نیستند براین باورند که حافظ دراواخرعمر گرانبهای خود به مذهب زرتشت گرویده بود ومقصود از پیرمغان همان "حضرت زردشت" است. گرچه ارادات خالصانه وناتمام حافظ به زرتشت، انکارناپذیرهست واین فرزانه ی بی مثال تنها رهبر مذهبی موردعلاقه واحترام حافظ می باشد لیکن گرویدن به مذهب زرتشت، قابل باورنیست چرا که حافظ فارغ ازتعصبّات فرقه ای، قومی، نژادی،فقط به عشق وانسانیّت ومحبّت می اندیشیده ودر این مسیرازهیچ کس پیروی نمی کرده است.

اوخود به تنهایی یک مذهب ومَسلکِ تمام عیاربا محوریّتِ انسانیّت است وعشق درسرلوحه ی باورها واعتقاداتِ اوقراردارد. حافظ فقط "حافظ" است وهیچ برچسبی براندیشه های فراقومی وفرامذهبی اونمی چسبد.

وقتی حافظ می فرماید: اگرمن ازپیرمغان مددخواستم عیب مکن! بنظرچنین می رسدکه این پیر واین راهنما کسیست که درنظرگاهِ متشرّعین چندان جایگاهی ندارد ومورد قبول آنهانیست وازهمین رو حافظ پیشاپیش ازآنهامی خواهد که خُرده نگیرند چون کسی راانتخاب کرده که هیچ ایرادی براو واردنیست. (باتوجه به اینکه اندیشه های پرنیانی حضرت زرتشت جهانشمول وفرادینی_مذهبی بوده وموردقبول اغلب اندیشمندان ونظریه پردازان جهانیست وهیچ جنگ وستیزی رامحترم نشمرده وکسی رامجبوربه پذیرش مذهبی ننموده است به احتمال زیاد منظور حافظ ازپیرمغان می تواند همین شخصیت آسمانی بوده باشد)

معنی بیت: من اگرازصومعه دلزده ورویگردان شده وپیرمُغان را به عنوان راهنما ورهبرخود انتخاب کردم برمن خُرده مگیرید خودِ شیخی که درصومعه به عنوان راهنمای صوفیان هست به این نکته اشاره می کرد که صومعه اسیرافکار پوسیده وخرافات شده ودرمیان صوفیان هیچ همّت واراده ای برای جُستن حقیقت وجودندارد!

زکُنج صومعه حافظ مجوی گوهرعشق

قدم برون نه اگرمیل جستجو داری

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

چون طهارت نبودکعبه وبتخانه یکیست

نبود خیر در آن خانه که عصمت نبود

 

طهارت: پاکیزگی، پاکیزگی دل وجان، پاکی ظاهروباطن.

عصمت: نگهداری نفس ازگناه، پاک دامنی

معنی بیت: چنانچه ظاهروباطن آدمی ازرذایل اخلاقی مثل دروغ،بخل وحسد،کینه، فرومایگی وپستی وپلیدی پاک نگردد کعبه وبتخانه برای اویکیست چنین شخصی اگراحرام ببندد ودر طواف کعبه درآید وخادم الحرمین هم بوده باشد بازهم لجن است همه ی ارزش معنوی انسانها به پاکی پندار وافکار وکردارآنهاست وبرعکس اگرکسی به فضایل اخلاقی آراسته باشد وناگزیردرجایی مثل بتخانه قرارگرفته باشد بازهم اوطاهر وپاک وباارزش است چراکه میزان درپیشگاه عدل الهی نیز پاکیزگی قلب ودل وجان آدمیست. درخانه ای که پاکدامنی نباشد ومحل ارتکاب گناه ورذایل اخلاقی باشد هرگز درآنجا اثری ازخیروبرکت نخواهدبود.

به طهارت گذران منزل پیریّ ومکن

خلعت شعیب به تشریف شباب آلوده

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

حافظا علم و ادب ورز که درمجلس شاه

هر که را نیست ادب لایق صحبت نبود

 

درپایان غزل مطابق معمول خود را خطاب قرارداده ومی فرماید: ای حافظ سعی کن صاحب علم وفضل وادب باشی تا بتوانی سری درمیان سرها برآورده ودرمجلس شاه جایی برای خود بازکنی هرکسی که ازادب و نزاکت دوربوده باشد شایستگی همصحبتی بابزرگان راازدست می دهد!

قدم منه به خرابات جزبه شرط ادب

که سالکان درش محرمان پادشهند

شاهین در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۰۶ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا » بخش ۵ - حکایت:

در مصراع دوم بیت هشتم واژه "نمی کرد" چندان درست نیست. "نیارست" بهتر می نماید چرا که ناتوانی را می رساند ولی نکردن نتوانستن را نمیرساند

سمیه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۳۶ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب اول در عدل و تدبیر و رای » بخش ۸ - حکایت در معنی شفقت:

درود بر شما. من کلیات اشعار سعدی علیه الرحمه را دارم. اما همین شعر زیبا تا بیت ( نکردند رغبت هنر پروران ... ) در آن کتاب آمده.
خب این یعنی کتاب من که تصحیح یکی از بزرگان هم هست ناقصه؟
ممنون میشم راهنمایی بفرمایید. لطفا اگر مقدور هست به ایمیل بنده جواب رو ارسال کنید. با سپاس

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۵۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸:

میفرمایند که بدون تفکر وفهم حقیقت وحق و اصل انسانی خویش قافله بشر راحت نگذرد واینهمه پیامبر آمده تا مارا به خود و یکتایی خدا برساند و...

مهدی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۸۰:

با سلام . دوستان آیا مولانا این شعر را برای شمس سروده یا خیر؟

۱
…
۳۰۴۱
۳۰۴۲
۳۰۴۳
۳۰۴۴
۳۰۴۵
…
۵۸۷۳