ساسان آذرمنش در ۸ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۷ دربارهٔ حافظ » اشعار منتسب » شمارهٔ ۱۱:
با سلام
بر خلاف نظر دوستان که این غزل را به داستان صلیب کشیدن آن حضرت نسبت داده اند و برایم محترم است، آن جا ک حافظ میفرماید:
هیچ کس نیست که در کوی تواش کاری نیست
هر کس آنجا به طریق هوسی می آید
خبر بلبل این باغ مپرسید که من
ناله ای میشنوم که از قفسی می آید
به نظرم این ابیات از زبان ساقی است که گاه در غزل حافظ، واسطه عاشق و معشوق و گاه با خود معشوق برابری میکند. و در اینجا همان واسطه است که به معشوق میگوید: خبر بلبل این باغ(عاشق ) را از من مپرس، که من صدای ناله عاشقی را میشنوم که از کنج قفسی (باغ ) می آید.
دکتر محمد ادیب نیا در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۴۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۴:
زان یار دلنوازم شکریست با شکایت گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت
رندان تشنه لب را آبی نمیدهد کس گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت
در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کان جا
سرها بریده بینی بی جرم و بی جنایت
آری! ابیات و ترکیبات: یار دلنوازم / نکته دان عشق/ بشنو این حکایت/ سر ها بریده بینی / بی جرم و بی جنایت / یا رب! مباد کس را، مخدوم بی عنایت / رندان تشنه لب را آبی نمیدهد کس/ گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت! / در زلف چون کمندش/ صد هزار منزل/ جور از حبیب خوشتر/ ای آفتاب خوبان/ ای کوکب هدایت/ وین راه بی نهایت/ قرآن زبر بخوانی با چارده روایت؛ اینها همه حکایت از یک حماسه بزرگ عاشقانه ای می نماید که سر از عاشقان الهی و پاکباختگان عاشورایی در صحرای کربلای نینوا دارد و چقدر بیت اول این غزل شورانگیز با نی نامه ی مثنوی مولانا قرابت ظاهری و معنایی دارد. تو گویی هر دوی این بزرگواران باید از راز حقیقت حماسه عاشورا پرده بردارند و ناله ی عاشقانه سردهند. آری نی نامه مولانا با ذکر و شرح مصیبت انسان کامل از زبان یک انسان کامل آغاز می شود و تمامی مثنوی فیوضات خود را از این ذوات مقدسه مدد می گیرد و لذا از شدت عشق به اهل بیت علیهم السلام تمامی ابیاتش شرح آیات قرآن می شود همان قرآنی که آوازش از سَر نِی آغاز شد و زینب کبرا سلام الله علیها آن را با گوش جان شنید و .... پس ما هم بایداین حکایت را با گوش جان که همان گوش عشق است، بشنویم تا از راز این حکایت و سرّ آن شکایت سر در بیاوریم . همانطور که حافظِ لسان الغیب ما را امر به شنیدن این حکایت می کند، مولانا جلال الدین محمد هم ما را امر به شنیدن آن می نماید.... فاعتبروا یا اولی الابصار؛
بشنو از نی چون حکایت می کند
از جدایی ها شکایت می کند....
داود در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۱۶ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » ضحاک » بخش ۲ - ارمایل و گرمایل و رهانیدن قربانیان مارهای مغزخوار روییده بر دوش ضحاک:
معنی چهار بیت آخر این هست:
ضحاک موقع برپاکردن بزم یک دختر زیبا رو و یک مرد نیرومند با قیافه مردانه را با خودش همراه میکرد.به این صورت که خودش با دخترزیبارو نزدیکی میکرد و مرد نیرومند هم مجبور بوده با ضحاک نزدیکی کنه تا ضحاک بیشتر لذت ببره.البته این به خاطر خصلت دیومانند ضحاک بوده که با خصوصیات انسانها متفاوت بوده. استاد طوس هم مثل همیشه شرم داشته که به وضوح این نزدیکی را توضیح بده(برعکس من)
۷ در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۶ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب چهارم در تواضع » بخش ۱۳ - حکایت در معنی سفاهت نااهلان:
با تشکر، نظر شما به زودی پس از بازبینی برای همه قابل مشاهده خواهد بود.
بدترین تشکر جهان نه چندان مجازی
۷ در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۴ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب چهارم در تواضع » بخش ۱۳ - حکایت در معنی سفاهت نااهلان:
عبایی بلیلانه در تن کنند
به دخل حبش جامهٔ زن کنند
با توجه به "حبش" در مصرع دوم بلیلانه را ممال بلالانه میدانند منسوب به بلال حبشی
مانند بلال عبا می پوشند ولی به اندازه درآمد کشور بلال(حبشه)برای جامه زن هزینه میکنند
مهرداد پارسا در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۳۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۱:
دوستانی که دنبال تناقض در ابیات حافظ هستند باید توجه کنند که در اینجا با شعر آن هم «ادبیات غنایی» رو به رو هستیم که بروزی از عواطف و احساسات آدمی است. پس دنبال منطقی یک دست گشتن در دنیای عواطف آدمی که نه تنها سال به سال بلکه ساعت به ساعت دستخوش حوادث و تغییرات روزگار است کاری است بس عبس. شارحانی مانند جناب شاملو هم که در تقریزات خود این ها را تناقض قلمداد کرده اند بیشتر برای پر کردن مقالات خود و خالی نبودن عریضه به چنین چیزهایی اشاره کرده اند، وگرنه دنیای شعر، آن هم غزل یعنی تماماً تلاطم و فراز و فرود و تقابل و تناقض و کش و قوس، و از قضا اصلا شیرینی و نمک ادبیات به همین گردش احوال و عواطف آدمی در آن است.
m.m در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۹۳:
در بیت پنجم دور از تو هم به معنی از تو دور باد هست و هم به معنی دوری تو باعث رنج من شده است
داریوش شهابی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۵۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب اول در سیرت پادشاهان » حکایت شمارهٔ ۳:
سلام
هنوز در خراسان جنوبی شهرستان نهبندان به تشک نهالی میگویند
بیت هر پیسه گمان مبر نهالی است
صحیح تر به نظر میرسد
عرشیا آبو در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۳۴ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۶:
سلام
شما به جای فصل شکفتن بوی شکفتن نوشتید.
فارسی هفتم این طور هست.
لطفا ویرایش کنییییییید...
ایرانی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۲۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۶:
تمام غز ل های سعدی شاهکاره حرف نداره.
میم در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۱۸ دربارهٔ شاه نعمتالله ولی » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱ (مهدی نامه):
چیزی که از این شعر می فهمم اینه که داره در مورد یک وضعیت نا به سامان در جهان حرف می زنه،نه فقط در ایران ...از دیدن محاسبات دوستان در سالیان گذشته هم بسیار خندیدم:) پس این حرفها تازه نیست .من در ماههای اخیر در مورد پیش گویی شاه نعمت اله زیاد شنیده بودم و امروز جستجو کردم تا ببینم چیست! و مستفیض شدم:)
ناشناس در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۰۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴:
کمان در یارِ کمان ابرو، ایهام تناسب بسیار بسیار زیبایی رو می سازه با سپر و پیکان. همچنین شاید هم در آخر مصراع اول بیت هفتم ایهام بسیار زیبایی می سازد (ممکن است/ شایسته است) و این هنر سعدی استاد سخن است
علی شبرازی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۲۳ دربارهٔ سیف فرغانی » دیوان اشعار » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۲۳:
دروود بر همه پارسی گویان.میخواستم بگویم عوعو سگان اگر از جنس روسی و انگلیسی باشد نمی گذرد و صدها سال باقی میماند.باید سنگی برداشت وبر سر سگان زد .....البته بر شاعر عیبی نیست که سگ شناس کاملی نبوده ...
shayan در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۴۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۱۰:
خیلی خوب میشد اگه مثه شعرای حافظ که فایل صوتی دارن،این شعرا هم تو این سایت فایل صوتی داشته باشن،ممنون از همه
علیرضا در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳:
فک کنم بیت اخر جا مونده؛ شه ماست شمس دینم به حقیقت یقینم ز لبان نبات ریزد ببرد زما عنا را
سعید عنبرستانی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۵۰ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » تکبیتهای برگزیده » تکبیت شمارهٔ ۳۱۹:
تا به لب بردم... صحیح است
برگ بی برگی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۲۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۸۶:
جانم چو ذره در هوا ، چون شد ز هر ثقلی جدا
بی تو چرا باشد چرا ای اصل چار ارکان من
وقتی جان انسان از همه تعلقات و هم هویت شدگی ها ی ثقیل و من ها و توهمات ذهنی آزاد و رها شد پس از آن به من اصلی خود که از جنس خدا و زندگی میباشد وصل خواهد شد و مولانا میگوید در اینصورت دلیلی ندارد که به اصل خدایی خویشتن وصل نشویم. البته که مولانا در جای جای آثار خود به این چهار رکن انسان اشاره داشته است و لایه های این چهار رکن در بدو تولد اول اصل خدایی انسان میباشد در اوایل کودکی رکن بعدی که من های ذهنی و هم هویت شدگی ها که به تدریج ثقیل میشوند و توسط والدین و محیط پیرامون ، درون انسان شکل میگیرد .رکن دیگر جان و رکن تدیگر تن انسان چهار رکن انسان را تشکیل میدهند. البته مولانا رکن اصلی را همان خدا و یا زندگی میداند چرا که انسان و خدا را جدا از یکدیگر نمی بیند و
معتقد است برای وصل به اصل خدایی خود باید از هم هویت شدگی ها و بندهای این جهان رها شد ..بهتر است برای دریافتن درست مفاهیم این غزل به آثار اساتیدی همچون کریم زمانی و پرویز شهبازی مراجعه کنیم. موفق و پایدار باشید
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶:
دست درحلقه ی آن زلفِ دوتانتوان کرد
تکیه بر عهدِ تو و باد صبا نتوان کرد
بعضی ازحافظ پژوهان، براین باورندکه مخاطب بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ، که مخاطب آنها نامعلوم هست خانم جَهانْمَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانیست که در نیمه دوم سده هشتم هجری میزیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند. لیکن باتوجه به اینکه هیچ اسمی از وی دردیوان حافظ نیامده بنظر میرسد این برداشت صحت نداشته باشد. تنها دلیل استادنفیسی،حافط پژوه معروف، مشابهت موضوعات غزل وهم قافیه وهم ردیف بودن تعدادی ازغزلهای دوشاعر می باشد. درصورتی که این دلیل نمی تواند سندی مطمئن بر روابط عاطفی این دوشاعر بوده باشد. چراکه درآن روزگاران معمولاً درمحفل شعرا یک وزن وقافیه ازسوی پادشاه وقت یا ریش سفیدمحفل مطرح می شد وشاعران برهمان وزن وقافیه غزل می سرودند وباهم مشاعره می نمودندوقدرت نبوغ خویش را درجلسات مشاعره به رخ یکدیگرمی کشیدند. بدیهی است که بااین شیوه، اغلب غزلهای شاعران ازلحاظ، مضمونها وموضاعات وهمچنین کلمات وواژه های انتخابی، تقریبا مشابه هم سروده می شد ودرنتیجه این ظن وگمان رادراذهان بعضی ایجادمی نمودکه این شاعران احتمالا باهمدیگر ارتباطات عاطفی داشته اند که اینچنین دریک ردیف وقافیه غزل سروده اند..
بنظر نگارنده ی این مطلب دراین غزل، ازفحوای کلام وجنس واژه هابنظرچنین می رسد که مخاطب موردنظرشاعر، شاه شجاع خوش سیما وخوش قدوقامت ومحبوبِ دل حافظ می باشد. بدان دلیل که حافظ اغلب غزلیّاتی که درمدح شاه شجاع سروده باهمین لحن وهمین سوزوگداز بوده است. رابطه ی این دو که مدّتی انیس ومونس یکدیگربودند رابطه ا ی عاطفی و فراترازرابطه ی شاه وشاعررقم خورده بود چنانکه بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ تحت تاثیراین رابطه خَلق شده است.
شاه شجاع دارای خط وخالی ملیح وزلفی دلکش بوده ودراکثرغزلها حافظ بدانها اشاره کرده است. ضمن آنکه کینه توزان و حسودان دربارشاه شجاع،هرگزاین رابطه ی صمیمانه وجایگاهِ ویژه ی حافظ را برنتابیده و لحظه ای ازحسادت وکینه توزی دست برنداشتند تااینکه رابطه ی این دو شخصیّت تاریخی به سردی وتیرگی گرائید.......
به هرحال مخاطب غزل هرکسی بوده باشد این غزل عاشقانه دارای مضامین ناب عاطفی، عرفانی به سبک حافظانه هست وچنانکه ازدل برآمده بردل می نشیند.
زلف دوتا: زلفی که ازوسط به دونیمه تقسیم شده باشد، زلفی که خمیده ودولاشده وانحنا پیداکرده است.
تکیه کردن: دلگرم شدن واطمینان داشتن
معنی بیت: دسترسی بدان زلفِ دولای دلکش به آسانی امکانپذیر نیست، به عهدوپیمان تو نمی توان دل خوش کرد پیمان تومانند وزش باد صباهیچ تضمینی ندارد.
کس نیست که افتاده ی آن زلف دوتانیست
دررهگذرکیست که دامی زبلانیست
🌿━━━━━━🌿
آن چه سعی است من اندر طلبت بنمایم
این قدرهست که تغییر قضا نتوان کرد
قضا: سرنوشت ، حکمی که خداوندرقم زده است.
معنی بیت: من آنچه را که درتوانم هست در راستای به دست آوردن توانجام خواهم داد لیکن می دانم که سعی وتلاش من هرگزثمری نخواهد داشت ظاهراً سرنوشت من وتو اینگونه رقم خورده که ازیکدیگر جدابمانیم من هرکاری انجام دهم درنهایت ازدسترسی به تو محروم خواهم بود قضای آسمان است این ودیگرگون نخواهد شد.
گرچه وصالش نه بکوشش دهند
هرقدرای دل بتوانی بکوش
🌿━━━━━━🌿
دامن دوست به صدخون دل افتادبدست
به فسوسی که کند خصم رها نتوان کرد
سراسر این غزل دلنشین وزیبا درباره ی دلبری وطنّازی وجایگاه دوست و معشوق است. معشوق ودوست ازدیدگاه هرکسی می تواند متغیّربوده و معنای خاصّی داشته باشد. چه بسا اهل دلانی که بجای بردگی وبندگی ، دوستی باخداوند راانتخاب کرده وبااوعشقبازی میکنند. هستندکسانی دیگر که پدر ،برادر ،همسریا مادر خودرا به عنوان دوست انتخاب می کنند وچه بسیارکسانی که باحیوانات خانگی خود دوستی می کنند وعشق ومحبت وعواطف درونی خویش رابه آنان ابرازمی دارند. درهرصورت دوستی، لطیف ترین ،عمیق ترین وخیال انگیزترین پیوند میان آدمیزاد با خداوند یاهرکس وهرموجوددیگر بوده وهست وخواهدبود. این غزل باهنرنمایی حضرت حافظ طوری سروده شده که هرکس به قدر فهم ودرک خویش توانسته باشد ازفیوضات معناهای سطحی تا عارفانه بهره مندگردد. به بیانی دیگر هرکسی می تواند این غزل را به صمیمی ترین دوست خویش(خدا یاهرکسی که هست) هدیه کند. سخن گرچه پیرامون ارادت خالصانه وابرازعلاقه ووفاداری به دوست هست اما تکانشهایی که درمخاطبین خودایجادمی کند بسیار باارزش،بیدارکننده والهام بخش هستند.
زمانی که حافظ کسی رابه دوستی می پذیرد رفاقت ودوستی رابه تمامیت انجام می دهد بادوست عشقبازی می کند وبهترین هارابرای اوآرزو می کند. اوخودراغلام وخدمتگزاری صدیق درنظرمی گیرد که برای خدمت کردن به دوست کاملاً مشتاق وآماده هست اما این اشتیاق ازروی تنهایی وبدبختی وپناه بردن به یکی دیگرنیست منفی نیست کاملاً مثبت است این علاقمندی ازروی آگاهی وعشق وارادت هست. اعتمادکامل به دوست هست.
این بیت اشاره ی صریح به همان حاسدان وکینه توزان است که رابطه ی عاطفی وصمیمانه ی حافظ وشاه شجاع رابرنمی تابیدند.
فسوس: ترفند وحیله ودشمنی
معنی بیت: سالها خون دل خوردم وغم وغصّه فراوان کشیدم تابه دوست نزدیکترشدم حالا باتمسخر وکینه ورزی وحسادت دشمنان نمی توانم حاصل این همه رنج وزحمت زخویش رارها کنم وازدوست جداگردم!
تادامن کفن نکشم زیرپای خاک
باورمکن که دست زدامن بدارمت
🌿━━━━━━🌿
عارضش را به مثل ماهِ فلک نتوان گفت
نسبت دوست به هربی سروپا نتوان کرد
عارض: رخسار
بی سروپا: ولگرد و دوره گرد ، کنایه از ماه که سر وما هم ندارد ودرآسمان دوره گردی می کند.
معنی بیت: شمایل وچهره ی دوست بی نظیراست ازماه هم خوب تروزیباتراست مگرمی شود سیمای دوست رابه هرکس وبه هرچیزبی سروپایی تشبیه کرد؟
نظیردوست ندیدم اگرچه ازمه ومهر
نهادم آینه ها درمقابل رخ دوست
🌿━━━━━━🌿
سروبالای من آن گه که درآید به سماع
چه محل جامه ی جان را که قبا نتوان کرد!
بالا: قد وقامت
سماع: رقص وآوازصوفیان ازروی شعف وشادمانی.رقص یکی ازپیچیده ترین وشگفت انگیزترین رفتارآدمیست. تنهاکسانی می توانندبرقصندکه به زندگی را ستوده وبه آن عشق می ورزند آنهاکه ازخشم وکینه وحسدسرشارند ازاین لذت معنوی محروم وبی نصیب هستند. ازهمین روست که حافظ عیش ونوش وجشن ورقص وشادمانی رادرهمه حال ستایش کرده ومردم رابه انجام آن تشویق می کند. جشن ورقص وآواز بی ریاترین واکنش آدمی به زندگانی وقدردانی ازموهبت والای زندگیست. رقص هیچ هدفی ندارد مقصود ومنظوری ندارد ولی لذت بخش است تاثیری باطنی وشگرف دارد. رقص درک عمیق حضور زندگی وسرمست شدن ازموهبت زندگانیست بی آنکه بدانیم زندگی چه معنایی دارد!رقص هیچ ارتباطی به گذشته وآینده ندارد ومارادرکانون «حال» نگاه می دارد وکامیابی وسروروشعف نصیبمان می کند.ازهمین منظراست که درویشان به سماع درمی آیند وآن را بااحترام وادب، به سبک عبادت به انجام می رسانند وسرشارازنشاط وسرور میگردند.
محل: ارزش واهمیّت
قبا: لباس جلوباز
معنی بیت: هنگامی که محبوب خوش وقدو قامت من به رقص درمی آید ازشور واشتیاق دلم می خواهد گریبان جان راهمچون قباچاک دهم وقتی میسّرنمی شود جان به چه کاردیگرمی آید؟
جان نقدمحقّراست حافظ
ازبهرنثارخوش نباشد!
🌿━━━━━━🌿
نظر پاک تواند رخ جانان دیدن
که درآیینه نظرجزبه صفا نتوان کرد
یکی ازویژگیهای خاص حضرت حافظ،این هست که مفاهیم ومواردعرفانی رابارخدادهای معمولی زندگانی درهم آمیخته ومحصول جدیدو پرطرفداری راارائه نموده است. قبل ازحافظ مفاهیم وموضوعات عرفان متعلّق به طبقه خاصی بود موضوعات باجملات پیچیده وکلمات سنگین وبعضاًنامفهوم مطرح می شد طوری وانمود می کردندکه مردم عامی ظرفیت درک وفهم مفاهیم عرفانی راندارندوبرای آشنایی بانکات عرفان ومعرفت بایدهفت خان رستم راپشت سرگذاشته ووسختیهاومرارتهای زیادی راتحمل کنند! اماحافظ باارائه ی یک مسلک جدیدوبینشی نو، عرفان را ازانحصار مافیای متعصّبین وقشریّون خارج کرد واین فاصله وجدایی راازبین برد. حافظ بامهارتی ستودنی، بارفت وبرگشتهای پی درپی ازعشقهای زمینی به عشقهای آسمانی وعرفانی درغزلیات خود،مردم عادی وحتی رندهای لااُوبالی وبی قیدوبند رابالطایف عرفانی آشتی داد واین امکان وامیدواری رافراهم نمودکه درمسئله ی معرفت وعرفان، عام وخاص وجودندارد وچه بساممکن است یک رند شرابخوارلاابالی با زمرمه ی یک ترانه به سرمنزل مقصود برسدومتقابلاً این امکان نیزوجودداردکه کسی باهفتادسال سابقه ی عبادت وپرهیزگاری سرانجام نیکی نداشته باشد. ازهمین روست که درغزلیّات حافظ پی درپی شاهداین هستیم که به رغم اینکه غزل خطاب به دوست ومعشوق زمینیست بناگاه موضوعیت سخن عوض شده وبحث مسایل عرفانی مطرح می گردد ودوباره روی سخن با دوست یامعشوق زمینی برمی گردد!
این همان توانمندی بی نظیر حافظ است که مخاطبانش رامیهمان یک سفرزمینی_ آسمانی می کندتاهمگان درهرسطحی ازدانش وآگاهی که قراردارند بامشاهده وآشنایی با زیبائیهای مسیربیداری، به راحتی توانسته باشندسطح کیفیت زندگی، نمازونیایش وعشقهای زمینی خودراافزایش داده وازفیض لذّتهای عرفانی نیزبهره مندگردند.
او(معشوق اَزلی) درهمه جا قابل دسترس همگان می باشد درشکوه تابش ستارگان دردل شب، درجوش وخروش رودخانه ها،درترنّم باران، درآوازپرندگان، دررقص درختان و…… امّا شرط مشاهده ی اونه داشتن سواد شریعت وودانش دینی، نه داشتن جاه وجلال وشوکت شاهی، بلکه داشتن چشم ودلی پاک وبی آلایش هست.
معنی بیت:
باید نگاه عاشق ازآلودگیهاپاک شود تاتوانسته باشد جمال وچهره ی معشوق راتماشا کند همانگونه که فقط درآئینه ی پاک این امکان وجوددارد که تصاویرقابل دیدن گردند درچشم نیزمانند آئینه هست بایدپاک بوده باشد تانقش معشوق درآن آشکارشود به اوباید باچشمان پاک وبی آلایش نگریست. زیبانگریستن خود مهارتی بسیارارزشمند واثربخش است وهرکسی باید آن را درچشمان خودکشف ودرهمه حال به انجام برساند. زیبایی فقط به چهره وجمال معشوق محدودنیست ودرهمه ی ذرات عالم گسترده شده است کافیست زیبانگاه کردن رایادبگیریم تاهمه ی پیرامون ماتبدیل به بهشت شود. بهشت درجایی دوردست ومکانی فیزیکی نیست بهشت وجهنم هرکس درنگاه اوست.
چشم آلوده نظرازرخ جانان دوراست
بررخ اونظرازآینه ی پاک انداز
🌿━━━━━━🌿
مشکل عشق نه در حوصله ی دانش ماست
حلّ این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد
مشکل عشق: ابهام آمیز،رازآلود وپیچیدگی عشق
نه درحوصله ی دانش ماست: ظرفیت علم وخرد ودانش مامحدوداست وشرح مفهوم ومعنای عشق نامحدود.
عشق ازعالم بالا وفراسو می اید پدیده ای دور ازعقلانیّت هست بادانش وفهم محدود بشری نمی توان ان راتعریف وتوصیف نمود.عشق ازجایی می آید که ادمی باعقل ودانش خویش ازآنجاهیچ اطلاعی ندارد! عشق می تواند درحریم عقل ودانش آدمی نفوذپیداکند زیراحقیقتی والاترهست امّا سواد وخرد ودرک آدمی ازورود به آن عاجزوناتوان می باشد.
معنی بیت:لطایف، پیچیدگیها واسرارگیج کننده ی عشق رانمی توان بادانش محدودبشری تشریح وتفسیرنمود عشق موهبتی بسیارعظیم،رازآلود وشگفت آوراست وبیان آن بازبان وقلم ممکن نیست بایدعاشق شد وعشقبازی کرد باید عملاً تجربه نمودتابخشی ازلطایف ونکات ظریف عشق آشکارگردد.
قلم راآن زبان نبودکه سِرّعشق گویدباز
ورای حدّ تقریراست شرح آرزومندی
🌿━━━━━━🌿
غیرتم کُشت که محبوب جهانی لیکن
روزوشب عربده با خلق خدا نتوان کرد
غیرت: رشگ وحسد،تعصّب
عربده: فریاد وجنگ وجدل
معنی بیت: ازاینکه همگان شیفته وشیدای تو هستند وتودرکانون توجّهات همه قرارداری از حسودی وتعصّب وغیرت،شب وروز درتب وتابم ونمی دانم چگونه با این غم وغصّه ی جانکاه کناربیایم؟ امّاچه کنم که باهمگان نمی شود واردجنگ ودعواشد!
شمع هرجمع مشو ورنه بسوزی مارا
یادهرقوم مکن تانروی ازیادم
اغلب ابیات بسیاری ازغزلها،مانندهمین بیت، بگونه ای فراشمول هستند وهریک ازمخاطبان غزل می توانند به قدر درک ودانش خویش، برداشت سطحی یا برداشت عرفانی داشته باشند. غزلهای عاشقانه مانند همین غزل اغلب،قابلیّت برداشت هردومعنای سطحی وعارفانه را داراهستندچراکه حافظ خدارا نه از طریق مذاهب وادیان سازمان یافته،بلکه ازپنجره ی آبی عشق می نگرد اوبجای جستجوی خدا،خدایگونگی (رندی) پیشه کرده وبجای عبادت وزهدخشک زاهدانه،عشقبازی باخدارابرگزیده است. همین بیت بااین نوع اظهار ارادت وبندگی کردن ،خالصانه ترین نیایش محسوب می گردد. عبادت زاهدانه واینکه کسی هرروزدرساعات مشخصی رو به دیوار یا زمین وآسمان نهاده وعبارات مشخصی را به زبان آورد، ازدیدگاه حافظ نه تنها مقبول ومطبوع نیست بلکه بسیاربچگانه وبی معنیست وتکرار مکرّرجملاتی مانند: خدایا توخیلی قدرتمند وداناهستی، خدایا توفرزندی نداری وزاده نشدی خدایا……نوعی چاپلوسی وپاچه خواری برای دریافت پاداش پس ازمرگ می باشد!
زاهدوعُجب نمازومن ورندیّ ونیاز
تاتورا خودزمیان باکه عنایت باشد؟
🌿━━━━━━🌿
من چه گویم که تو را نازکی طبع لطیف
تا به حدّیست که آهسته دعا نتوان کرد
«دعا؛ ستایش ونیایش» دربینشی که حافظ به جهان پیشکش نموده با «دعا وحمدثنایی» که ازدیدگاه مذاهب مطرح شده بسیارمتفاوت است. دعای حافظانه؛ جملات وکلمات خاص وآداب ورسوم مشخصی ندارد بلکه خلوص ِ قلبی که در سینه ی نیایش کننده می تپد اهمیت دارد وآدمی وقتی به خلوص قلبی می رسد که زندگی را به تمامیت (شامل گناه وثواب) تجربه کرده وبه این نتیجه رسیده باشد که هرچقدر سعی وتلاش کند هرمقام وثروت دنیوی که بدست آورده و ازهرراهی که رفته باشددرنهایت به هیچ منتهی شده وازناکجاآباد سربرخواهداورد. باید آدمی شخصا به این نتیجه برسد که خواسته های نفسانی؛ تاثیرپایداری درسعادتمندی وآرامش باطنی ندارند وبابرآورده شدن آنها نیزهمچنان رنج وبدبختی وجود دارد وگویی که این رنجوری وبیچارگی آدمی به هیچ دارویی به درمان نمی رسد. آنگاه زمانی فراخواهدرسیدکه شخص احساس کند که اشتیاق عمیقی دراو درحال شعله ورشدنست اشتیاقی قلبی؛ که اورا به سوی منبع هستی و صحبت کردن باخداوند سوق می دهد دراینجاست که بذر دعا دروجود اوکاشته شده و نیایش خالصانه آغازمیگردد. این سبک نیایش که خودشکوفائیست قطعاً درهیچ مدرسه ومعبدی جزدرمدرسه ی زندگی آموزش داده نمی شود.
معنی بیت: ای محبوب توآنقدر نازک خاطرو لطیف ونازپروده ای که حتّی به آهستگی، دعا نیزنمی توان کردچه رسدبه اینکه ازتوگلایه وشکایت کنم!
حافظ اندیشه کن ازنازکی خاطریار
بروازدرگهش این ناله وفریادببر!
🌿━━━━━━🌿
بجزابروی تومحراب دل حافظ نیست
طاعت غیرتو درمذهب مانتوان کرد
انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیباییهای مادی ومعنوی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کلّ تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذّتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.
درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجرّدات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.
معنی بیت: کمان ابروان تومحراب دل حافظ است وحافظ تنهادراین محراب مقدّس به رازو نیازمی پردازد. درمذهبِ مافقط بندگیِ تووعبادت درمحراب ابروان توقابل قبول است تنهاقبله ی راستین، تو هستی ودرجایی غیراز این محراب نمی توان به عبادت پرداخت.
درصومعه ی زاهدودر خلوت صوفی
جزگوشه ی ابروی تو محراب دعانیست
همایون در ۸ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۳۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۵:
ز قلزم اتشی بر شد در او هم لا و هم او لا
جلال دین با دریا ماهرانه کار میکند و معانی بسیاری میافریند و ذرات روحانی و معنوی چون ابری درخشنده از معنی دریا بر میآورد، براستی دریا هرگز دیدنی نیست و عجایب بیشماری در خود دارد و راز آمیزی هستی را در خود نهان دارد و جلال دین از همین خاصیت دریا بهره میجوید و دریاهای دیگری میافریند که به آب نیاز ندارد بلکه پر از معرفت است و فراوانی و توانائی که یک پارچگی و تموج و یگانگی آن همانند حقیقت است و همانند عشق، چه نامی بهتر از دریا برای نیستی که همه چیز را در خود جای میدهد همانگونه که آتش میکند و همه چیز را در خود جای میدهد و خود از جنس نیستی است
شمس از دریائی سخن به میان آورده است که جان و دل و عقل ما همه در کف و سطح آن جای دارند و درون آن مروارید و جوهر و مرجان بی آنکه تر و گم و ناپدید شوند
جلال دین ما را به سفری در این دریا فرا میخوند
omid در ۸ سال و ۶ ماه قبل، یکشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۳۴ دربارهٔ عارف قزوینی » تصنیفها » شمارهٔ ۳۵: