گنجور

حاشیه‌ها

سحربهلولی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۱۲ دربارهٔ حافظ » قطعات » قطعه شمارهٔ ۹:

کلمه محروم در مصرع دوم بیت چهارم اشتباه است و صحیح آن در نسخه قدیمی دیوان حافظ همدم است
همدم آه و ناله باد

امین ایزدی کوشککی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۱ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۹:

نمیتواند ابد باشد، شاید موی او باشد

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۴۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۶:

 

تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد

وجود نازکت آزرده ی گزند مباد

 

برخی بدون ارایه ی دلیل قانع کننده، معتقدند حافظ این غزل برای همسرش سروده است!! برخی دیگر معتقدند که مخاطبِ این غزل خانم جَهانْ‌مَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانی است که در نیمه دوم سده هشتم هجری می‌زیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند.

باتوجّه به اینکه هیچ نامی ازکسی بُرده نشده، نمی توان درموردمخاطب غزل گمانه زنی دقیق کرد.

حافظ دلی عا‌شق پیشه داشت وعشق ازنظراو قائم به شخص مشخصی نبود واگرعاشقانه دل به کسی می سپرد هماننداغلب آدمیان، درحقیقت به خودِواقعی آن شخص دل نمی باخت بلکه شیفته ی تصویری می شد که ازاو درکارگاه ذهن عاشق پیشه اش نقش می بست وعواطف درونی اورابرمی انگیخت. عاشق پیشگان ممکن است درطول زندگانی خویش بارهاوبارها بامشاهده ی زیبارویان مبتلا به شیفتگی وشیدایی شده و هرازچندی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر رفته وازقلّه ای به قلّه ی دیگرصعودکنند واندرون خویش راباعشقبازی، لطف وصفایی دیگر بخشند. حافظ نیز باهمین روند، طبع جوشان وعواطف خودرا دچارچالش احساسات برانگیزمی نمود. شاعری همچون حافظِ شیدا وبیقرار، بایدکه زندگانی خودرابرمدارعشق ودلدادگی نهاده وروزهای زندگی راعاشقانه سپری می نمود تاتوانسته باشد شعربسراید، آوازبخواند وفشارهای روزمرّه ی زیستی راتحمل کند.

مخاطب غزل هرکه بوده، ازنزدیکان ودوستان صمیمی بوده که حافظ اینگونه ازصمیم دل وبامضامین عاشقانه وزیبا آرزوی سلامتی وبهبودی اورا دارد تاهرچه زودتر ازبستربیماری برخیزد......

معنی بیت : ای حبیب، آرزومندم تن لطیف ونازنین توهمیشه ازنعمت سلامتی برخوردارباشد تاهرگز ناگزیر نشوی برای مداوا نازطبیبان راتحمّل کنی وبا دیدن غرور وبی اعتناییِ آنهامکدّرشوی. از خدا خواستارآنم که جسم وجان عزیزتو هیچوقت رنج واندوه نبیند وهمیشه سالم وتندرست باشی.

دراوج نازونعمتی ای پادشاهِ حُسن

یارب مباد تابه قیامت زوال تو

 

🌿━━━━━━🌿

 

سلامتِ همه آفاق در سلامتِ توست

 

به هیچ عارضه شخص تودردمند مباد

 

هرچندکه عشقورزی مستمر، سختی ها ومشکلات فراوان خودرا دارد لیکن عاشقان چاره ی دیگری پیش رو ندارندو بایدکه زندگی را عاشقانه سپری کنند چراکه زندگانی براساس مصلحت گرایی ومنطق وعقل درنظرگاه آنها هیچ جذابیت و لطف خاصی ندارد.

آفاق: افق ها، کنایه ازچهارگوشه ی جهان

عارضه: بیماری،کسالت، حادثه ی بد

معنی بیت: رونق وسرزندگی وسلامتی درچهار گوشه ی دنیا، ازرونق وجودِ مبارکِ تو وسلامتی تو مایه می گیرد امیدوارم هرگز به هیچ بیماری مبتلا نشوی.

من ودل گرفداشدیم چه باک

غرض اندرمیان سلامت توست

 

🌿━━━━━━🌿

جمالِ صورت ومعنی زاَمنِ صحّتِ توست

 

که ظاهرت دُژَم و باطنت نَژَند مباد

 

جمال: زیبایی، حُسن وجاذبه ها

صورت و معنا: ظاهر وباطن.

صحُت: سلامتی.

دژم: گرفته ودرهم، غمگین.

نژند: پژمرده، غصّه‌دار، افسرده.

معنی بیت: هرچه رونق وصفا وحُسن درظاهر وباطن وجود دارد مدیون سلامتی وسرزنده بودن توست. الهی که هرگز ظاهرزیبای توگرفته ودرهم، وباطن لطیف تومحزون وافسرده مباشد تومنشأ زیبایی وحُسن وملاحت هستی وهرگز زوال تو رخ نخواهدنمود.

بگرفت کارحُسنت چون عشق من کمالی

خوش باش زانکه نبود این هردورا زوالی

 

🌿━━━━━━🌿

 

دراین چمن چودرآیدخزان به یغمایی

 

رَهش به سروسَهی قامتِ بلند مباد

 

دراین چمن: باغ ، کنایه ازدنیاست. دنیا به باغی ومخاطب، به سروبلندقامتی دردرون این باغ.

سَهی قامت، راست وبلندقد

معنی بیت:

این باغ زندگانی خواه ناخواه، فصل غارت وتاراج ِ خزانی درپیش خواهد داشت آرزومندم که درفصل خزان، هیچ آسیبی ازتاراج بادخزان نبینی وهمچنان بانشاط وسبز ولطیف پایداروبرقرارباشی.

چشم من کردبه هرگوشه روان سیل سرشک

تا سَهی سرو تورا تازه ترآبی دارد.


🌿━━━━━━🌿

 

درآن بساط که حُسن توجلوه آغازد

 

مَجال ِطعنه ی بدبین و بَدپسند مباد

 

درآن بساط : درآن محفل ، درآن بازار، درآن دوران

مجال: فرصت

دربازارجلوه گری ودلبری دلستانان، زمانی که نوبت به تو می رسد وحُسن تو به جلوه گری درمی آید، چنان فضایی خیالپرور وشگفت انگیز رقم می خورد که حسودان وبدبینان نیز به حیرت فرومی روند وفرصت حسودی وبد دیدن نیزپیدانمی کنند،زبانشان ازشکوه وجادوی تجلّی تو بند می آید!

چندان بود کِرشمه ونازسَهی قدان

کآید به جلوه سروِ صنوبرخرام ما

 

🌿━━━━━━🌿

 

هرآن که روی چوماهت به چشم بدبیند

 

بر آتش تو به جز جان او سِپند مباد

 

سپند: اسفند، تخم گیاهی که به منظور دفع چشم زخم در آتش می‌ریزند.

معنی بیت: هرکسی که به روی نازنین تو ازروی کینه وحسد بدبینی بنگرد وبدی تورا بخواهد الهی که جان او همچون سپندی برآتش رخسار توبسوزدو خاکستر شود.

حُسن توهمیشه درفزون باد

رویت همه ساله لاله گون باد

 

🌿━━━━━━🌿

شفازگفته ی شکّرفشان حافظ جوی

 

که حاجتت به علاج گلاب وقند مباد

 

گفته" بنابه تعریف استادشفیعی کدکنی، واژه ای ترکی وبه معنای ابیات شعر وغزل وقصیده هست. "گفته" دراصل یک اصطلاح موسیقیایی درعرصه ی ادبیات است وشعریست که به آواز خوانده می شود. فارسی زبانان معنای اصطلاحی "گفته" راازیادبرده وازرابطه ی آن باموسیقی غافل شده اند ولی درزبان ترکی معنی خودراحفظ کرده است بطوری که درترکیه به هرنوع تصنیف وآوازی "گفته" اطلاق می شود.

 

گلاب وقند: شربت، کنایه ازداروها

معنی بیت: ازاشعار وترانه های حافظ شفا و تندرستی بطلب که همه ازدل برآمده ولاجرم بردل نیز خواهدنشست وبه تو طراوت وتازگی خواهد بخشید. اگربا غزلیّات حافظ مأنوس شوی چنان بهبودی وانرژی جسمی وجانی پیدامی کنی که ازشربت گلاب وهمه ی داروها بی نیاز می شوی.

سخن اندردهان دوست شکّر

ولیکن گفته ی حافظ ازآن بِه

زندگانی بربسترعشق به سبک حافظانه، شرایطی را رقم می زند که شادمانی، جاودانگی وسعادتمندی درلحظه لحظه های زندگی جاری وقابل لمس باشد. درچنین حضورآگاهانه وعاشقانه، دل عاشق به رودخانه ای ازشعرهای جهان، تبدیل شده و زیبائیها ولطافتهای خیال انگیزی پدیدارمی شودوبه پیرامون خویش صفاوطراوت وتازگی می بخشد.

https://rezasaghy.blogfa.com/

محمد.ت در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۰۷ دربارهٔ رودکی » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۱۶:

با فرض یگانه نسخه و درست بودن این شعر، تنها با خوانش " پیروزیه" در واژه " پیروزی"، آهنگ بیت اول درست میشود.
بگذریم، از آنجایی که این "اسم" در حوزه "کنش" کاربرد دارد بهره گیری اش در ترکیب اضافی برای سرزمین، دور از ذهن است. شاید ضمیر اشاره " آنجا" که مضاف علیه "پیرزوی" شده است، مجازی باشد که مردم آن سرزمین را نمایندگی می کند. البته از آنجایی که شهرهای این بیت تداعی گر تغییر بنیادین سلسله پادشاهی دوره ی تاریخی نیز هست چنین چیزی درو از ذهن نباشد:
سه کلید واژه "بغداد"، "بخارا" و " امیر خراسان" در بیت اول برجسته اند.
بغداد و بخارا به گونه ای پایتخت ادب، هنر و دانش روزگار بودند که شاعران فارسی زبان در آثار خود با وجوه گوناگون از آندو نام برده اند. با این تفاوت که بغداد به رغم شکوفایی هایی که نفوذ دانشمندان و ادیبان و هنرمندان ایرانی در دربار عباسیان در آن نقش بسزایی داشته، پایتخت و نماینده فرهنگ خلیفه گری عربی درحاکمیت پیشین بود اما بخارای آزاد شده ی زمان رودکی و زادگاهش، سرزمینی بود که فاتحان سامانی اش با تعصب فارسی و ایرانی خود شکوه ساسانی تیسفون را برایش در نظر داشتند.
"میر خراسان"، ستوده ی (ممدوح) رودکی، اشاره به فردی در این سلسله پادشاهان سامانی دارد که قلمروشان خراسان را نیز در بر می گرفت.
( به اشاره های تاریخی این نوشته بسنده نکنید چون به جستجوی ریز بینانه ای نیاز است)

علی سهرابی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۰۵ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۹۱:

دل از مصراع آخر افتاده:
ساده دل مردا که دل بر وعدهء مستان نهاد
لطفا اصلاح شود.

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۳۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۱۲:

9419

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۲۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۱۳:

در این جا در مصرع دوم در این رباعی گسل به معنی گسیخن می‌باشد
جمع این رباعی از 6148

علی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۵:۳۱ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا » بخش ۱۲ - مثل:

اگر ناخدا جامه بر تن درد
خدا کشتی آنجا که خواهد برد

نادر.. در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۴:۴۸ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۸:

امتحان را زلف هر دم کژ کند
زانکه عاشق راستین می‌بایدش..

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۵:

صوفی اَرباده به اندازه خوردنوشش باد

 

وَر نه اندیشه ی این کار فراموشش باد

 

صوفی: پیروطریق تصوّف، کسی که باخرقه پوشی، وآراستن ظاهر وانمود می کند که پیرهیزگار و پاکدامن است. درطریقه ی تصوّف خوردن ِشراب حرام می باشد. زاهدان وصوفیان ِ متظاهرکه همواره حافظ رامورد انتقاد قرارمی داده وبه خروج از شریعت متّهم می کردند بیشتربه سبب افشاگریهای اوازحقّه بازیهای خرقه پوشان، وآگاهسازی مردم ازخرافات، ترویج وتشویق مردم به عشقبازی، عیش ونوش وشادیخواری،وشرابخواری حافظ بود.

دراین غزل نیز که به نوعی پاسخ به انتقادات واتهاماتِ وارده ازسوی متشرّعین ِ متعصّب می باشد، حافظ با بی پروایی ازباورها ورفتارهای خویش دفاع کرده وبا طنزی لطیف به سبک ورسم ِمتشرّعین، فتوایی حافظانه صادرکرده ومی فرماید:

معنی بیت: چنانچه صوفی شراب رابه اندازه ی ظرفیت خویش بخورد واسراف وزیاده روی نکند اشکالی ندارد، گوارای وجودش باد! درغیر اینصورت بهترآن است که بکلّی ازشراب خوردن پرهیزکرده وفکرخوردن آن رابه فراموشی سپارد!

صوفی ِسرخوش ازاین دست که کج کردکلاه

به دوجام دگرآشفته شود دستارش !!

 

🌿━━━━━━🌿

 

آنکه یک جُرعه می از دست توانددادن

دست با شاهد مقصود در آغوشش باد

 

جُرعه: مقداراندکی که یک بارنوشیده شود.

ازدست تواند دادن: ایهام دارد:

۱ـ یک جرعه می بتواند اورا سرمست سازد به گونه ای که گویند ازدست رفت.

۲ـ ازنوشیدن صرفنظرکرده وکریمانه به دیگری ببخشد

شاهد مقصود: محبوب ومعشوقی که آرزوی توست.

این بیت نیز دردفاع ازشراب وشرابخواری ودر ادامه ی فتواییست که حافظ صادر کرده وجنبه ی دعایی نیز دارد.چنانکه گویند باهردست دادی (چیزباارزشی بخشیدی)با همان دست صدبرابرش راپاداش خواهی گرفت.

معنی بیت:

۱ـ آنکسی که بانوشیدن حتّی یک جرعه می، بتواند چنان سرمست شودکه گویند ازدست رفته….خوشا به سعادت چنین کسی…. یقین بدانیدکه شراب خوردن با وجود او سازگار هست واو این امکان را دارد که باشراب اندک به اوج شادمانی وسرمستی برسد چنین کسی به زودی به آرزوی خویش خواهد رسید وشاهد مقصودرادرآغوش خواهدگرفت.

 

۲ٍ آن کسی که حتّی یک مقداربسیارکم، ازشرابی که متعلق به خودش هست صرفنظرکرده و به قصداحسان به کسی دیگر ببخشد واوراازغم واندوه رهانماید بی تردید باهمان دستی که شراب می بخشد به آرزوی خویش می رسد دست محبوبش راگرفته وبا او هماغوش خواهدشد.

باده نوش ازجام عالم بین که براورنگ جم

شاهد مقصودرا ازرخ نقاب انداختی

 

🌿━━━━━━🌿

 

پیر ما گفت خطا بر قلم صُنع نرفت

آفرین بر نظر پاکِ خطاپوشش باد!

 

قلم صُنع : دست آفرینش، قلم آفرینش منظور کار خلقت واراده ی خداوند است.

حافظ وقتی از "پیر"سخن می گوید کسی غیراز "پیرمغان"محبوب ودوست داشتنی نیست. اوبه هیچک یک ازرهبران دینی ومذهبی، جز پیرمغان ایمان ندارد. غزلی نیست که ازاین رهبر معنوی سخن نگفته باشد.

پیرمـُغان" :پیشوا وروحانیِ زرتشتی،

بعضی براین باورند که مقصود ازپیرمغان، حضرت زرتشت است. "بسیاری بااستناد به ابیاتی ازاین دست که دردیوان حافظ بسیارنیزبه چشم می خورد براین عقیده هستندکه حافظ دراواخرعمر، به مذهب نیاکانمان "زرتشت" گرایش پیداکرده بود". گرچه ارادت حافظ به افکار مترقیّانه ی زرتشت قابل انکار نیست لیکن باجرأت می توان ادّعانمود که حافظ نه تنها به مذهب زرتشت بلکه به هیچ مذهب خاصی تعلّق خاطرنداشته است. بنظر چنین می رسد که اوبه نوعی آزاداندیشی  رسیده  واز تعلّقات دُنیی ودینی رهاشده بود. افکاروباورهای اوفراقومی، فرامذهبی، وجهانشمول هستند واگر بخواهیم نام مَسلک و مذهبِ او راگمانه زنی کنیم  قطعاً هیچ مذهبی جزمذهب محبّت ومهرورزی وعشق برمحور انسانیّت، به یقین نزدیکتر نخواهدبود. بااین حال هیچ تردیدی نیست که حافظ علاقه ی زیادی به حضرت زرتشت داشته و او ازمیان رهبران معنوی وپیام آوران دینی، تنها شخصیّتی هست که حافظ تمام ارادات واحترامات قلبی خود را درسراسر دیوان گهربارخویش به اوتقدیم نموده است.  نزدیکی و همخوانی افکار خواجه حافظ بااندیشه های ناب حضرت زرتشت، بسیارزیاد وقابل تامّل هست وهمین امر سبب شده تا واژگان کلیدی پیرمغان،دیرمغان،خرابات مغان و... درکانون توجّه شاعر قرارگرفته ودر اغلب غزلها حضوری برجسته وملموس داشته باشند. اذهان مخاطبین غزلهای گهربار حافظ،هربارباخوانش این واژگان،به فرهنگ کهن ایران وآیین نیاکانمان پیش ازاسلام ارجاع می شود وبه تامّل واندیشه ورزی وادار می شوند.

امّاآیابراستی چنانکه بعضی ازحافط پژوهان معتقدند حافظ پیرو زرتشت بوده است؟!

قبلاً دراین مورد توضیحات کافی داده شده، حافظ دارای اعتقاداتِ فرامذهبی،فرادینی وفرامرزی بود. دریک تعریفِ ساده می توان چنین گفت که: به استنادِ باورهایی که داشته، اودرچارچوبِ هیچ یک ازادیان ومذاهب وفرقه هاقرارنمی گیرد. اوانسانی آزاداندیش ووارسته ازهرگونه تعلّقاتِ دینی ،قومی وفرقه ایست. شایدحافظ شخصیّتِ زرتشت راازآن جهت که شعارمترقّیانه وفراگیر پندارنیک، گفتارنیک وکردارنیک رامطرح ساخت وپیام آورصلح ودوستی وعشق ورزی بی قیدوشرط بود دوست داشته وبه وی ارادت می ورزید لیکن ارادت قلبی داشتن، دلیل زرتشتی بودنِ حافظ نیست همانگونه که ارادات واحترام فیلسوفی همچون نیچه وسایربزرگان فلسفه ودانش، نسبت به زرتشت،دلیل زرتشتی بودن انان محسوب نمی گردد.بنظرنگارنده این مطلب، به رغم آنکه حافظ ارادت ویژه ای به حضرت زرتشت داشته احتمالاً " پیرمُغان" مشخصاً زرتشت نمی باشد(گرچه غالب اندیشه های حافظ درراستای اندیشه های ناب آن فرزانه ی بی همتا هست )

این شخصیت معنوی ازساخته ی ذهنیّاتِ خیالپرور حافظ است و وجودِ خارجی نداشته، وحافظ به قصدِ پیروی ازیک شخصیّتِ خیالی که هیچ وابستگی مذهبی،قومی،نژادی و.... نداشته باشد اورا درکارگاه خیال خَلق کرده تا بدینوسیله توانسته باشد مبانی فکری ویافته های خودرا اززبان او بیان نماید. اوپیرمُغان رانیزهمانندِ روحیّاتِ خود، بگونه ای آفریده که درهیچ چارچوب مذهبی ومرزی وملّی نگنجد بلکه جهانشمول بوده وبه تمامیّت هستی وکائنات تعلّق داشته باشد.

این بیت رامی توان چالش زاترین وبسی اندیشه زاترین بیتِ دیوان حافظ نام نهاد. چراکه سخنان زیادی پیرامون این بیت گفته شده وبحث های فراوانی درمیان صاحبنظران برانگیخته است.

الف) :بعضی ازشارحان چنین برداشتی ازبیتِ موردبحث کرده اند:

(پیرماگفت: هیچ خطایی درآفرینش وجودندارد آفرین برنظرپیرما که خطاها را می بیند امّابه دیده ی اغماض می بیند وازتاییداین نکته چشم پوشی می کند.!) مطابقِ این برداشتِ غلط، حافظ براین باوراست که خطا درآفرینش هست لیکن پیر مابنابه مصلحت اندیشی، آن رانادیده گرفت وانکارکرد!بنابراین همین دلیل می توان نتیجه گرفت که حافظ برخلافِ شریعت،قرآن ودین مطلبی طرح کرده وکفر ورزیده است!

درنقدِ این برداشت بایدگفت که درست است که درنگاهِ اوّل،چنین بنظرمی رسد که حافظ،وجودِ خطا درآفرینش راتائید می کند امّا این برداشت فقط درنگاهِ سطحی به این بیت حاصل می شود نه درنگاهِ عمیق!

این برداشتِ سطحی ،باجهان بینی حافظ هیچ مطابقتی ندارد وبازگوکننده ی منظور اصلی خواجه ی شیرازنیست.

نیست دردایره یک نقطه خلاف ازکم وبیش

که من این مسئله بی چون وچرامی بینم

 

حافظ عمداً واژه ها را اینگونه درکنار هم چیده تادرنگاه اول چنین برداشت نادرستی حاصل گردد. به این منظور که مخاطبین وصاحبنظران به بحث وتبادل نظر بپردازند ورازورمز ورود به معنای اصلی راکشف کرده وبه مباحثه واندیشه ورزی بپردازند.

۲-بعضی دیگر نیزبراین باورند که پیر گفته هیچ خطایی درآفرینش وجود ندارد، لیکن حافظ به طنز وتمسخرمی گوید آفرین برنظرپیرما که بزرگواری کرده وخطاهای آفرینش رانادیده می گیرد!

این برداشت نیزحاصل نگاهِ سطحی به موضوع بوده و معنای اصلی ِ این بیت نیست. چراکه حافظ هرگزدرمقابل پیرمغان درهیچ یک ازغزلها، گستاخی نکرده واورا مورد تمسخر وطنز قرارنداده است. اگرنقل قول به جای پیر ازصوفی وزاهد بود شایدچنین برداشتی قابل قبول بود.

۳- بعضی دیگرنیز معتقدند که منظورحافظ از (خطاپوشش ) اشاره به ستّارالعیوب بودن خداوند است که پوشاننده ی گناهان وخطاها می باشد!.

این برداشت نیز درست نیست چراکه ترکیبِ (خطاپوشش) درمصراع دوّم ودرجائیست که سخن ازنظریه ی پیر است و به ستّارالعیوب بودن یانبودن خداوند ارتباطی ندارد.

۴-برخی دیگرکه دربرداشت معنی عاجز مانده اند،دست به داستان سازی پیرامون بیت کرده وبراین باورند که اصلاً منظور حافظ ازقلم صُنع، آفرینش وخلقت نبوده،بلکه در آن روزگاران فردی بنام صُنع الهِ خوشنویس بوده که خطاطی می کرده وازقضای روزگار.....جل الخالق!!!

امّا حقیقتِ ماجرا چیست؟

برای درکِ معنیِ درستِ بیت موردِ نظر،می بایست قبل ازورودِ به معنیِ بیت،این نکته رادرنظرداشته باشیم که پیر ومُرشدی که حافظ ازاونقل قول می کند، شخصی خوش اخلاق، پاک پندار وخطاپوش بوده ومعمولاً ازخطاهای مریدانِ خویش چشم پوشی می کرده است.

بنابراین(خطاپوشی درمصرع دوم) صفتی بارز برای پیراست و هیچ ربطِ معنایی به (خطادرقلم صُنع درمصرع اول) ندارد. حافظ به منظور به اشتباه انداختن ِسطحی نگران وایجادچالش فکری،این صفت پیر رایادآورشده تا بادرآمیختن با معنای مصرع اول،زمینه ی برداشت های متضادفراهم شودو اندیشه های گوناگون شکل گیرد.

معنی بیت: پیرما (به احتمال قریب به یقین پیرمغان) گفت که: درآفرینش هیچگونه خطا واشتباهی رخ نداده است همه چیز همانگونه هست که باید می بود. درمصرع دوم:

مرحبا وآفرین به نظرپاک پیرما که همیشه درست بوده است، دراینجا کلام پیرمغان درمورد اینکه هیچ خطایی درآفرینش نیست منعقدشده وتمام شده است. ادامه ی سخن درمورد شخصیت وصفات این پیرفرزانه می باشد حافظ درادامه می فرماید:

پیری که ازاوسخن می گویم پاک پندار وپاک کردار وخطاپوش هست( پوشاننده ی خطاهای مریدانش هست نه خطاهای آفرینش)اوهمیشه ازخطاهای مریدانش چشم پوشی می کند.

چنین بنظرمی رسد که دراینجا مریدان پیر، براین باور بودندکه درآفرینش خطا وجوددارد! اما پیر باصراحت می گوید: هیچ خطایی وجودندارد وطبق روال همیشگی ازاشتباه مریدانش وتنبیه آنها چشم پوشی می کند. معنای مصرع اول یک موضوع جداهست ومعنای مصرع دوم به ظاهر مربوط به ان اما درباطن موضوعی دیگر.

نیکی پیرمغان بین که چوما بدمستان

هرچه کردیم به چشم کرمَش زیبابود.

 

🌿━━━━━━🌿

شاهِ تُرکان سخن ِ مُدّعیان می‌شنود

شرمی ازمَظلمه ی خونِ سیاووشش باد

 

شاهِ ترکان: سرورو سالار خوبرویان،( احتمالاً منظور حافظ شاه شجاع است.)

مظلمه: مظلومیّت

خون سیاووش: اشاره به داستان قربانی شدن سیاووش ِ بی گناه، که دراثراتهامات ناروا و بدگویی های اطرافیان رخ داد.

حافظ با شاه شجاع که خود شاعرخوبی نیزبوده، روابطِ صمیمی وعاطفی عمیقی داشت. آنها مجالس اُنس واُلفتِ خصوصی داشته وبیشتر اوقات باهمدیگربه عیش ونوش می پرداختند. توجّه ِ بیش ازحدّ شاه شجاع به حافظ ونشاندنِ اوبرصدرمجلس، زمینه ا ی مناسب برای حسادتِ حسودان واطرافیان فراهم ساخت وآنها نیزکه بیشتر وابسته به متشرّعین خودبین ِ حکومتی بودند دست به کارشده وبه فتنه گری پرداختندتا روابط ِ این دو به تیرگی گرائید. حسودان وفتنه گران به همین قانع نشده وبا دستآویز قراردادن ِ بسیاری از اشعار حافظ مثل بیتِ پیشین که ازظاهر آنها بوی کفر وخروج ازشریعت به مشام می رسید،اتهاماتِ ناروا به حافظ زده و درپی تکفیر وحتّی قتل او برآمدند! آنها بادسیسه چینی های بسیار، سعی نمودند تانظرشاه شجاع را نیزباخود همراه کرده وکارحافظ رایکسره کنند. چنین گویندکه شاه شجاع جانبِ حرمت نگهداشته وباقتل حافظ مخالفت ورزید. لیکن بافشار تندروها ودلواپسان ِ کینه توز،ناچاراً به تبعید حافظ به یزد اکتفانمود تاآتش کینه ورزان فروکش نماید. حافظ انتظارنداشته که شاه شجاع تحتِ تاثیرمتشرّعین اوراازشیرازتبعیدکند، دراین بیت بایادآوری مظلومیّتِ سیاووش، وضعیّتِ نامساعدِ خودرابیان کرده وبه شاه شجاع غیرمستقیم می فرماید:

شاه تُرکان(شاه شجاع)تحتِ تاثیر سخنان فتنه گران ومدّعیانِ دروغین قرارگرفته ومی خواهند خون ِ سیاووشی دیگر(حافظ) بیگناه بر زمین ریزند. شرم برکسی باد که ازداستانِ سیاووش عبرت نگرفته وبرآن سراست تاداستانی دیگررقم زند!

گرمن از سرزنش مدعیّان اندیشم

شیوه ی رندی ومستی نرود ازپیشم


🌿━━━━━━🌿

 

گرچه از کِبر سخن با من درویش نگفت

 

جان فدای شکرین پسته ی خاموشش باد

 

کِبر: تکبّر وخودپسندی،ناز ازروی اِفاده

شکرین: نوشین، دراینجا چون روی سخن احتمالاً شاه شجاع است،"شکرین" شاعربودن ِ اورامی رساند یعنی شعرهای شیرین می سراید وازلبهایش قندوشکرمی ریزد.

"پسته ی خاموش" استعاره ازلبهای بسته است.

چنانچه برداشت های بیتهای پیشین درموردِ شاه شجاع درست بوده باشد، این بیت نیزدرامتدادِ همان برداشت معنی می شود. به اینصورت که:

در جلسه ای درحضور شاه شجاع،اتهامات حافظ مطرح شده وشاه شجاع تحت فشارهای متعصّبین، باحالتی غضب آلود سکوت اختیارکرده واز روی دلگیری وکدورت با حافظ سخنی نگفته است.

بااین احتمال معنی بیت:

اگرچه (شاه شجاع) ازروی خشم وغضب با من ِ درویش سخنی نگفت (وازمن دلجویی نکرد) بااین حال من ازاودلگیرنیستم جانم فدای لبهای شکرریزش باد که همچون پسته ی سربسته هستند.

بسوخت حافظ وان یاردلنواز نگفت

که مرهمی بفرستم که خاطرش خستم

 

🌿━━━━━━🌿

چشمم ازآینه داران خط وخالش گشت

 

لبم از بوسه ربایان بَر و دوشش باد

 

خط : موهای ظریفی که برگرداگردِ صورت (بناگوش وپشت لبها و...) می روید واز منظرعاشق، نوعی زیبایی ودلربائیست.

بَرو دوش: سروصورت وشانه

درادامه ی بیت قبلی،حافظ میزان ارادتش رانشان می دهد.چنانکه قبلاً نیزگفته شده،رابطه ی عاطفی اوباشاه شجاع فراترازرابطه ی شاه وشاعر می باشد،این رابطه بقدری عمیق است که وقتی ازاوتعریف وتمجید می کندچنان عاشقانه وعاطفی سخن می گوید که اگرکسی نداند روی سخن باکیست گمان می کند که مخاطبِ حافظ دختری چهارده ساله ی وشوخ وشهرآشوب است که دل اورا ربوده وشیدای خودکرده است.! درصورتی که حقیقت این است که حافظ به مدد نبوغ خاص وبیان عاشقانه، چنان مهارتی دارد که عبارات عاشقانه وعارفانه را درتوصیف یک دوست ورفیق گرمابه وگلستان بکارگیرد. چنانکه دربیت قبلی وقتی می بینیم مخاطب سخن، خود ازشعرو شاعری بهره ای برده، لبهای اورا (شکرین) توصیف می کند امانه معنای مکیدنی بلکه به معنای لبهایی که شعرهای شیرین ازآن می ریزد.

معنی بیت:

چشمان من همیشه به سیمای اودوخته شده وهمچون آئینه ای زیبائیهای رخسار او (خال وخطش) راانعکاس می دهد. باتوجّه به کلمه ی "باد" معنی مصرع دوّم را هم می توان به شکل دعایی برداشت نمود: (ای کاش که لبانم فرصتِ بوسه زدن بر سروصورت وشانه هایش را پیدا کند) هم می توان به این صورت که : خوشحالم که لبانم همیشه این سعادت را داشته که برسرو صورتِ اوبوسه زند،معنی کرد.

مهارتی که حضرت حافظ درمهندسی وچینش کلمات این بیت بکاربرده بسیارشگفت انگیز وحیرت آوراست درمصرع اول که معنای آینه دار و همیشه باز بودن چشم منظورشاعربوده کلمات را بگونه ای ازجنس خاص انتخاب نموده تا هنگام ادای کلمات دهان خواننده ی شعر بسته نشود وهمچنان بازبماند. همین اتفاق درمصرع دوم نیز کلمه بوسه برجسته شده، کلماتی بکارگرفته شده که لبهای خواننده هنگام ادای آن واژه ها،شکل بوسه گرفتن راتداعی کند. این نوع مهندسی وچینش کلمات فراتر ازاستعدادشاعری ونوعی لطف خداوندیست که ازمیان این همه شاعر تنها به حافظ اعطاشده است.

دل ودینم ،دل ودینم بِبُرد ست

بَرو دوشش بَرودوشش بَرودوش


🌿━━━━━━🌿

نرگس ِ مستِ نوازش کنِ مردم دارش

خون عاشق به قدح گر بخورد نوشش باد

 

نرگس: گل نرگس استعاره ازچشم معشوق است. نرگس گلی از تیره ی نرگسیهاست که در وسط گلش حلقه ای زرد دیده می شود و آن را نرگس شهلا گویند و در بعضی جنس ها خود گل نیز زرد است یا گل سفید است ولی در وسط آن گلبرگ های کوچک سفید است و آن را نرگس مسکین گویند. چشم معشوق به نرگس تشبیه شده ورنگ مردمک چشم وسرخی چشمان اوازغضب، به خون عاشقان تشبیه است وخود کاسه ی چشم نیز به قدحی مانند شده گویی که معشوق درحال نوشیدن خون عاشقان است. کنایه ازاینکه مرگ ومیر عاشقان هیچ تاثیری در تغییررفتار معشوق ندارد.

قَدَح: کاسه ای که دونفرراسیر گرداند.

چشمان مستِ مردم دارمحبوب (شاه شجاع) ازروی بزرگواری وکرم همه راموردِ لطف خویش قرارمی دهد، اوحق دارد اگر خون عاشقانش راقدح قدح بخورد وآنهارا بکشد،گوارای وجودش باد. ضمن انکه چشم معشوق به قدحی تشبیه شده و

خونم بخور که هیچ ملک باچنین جمال

ازدل نیایدش که نویسد گناه تو



🌿━━━━━━🌿

 

به غلامیِّ تو مشهور جهان شد حافظ

حلقه یِ بندگیِ زلفِ تو در گوشش باد

 

حلقه ی بندگی: درقدیم اربان وصاحبان ِ قدرت،به منظور مشخصّ کردن وتثبیت مالکیّت،حلقه ای به خصوص درگوش غلامان خود می بستند اشاره به این موضوع است. ضمن اینکه حافظ ازروی اشتیاق واختیار این حلقه را درگوش خودمی بندد نه ازروی اجبار.

معنی بیت: حافظ به دلیل آنکه چاکر و ارادتمند توست در جهان مشهور شده است،خدایا کاش حلقه غلامی ِ تو که ازحلقه های زلف توست از گوش او دور مباد.

گویند شاه شجاع خوش سیما وخوش قدوقامت بوده وهمیشه موهای خودرا بلند نگاه می داشته،ودرهمان زمان به داشتن خال وخط وزلف سیاه معروف بوده است.

حافظ دراغلبِ غزلهایی که خطاب به شاه شجاع سروده به زلف وخال وخط اواشاره نموده است.

گوش من وحلقه ی گیسوی یار

روی من وخاک درمی فروش

داوردین شاه شجاع آنکه کرد

روح قُدُس حلقه ی اَمرش بگوش

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۱۲ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۲:

غارتگر زلف تو میان چیست، شاید { زلف مو میان }باشد
در بسته بجت و جوی دلها، {جست و جوی دلها }

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۹ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۲:

بشکسته بجویبار عشقت
سنگین دل تو بوی دلها ، شاید { به بوی دلها } باشد
در انگله های زلف مشکینت
فکند زمانه گوی دلها{ افکنده زمانه گوی دلها }
غارتگر زلف تو میان چیست
در بسته بجت و جوی دلها { به جستجوی دلها }
ممنون از سایت زیبای گنجور

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۵۷ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۳:

اشتباه نوشتاری:
غنچه را از صبا گشایشهاست
ورچه زو بود بستگیش نخت { نخست }
با پوزش

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۴۶ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۴:

اشتباه نوشتاری
آهویی رمیده گویی آنرا {آهوی }
از ترس برهگذر فمندست { به رهگذر فکندست}
نی نی که ز شرم چشم یارم
خود را بخراب در فکندست ، شاید:{ خود را به خمار در فکندست } باشد
با پوزش

علی سهرابی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۲ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۵۹:

ببخشید: از

علی سهرابی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۱ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۵۹:

این رباعی جزو رباعیات بی مالک است، یعنی سراینده آن مشخص نیست. برخی به خواجه عبدالله برخی به ابوسعید و برخی هم به خیام نسبت داده اند. گویا در قرن هشتم نوشته و به پیروی از یک رباعی لز شرف الدین شفروه، شاعر قرن ششم.

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۲۷ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۵:

در بیت چهارم : تا ردیف جور شود
عاشق آنست در جهان کو را
بود و نابود بهر یار خودت {خودست}

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۲۲ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۶:

باپوزش ، چند اشتباه نوشتاری و وزنی
غنچه تا روی به صحرا آورد
گرهی ا ر دل بگشادست ، شاید { گرهی از دل ما بگشادست} باشد
سرو در خدمت گل برپایست
بید در پای چنار افتادت{افتادست}
بندۀ سوسن مشکین نفم{ نفسم }
کوست کز بند جهان آزاداست
دل شکسته است بنفشه چه کند؟
سر ببیدارد زمان بنهادست { سر به بیداد }
سرو را هر چه ز اسباب خوشیست
سر بسر دست فراهم دادت{ دادست}
زنده باشید

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۵ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۵۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب اول در سیرت پادشاهان » حکایت شمارهٔ ۳۶:

جناب ارباب شعرا
شعر شما ایراد قافیه دارد
کاش می سرودید :
درگه عشق و می و مستی گشا ، تا نرود این دوسه روزم هبا
زنده باشی

فرید در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، جمعه ۲۵ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۳۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۱۵:

درود بر اساتید
در مصراع «خدنگ غمزه خوبان ز دلق نه تویی» عبارت «دلق نه تویی» به چه معنی است؟لباس نه لایه؟

۱
…
۳۲۹۹
۳۳۰۰
۳۳۰۱
۳۳۰۲
۳۳۰۳
…
۵۸۷۲