گنجور

حاشیه‌ها

nabavar در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۷ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۱۷ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۸۰:

تو زر نئی ای غافل نادان که ترا
در خاک نهند و باز بیرون آرند
در جای جای قرآن برابگیختن دو باره ای انسان گوشزد شده
حتی جمع آوری استخوانها از بلندای کوه ها
و این معنا در بین مسلمین مسجل است .
این بیت همان برانگیختن دوباره را نفی می کند.

شهلا در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، دوشنبه ۷ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۴۴ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۸۰:

در مناطق سرد قبل از فصل زمستان رز یا شاخه های انگور رو زیر خاک میکنند تا از سرمای زمستان در امان باشند و در بهار اونها را از زیر خاک بیرون میاورند،خیام میگه تو مثل رز نیستی که وقتی رفتی زیر خاک دوباره بیرون بیای، چو رفتی رفتی!

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۵۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۷:

حُسنت به اتّفاقِ مَلاحت جهان گرفت

آری به اتّفاق جهان می‌توان گرفت

 

 

باتوجه به اینکه هیچ اسم مشخصی ازمخاطب سخن دراین غزل نیست بنابراین ضرورت دارد قبل ازهرگونه پیشداوری، به رمزگشایی ازواژگان متن غزل بپردازیم تا شایدتوانسته باشیم به شناسایی مخاطب غزل نزدیک گردیم. بنظر نگارنده  کلید این معمّادربیت هفتم  عبارت «کوی مُغان» می باشد. 

«کوی مُغان» یکی ازکلیدی ترین واژه های دیوان حافظ است. آشنایی بیشتربااین واژه مارابه  جهان بینی حافظانه نیز نزدیکترمی کند‌.
"مغان" در  اصل قبیله ای از قوم ماد بودند که مقام روحانیت منحصراً به آنان تعلّق داشت . آنگاه که آیینِ زرتشت بر نواحی غرب و جنوب ایران یعنی ماد و پارس مستولی شد "مغان" پیشوایان دیانت جدید شدند. در کتاب اوستا نام طبقه ٔ روحانی را به همان عنوان قدیمی که داشته اند یعنی آترون می بینیم اما در عهد اشکانیان و ساسانیان معمولاً این طایفه را"مغان" می خوانده اند.
فردوسی: 
برفتندتُرکان زپیش مغان 
کشیدندلشکر سوی دامغان 
فرّخی :
پیش دو دستِ او سجود کنند
چون مغان پیش آذر خرداد. 
خاقانی 
سفرکعبه به صد جهد برآوردم ورفت 
سفر کوی مغان است دگر بار مرا
نظامی:
برآمد ناگه آن مرغ فسون ساز
به آیین مغان بنمود پرواز
مولوی:
رو بتابید از زر و گفت ای مغان 
تا نیاریدم ابوبکر ازمغان
در خانقه نگنجد اسرار عشق و مستی 
جام می مغانه هم با مغان توان زد.
حافظ بیشترازهمه درکوی مغان پرسه زده وازهمه بیشتر به "پیرمغان" ارادت دارد! امّاچرا؟
شاید به این سبب بوده باشد که حافظ پیش ازآنکه به مذهب بیاندیشد به فرهنگِ کهن ایرانی ومیراث نیاکانمان می اندیشیده وازشدّتِ علاقه وارادت به حضرت زرتشت  به این نگرش رسیده باشد. 
به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی
کنون که لاله برافروخت آتش نمرود
احترام وارادتِ خاصّی که ازجانبِ حافظ به زرتشت دیده می شود به سبب این نیست که حافظ به مذهبِ زرتشتی گرایش داشته! چراکه حافظ اصلاً درچارچوبِ هیچ مذهب وفرقه ای نمی گنجد واندیشه های اوفراتر ازهرمذهب وهرمسلک است.اونه تنهابه همه ی مذاهب وادیان تعلق دارد بلکه جهانشمول است وبه تمامیت هستی و تمام دورانهاتعلق دارد قراردادن او درچارچوب یک مذهب دورازانصاف بوده وغیرممکن هست. 
بنظرچنین می رسد که احترام وارادتِ قلبیِ پایان ناپذیراو، ریشه دراندیشه های نابِ زرتشت، افکار نیک، پندارنیک، کردارنیک و پیرامون مهرورزی وعشق وصلح دوستی داشته باشد. 
درخراباتِ مغان نورخدا می بینم
این عجب بین که چه نوری زکجا می بینم!
نزدیکی ِ افکار خواجه با افکارزرتشت وحس فرهنگ وادب دوستیِ فوق العاده نیزدلیلی مضاعف شده تا آتش این ارادت همچنان درسینه ی شعله وروفروزان بماند. چنان آتشی که خورشید شعله ایست که درآسمان گرفت(بیت سوم همین غزل)
یا:
آن روزبردلم درمعنی گشوده شد
 کزساکنان درگهِ پیرمغان شدم
ضمن آنکه علاقه ی حافظ به شراب خواری وآزاد بودنِ شرابخواری درمذهبِ زرتشت را نیزنباید ازنظرپنهان داشت.
گفتم شراب وخرقه نه آئین مذهب است
گفت این عمل به مذهب پیرمغان کنند.
یا:
مریدِ پیرمغانم زمن مرنج ای شیخ
چراکه وعده توکردیُّ اوبجاآورد!

بنابراین "کوی مغان" ارجاع مخاطبین به فرهنگ کهن،باورهای قبل ازوروداسلام به ایران وتاکید وبرجسته سازی اندیشه های ناب زرتشت است.

حال بادرنظرداشت این مقدارناچیزآشنایی با «کوی مُغان» شاید بتوان چنین گمانه زنی کرد که احتمالاًمخاطب سخن،  «پیرمغان» می باشد. ضمن آنکه" هیچ تردیدی نیست که حافظ علاقه وارادت  زیادی به حضرت زرتشت داشته و او، ازمیان رهبران معنوی وپیام آوران دینی، تنها شخصیّتی هست که حافظ تمام ارادات واحترامات قلبی خود را درسراسر دیوان گهربارخویش به اوتقدیم نموده است.  نزدیکی و همخوانی افکار خواجه حافظ بااندیشه های ناب حضرت زرتشت، بسیارزیاد وقابل تامّل هست وهمین امر سبب شده تا واژگان کلیدی پیرمغان،دیرمغان،خرابات مغان و... درکانون توجّه شاعر قرارگرفته ودر اغلب غزلها حضوری برجسته وملموس داشته باشند. اذهان مخاطبین غزلهای گهربار حافظ، هربارباخوانش این واژگان،به فرهنگ کهن ایران وآیین نیاکانمان پیش ازاسلام ارجاع داده می شود وبه تامّل واندیشه ورزی وادار می شوند. بنظرمی رسد که این امر اتّفاقی نبوده بلکه، خواست قلبی واراده ی خود شاعراین بوده  تا بدینوسیله فرهنگ وادب وآیین آن روزگاران به فراموشی سپرده نشوند.

بگذریم وبرگردیم به شرح غزل: 

حُسن: جاذبه وجمال،زیباییِ وکشش

ملاحت: ملیح بودن، با نمک بودن، رفتارنرم ودلنشین و جذّاب.

اتّفاق:اتّحاد، به هم پیوستگی ،درکناریکدیگر

معنی بیت: زیبایی وجاذبه ی تودرکنارنمکین بودن ورفتاردلنشین توهمه ی قلبها راتسخیرکرده ودنیارافراگرفت آری درست است وقتی محاسن باهم جمع شده ودرکناریکدیگرقرارگیرند به کمکِ مجموع آنها جهانی رامی توان تسخیرنمود.

به قد وچهره هرآنکس که شاه خوبان شد

جهان بگیرد اگردادگستری داند

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

افشای رازخلوتیان خواست کرد شمع

 

شُکرخدا که سِرّدلش در زبان گرفت

 

افشا: آشکارکردن ،برملا کردن.

خلوتیان: گوشه نشینان ،رندان دل آگاه وخلوت گزیدگان

معنی بیت:

شمع که بند زبان ندارد قصد کرده بود که اسرار خلوت نشینان را برمَلا سازد، این اسرار بسیار مهم ومگو هستند ونبایست به گوش نامحرمان برسند ضمن آنکه خطرناک وسوزنده وویرانگر نیزهستند. آنقدر اثربخش اَند که دل وزبان شمع رانیزبه آتش کشید وشعله ورساخت، خدای را شکرکه نتوانست رازی را که می خواست فاش کند.

روشن است که رازخلوتیان همان اندیشه های ناب حافظانه، وخمیرمایه ی مرام ومسلک رندیست که متعصّبین یکسویه نگر،کینه توزان و مدّعیان دروغین نمی توانند آنها رابرتابند ازهمین رو این رازها مهم ومگوهستند.

گرخودرقیب شمع است اسرار ازاوبپوشان

کان شوخ ِ سربُریده بند زبان ندارد.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

زین آتشِ نهفته که درسینه ی من است

 

خورشیدشعله‌ایست که درآسمان گرفت

 

آتش نهفته: سوز وگداز درونی، کنایه از آتش عشق است.

معنی بیت: سوز وگدازی که مُدام درقلب من جریان دارد،آتشی که دردرون من زبانه می کشد آنقدرسوزنده وپُرحرارت است که خورشید تنها یک شعله ازآن است که درآسمان می سوزد.

ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند
که آتش که نمیردهمیشه دردل ماست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

می‌خواست گُل که دَم زندازرنگ وبوی دوست

 

از غیرتِ صبا نفس اَش در دهان گرفت

 

غیرت: حمیّت،حفظ ناموس کردن، رشک،حسادت کردن

"صبا" همان نسیم سحرگاهی که پیام آور عاشقان است وبه حَرم یار دسترسی دارد دراینجا هوادار معشوق است ونسبت به اوتعصّب وغیرت دارد.

ممکن است "گُل" کنایه ازیک رقیب والامقام بوده باشد که قصدداشته بامخاطب غزل رقابت کند. 

همانگونه که دراغلب غزلیّاتِ حافظ، سرو و ماه وخورشید و...... درمقابل قد وقامت وزیبایی ِمعشوق کم می آورند وتحقیرمی شوند دراینجا نیز به همان سیاق قبلی "گل" یارقیب موردبحث نیز درقیاس بارنگ وبوی مخاطب شاعر کم آورده و تحقیرشده است.

معنی بیت: گُل دراین خیالِ باطل که شاید توانسته باشد دَم ازرنگ وبوی دوست بزند وبا اورقابت کند مشغول جلوه گری وعشوه گری بود که غیرتِ صبا برانگیخته گشت وگل با مشاهده ی خشم وغضبِ صبانَفَس اَش دردهان حبس شد.

گل بررُخ رنگینِ توتالطفِ عرق دید

درآتش شوق ازغم دل غرق گلاب است

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

آسوده برکنارچو پرگار می‌شدم

 

دوران چونقطه عاقبتم درمیان گرفت

 

پرگار: وسیله ای دوشاخه برای رسم دایره، دراینجا باتوجّه به اینکه "دوران" هم به معنی چرخش پرگار وهم چرخش روزگارآمده است مضمون بسیارزیبایی به مددِنبوغ شاعرخَلق شده است

شاعردرمصرع اوّل خودرا به شاخه ی بیرونی پرگارتشبیه کرده که درحاشیه ی دایره آسوده وفارغبال حرکت می کند. وقتی بیرون ازدایره باشی  آسوده خاطرهستی امّا دروسط معرکه ودایره زیرفشار قرارداری و پیوسته مشوّش ونگران ومضطرب خواهی بود.

درمصرع دوّم:

دوران به معنی روزگار به شاخه ی بیرونی ِ پرگار که به حالتِ دَوَرانی می چرخد تشبیه شده وخودِ شاعراینبار به شاخه ی ثابتِ پرگارتشبیه شده که باتکمیل شدنِ دایره کاملاًمحاصره شده وبه اصطلاح به دامی می افتد که راه ِ گریز ندارد‌‌. به عبارتی شاعر به زیبایی وباهنرمندی، یکبارخودرا شاخه ی متحرّک ویکبارنیز به شاخه ی ثابتِ پرگارتشبیه نموده ومضمونی بِکر وبدیع خَلق کرده است. کاری که ازعهده ی هیچ شاعری جزرندِ شیرازبرنمی آید.

امّا چرا شاعر خودرا دردامی می بیند که راه گریز ندارد؟

باتوجّه به روحیّات لطیفی که ازحافظ سراغ داریم،قطع یقین تمایلاتِ قلبی اواین نبوده که درکانون توجّهات عموم به ویژه پادشاهان ووزرا قرارگیرد ونتوانسته باشددرگوشه ای دنج وآرام، با خاطری آسوده بدون دغدغه های سیاسی زندگی گذراند،بلکه بی شک میل درونی او،یک زندگی آرام، بی استرس وبه دوراز هیاهو وچه بسا درویشانه بوده که شوربختانه نصیب اَش نشده است.چراکه او ازکارمندان رسمی درباربوده وگرفتاریهای اداری وسیاسی اجتماعی زیادی داشت. 

ظاهراً ازهمین رو باشِکوه واندوه وحسرت می فرماید:

معنی بیت: همانندِ شاخه ی بیرونی پرگاربا خاطری آسوده، یک زندگانی در حاشیه وبیرون ازدایره داشتم وازهیاهوی آزارنده وقیل وقال اندوهبارسیاسی اجتماعی فارغ بال بودم لیکن ازبداقبالی، روزگار بامن چنان کرد که وقتی به خودآمدم، همانندِ شاخه ی ثابتِ پرگار،خودرا احاطه شده دروسطِ دایره دیدم که هیچ راه فراری نیست! دوران باحرکت دَوَرانیِ خود مرا درمیان معرکه انداخت وگرفتار مسایلی کرد که خواستِ قلبی من نبود. من نمی خواستم اینچنین درکانون توجّهاتِ عام وخاص قرارگرفته ودرمسائل سیاسی اجتماعی درگیر باشم.  ضمن آنکه  درلایه های زیرین معنای حرکت پرگارروزگار، گذشت عمر و روند پیرشدن ومشاهده وتجربه ی حوادث اندوهبار پی درپی روزگاران رانیزبه اذهان مخاطبان سخن متبادرمیگردد. 

چرا به صدغم وحسرت سپهر دایره‌شکل

مرا چو نقطه ی پرگار در میان گیرد؟

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

آن روز شوقِ ساغر مِی خرمنم بسوخت

 

کاتش زعکس عارضِ ساقی درآن گرفت

 

"ساقی" در لغت به معنیِ سقـّاست ؛ شراب یا آب دهنده، امّا درنظرگاه حافظ "ساقی" نیزهمانند واژگان کلیدی، رند، خرابات، پیرمغان و… دارای معانی متفاوتی هست وتوسط حافظ خوش ذوق، غنی سازی شده ودامنه ی معنا توسعه یافته است.«ساقی» دراشعارحافظ  همیشه زیباروی وخوش خُلق وخوش حرکات است وگاه مثل همین بیت موردبحث به جایگاهِ معشوق  تکیه می زند وساقی همان خودِ مخاطب غزل هست که عاشقانش رابه شراب محبّت سرمست ومسرور می سازد.. همچنین در دوره هایی ازعصرشاعر، میکده های زرتشیان فعّال بوده وجوانان خوش قدوقامت وزیبارویانی که درمیکده های زرتشیان به مشتریان شراب می‌دادند  به ساقی ومغبچه شهرت داشتند.

 اینکه ازکجا معلوم می شود که منظورشاعر دقیقاً کدام معناست بستگی به جنس ومعنای واژگان همجوار،محتوا ومتن بیت دارد ضمن آنکه باتوجّه به علاقمندی حافظ به ایجادایهام وابهام، وسبک منحصربفرد طرزخیالپرورِبیان او، اغلب غزلها دارای معانی چندلایه وتودرتو هستند. حافظ اغلب عمداً درپرده سخن می گوید وباورها ویافته های خویش را درلفّافه می پیچد تا حس پرسشگری مخاطبین برانگیخته شده وبه کاوش درکشف معناهای گوناگون ومتضاد بپردازند، وازلذّت شاعری نیزفیضی برده و بهره مند گردند.  به همین علّت است که حافظ زنده وجاویدباقی مانده ودرتمامی دوران درمیان هرنسلی که پابه عرصه ی وجودمی نهد حضور پیداکرده ونفس به نفس با آنهازندگی می کند.

عارض: چهره، رخسار 

 

معنی بیت: آن روزکه مشغول شراب نوشی بودم، سرخیِ رُخسار ساقی(مخاطب غزل) همانندِ پاره ی آتش در درونِ ساغر منعکس شده بود من بی تاب وبیقرار شدم واز شوق سرکشیدن ساغرمِی همه ی هستی اَم درآتش اشتیاق او بسوخت.

مادرپیاله عکس رخ یاردیده ایم

ای بی خبر زلذت شرب مدام ما

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

خواهم شدن به کویِ مُغان آستین فشان

 

زین فتنه‌ها که دامنِ آخرزمان گرفت

 

آستین فشان: حرکاتی موزون با دست است که صوفیان به هنگام رقص، انجام می دهند. به معنای رهایی ازبندوزنجیر همه ی تعلّقات دینی ودنیویست.

 

معنی بیت: ازبس شرارت وفتنه وآشوب دراین دوره ودراین جامعه ی مذهب زده شاهدهستم گویی که آخرالزّمان فرا رسیده است! برآنم ازتمام تعلّقاتِ دینی و دنیوی دست بردارم وازباورها وعقاید خویش دل بکَنم ورقص کنان به میکده بشتابم تا باجام شراب ازشروشور دنیا خلاص گردم وبه رهایی برسم.

عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس

که وَعظِ بی عملان واجب است نشنیدن

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

می خور که هر که آخر کار جهان بدید

 

ازغم سبک برآمد و رَطلِ گران گرفت

 

ازغم سبک درآمد: رنج واندوه دنیا راسبک می شمارد وبرخودسخت نمی گیرد.

رَطل: واحد وزن مایعات برابر ۱۲ اوقیه یا ۸۴ مثقال. این وزن در جاهای مختلف تفاوت داشته؛ وزنی که در ایران یک‌رطل گفته میشده معادل صدمثقال بوده (هر مثقال ۲۴ نخوداست)،پیاله و پیمانه ی بزرگ شراب

معنی بیت: شراب بنوش وشادمانه زندگی کن که هرکسی که بی وفایی و ناپایداری دنیا رادریافت وفهمیدکه همه چیز درحال تغییر وازدست رفتنی هست دیگر به جای سخت گرفتن برخود و خوردنِ غم وغصّه ی دنیا، شراب باپیمانه ی سنگین وبزرگ می خورد وشادی را ازخود ودیگران مضایقه نمی کند.

من وهم صحبتی اهل ریا دورم باد

ازگرانانِ جهان رطل گران مارابس

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بر برگِ گل به خونِ شقایق نوشته‌اند

 

کان کس که پُخته شدمیِ چون اَرغوان گرفت

 

معنی بیت:

چون نیک بنگری طبیعت نیزآدمی رابه عیش وعشرت دعوت می کند وازاندوه وغصّه خوردن برحذرمی دارد چنانکه باچشم جان ودل بنگریم هربرگ گلی پیامی دارد وهرآوازبلبلی مارابه شادی ونشاط تشویق می کند.

معنی بیت: برروی گلبرگ ها به خون شقایق نوشته شده که آنکس که سرد وگرم دنیا چشیده وبه فهم ودانایی قابل قبولی رسیده باشدازشراب ارغوانی رنگ ِ نشاط بخش غافل نمی ماند وغم واندوه دنیارا بااین متاع ارزشمند خنثی می سازد.

غم زمانه که هیچش کران نمی بینم

دَواش جزمِیِ چون ارغوان نمی بینم

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

حافظ چو آبِ لطف ز نظم تو می‌چکد

 

حاسدچگونه نکته تواند برآن گرفت؟

 

نکته گرفتن:خُرده و ایراد گرفتن

نظم : شعر

حاسد: حسود

معنی بیت: ای حافظ زمانی که اشعار تو اینقدر لطیف و ظریف ونغز هستند حسودان چگونه می توانند برتوخُرده گیرند؟ لطفِ شعرتودهانِ هر مدّعی وحسود رابرمی بندد.

شعرحافظ همه بیت الغزل معرفتست

آفرین برنفس دلکش ولطف سخنش

https://rezasaghy.blogfa.com/

شهراد در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۳۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۸:

خطاب به فرهاد
"بیت سوم آشکارا کنایه آمیز است"
بله، اما کنایه به اهل ریاست که فی المثل ثروت جمع می کنند اما به دیگران می گویند با خمس و زکات بهشت مال شما خواهد بود (واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می‌کنند, چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند)

ولی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۴۶ - لیس للماضین هم الموت انما لهم حسرة الفوت:

روفیا تو عارفی

Hamed Salehi در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۲۲ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۳:

کلمه ( در ) دوبار استفاده شده در عقلم و در دینم
بهتر است که در عقلم به عقلم تغییر کنند !
تو را من دوست می‌دارم خلاف هر که در عالم
اگر طعنه است به عقلم اگر رخنه است در دینم

محمدمصطفی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵:

با سلام
فکر می کنم مصرع اول بیت هشتم “گشته خیال همنشین با عاشقان دلنشین” باید بجای خیال ، خیالش یا خیالت باشه به شکل زیر
“ گشته خیالت همنشین با عاشقان دلنشین”

محسن در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۱:

در یک غزل مثنوی زیبا از حامد عسکری که برای زلزله بم سروده مصراع اول این شعر رو تضمین زیبایی کرده که خواندنش خالی از لطف نیست:
بنویسید که با عطر وضو آوردند
نعش دلدار مرا لای پتو آوردند
زلف ها گرچه پر از خاک و لبش گرچه کبود
"دوش می آمد و رخساره بر افروخته بود"

محمود در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۳۳۴:

باارض ادب. این شعرهمان سورده ابوسعیدابوالخیربامعنی ترهست،
مولوی تقلب کرده
من اهل شیرازم
یاتواهل شیرازی
یاخواجه شیراز
یاشیخ اجل شیرازی
درودبرشما

حمید استکی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۲۴ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » داستان رستم و اسفندیار » بخش ۱۸ - مفاخرهٔ رستم با اسفندیار: یاد هفت‌خوان و هاماوران، زورآزمایی دست و وعدهٔ نبرد:

دربیت 41 مصراع اول به جای واژه "سپاه " به نظر می رسد واژه (سیاه ) درست است ومعنی شعراین می شود: چون من زین زرین را براسب سیاه بگذارم . که دراینجا شاعربه خاطر معروف بودن اسب سیاه اسفندیار وبه ضرورت شعر به جای " اسب سیاه ) ازواژه (سیاه ) استفاده کرده است .

برگ بی برگی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۱:

تابِ بنفشه می دهد طرهٔ مُشک سایِ تو

پردهٔ غنچه می درد خندهٔ دلگشای تو

غزل در بارهٔ انسانی ست که بعنوانِ هُشیاریِ اصیل پای در این جهان می گذراد و چنانچه در بیتِ بعد حافظ او را گُل می‌نامد مخاطبِ غزل نیز هم اوست. بنفشه نمادِ انسان‌ هایی ست که بنفشه وار زانویِ غم در بغل گرفته و سر افکنده اند اما با دیدنِ طُرِّه مُشک سایِ غنچه ای نو شکفته که بتازگی پای در این جهان گذاشته است و هر کجا پای می گذارد عطرِ طُرِّهٔ او همهٔ توجه ها را بسویِ خو معطوف می کند، پس بنفشه ها و انسانهایِ غمگین نیز تکان و تابی به خود می دهند، سخنی در زیبایی‌های طفل بر زبان می آورند و چهرهٔ آنان نیز برای لحظاتی هم که شده باز و متبسم می شود، در مصراع دوم حافظ این بار همان وضعیتِ بنفشه های سردرگریبان را غنچه هایی فروبسته توصیف می کند که آنان نیز می توانند تعالی یافته، باز و تبدیل به گُل شوند، پس خنده هایِ شیرین و دلگشایِ طفل همچنین می تواند انگیزه ای برای شکوفاییِ دیگر غنچه های باغِ زندگی شود.

ای گُلِ خوش نسیمِ من، بلبلِ خویش را مسوز

کز سرِ صدق می کند شب همه شب دعای تو

در اینجا آن طفلی که با خنده هایِ دلگشایِ خود موجبِ زدودنِ غم از بنفشه و البته تبسم و شکوفاییِ غنچه ها می شود، اکنون خود نیز از لحاظِ جسمانی رشد نموده و تبدیل به گُل شده است، پس‌ حافظ خود را بلبلِ عاشقِ دلباختهٔ این گُلِ نوشکفته می داند، بلبلی که از سرِ صدق و با خلوص یا نیتِ پاک شب همه شب، یا لحظه به لحظه دعاگویِ این گُلِ نوشکفته می شود، درواقع این گُل که از عالمِ غیب و معنا پاکِ پاک پای در این جهان می گذارد ناگزیر است خویشتنی بر مبنای ذهن و عقل بر رویِ خویشِ اصلی که هشیاریِ محض است تنیده تا امورِ مادی و جسمانیِ خود را تامین کند، و طرحِ زندگی چنین است که‌ این خویشِ تنیده شدهٔ جدید تا مدتی کوتاه گُلِ نوشکفته را با جهانِ جسمانی آشنا کند و پس از آن او بارِ دیگر با همان دیدِ خویشِ اصلی یا بعبارتی بر مبنایِ صفاتِ خداوندی و با چشمِ نظر جهان را مشاهده کند، حافظ هر لحظه و از سرِ صدق با ابیات و غزلهایِ نابِ خود که همگی دعا هستند امیدوار است که این گُلهایِ نوشکفته یا نوجوانان و جوانان دلِ حافظ را نسوزانند و خویش را در چاهِ ذهن گرفتار نکنند. درواقع همهٔ بزرگان و عارفان دلسوزِ گُلهایِ باغِ این جهان هستند و عُمرِ خود را صرفِ این منظورِ متعالی کرده اند.

من که ملول گشتمی از نفسِ فرشتگان

قال و مقالِ عالمی می کشم از برای تو

گفتار و نَفَس فرشتگان در هنگامِ خلقتِ انسان این بود که او در جهان فسادِ بسیار می کند و البته خداوند به آنان فرمود او به چیزی علم دارد که فرشتگان از آن بی خبرند، این گفتار و نَفَس فرشتگان بر حافظ گران آمده و از آن ملول گشته است، پس‌ در مصراع دوم می فرماید او قال و مقالِ عالَمی را می کشد و ملالت هایِ بسیاری از بنفشه ها و غنچه هایِ فروبسته ای که در چاهِ ذهنِ خویشتنِ خود گرفتار شده اند را می پذیرد از برایِ گُلهایِ نوشکفتهٔ این جهان به این امید که خلافِ نَفَسِ فرشتگان را چنانچه خداوند فرموده است به اثبات رسانده و موجبِ رسیدنِ انسان به تاجِ سلطنتِ خود در همین جهان گردد.

دولتِ عشق بین که چون از سرِ فقر و افتخار 

گوشهٔ تاجِ سلطنت می شکند گدای تو

حافظ این اشتیاقِ خود را برای اینکه گُلِ خوش نسیمِ زندگی پس از مدتی کوتاه بارِ دیگر به خویشِ اصلیِ خود باز گردد و بار دیگر جهان را از عطرِ طُرِّهٔ مُشک سایِ خود بهرمند کند، همه را از دولتیِ سرِ عشق می داند،‌ پس‌ ببین با وجودِ فقرِ حافظ و افتخاری که به این فقر دارد و او که خود گدایِ عشق است چگونه گوشهٔ تاجِ سلطنت را برای تو می شکند. حافظ خود را فقیری می داند که به اندازهٔ وُسعِ معنوی که دارد در این راه می کوشد، شکستنِ گوشهٔ تاجِ سلطنت یعنی برداشتنِ انحصارِ سلطنت برای تعدادِ معدودی از گُلهای باغِ زندگی، آنانی که به عشق زنده شدند و تاجِ سلطنت را بر سر گذاشتند، بزرگانی چون فردوسی و عطار و مولانا و حافظ، یعنی امکانِ این سروری و پادشاهی برای همهٔ گُلها و غنچه ها و حتی بنفشه ها وجود دارد و اینهمه از دولتیِ سرِ عشق میسر می شود.

خرقهٔ زهد و جامِ مِی گرچه نه در خورِ همند

این همه نقش می زنم از جهتِ رضایِ تو

حافظ ادامه می دهد که او خود می داند خرقهٔ زُهد و جامِ شرابی که به کرّات در غزلهای خود به آن اشاره می کند در خورِ یکدیگر  نیستند و سنخیتی با هم ندارند، پس او با علمِ به این مطلب اینهمه نقش هایِ مختلف را بازی می کند، هرچند برخی او را ملامت می کنند و در مقامِ قال و مقال با او بر می خیزند، اما برای او آنچه اهمیت دارد رضایِ تو گُلِ خوش نسیمِ حافظ است،‌ رضا دادن به اینکه بار دیگر با خویشِ اصلیِ خود بازگردی پیش از اینکه چون بنفشه سر در گریبان افکنده و غمگین شوی.

شورِ شرابِ عشقِ تو آن نفسم رود ز سر

کاین سرِ پر هوس شود خاکِ درِ سرای تو

حافظ در ادامهٔ بیتِ قبل می فرماید البته که منظور از شراب در ابیات و غزلهایِ او شرابِ عشق است و آن نفس و آن وقتی شورِ این شراب از سرِ حافظ بیرون می رود و او آرام می گیرد که تو ای گُلِ خوش نسیم، بارِ دیگر به مقامِ سلطنتِ خود باز گردی، و آن هنگامی خواهد بود که سرِ پر هوسِ حافظ خاکِ درِ سلطانی چون تو شود، سری که هوس و آرزویِ آن را دارد که همهٔ گُلها و جوانان و حتی بنفشه ها به چنین مرتبه ای برسند که اگر چنین شود و او بتواند سر بر آستانِ چنین پادشاهانی بساید، آن روز روزِ آسودگیِ حافظ است.

شاه  نشینِ چشم من تکیه‌گهِ خیالِ توست

جای دعاست شاهِ من،‌ بی تو مباد جایِ تو

شاه نشین یعنی بالاترین مرتبهٔ منزل و حافظ آن را به چشمِ نظر یا بینشِ خود تعمیم داده و خطاب به گُل می فرماید که تکیه گاهِ خیالِ تو شاه نشینِ چشمِ حافظ است،‌ یعنی از بالاترین مراتبِ نظر که دیدِ خداوندی ست  در خیال و اندیشهٔ گُل و جوانان است چنین جا و مرتبه ای جایِ شاهِ حافظ است و تو می توانی همان شاهِ حافظ باشی، پس انتظار این است که جایِ تو نیز باشد و چنین جا و مرتبهٔ سلطنتی خالی از تو گُلِ خوش نسیم مباد. 

خوش چمنیست عارضت، خاصه که در بهارِ حُسن

حافظِ خوش کلام شد مرغِ سخن سرایِ تو

عارض و رخسارِ نوجوانان و جوانان خوش و خُرَّم و باطراوت است بویژه که در بهارِ حُسن و پاکی و زیبایی حافظِ خوش کلام بلبل و مرغِ سخن سرایِ چنین گُل هایی باشد، یعنی بشرطِ اینکه جوانان در اوجِ بهارِ زندگی دعا و پندهای حافظ را به گوشِ جان بشنوند البته که عارض و رخسارشان بسیار زیباتر و خوش و خُرَّم تر و مانندِ دشت و چمن همیشه سبز خواهد بود.

علی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۴ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸۱:

منظور از سالی دو عید توی شعر کدوم عید هاست یکی رو میتونم بگم احتمالا عید نوروزه ولی عید دوم کدومه؟؟؟

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۰۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۹۲:

6264

نسترن در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۲۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۹:

سلام نسترن جان

محمد در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۰۹ دربارهٔ رودکی » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۸:

د ر واژه نامه ی دهخدا آمده است:
عیار. [ ع َی ْ یا ] (اِخ ) نام غلام رودکی بود که ظاهراً رودکی وی را خریده و از خریدن آن وامدار شده بود وابوالفضل بلعمی آن وام را پرداخته است . رجوع به احوال و اشعار رودکی تألیف سعید نفیسی شود :
کس فرستاد به سرّ اندر عیار مرا
که مکن یاد به شعر اندر بسیار مرا.

M در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۰۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۵۵۴:

سلام..
اگر تفسیر اشعاری به این بزرگی هم برای بهتر فهمیدن نوشته شود بسیار عالی میشود....
تشکر

سعید اخیانی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۴۱ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵:

این غزل زیبای عراقی ، توسط خانم دکتر جمیله اخیانی به همراه سنتور آقای فرشید سیامکی در مایه بیات اصفهان بصورت بسیار دلنشین دکلمه شده است.

محمدرضا در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۵۸ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۲۰:

در بیت دهم مصرع دوم، تا شمع جلوه دارد صحیح است.

حسین در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۱۱ دربارهٔ شاطر عباس صبوحی » غزلیات » شمارهٔ ۴۳ - خواب آلودگان:

از فراقت کار گشته درسته تو بیت

کاظم مروتی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۶ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۱۱ دربارهٔ ناصرخسرو » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۶:

گمان میکنم بیت دوم:
بری دان از افعال چرخ برین را
بدینگونه باشد:
بری دان ز افعال چرخ برین را
با سپاس بسیار

۱
…
۳۳۲۱
۳۳۲۲
۳۳۲۳
۳۳۲۴
۳۳۲۵
…
۵۸۷۲