گنجور

حاشیه‌ها

۷ در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۵۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۰:

در آب دو دیده از تو غرقم
و امید لب و کنار دارم
لب و کنار یعنی لب و آغوش ولی با آوردن آب و غرق در نیم بیت نخست کنار معنی ساحل هم میدهد که به این ایهام آماده گویند.یعنی با آوردن آب و غرق ذهن آماده پذیرش کنار و ساحل است.

بابک چندم در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۷:

پوزش،
@خانوم نرگس به جای مبینا

بابک چندم در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۷:

@محمد صابری منش،
کِی بفریبد شها؟ دولت فانی مرا...
"دولت"یعنی اقبال، سعادت. دولتِ فانی یعنی اقبال و سعادت ناپایدار (هرآنچه که به فنا یا نیستی میرود)... اشاره او به جهان هستی است که هر آنچه هم که در آن خوش یمن و پرسعادت است عاقبت نیست شده و از میان می رود.
در این مصرع از شَه می پرسد که جهان هستی و فانی کِی می تواند او را بفریبد زمانی که از لطف و کرم او (همان شه) مولوی به بقا (جاودان بودن، خارج از بعد هستی) می نگرد...خلاصه تر آنکه: جهان مادی و تمام اجزایش به فنا می روند و می باید به آنچه که فنا ندارد (بقا) روی آورد...
@مبینا
وصف العیش نصف العیش،
اگر که شاعر هدفش راحت بودن مخاطب در فهم بیان بود یقیناً به نثر ساده می نوشت و نه نظم...زمانی که خواننده همان تامل و کنکاشی را فرمودید به کار برد آنگاه گویی زمین و زمان می ایستند و درک معنی و شیرینی آن صد چندان می شود...
توصیه من به شما که راه راحت را انتخاب نکنید و در تامل و کنکاش کوشا باشید...

مهرآفرین محمدی در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۳۰ دربارهٔ نصرالله منشی » کلیله و دمنه » باب الاسد و الثور » بخش ۳۴ - حکایت طیطوها:

لطفا اصلاح شود:
آورده‌اند که نوعی است از ...

noooooshin در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۱۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۸۰:

میشه لطفا کسی شعرها رو کمتر تفسیر کنه و بیشتر معنیشو به زبون فارسی مدرن بنویسه مرسی اه

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۴۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۶:

نسبت مکن به غیر که این‌ها خدا کند
خوانش اول - (جبری) :
حکیم به غیر نسبت مکن که رنج و راحت را خدا میدهد ما باید تسلیم باشیم
خوانش دوم - (اختیاری) :
حکیم به خدا نسبت مکن که رنج و راحت را خدا میدهد . خدا به ما اختیار داده که سرنوشت خود را خود بسازیم
العاقل یکفیه بالاشاره

۷ در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۰۷ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران » بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال:

مست در بیت دوم به معنی زار .و نزار است مانند مستمند
اگر شاخ بد خیزد از بیخ نیک
تو با شاخ تندی میاغاز ریک
به جای ریک باید ویک باشد که یعنی وای بر تو
گر از بفگند فر و نام پدر
تو بیگانه خوانش مخوانش پسر
گر او بفکند فر و نام پدر
کرا گم شود راه آموزگار
سزد گر جفا بیند از روزگار
چندین چراغ دارد و بیراهه میرود
بگذار تا بیفند و بیند سزای خویش
سعدی
همان تازی اسپان آگنده یال
به گیتی ندانست کس را همال
تازی یعنی تازنده و در برابر آن یابو میباشد که باری است.
اگر در خورم بندگی شاه را
گشاید بر تخت او راه را
گشایید باید باشد
بگفتا که رامشگری بر درست
ابا بربط و نغز رامشگرست
نوشتن بربت به شکل بربط نشان نادانی است.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۵۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۱:

https://rezasaghy.blogfa.com/

در آکه در دل خسـته توان در آیدباز

بـیا که در تن مرده، روان در آید باز

این غزل ، زبان حالِ عاشقی منتظرو دیده به در دوخته هست که ازشدّت اشتیاقِ دیدار،جانش برلب رسیده وآرزومندِ دیدارمعشوق است.

بعضی ازحافظ پژوهان، ازجمله استادسعیدنفیسی براین باورندکه مخاطب بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ، خانم جَهانْ‌مَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانی است که در نیمه دوم سده هشتم هجری می‌زیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند. لیکن باتوجه به اینکه هیچ اسمی از وی دردیوان حافظ نیامده بنظر میرسد این برداشت صحّت نداشته باشد. تنها دلیل استادنفیسی، مشابهت موضوعات غزل وهم قافیه وهم ردیف بودن تعدادی ازغزلهای دوشاعر می باشد. درصورتی که این دلیل نمی تواند سندی مطمئن بر روابط عاطفی این دوشاعربوده باشد. چراکه درآن روزگاران معمولاً درمحفل شعرا یک وزن وقافیه ازسوی پادشاه یا ریش سفیدمحفل مطرح می شد وشاعران برهمان وزن وقافیه غزل می سرودند وباهم مشاعره می نمودندوقدرت نبوغ خویش رابه رخ یکدیگرمی کشیدند. بدیهی است که بااین شیوه، اغلب غزلهای شاعران ازلحاظ، مضمونها وموضاعات وهمچنین کلمات وواژه های انتخابی، تقریباً مشابه هم سروده می شد ودرنتیجه این ظن وگمان رادراذهان بعضی ایجادمی نمودکه این شاعران احتمالاً باهمدیگر ارتباطات عاطفی داشته اند که اینچنین دریک ردیف وقافیه غزل سروده اند بگذریم

غزل خطاب به محبوب است

ای دوست،لطف ومرحمتی کن و به خانه‌ام بیا به دیدارم بیا تا این دلِ عاشق ِ آزرده خاطر، دوباره نیرو وانرژی گیرد، طبیبانه بر بالینم بیا ،درفراقِ تو مبدّل به جسمی بی جان شده ام بیاتا تنِ بی‌جانم دوباره جان بگیرد.

معشوق درادبیاتِ ما همچون دمِ عیسی که به مردگان جانی دوباره می بخشد،به عاشقانی که جانشان درآتشِ غمِ فراق سوخته،زندگیِ دوباره می بخشد.

زدست شاهد نازک عذارعیسی دم

شراب نوش ورها کن حدیثِ عاد وثمود

امّابعضی اوقات،معشوقِ حافظ دراحیای مردگان، دست برترداشته وازاونیزماهرتراست.

ازروان بخشی عیسی نزنم دم هرگز!

زانکه درروح فزایی چولبت ماهرنیست

🌿━━━━━━━━━━🌿

بیاکه فُرقت توچشم من چنان دربست

که فـتح باب وصالت مگر گـشاید باز

که : حرف تعلیل ، زیرا که

فُرقت : دوری ، جدایی

فتح : گشودن ، بازکردن

فتح باب : در را گشودن ، کاری را آغاز کردن

مگر : شاید ، در اینجا : حتماً

"چشم من چنان در بست" یعنی چشمانم را کور کرد .همانگونه که چشمان یعقوب در فراقِ یوسف بسته شد.

معنی بیت : دوری وهجرانِ تو چشمانم را چنان کور کرده، که فقط آمدنِ تو ووصالِ تو می تواند بینایی رابه چشمانم بازگرداند! اگر ازروی لطف وعنایت در به روی من بگشایی،ازشوق وصال تو چشمانم دوباره گشوده خواهدشد.

تنها گشایش وصال تو (آغاز وصال تو) چشمم را دوباره بینا و روشن می‌کند .

هرکس که گفت خاکِ درِدوست توتیاست

گو این سخن معاینه درچشم ماببین

🌿━━━━━━━━━━🌿

غمی که چون سِپهِ زنگ مُلکِ دل بگرفت

زخیلِ شادیِ رُوم ِ رُخـت زُدایــد باز

سپه :سپاه ، لشکر

زنگ : زنگبار ، حبشه ، سرزمین سیاهپوستان

مُـلک : پادشاهی ، فرمانروایی ،سرزمین دل،هستی وکلیّتِ دل

خیل : گلّه ی اسب ، گروه ، لشکر

روم : آسیای صغیر ،ترکیه ، ، بیزانس ، سرزمین سفیدپوستان

روم رُخ : سفیدی رخسار دوست به سرزمین سفیدپوستان تشبیه شده است.

زداید : پاک کند.

در ادبیات ما "روم" و "زنگ" را به اعتبار سفیدی و سیاهی در مفاهیم "روشنایی و تاریکی" یا "روز و شب" به کار برده‌اند.دراین زمینه ضرب المثل هم داریم:" یا رومیِ رومی یا زنگی زنگی"

در اینجا "روم" و "زنگ" "غم" "شادی"آرایه یِ "تضاد" ایجادکرده اند.

معنی بیت : غم و اندوهی که همانند انبوه لشکر قهّار سیاهان ،بر سرزمین دل من تاختند وتحتِ اشغال ِ خوددرآوردند،ماندگار نخواهندبود بی تردید درپرتو سپیدی رخسارتابان توزدوده وپاکسازی ونابود خواهندشد. وقتی عید وصال تو فرارسد، لشکری ازشادی، عظیم ترازسپاهِ زنگی، تشکیل می‌شود وفرمانروایی دل را ازاشغالِ سپاهِ غم بازپس می گیرد. جان دوباره به جسم بازمی گردد وچشمان من بیناییِ خویش رابازمی یابند.

تاپیش بخت باز رَوم تهنیت کنان

کومژده ای زمقدم عید وصال تو

🌿━━━━━━━━━━🌿

به پیش آینه‌ی دل هـرآنچه می‌دارم

بجز خیال جـمالت نـمـی‌نمایـد باز

آینه‌ی دل : دل به آینه تشبیه شده است.

خیال : نقش ،تصویر

نمودن : نشان دادن

معنی بیت : هر چیزی راکه در مقابل آئینه‌ ی دلم قرار می‌دهم تا سرگرم شود وازاندیشیدن مدام به تو فارغ گردد، چیزی جز عکس چهره‌ی زیبای تو انعکاس نمی‌دهد . در دل من تنها یک تصویر نقش بسته، آن هم چهره‌ وجمال زیبای توست.

اندر دل ودیده ی عاشق جز نقش رخسارمعشوق چیزدیگری نمی گنجد.

دراین بیت نغزوناب نیز حضرت حافظ یک نکته ی روانشناختی وحقیقتی غیرقابل انکار ازدنیای خیال انگیزعشقبازی رابه زیبایی بیان کرده است وآن اینکه:

زمانی که آدمی عاشق شخص دیگری می شود وبااشتیاق، همه ی عشق وارادت قلبی خودرا نثاراومی کند، درحقیقت عاشق آن شخص خاص نشده وفریب ذهن خودرا خورده است! چراکه ذهن همه ی ما به هنگام دلباختن، تصویری دلفریبانه مطابق انتظارات وخواسته های درونی ما ازشخص مورد توجّه مامی سازد وما درواقع فریب خورده و عاشق وشیدای این تصویر ذهنی می شویم چه بساممکن است تصویری که در ذهن مانقش بسته وشب وروزماراازماگرفته است باحقیقت وجودی آن شخص تطابقت نداشته وذهن حیله گرما درمورد اومبالغه کرده باشدتابتواند دل ماراراضی به شیدایی وعاشقی کند! ازهمین روست که معمولاً رابطه های عاشقانه دوام چندانی ندارند وطرفین باسپری شدن زمان اندک وبه محض شناخت دقیق یکدیگر، تمایلی به ادامه ی روابط نشان نداده وروابطشان قطع میگردد. باتوجه به اینکه شرط زنده ماندن ذهن درپروراندن خیال وافکارهست بنظرچنین می رسد که ذهن آدمی بیشتر ازدل آدمی، به عشقبازی اشتیاق وعلاقه دارد! چراکه ذهن دراین دوران طلایی، بیشترین وبهترین فرصت پرورش خیال رادراختیارداشته وبه فعالیت شبانه روزی مشغول است غذای لذیذی که برای بقای ذهن ازضروریات است. شایدبهترآن باشد وقتی که عاشق کسی می شویم سعی نکنیم به اوبیشترنزدیک شویم! اگراو دورازدسترس باقی بماند بی تردیدعشقمان، شبیه عشقی خیال انگیز میان لیلی ومجنون وفرهادوشیرین و..... خواهدبود امااگربه اونزدیک ونزدیکتر شویم دیری نخواهدکشید که سرخورده شده وشعله های عشق فروکش خواهدنمود! عشق رادرپستوی ذهن نهان بایدکرد تاهمچنان فروزان باقی بماند!

حالی خیال وصلت خوش می دهدفریبم

تاخودچه نقش بازد این صورت خیالی؟!

🌿━━━━━━━━━━🌿

بدان‌مثل‌که "شب آبستن است"روزازتو

ستاره می‌شمرم تاکه شب چه زاید باز

این بیت درنگاه اوّل بسیاردشوارفهم ونامفهوم بنظرمی رسد. گویی که "روزازتو" درجای خود ننشسته ویادراصل واژه ای دیگر بوده وبه خطا ثبت شده است‌.

ازهمین روبعضی از شارحان محترم درشرح این بیت، به معنای موردنظر شاعرنرسیده وبه ناچار معناهای بی ربط وخارج ازموضوع برداشت کرده اند. بعضی نیز بکلّی خیال خودرا راحت کرده وبا دستکاری درمتن غزل، (دورازتو) راجایگزین (روزازتو) درمصرع اوّل نموده وبه آسانی معنی دلخواه وساده تری برداشت کرده اند! غافل ازاینکه بااین دستکاری ما به کلّی از منظوراصلی حافظ دورترمی شویم ودرنتیجه نکته ی ظریف وحافظانه ای که دردل این بیت نهفته واتفاقاً لطف وزیبایی شعرنیزبه همان نکته مرتبط هست ازبین می رود‌.

معنی بیت: ای محبوب، برپایه ی همان مَثل که گویند "شب آبستن است تاسحرچه زاید" (روزمن) نیزبه همان سیاق به واسطه ی اینکه همواره تودرافکار وآرزوهای من هستی ازتوآبستن شده است.

حال که روز بارورشده ی من به شب رسیده وسحرگاهان خواهدزائید من ستاره می شمارم و بااز بین بردن لحظات التهاب وبیقراری، در انتظاروامیدبسرمی برم تا ببینم چه خواهدزایید؟ نمی دانم چه حوادثی درپیش رو دارم آیااتفاق مبارکی رقم خواهدخورد یانه؟ آیا آفتاب ِ روزِ مُراد من طلوع خواهد کرد ؟

من این مُرادببینم به خودکه نیم شبی

به جای اشگ روان درکنارمن باشی؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

بـیا کـه بلبل مطبوع خاطرِ حافظ

به بوی گلبُن وصل تومی‌سُراید باز

مطبوع : پسندیده

خاطر : طبع و قریحه

بـو : ایهام دارد : 1- عطر و بو 2- امید وآرزو

گلبُن : بوته‌ی گل

گلبن وصل : وصال به بوته ی گل تشبیه شده است.

باتوجّه به اینکه بلبل به غزلخوانی شهرت دارد حافظ به زیبایی طبع شعری خودرابه بلبل وغزلیّات راترانه های بلبل تشبیه کرده است.

معنی بیت : ای محبوب بیا ورُخ بنما ازپرده نشینی خارج شو که بلبلِ طبع حافظ به امید دسترسی به گل ِوصال تو یا به شوق عطروبوی گل وصال تو دوباره غزلخوانی راشروع کرده است.

واله وشیداست دایم همچوبلبل درقفس

طوطی طبع اَم زعشق شکّر وبادام دوست

علی حاجی بلند در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » اسکندرنامه - بخش اول: شرف‌نامه » بخش ۶ - در حسب حال و انجام روزگار:

سلام
بیت دوم فرامش صحیح است.

ناهید در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۲۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۸:

@رضا
زیبا و کامل
سپاس فراوان

مجید در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲۳:

در بیت پیش از پایان، اشتباه تایپی موجب تغییر معنایی شده است.

ایوب آگاه در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۲۵ دربارهٔ هلالی جغتایی » غزلیات » شمارهٔ ۱۱۲:

در مصرع اول بیت سوم حرف "که" افتاده و "هر جا که حبیبست بپهلوی رقیبست" صحیح است

ممد در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۱۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۵۸:

محسن چاوشی
پیوند به وبگاه بیرونی

بهنام در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۶۵:

عرض ادب
بگذارید بگویم دوستتان دارم اساتید خیلی ممنون . چقدر همدردی هاتان زیبا بود. آیا روزی خواهد رسید که برای مرگ شادی کنیم؟ با آنکه معلم الحالم در مواجه با آن!
صف میتواند معنای قرآن هم دهد هم نام سوره ایست هم ریتم و ردیف و صفوف آن از جانب مطرب است.

محسن ، ۲ در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۲۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۸۵۱:

این گونه بد دهانی ها و بی شرمی ها ، لکه ی ننگی ست بر پیشانی مولوی با آن همه عظمت و حکمت.

رضا صدر در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۳۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۱:

وعده کردی که شوی مست و دو بوسم بدهی

M.J.Emadi در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۴۷ دربارهٔ اقبال لاهوری » زبور عجم » بخش ۱۸ - خیز و به خاک تشنه‌ای بادهٔ زندگی فشان:

این شعر واقعا یک شعر عرفانی است اشاره به اینکه نفس انسان و وابستگی و عادت کردن به چیزی یا کسی باعث می شود که ما از چیز های دیگر غافل شویم.
این شعر در کتاب انسان شناسی و خود شناسی عملی . نوشته ی استاد شهریار بهار آمده است.

پسند در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۸ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۱۱۸ - معراج پیغمبر:

شعر نظامی شاهکار است . پر است از تلمیحات قرآنی و حدیث و اصطلاحات نجوم

ایرج در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۲۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۳:

ابوعطای استاد لطفی و شجریان این غزل هوش از سر هر انسانی میبره

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۵:

شرح بیت اول در بیت زیر از حافظ :
نقد صوفی نه همه صافی بی‌غش باشد
ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد
خوش بود گر محک تجربه آید به میان
تا سیه روی شود هر که در او غش باشد

۱
…
۳۱۴۲
۳۱۴۳
۳۱۴۴
۳۱۴۵
۳۱۴۶
…
۵۸۷۳