گنجور

حاشیه‌ها

هیچامد در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۰۹:

شرح کاملی از هستی آدم سپس بشر و اتمام کار انسان و این حال در سعدی بزرگ با دو بیت

هر که دلارام دید از دلش آرام رفت
چشم ندارد خلاص هر که در این دام رفت
یاد تو می‌رفت و ما عاشق و بیدل بدیم
پرده برانداختی کار به اتمام رفت
کامل و تمام و بسیار پر هیبت

فرزان در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳:

سلام و عرض خسته نباشید
بنده قصد نوشتن حاشیه ی مرتبط با این شعر را ندارم،درخواستی دارم از مسولین سایت،اینکه اگر امکانش هست یک راه ارتباطی با آقای رضا که آخرین حاشیه را نوشتند در اختیار من بگذارید،ممنون میشم
شماره بنده 09331717387 هست،اگر بشه لطف بزرگی کردین،سپاسگذارم

omid در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۲۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۵:

این شعر با صدای زنده یاد بسطامی زیباییش دو چندان میشه..در اوج همایون با اون صدا..آدم حیرت میکنه یه مرد چطور اینقدر اوج میخونه..وجالب اینه که معمولا از اول شعر اوج نمیخونن..اما بسطامی مثل یک عقاب از همون اول با اوج شروع میکنه..روحش شاد که تکرار ناپذیر هست این اسطوره

پرستو در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۸ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۳۲۶:

سلام دوستان یک سوال داشتم . دقیقا تلفظ کلمه "دردم" چطور باید باشه برای این مصرع ؟ باید بگیم دردُم ؟ یا دردَم ؟
ممنون میشم اگه منو از این بلاتکلیفی در بیارید

۷ در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۲:

بیچاره از مطالعه روی نیکوان
صد بار توبه کرد و دگربار می کند
مطالعه یعنی نگاه کردن و خواندن(برانداز کردن)/دید زدن
ما روی کرده از همه عالم به روی او
وان سست عهد روی به دیوار می کند.
اصطلاح روی به دیوار کردن یعنی خود را نشان ندادن و گریزان بودن از کسی
ما دربدر از پی او و آن پیمان شکن از ما پنهان و گریزان

۷ در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۲۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۰:

بیت دوم;
آنچنان میتازد که مشتاق به گرد سمندش نمیرسد تا دستبوسی کند دهن که جای خود دارد.

۷ در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۵:

تو را من چشم در راهم شباهنگام
گرم یاد آوری یا نه من از یادت نمی کاهم
تو را من چشم در راهم

بیگانه در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۳۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۲:

ز دست جور تو گفتم ز شهر خواهم رفت
به خنده گفت که حافظ برو که پای تو بست؟!!
هاها، عالی.
خوانندگان چه قدر زیاده گویی می کنند. چه کامنت های طولانی ای. چه قدر اطناب و بیهوده گویی. کمی گزیده گویی یاد بگیریم. این قدر الکی حرف نزنیم.

خسرو در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۰ دربارهٔ خیام » ترانه‌های خیام به انتخاب و روایت صادق هدایت » هرچه باداباد [۱۰۰-۷۴] » رباعی ۸۵:

ای مفتی شهر ما ز تو بر کار تریم
لطفآ به توضیح پروفسور صادقی و علامه دهخدا در زیر در پی صحت مصرع بالا مراجه کنید
پیوند به وبگاه بیرونی

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۵۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴:

جناب نیکومنش! شمانوشته های مرا سخیف فرمودید امامن شمارابه احترام حضرت حافظ، عالیمقام می خوانم چنانکه آنحضرت نیز وقتی زاهد رامخاطب قرارمی داد عالی مقام می فرمود.ازواژه ها وکلماتتان پیداست که سخت متعصّب،دلواپس وتندروتشریف دارید. حضرت حافظ بیش ازهرچیز ازتعصّب ،دلواپسی وتندخویی بیزاربود ودلش خون.
شما که جای خالی زاهدعالی مقام رابه خوبی پرکرده ایدچه چیزی را برنتابیدید واینچنین دلواپسانه قلمفرسایی کردید؟ عشق حافظ به شاه شجاع را؟؟؟ پس لابد احتمالاً عشق مولانا به شمس رانیزبرنمی تابید!! باید بدانید که این نوع عشق ها ونظربازی ها ، معنوی وفراترازرابطه های جنسیست که احتمالاً شما متصوّرهستید وبرنمی تابید! این نظربازیهاجدا ازهوسبازی وشهوترانیست وهیچ اشکالی درآن نیست. اگرکسی برداشت غلطی دارد این مشکل شخصی خوداوست که بارجوع به متخصص ارولوژی قابل درمان است.
جناب عالیمقام،فرمودید که نسبت دادن آرزوی لب شاه شجاع برای حافظ،سخیف وپست می نماید! لازم است بدانید که حافظ آرزوی لب شاه شجاع رابرخلاف تصورشمابرای مکیدن طلب نمی کند مکیدن درذهن بیمارشماست وبه همین سبب سخیف می نماید. وقتی حافظ می فرماید: "شربتی ازلب لعلش نچشیدیم وبرفت" منظورش این نیست که نبوسیدیم ونمکیدیم وبرفت منظورش ازشربت شیرین، سخنان شیرین واشعارشاه شجاع است امّا ازآنجا که شما همه راجنسی تعبیرمی کنید برایتان سخیف وزشت می نماید!.
فرموده اید سعی کنیم زیبایی اشعارحافظ رادوچندان کنیم!! جناب نیکو منش اشعارحافظ ماهیت زیبا وخیال انگیزوبسیار اعجاب انگیزی دارند نیازی نیست کسی آن را تزئین کند وزیباجلوه دهد شما همین که ذهن بیمارخویش را مداوا کنید لطف بزرگی به حافظ کرده اید.
برای شماچه خوشایندباشدچه سخیف،حافظ به شاه شجاع ارادتی عاطفی وعشقی بی پایان داشت واین یک مسئله ی کاملاً شخصی برای آنحضرت است وهیچکس حق فضولی درامورات شخصی هیچکس رانداردگرچه شمانیزهمانندمحتسب به این منطق پایبندنیستید ودلتان طاقت نمی آورد کسی مرتکب گناهی بشود وبلادرنگ اورا باشلاق هم که شده به بهشت رهنمون می گردید! عشق های زمینی برخلاف میل شما عشق های مقدسی هستند وپلی به عشق آسمانی می باشند کسی که عشق زمینی راتجربه نکرده باشد محال است که عشق آسمانی رادرک کند.حافظ نیزیک انسان بود عاشق می شد وعواطف واحساسات خویش را در قالب غزل ابرازمی نمود. نظربازی می کرد، گه گاه شرابی می نوشید ومثل مردم به عیش ونوش می پرداخت. اوبه انسانیّت می اندیشید وعشق می ورزید اوتعصّب وخودبینی وخشکه مغزی راپشت سرنهاده و ازمرز ومذهب وقومی گرایی عبورکرده بود. او آزاداندیش بود وبه همه ی انسانها فارغ ازمذهب ومرز ورنگ وقوم وزبان عشق می ورزید اوهرگزنمرده وتاجهان باقیست درقلب همگان زنده وجاویدخواهدماند.
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت
که گناه دگران برتونخواهندنوشت.

ناصر در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۱۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۷۱:

کمال دادوند
بهتره مشغول جمع زدنت باشی ، لطفاً معنی نکن ، که بیراه می گویی

علیرضا فرساد در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۳۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹۲:

باسلام.من نظر خودم را بیان میکنم و امیدوارم دوستان دلخور نشوند.شکی نیست که همایون شجریان بینظیر و خوش صداست.اما خواندن اشعار مولانا ، اشعار را خراب میکند.متاسفانه علیرغم اینکه سعی میکنم این ترانه ها را گوش ندهم بالاجبار در خیلی از مکانها پخش شده و واقعا این اهنگ روی مخ ترین اهنگهایی است که شنیده ام.خواهشا اگر شخصی از میان شما سروران استاد همایون شجریان را میبینید خواهشا به ایشان عرض بنده را انتقال دهید.ممنونم

علیرضا مفتاح alirezameftah@gmail.com در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۳۹ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۹ - حراج عشق:

شماتت به معنی سرزنش و بازخواست است. در بین آذری زبان ها واژه رایجی است و به این معنی به کار می رود. منظور استاد شهریار هم این بوده که از بیم سرزنش دیگران گریه خود را پنهان کردم.

علی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۴۲ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب سوم در فضیلت قناعت » حکایت شمارهٔ ۲:

چه بحث و جدل بیخودی ! حرف هیچکدومتون درست نیست
بر این اساس که در مصر بوده گفته میراث فرعون و هامان و میراث پیامبران هم به این علت گفته که برادر دوم علم فقه خوانده و فقیه بوده و گرنه کل علم منحصر پیامبران ندانسته اما علم فقه و تفقه در دین را چرا .

آرمین در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۵۷ دربارهٔ خلیل‌الله خلیلی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

در مصرع اول از بیت دوم، آیا جای ویرگول اشتباه نیست؟
غم، کوه و درختِ زندگانیِ من است.
و همچنین در بیت دوم، مصرع دوم، انگار که واژه ای کم باشد یا اشتباه نبشته شده باشد. یا بیتی در ادامه که توصیف کند که مرغک چیست و کجاست و چرا نغمه میسراید!

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۰۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۷۱:

در این جا در مصرع دوم زهره به معنی جرأت (برابر فارسی است
جمع این رباعی از 6085

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۳:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

سالها دل طلب جام جم از ما می کرد

وان چه خود داشت ز بیگانه تمنّا می ‌کرد

 

اگرپنج غزل ازشاهکارهای حضرت حافظ راانتخاب کنیم،بی گمان یکی ازاینها همین غزل مورد بحث است.

جام جم: به استناد لغتنامه ی دهخدا، دکتر معین در مقاله ای به عنوان «جام جهان نما» می نویسد: در نظم و نثر پارسی بارها از جامی بنام «جام جهان نما» و اسامی دیگر «جام کیخسرو، جام جم ، جام جمشید، جام گیتی نما، جام جهان بین ، آئینه ی سلیمان ، آئینه ی سکندر و غیره » یاد کرده اند و فرهنگ نویسان گفته اند: جامی بوده است که احوال خیر و شرّ عالم از آن معلوم می شد .

کیخسرو. شهریاری که بنام کیخسرو در داستانهای ملی ایران از پادشاهان بزرگ کیانی بشمار میرود، نام وی در اوستا کوی هوسروه و در ودا (کتاب مقدس هندوان ) سوشروس است و بنابراین از بزرگان دوره ی هند و ایرانی بوده است که پیش از جدا شدن هندوان از ایرانیان و مهاجرت آنان به سمت سند و داخله ی فلات ایران میزیسته است

جمشید. این نام مرکّب است از جم و شیده جزء دوم همان است که در «خورشید» نیز دیده میشود و بمعنی تابان و درخشنده است . جزء اول در اوستا ییمه و در ودا یمه آمده . در کتاب اخیر وی پسر خورشید و نخستین بشری است که مرگ بر او چیره شده ، بر دوزخ حکومت میکند . در اوستا (وندیداد فصل دوم ) او نخستین کسی است که اهورمزدا دین خود را بدو سپرد، و در روایات داستانی ایران ، جم یکی از بزرگترین پادشاهان سلسله ی پیشدادی است که «جام جهان نما» بدو نسبت داده اند. ظاهراً ازابتدا این جام به کیخسرو معروف بوده ولی ازانجایی که شهرت جم بیش از کیخسرو بوده است و از سوی دیگر مسلمانان اورا با سلیمان ،پیامبر بنی اسرائیل یکی دانسته اند و پیدایش شراب به جمشید منسوب بوده است «جام کیخسرو» را «جام جم » و «جام جمشید» خواندند.

درادبیّات وعرفان ایرانیان، منظور از این جام اسرارآمیز، همان دل آدمیست. دل خزینه ی اسرارالهی وسرچشمه ی عشق و ایمان و جایگاهِ معشوق است. دلِ عارفان وعاشقان، ازمِهرورزی وابرازمحبّت، صیقل خورده و آئینه ی حق نما می شود.

البته ذاتِ دل ِ همه ی آدمیان آئینه هست، وجام جهان بین پیشاپیش دردرون آدمی وجود دارد لیکن باید برای دستیابی به آن؛ لازمست که ازمنزلگاه ذهن به مقصد منزلگاه دل یک سفر روحانی انجام داد ودرآنجاسکونت گزید. درگام بعدی باید به بهداشت معنوی دل توجه نمود گرد وغبارِ کینه وحَسد وبد بینی ها، را پاک کرد تاصفا وجَلای ذاتی آن آشکارگردد وقابلیت انعکاس ِ جلوه ای ازجمال ِحق وجلال کبریایی راپیداکند. پالایش دل فقط باعشق ومعرفت خالص ومحبّت و‌شفقت صورت می گیرد.

حافظ نیزهمانندِهمگان، امّا کنجکاوتر وتشنه ترازدیگران، مدّتهای مَدیدی به این دَر وآن دَر زد،به مکتب خانه ها رفت،خرقه پوشی کرد، به فرقه های گوناگون سَرَک کشید تااینکه سرانجام جُرعه ای ازچشمه ی فیّاض الطاف پروردگارمتعال راچشید وبه حقیقتی ناب و عظیم دست یافت. حقیقتی که کلیدِ قفل ِ موفقیّت وسرنخ ِ بسیاری از گِره های ناگشوده ی زندگی وپیش نیازِ طریق رستگاریست.

امّا اوچه چیزی راکشف کرد؟

پاسخ درشاه بیتِ همین غزل است «خودشناسی ورسیدن به معرفت قلبی» اودریافت که آدمی تازمانی که برای رستگاری ونجات خویش به بیرون ازخود چشم بدوزد چیزی جز سرخوردگی وشکست بدست نخواهدآورد بارها وبارهامایوس وناامید خواهدشدتامفهوم این قانون طلایی هستی رادریابد که باید به درون خویش چرخیده وتوانمندیهای بی حدومرز خودراکشف کند. حافظ درابن بیت ناب می فرماید دست ازگدایی بکش توخود پادشاه اقلیم وجودت هستی خودرادریاب تادُریابی.

معنی بیت:

سالهای سال بود که کنجکاوی می کردیم، دلمان می خواست جام گیتی نمایی همچون جام افسانه ای جمشید بدست بیاوریم امّا توفیقی حاصل نمی شد! دراین حسرت وآرزو می سوختیم وعطش ِ پیداکردن ِ این جام اسرارآمیز رهایمان نمی کرد.! تااینکه ازگشتن خسته شدیم وازجُستن ناامید، به ناگاه دریافتیم که آنچه که درپِی یافتن ِ آن هستیم دردرونِ مابوده وما این همه مدّت غافل ازاین مسئله بودیم وآن راازدیگران طلب می کردیم.!

مروبه خانه ی ارباب بی مروّت دَهر

که گنج عافیتت بردرسَرای خویشتن است

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

گوهری کز صدف کون و مکان بیرون بود

طلب از گمشدگان ِ لب دریا می ‌کرد

 

"گوهری" همان "جام جم" دربیت اوّل است که "دل" سالهای سال بود ازما طلب ودرخواست می کرد.

"جام جم"به مُرواریدی ارزشمند تشبیه شده، وکون ومکان (دنیا) به صدف. امّا این مُروارید بسیار ارزشمندتروعظیم تراست. گوهری که در صدفِ کون و مکان جای نمی گیرد. این جام جم ازجنس جام جم ِ جمشید نیست. جام اواگرراستین هم بوده باشد آئینه ای ساختگی و دنیوی بود. امّا جام جمی که حافظ ازآن سخن می گوید گوهریست که درصدفِ معنویّت وروحانیّت قرار می گیرد. مربوط به اخلاقیات و "خودشناسی" است.

معنی بیت:

این بیت درادامه ی بیت قبلیست. شاعراحوالاتِ قبل از دریافتِ عنایت وقبل ازکشف حقیقت را توضیح می دهد وافسوس می خورد که چقدر ازمسیرِ درست منحرف شده بود.

البته این حکایتِ غفلت ِ همه ی آدمیان است. شاعرغفلت را به خودنسبت می دهد تا تلنگری به مابزند وبیدارمان کند که آنچه را که ازبیگانگان باهزارالتماس وتمنّا درخواست داریم خودمان بهترازآن را داریم ونمی دانیم! می فرماید:

"دل" که نمی دانست خود قابلیّتِ جام ِ حق نما شدن را دارد، ما را وادار به گشتن وجُستن ِ جام جَم دربیرون ازخانه می کرد. (آب درکوزه وما تشنه لبان می گشتیم، یاردرخانه وما گِردِ جهان می گشتیم!) ومانیز غافل بودیم، نمی دانستیم که این گوهر درصدفِ گوش ماهی های ساحل دریا قرار ندارد. ناغافل وناآگاه،آن را درصدف های ساحل دریا(گوش ماهی ها،استعاره ازمادّیات) که توخالی هستند می جُستیم.! صدف های لبِ دریا،همان اسباب دنیوی می باشند که همه بی ارزش،توخالی وخودگمگشته ای بیش نیستند. آنهاچگونه می توانستند مارا به هدفمان رهنمون سازند! "مامصداق مثل معروف ِ کوری عصاکشِ کوری دگر شود شده بودیم" وازگمگشتگان نشانِ راه می پرسیدیم.!

تااینکه سرانجام دریافتیم که دریغا بیهوده وقت ونیرویمان راتلف کرده ایم! گوهری را که ما درجستجوی آن بودیم، معنوی وروحانی ودراندرون خودمان بود وما غافل بودیم.

شاعرازهمین رو، درمسیراین جستجو؛ دست به دامان "پیرمُغان" می شود:

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

مشکل خویش برپیرمُغان بردم دوش

 

کو به تایید نظر حل معمّا می‌کرد

 

«پیرمیکده؛ می فروش؛ یاپیرمغان» درحقیت همان مرشد روشن ضمیریست که به خودشکوفایی رسیده وتوانمندی بیدارکردن دیگران رادارد. اینکه مرشدحافظ چه کسی بوده هیچ اطلاع دقیقی وجودندارد. لیکن ازآنجاکه پیرمغان(به نظربعضی ازحافظ پژوهان حضرت زرتشت) دربسیاری ازغزلهای حافظ جایگاه بسیاررفیعی دارد وهمواره مورداحترام قلبی حافظ هست بنظرمی رسد این فرزانه ی بی مثال وپیغامبر گل ونور ورسول عشق ومحبت؛ راهنماودلیل راه حافظ بوده است.مغان در اصل قبیله ای از قوم ماد بودند که مقام روحانیت منحصراً به آنان تعلق داشت. آنگاه که آیین زرتشت بر نواحی غرب و جنوب ایران یعنی ماد و پارس مستولی شد مغان پیشوایان دیانت جدید شدند. در کتاب اوستا نام طبقه روحانی را به همان عنوان قدیمی که داشته اند یعنی آترون می بینیم اما در عهد اشکانیان و ساسانیان معمولاً این طایفه رامغان می خوانده اند.

"بسیاری بااستناد به ابیاتی ازاین دست که دردیوان حافظ بسیارنیزبه چشم می خورد براین عقیده هستندکه حافظ دراواخرعمر، به مذهب نیاکانمان "زرتشت" گرایش پیداکرده بود". گرچه ارادت حافظ به افکار مترقیّانه ی زرتشت قابل انکار نیست لیکن باجرأت می توان ادّعانمود که حافظ نه تنها به مذهب زرتشت بلکه به هیچ مذهب خاصی تعلّق خاطرنداشته است. بنظر چنین می رسد که اوبه نوعی آزاداندیشی رسیده واز تعلّقات دُنیی ودینی رهاشده بود. افکاروباورهای اوفراقومی، فرامذهبی، وجهانشمول هستند واگر بخواهیم نام مَسلک و مذهبِ او راگمانه زنی کنیم قطعاً هیچ مذهبی جزمذهب محبّت ومهرورزی وعشق برمحور انسانیّت، به یقین نزدیکتر نخواهدبود. بااین حال هیچ تردیدی نیست که حافظ علاقه ی زیادی به حضرت زرتشت داشته و او ازمیان رهبران معنوی وپیام آوران دینی، تنها شخصیّتی هست که حافظ تمام ارادات واحترامات قلبی خود را درسراسر دیوان گهربارخویش به اوتقدیم نموده است. نزدیکی و همخوانی افکار خواجه حافظ بااندیشه های ناب حضرت زرتشت، بسیارزیاد وقابل تامّل هست وهمین امر سبب شده تا واژگان کلیدی پیرمغان،دیرمغان،خرابات مغان و... درکانون توجّه شاعر قرارگرفته ودر اغلب غزلها حضوری برجسته وملموس داشته باشند. اذهان مخاطبین غزلهای گهربار حافظ،هربارباخوانش این واژگان،به فرهنگ کهن ایران وآیین نیاکانمان پیش ازاسلام ارجاع می شود وبه تامّل واندیشه ورزی وادار می شوند. بنظرمی رسد که این اتّفاق،خواست قلبی شاعربوده است تا بدینوسیله فرهنگ وادب وآیین آن روزگاران به فراموشی سپرده نشوند.

تایید: درست تشخیص دادن

نظر: درنگ کردن ومهلت دادن برکسی

به تاییدنظر: به واسطه ی روشن بین وبصیرتی که داشت

برای بهتردرک کردن «تاییدنظر» بایددرنظرداشت که این شیوه ی درمان وحل معما؛ بهترین وخردمندانه ترین روش هست. دراین شیوه؛ درمانگر بدون مخالفت بانظرپرسشگر‌؛ ابتدانظرجوینده راتایید  وقوّت می بخشد، درنگی کرده ومهلت می دهد؛ نقاط قوّتِ نظر راتقویت می سازد، سپس به رفعِ معایب اقدام کرده و مشکل مطرح شده را مرتفع می نماید. همان کاری که امروزه پس ازقرنها روانشناسان کشف کرده وبیماران را به این روش مداوا می کنند.! درهمین راستا ودرتایید این روش درمانی،گویند شخصی متوهّم شده وازروی توهّم گمان می کرد ماری درشکم اوزندگی می کند اومدام ازدرد می نالید وطبیبان پس ازمعاینه ی بسیار نظراوراردکرده وباجدیت به اومی گفتند که تو متوهّم شده ای هیچ ماری درشکم تووجودندارد. حال وروز او روزبه روز وخیم ترشد تااینکه طبیب خردمند وماهری اورامعاینه کرد وبه اوگفت: راست می گویی یک ماردرشکم توست وبایدهرچه سریعترخارج گرددو گرنه زندگی تودرخطرجدیست! مرد متوهّم ازاینکه سرانجام کسی پیداشدکه مشکل اورادرست تشخیص داده باشد بسیارخرسندشدوآرام گرفت طبیب بیماررابیهوش کردوبه اطرافیان اوگفت که سریعاً ماری راگرفته وبه نزد اوآورند. طبیب نیز مشغول کارشد وبخشی ازشکم اورابرید ودوباره دوخت. وقتی که ماررابه نزدطبیب آوردند آن رادرشیشه ای کرد وبالای سربیمارگذاشت بیمارپس ازبهوش آمدن وقتی ماررامشاهده کرد ازتوهّم خارج شد وازطبیب بسیارتشکرکرد وبدینصورت درد بی درمان او باخردمندی طبیب مداواگردید.

شیوه ی درمان وحل معمای پیرخردمندِ حافظ نیزبه همین شیوه ابتدا با تاییدنظر شروع شده وبه حل معمّا ختم می شد.

معنی بیت:

مشکل خودرا باآن روشن ضمیر دانا وحکیم مطرح نمودم، هم او که باخوشرویی ومهرورزی ، وتشخیص درستِ، به سبکی خاص؛ معماهای سخت وبی پاسخ را حل وفصل می کرد.

نیکی پیرمُغان بین که چوما بَدمستان

هرچه کردیم به چشم کرَمش زیبا بود!

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

دیدمش خرّم و خندان قدح ِ باده به دست

 

وَ اندرآن آینه صد گونه تماشا می ‌کرد

 

قدح باده: جام شراب، پیمانه ی می. بعضی قدح باده را استعاره ازدل دانسته اند! غافل ازاینکه چگونه می توان دل را دردست گرفت وتماشایش کرد!؟ دراینجا منظور ازباده همان باده یاشراب انگوری ِ شفاف وزلالیست که همانندآئینه عمل می کند وعکس راانعکاس می دهد ( باتوجه به اینکه درمذهب زرتشت نوشیدن شراب مجازمی باشد پیرمغان جام شراب دردست داشت)

صدگونه تماشامی کرد: بادقت ودرنگ زیاد درجام شراب نگاه می کرد.

معنی بیت:

پیرمُغان را بانشاط وسرمست، پیمانه ی باده به دست دیدم اودرحالیکه خنده برلب داشت به جام شراب عمیقاً نگاه می کرد ودرنگ می نمود ومنظور خود رابااشاره بیان می کرد.

فرزانگان وخردمندان حقیقی؛ زیادحرف نمی زنند آنها نیک می دانندکه حقیقت تجربه کردنی ویافتنیست وبا کلمات به دیگری انتقال نمی شود. اماواعظان وزاهدان زیاد حرف می زنند آنهانمی دانند که بازی پرسش وپاسخ؛ سرانجامی نداردچراکه درحقیقت هیچ پاسخ قانع کننده ای وجودندارد. خردمند حقیقی هرگزباجدیت پاسخ نمی دهد اوبازبان اشاره ومختصر وشوخ طبعی جواب می دهد اگرکسی بصورت جدی وعبوس نشسته ودرمورداین مسایل توضیح می دهد یک احمق وابلهی بیش نیست جدی بودن بخشی ازجهل ونادانیست وبدترازنادانی توهّم داناییست.

شاعر درعالم رویای شاعرانه؛ به نزدِ پیرمغان آمده تا ازاو دریافتن ِجام جهان نمایی که رازآفرینش رابرملامی کند کمک بگیرد. مشاهده می کند که پیر مغان جام شراب بدست گرفته وبانوعی بازیگوشی وشوخ طبعی به جام شراب اشاره می کند یعنی نکته دراین پیمانه هست.

شاعر ازرفتارپیرمغان بیشتر درشگفتی فرومانده وسئوالش را به گونه ای دیگرمطرح می کند:

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

گفتم این جام جهان بین به توکی دادحکیم؟

گفت آن روز که این گنبدِ مینا می‌کرد

 

گنبدمینا: کنایه ازآسمان وجهان هستیست وبه شکل پیمانه ی واژگون هست. شکل پیمانه و شکل گنبدمینا باهمدیگر پیوندمعنایی پنهانی دارند.

«مینا» نیز نامی دیگربرپیمانه هست. آن روزکه خداوند به جهان هستی شکل گنبدی(پیمانه ای) می بخشید همان دم نیز دل آدمی رابه شکل پیمانه رقم زد تا فیوضات ونزولات آسمانی رادریافت کند.

معنی بیت :

پرسیدم این جام جهان نما را خداوند کی به توعنایت کرد؟ چگونه بدست آوردی؟ ماسالهاست که برای بدست آوردن آن به این دَر وآن دَرمی زنیم!

پیرروشن ضمیر پاسخ می دهد: خداوند این جام حق نما را همان روز "اَزل" روزی که جهان را خلقت می کرد عطانمود. منظوراین است که بشر ازابتدای خلقت این جام جهان نما(دل) راهمراه دارد،لیکن مراقبت ونگهداری می خواهدهمانگونه که ساختن شراب؛ مراقبت لازم دارد تا به شفافیت برسد نمایان شدن جام جهان نمای آدمی نیزبه همین طریق کاردارد بایدابتدا به خودشناسی پرداخت، عشق ورزی کرد، مِهرورزی نمود، ازآزار خودو دیگران دست برداشت. باید این پیمانه ی دل از منیّت ها وکینه وحسدونفرت خالی وتهی گردد تاظرفیت پذیرش فیوضات الهی ونزولات آسمانی راپیداکند. آنگاه است که دل تبدیل به پیمانه ی تهی می شود تا ازباده ی ازلی پرگردد وهمانندآئینه هرچه راکه ازفیض وعنایت وجلوه های جمال وجلال خداوندی دریافت می کندهمان راانعکاس دهد.

آنچه اوریخت به پیمانه ی مانوشیدیم

اگرازخمربهشت است وگرباده مست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بی دلی در همه احوال خدا با او بود

او نمی‌دیدش و از دور خدایا می‌کرد

 

"بی دلی" : یک نفر دلباخته وعاشق

دراغلب نسخه های قدیمی به اشتباه «خدارا می کرد» ثبت شده است که درستش «خدایامی کرد» هست یعنی خدایا کجایی؟ یاخدا فلان درخواست دارم. اما«خدارا» به معنی محضِ رضای خدا؛ وبخاطرخداهست که دراین بیت بامعنا همخوانی ندارد.

پیرمغان درادامه ی سخن گفت:

معنی بیت: دلباخته ای را که هنوز دراول راه بود ومعرفتی دراین راه نیاندوخته بود مشاهده کردم که خدایا خدایا می کردودرپی یافتن خدا دردوردستها وآسمانهابود غافل ازاینکه خدا همیشه دردرون او موجود ودردسترس بوده لیکن اوازاین موضوع بی خبربود. اوهنوز خود رانمی شناسدونمی داند که دراَندرون چه گوهرگرانبهایی داردچگونه خواهد توانست خدارادرآسمانها پیداکند؟

روانشادسهراب سپهری چه زیبا می فرماید:

......

و خدایی که در این نزدیکی است

لایِ این شب بوها، پای آن کاج بلند،روی آگاهیِ آب، روی قانونِ گیاه .من مسلمانم:

قبله ام یک گل سرخ جانمازم چشمه، مُهرم نوردشت سجاده یِ من. من وضو با تپشِ پنجره ها می گیرم. در نمازم جریان دارد ماه ، جریان دارد طیف سنگ از پشت نمازم پیداست .همه ذرّات نمازم متبلور شده است.

من نمازم را وقتی می خوانم:

که اذانش را باد، گفته باد سر گلدسته ی سرو.من نمازم را پی "تکبیره الاحرام"ِ علف می خوانم، پیِ "قد قامت" موج.

کعبه ام بر لبِ آب، کعبه ام زیر اقاقی هاست. کعبه ام مثل نسیم ، می رود باغ به باغ ، می رود شهر به شهر"حجر الاسودِ" من روشنیِ باغچه است.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

این همه شعبده ی خویش که می‌کرد این جا

سامری پیش عصا و ید بیضا می‌کرد

 

شعبده: حُقه بازی، بازی که آن را نمودی باشد ولی بودی نداشته باشد. چشم بندی؛ ترفند ودغلکاری

خویش: خود؛ذات؛ نفس؛

شعبده ی خویش: حقه بازی نفس

سامری: شعبده بازمعروف سامرا که درمقابله با معجزه ی حضرت موسی(اژدها شدن عصا) دست به حقه بازی زد ودرغیابِ موسی، گوساله ای از طلا ساخت و با حیله گری صدایی از آن گوساله درآورد و به مردم گفت: موسی بدقولی کرد، موسی دیگر برنمی گردد، بدبختی های ما هم به سبب این است که ما بُت نداریم! اینک من بُتی از طلای خالص ساخته ام بیائید واین بت سخنگو راپرستش کنیم تاازاین بدبختیهانجات پیداکنیم. مردم نادان هم اطراف او جمع شدند و چون حیله یِ او را نمی دانستند حرفهایش را باور کردند و بت پرستی را پیش گرفتند...

دراینجا مقصودحافظ ازاشاره به این داستان این است که می خواهدبگوید نفس آدمی میل به لذت جویی دارد وباحقه بازیهای متنوع به سبک سامری؛ سعی می نمایدآدمیان رافریب داده وازتوجه آنهابه درون خویش ودستیابی به «جام جهان نما» جلوگیری نماید. زیرا اگر آدمی به این حقیقت دسترسی پیداکند که دل آدمی پیمانه ایست که ظرفیت پذیرش باده ی ازلی رادارد «نفس» شکست خورده وازبین خواهدرفت.

حافظ دراینجا پس ازآنکه راز معمای «جام جهان نما» رااززبان پیرمفان می شنود باخود می گوید:

معنی بیت:

این همه حقه بازی های دروغینی که نفس خویشتن؛انجام می داد وتوجه مارا ازحقیقت ماجرای «دل» منحرف می کرد همانند حقّه بازی آن سامری شعبده بازاست که درتقابل با معجزه ی حضرت موسی نمود. سامری نیز برای گمراه ساختن مردم وکمرنگ نمودن معجزه ی موسی اقدام به حقه بازی کرد.

حافظ دراینجا به مدد راهنمائیها وروشنگریهای پیرمغان؛ آگاه شده ونفس شکست می خورد.

بانگ گاوی چه صدا بازدهدعشوه مخر

سامری کیست که دست ازیدِبیضا ببرد

 

گفت آن یار کز او گشت سر دار بلند

جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد

 

درمورد منصور حلّاج وبرسر دار رفتنِ اوداستانهای ضد ونقیضی نقل شده است.معتبرترین آنها زندگینامه ی حلّاج از زبان عطارنیشابوریست. درتذکره الاولیاء عطار می خوانیم:

بعضی گویند حسین منصور حلاج دیگرست و حسین منصور مُلحدی دیگرست و استاد محمد زکریا و رفیق ابو سعید قرمطی بود و آن حسین ساحر بوده است. اما حسین منصور از بیضاء فارس بود و در واسط پرورده شد. و ابو عبدالله خفیف گفته است که حسین منصور عالمی ربانی است. و شبلی گفته است که من و حلاج یک چیزیم، اما مرا به دیوانگی نسبت کردند خلاص یافتم، و حسین را عقل او هلاک کرد. اگر او ملعون بودی این دو بزرگ در حق او این نگفتندی. اما ما را دو گواه تمام است و پیوسته در ریاضت و عبادت بود و در بیان معرفت و توحید و درزب اهل صلاح و در شرع و سنت بود که این سخن ازو پیدا شد. اما بعضی مشایخ او را مهجور کردند، نه از جهت مذهب و دین بود، بلکه از آن بود که ناخشنودی مشایخ از سرمستی او این بار آورد. نقلست که در زندان سیصد کس بودند، چون شب درآمد گفت: ای زندانیان شما را خلاص دهم! گفتند چرا خود را نمی دهی؟! گفت: ما در بند خداوندیم و پاس سلامت می داریم. اگر خواهیم بیک اشارت همه بندها بگشائیم. پس به انگشت اشارت کرد، همه بندها از هم فرو ریخت ایشان گفتند اکنون کجا رویم که در زندان بسته است. اشارتی کرد رخنه ها پدید آمد. گفت: اکنون سر خویش گیرید. گفتند تو نمی آئی؟ گفت: ما را با او سری است که جز بر سر دار نمی توان گفت. دیگر روز گفتند زندانیان کجا رفتند؟ گفت: آزاد کردیم. گفتند تو چرا نرفتی؟! گفت: حق را با من عتابی است نرفتم. این خبر به خلیفه رسید؛ گفت: فتنه خواهد ساخت، او را بکشید. پس حسین را ببردند تا بر دار کنند. صد هزار آدمی گرد آمدند. او چشم گرد می آورد و میگفت: حق، حق، اناالحق…. نقلست که درویشی در آن میان از او پرسید که عشق چیست؟ گفت: امروز بینی و فردا بینی و پس فردا بینی. آن روزش بکشتند و دیگر روزش بسوختند و سوم روزش بباد بردادند، یعنی عشق اینست.... پس بر سر دار شد.

معنی بیت:

پیرمغان درادامه ی سخنانش گفت: وقتی که موردِ عنایت حق قرار گرفتی وجام جم غیب نما رابه دست آوردی، باید مُهر بردهان بزنی وپیش کسی بازگو نکنی. چون چیزی که به دست آوردی قابل توضیح باکلمات نیستند فقط تجربه کردنی می باشند توبابازگویی اسرار، مردم رادچارسردرگمی خواهی کرد نباید به کسی توضیح دهی منصورحلّاج نیز به سببِ بازگوییِ اسرار برسرِداررفت.

هرکه رااسرارحق آموختند

مُهرکردند ودهانش دوختند.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

فیض روح القدس اَر باز مَدد فرماید

دیگران هم بکنند آن چه مسیحا می‌کرد

معنی بیت:

اگرکسی مورد عنایتِ ویژه یِ حق قرارگیرد،می تواند همانند حضرت عیسی،معجزه کند. معروف ترین معجزه ی عیسی زنده کردن مردگان بود.

حافظ معتقد است که حضرت ِعیسی چون موردِ عنایتِ ویژه قرار گرفت،آن همه توانمندیِ اِعجاب انگیز به دست آورد. یک نفر عادی هم اگرموردِ توّجه خداباشد، اونیز خواهد توانست هر آنچه که حضرت عیسی انجام می داد،انجام دهد. همه چیز بسته به عنایتِ حق است وبس.

ازازل هرکو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد

تااَبد جام مُرادش همدم ِ جانی بُوَد

🌿━━━━━━━━━━🌿

گفتمش سلسله ی زلف بُتان از پی چیست

گفت حافظ گله‌ای از دل شیدا می‌کرد

از پیرمغان پرسیدم زنجیرِ زلف خوبرویان به دنبال چه هستند؟ خوبرویان با این همه لطافت وظرافت، چراباید باخودزنجیر حمل کنند؟ کسی که زیباست چه نیازی به بندوزنجیردارد؟ فلسفه ی این تضاد درچیست؟

پیرمُغان که فرهیخته ودانای آگاهست نیک می داند که چرا حافظ ازفلسفه ی زنجیرزلف خوبرویان سئوال می کند چون دلش دربند زلف خوبرویان گرفتارشده واوازبیان این موضوع واهمه دارد وبه همین سبب سوال کلی می پرسد. 

پیربا شوخ طبعی پاسخی رندانه وکنایه دار، می دهد:

ای حافظ توبظاهر درحال پرسش چیستی ِ زلف خوبرویان هستی اما من نیک می دانم که دل شیدای تو درحلقه های زنجیرکسی گرفتارشده است لیکن ازروی شرم وحیا؛ بجای گله وشکایت ازدل خویش؛ اززنجیرزلف خوبرویان خُرده می گیری؟ روشن است که تو ازدل شیدای خودگله مندهستی.

چوگفتمش که دلم رانگاهدارچه گفت؟ 

زدست بنده چه خیزد خدانگه دارد

 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۲:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

دوستان دختررَزتوبه زمستوری کرد

شدسوی مُحتسب وکاربه دستوری کرد

 

این غزل زیبا ونغز ازآن دست غزلهائیست که فضایی سرزنده و بزمی دارد و در عین حال نیشی تند ونیز به اخلاق ریاکارانه ی حاکمیت دینی و قدرت رسمی می‌زند.

همچنین این غزل عرصه رابرعرفان زدگانِ خودشیفته که سعی دارند از تمام غزلیات رند شیراز رامطابق میل وخواسته ی خویش معناهای عارفانه برداشت نمایند تنگ ترکرده وزبانشان رابه بندکشیده است! چراکه حافظ دراین غزل به صراحت ازمی انگوری سخن به میان آورده تا هیچ سودجوی خودپسندی نتواند برداشت هایی به میل وپسندشخصی داشته باشد. گرچه دوراز انتظارنیست وهستند آسمان به ریسمان بافانِ ماهری که دیگران رانیزبه کیش خود پنداشته وجاهلانه هنوزپای اصراربراین نکته می فشارندکه منظورحافظ از"دختررَز"همان فیوضات الهی! ومقصود از"می انگوری" همانا مستی حاصله ازعشق به معشوق ازلی و ابدیست!!!

دختر رَز: بنت العنب، شرابی که از انگور حاصل گردد، دانه ی انگور.دراین غزل به دختر رز شخصیت انسانی داده شده است.

شدسوی مُحتسب: رفت به سراغ محتسب

مُحتسب: مأمور امربه معروف ونهی ازمنکر وناظر بر اجرای احکام شریعت.

مستوری: درپرده بودن پوشیده ماندن ، بعضی پوشیده ماندن را درخمره بودن معنی کرده اند که درست بنظرنمی رسد. پوشیده ماندن دراینجا اشاره به ممنوعه بودن ودوراز دسترس بودن شراب برای میگساران می باشد.

دستوری : حکم دولتی، درآن روزگاران گاهاً شرایطی رقم می خورد که مطابق دستور دستگاههای مذهبی- دولتی، مراکزی مثل میکده وفاحشه خانه درچارچوب قوانینی مشخصّ، مجوّزفعالیّت گرفته ومشغول بکارمی شدند. اشاره به همین مطلب است چنین مجوّزهایی به عنوان "دستوری" معروف بودند. این غزل نیزدر چنین شرایطی سروده شده وبعدازمدّتها، متشرّعین متعصّب که در دستگاههای دولتی نفوذ داشتند بنابه دلایلی که متاثّرازشرایط آن روزگاران بوده به ناچارمجوّزفروش محدود شراب صادر کرده وحافظ آن رابه فال نیک گرفته وشادمانی خودرابدینوسیله ابرازنموده است.

معنی بیت: ای دوستان،ای هم پیاله ها، دختر رَز (شراب انگوری) که تااین زمان درپرده وپوشیده ودورازدسترس مانده بود ازمستور ماندن توبه کرد وطبق مجوّز قانونی آشکارا فعالیّت خودرا از سر گرفت.

عروسی بس خوشی ای دختررَز

ولی گه گه سزاوار طلاقی

 

🌿━━━━━━🌿

 

آمد از پرده به مجلس عرقش پاک کنید

تا بگویدبه حریفان که چرا دوری کرد

 

دربعضی نسخه ها "نگویند" حریفان آمده است.

حریفان: هم پیاله ها

معنی بیت: دختررَز ازپوشیده وپنهان ماندن خارج شده وواردمحفل میگساران گردید اورا درآغوش بگیرید نوازشش کنید عرق شرم وخجالت اوراپاک کنید ومشغول میگساری باشید تااونیزفرصتی پیداکند وتوضیح دهد که دراین مدّت کجا بوده وچرا ازما دوری می نمود؟!

به نیم شب اگرت آفتاب می باید

زروی دخترگلچهررَزنقاب انداز

 

🌿━━━━━━🌿

 

جای آن است که در عقد وصالش گیرید

دختری مست چنین کاین همه مستوری کرد

 

عقد وصالش گیرید: طوری دراختیارش بگیرید بصورت دائمی متعلق به شماباشد نه موقّتی ودستوری،

معنی بیت: ای دوستان شایسته است که این دخترسرمست راعقد دائمی کنید ودراختیارخودتان بگیرید، ازنعمت وصالش بهرمند گردید دختر سرمستی که به ناگزیر وبافشار متشرّعین ،مدتها دوراز انظاربسربرده وپوشیده مانده بود وحالا که موقتاً بصورت دستوری ومحدود تحت نظارت قانون دراختیار شماقرارگرفته ازفرصت استفاده کنید وعقد دائم ببندید.

جمال دختررَزنورچشم ماست مگر

که درنقاب زُجاجیّ وپرده ی عنبیست

 

🌿━━━━━━🌿

 

مژدگانی بده ای دل که دگر مطرب عشق

راه مستانه زد و چاره ی مَخموری کرد

 

راه مستانه زد: آهنگ متناسب بابساط عیش وعشرت زد، نغمه ی مستانه سرداد.

راه: آهنگ

مستانه: مستی وار، سرخوشانه

مَخموری : خماری

معنی بیت: مژده بده ای دل که مطرب سازخودرا کوک کرده و آهنگ شادی ومستی می نوازد ومستان رابه عیش ونوش دعوت می کند این آهنگ دوای درد خماران است پیداست که دیگر خماری مرتفع شده است.

دلم زپرده برون شدکجایی ای مطرب؟

بنال هان که ازاین پرده کارما به نواست

 

🌿━━━━━━🌿

 

نه به هفت آب که رنگش به صد آتش نرود

آن چه با خرقه ی زاهد می انگوری کرد

 

باآزادشدن شرابخواری وباز شدن میکده ها، ظاهراً زاهدپرهیزگارنیز هوس کرده تالبی ترکند وگلویی تازه سازد! او چنین گمان کرده که می تواندگناه شرابخواری رانیزهمانندِ هرگناه دیگرط با اندکی عبادت خشک زاهدانه ی بیشتر ازحدّمعمول، از کارنامه ی خویش بزداید! حافظ دراینجابا آگاهی ازترفندِ زاهد، اورابه بادطنزو طعنه گرفته است.

معنی بیت: ای زاهد فریبکار،به زیرخرقه ی زهدوتقوا شراب حمل می کنی ومی پنداری که بااندکی اضافه کاری درعبادت، گناه این کار راخنثی خواهی نمود! امّا لازم است بدانی که چنین نیست ونه تنها باهفت بارشستن خرقه، حتّی با صدهابارآتش زدن آن نیز، این لکّه را نخواهی توانست پاک کرد! چراکه هرزگی درلباس دیانت وسواستفاده ازآن،کثیف ترین کاریست که به هیچ شوینده ای نمی توان آن راازکارنامه ی خویش پاک کرد.

امّاچراحافظ خودخرقه رابه می لعل می شوید وازآلودگی پاک می کند ولی معتقداست که خرقه ی زاهد باصد آتش نیزپاک نمی شود؟

درپاسخ بایدگفت که زاهد، ریاکاراست وتکلیفش باخودش روشن نیست. او خود را پرهیزگارو باتقوانشان می دهد وبه ظاهراز شرابخواری پرهیزمی کند لیکن هرگاه که هوس شراب می کند پنهانی ودرپوشش خرقه ی زهد،اقدام به شرابخواری می کند بنابراین، این لکّه ی ننگ هرگزازخرقه ی اوزدوده نخواهدشد نه باهفت آب نه باصدآتش. مگراینکه تغییررفتاردهد،رندانگی پیشه کند وآنچه راکه هست بنمایاند وظاهر وباطنش یکی بوده باشد.

درخرقه چوآتش زدی ای سالک آگاه

جهدی کن وسرحلقه ی رندان جهان باش

 

نه شگفت اَرگل طبع اَم زنسیم اَش بشکفت

مرغ خوشخوان طَرب از برگِ گل سوری کرد

 

دربعضی نسخه ها "غنچه ی گلبُن وصلم ز نسیمش بشکفت" ثبت است.

گل ِ طبع اَم: طبع به گل تشبیه شده است.

معنی بیت: اگرگل طبع شعری وعواطف واحساسات درونی من ازنسیم شراب اینچنین بشکفته وشکوفاشده جای هیچ شگفتی نیست همانگونه که بلبل ازنسیم سحری ومشاهده ی گل سرخ شادمان وخرسند می گردد من نیز ازنسیم پیاله ی شراب به وجد وشعف می آیم وگل طبع ام می شکفد.

دراینجا یک تشبیه پنهانی نیزاتّفاق افتاده وآن اینکه مرغ خوشخوان می تواند استعاره ازخود شاعر وگل سوری(سرخ) استعاره ازشراب لعل فام بوده باشد.

سرم خوشست وبه بانگ بلندمی گویم

که من نسیم حیات ازپیاله می جویم

 

🌿━━━━━━🌿

 

حافظ افتادگی از دست مده زان که حسود

عِرْض و مال و دل و دین در سر مغروری کرد

 

عِرْض : آبرو، ناموس

معنی بیت: ای حافظ تواضع وفروتنی راحفظ کن وازدست مده که حسودان وکینه ورزان، به سبب آنکه به جای فضلیت اخلاقی والای تواضع وافتادگی، غرور وتکّبررا انتخاب کردند، آبرو، حیثیّت،مال ومنال، ودل ودین راهمه یکجاباختند وبربادِ سپردند.

باده دردِه چندازاین بادِ غرور

خاک برسرنفس نافرجام را

مرتضی در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۴۹ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۸ - ماه کلیسا:

دوستان میشه یکم در مورد این غزل توضیح بدن؟
آیا شهریار برای شخص خاصی این شعر رو سراییده؟ شخصی که مسیحی مذهب بوده؟

روفیا در ‫۸ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۱۰۴ - فرق میان دعوت شیخ کامل واصل و میان سخن ناقصان فاضل فضل تحصیلی بر بسته:

پوزش می خواهم :
در حاشیه سی و شش بعد از "چشیده اید" علم "حضوری" درست است.

۱
…
۳۲۲۷
۳۲۲۸
۳۲۲۹
۳۲۳۰
۳۲۳۱
…
۵۸۷۳