Alipur در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۲۱ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۲:
با عرض معذرت
این صفحه توهین به حضرت ابوالمعانی ست.
مصرع (چهاحسان داشتیارب جوهرشمشیر بید کهدرهرقطرةخونسجدةشکریستبسرال را)
هیچ معی و مفهومی ندارد.
اصل مصرع چنین است:
چهاحسان داشتیارب جوهرشمشیر بیدادش
کهدرهرقطرهٔ خونسجدهٔ شکریست بسمل را
رهام در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۳۸ دربارهٔ رودکی » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۲۶:
شاهکاری دیگر از شاهکارهای ادب پارسی
کمال داودوند در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۳۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۸۹:
9642
د. ق. مصلح بدخشانی در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳۲۱:
هر پاره این چهارپاره با سه پاره دیگر، در وزن و قافیه، تفاوتی تدارد. ولی در واقعیت وزن این چهارپاره زیبای مولوی با وزن رباعی «لاحول و لا قوّة الّا بالله» مطابقت ندارد.
نادر.. در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۲۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » ترجیعات » بیست و سوم:
گفتم به دل: « بار دگر رفتی درین خون جگر »
گفتا: « خمش، باری بیا یکبار روی او ببین! » ..
سید جواد در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۴۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹:
این شعر در کنسرت آیینه همایون شجریان و سهراب پورناظری خوانده شده، اما به دلیل اینکه نام این مجموعه در فهرست قرار ندارد، به عنوان حاشیه یادآوری شد. موفق باشید.
فرشید در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۱۶ دربارهٔ عطار » مختارنامه » باب چهارم: در معانی كه تعلّق به توحید دارد » شمارهٔ ۵۰:
با سلام این رباعی در مختار نامه عطار نیز ثبت شده لطفا تصحیح بفرمایید این رباعی از عراقی است نه عطار با تشکر
علیرضا محدثی در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۵۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۰:
در مصرع اول بیت ششم :
سهل است به این هسی موهوم غرورت
به جای « هسی » ، « هستی » صحیح است . لطفا اصلاح کنید . مطابق : دیوان بیدل دهلوی ، تصحیح : خان محمد خسته و خلیل الله خلیلی ، جلد اول ، انتشارات زوار ، چاپ اول 1387 ، ص 861 /
روح الله محمودی در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۳۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۴:
در بیت «ز محبتت نخواهم که نظر کنم به رویت / که محب صادق آن است که پاکباز باشد» مفهوم اصلی که به فهم درست معنای بیت کمک میکند «پاکبازی» است. پاکبازی یعنی همهچیز را باختن و هیچ به دست نیاوردن. مثلا مولانا در بیتی مشهور میفرماید:
خنک آن قماربازی، که بباخت هرچه بودش
بنماند هیچش الا هوس قمار دیگر
اینجا هم سعدی میفرماید من در عشق تو یک ذره هم به سود خویش نمیاندیشم. بلکه میخواهم هرچه را دارم ببازم. زیرا فقط در این حالت است که میتوانم عشق واقعی خود را به تو اثبات کنم. به دیگر سخن، دیدار تو برای من بهرهای دارد و من از آن «لذت» میبرم، پس آن را هم نمیخواهم تا هر گونه شائبهی سوداندیشی را از خودم دور کرده باشم.
سعدی در جایی دیگر میفرماید:
مردم از قاتل عمدا بگریزند به جان
پاکبازان بر شمشیر تو عمدا آیند
نزدیک به همین مضمون، حافظ میگوید:
حالی من اندر عاشقی داو تمامی میزنم
(یعنی من در کار عشق بر سر تمام هستی ام قمار میکنم)
کاظم در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۰:
به نظر میآید بیت دهم (بنابر خوانش آقای قاسمی) سروقد باید به سرو قد تبدیل شود
تونی در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۵۰ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۴۱:
اینکه ما بخواهیم عقاید خود را به دیگران تحمیل یا عقاید دیگران را مورد حمله قرار دهیم دقیقا همان کاریست که حکیم عمر خیام بیش از هر چیز از آن نفرت داشته زیرا خود حکیم در زمان خود مورد هجوم تفکرات افراطی متعصبان شد.حالا فرقی ندارد که دینداران بخواهند افراد بی اعتقاد به دین را تحت فشار قرار دهند یا افراد بی دین بخواهند عقاید دینداران را مورد تمسخر و حمله قرار دهند هردو عملی زشت و ناپسند هستند که در تاریخ برای هردو مثال های زیادی وجود دارد.زیبایی ادبیات به همین نظرات و دید های مختلف است پس خواهش میکنم این زیبایی را به تعصب آلوده نکنید.
نادر.. در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۶:۵۲ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۲:
نقد صد دل بایدم در هر زمانی،
بر امید صید زلف دلستانت..
گمنام-۱ در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۶:۳۳ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۴۴:
ندانم کجا دیده ام در کتاب:
جز آدمی نزاد ز آدم در این جهان
واینان کز آدمند ، چرا جملگی خرند؟
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۴:۰۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۵:
شربتی از لب لعلش نچشیدیم و برفت
روی مَه پیکر او سیر ندیدیم و برفت
حافظ درعشقبازیهای زمینی، بر خلاف مردم عادی، هرگز
درشخص معینی مثل شاه یحیی وشاه شجاع و... متمرکزنبوده، البته که او انهاراازصمیم دل دوست داشته اما عشقبازی حافظ به انها وهیچ شخص مشخصی محدودنبوده است عشق کیفیت وماهیت وجودحافظ بود او به زمین وزمان وهمه ی انسانهاعشق می ورزید ودرحقیقت اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگرمی رفت. حافظ درمسیردلباختگی ودلدادگی، حقیقتِ خودعشق راکشف کرده، به ژرفای آن رفته وشیوه های عاشقی راتمرین می نمود وازاینطریق، طبع شعری وعواطف درونی خویش رابه چالش می کشید. درعشق حقیقی محدودیتهای نژادی وجنسی محوشده و مرزهاازبین می روند وتمام هستیِ عاشق سرشارازعشق می گردد.شربت: استعاره ازبوسه ی شیرین وآبدار، همچنین شربت دراینجا می تواند استعاره ازکلمات شیرین وسخنان گهربار شخصیتی مهم ،شاعر ودوست داشتنی بوده باشد.
لب لعل: لب سرخ همچون یاقوت
مه پیکر: ماه پیکر،بدن زیبا همچون ماه بی آ لایش وپاک ولطیف
معنی بیت: درحالی که ازکم سعادتی، فرصتی دست نداد که ازلبان نوشین وسرخ آبدار یار بوسه ای بچشیم ناگهان عزم رفتن کردوماازنعمت حضوراوبی نصیب ومحروم ماندیم.
یا:
ماتشنه ی شنیدن سخنان گهربار وشیرین، ازآن لبهای همچون لعل سرخ آن محبوب دوست داشتنی بودیم وهنوزجرعه ای ازاین شربت گوارا ننوشیده بودیم تااینکه ازمیان مارفت.
ازتماشای سیمای آن ماه پیکر، هنوزسیر نشده بودیم که ناگهان عزم رفتن کردو ماراازفیض دیدارجمال ماهش محروم نمود.
درقلم آوردحافظ قصّه ی لعل لبش
آب حیوان می رودهردم زاقلامم هنوز
🌿━━━━━━━━━━🌿
گویی از صحبت ما نیک به تنگ آمده بود
بار بربست و به گردش نرسیدیم و برفت
معنی بیت: یارچنان بارسفربربست ورفت که انگار آن لطیفِ دوست داشتنی، ازهم نشینی باما سخت مُکدّرشده وبه ستوه آمده بود ماسستی کردیم وحتّی به گردپایش هم نرسیدم وازمیان مارفت.
آن تُرک پری چهره که دوش ازبرمارفت
آیاچه خطادیدکه ازراه ختارفت! ؟
🌿━━━━━━━━━━🌿
بس که ما فاتحه و حرز یمانی خواندیم
وز پی اش سوره اخلاص دمیدیم و برفت
بسکه: بسیار شد که، بسیار اتّفاق افتاد که.
فاتحه: سوره ی حمد
حرزیمانی: دعایی مخصوص مسافر
سوره ی اخلاص: سوره قلهوالله
دمیدیم: فوت کردیم
بانظرداشت این نکته که فاتحه وحرزیمانی رامعمولاًدرپی ازدست دادن عزیز وراهی شدن مسافر می خوانند
معنی بیت:
درحالی که اودربین ماحضورداشت ازبیم وهراسِ نابجای ازدست دادنش، نسنجیده وازروی نگرانی، آنقدر فاتحه وحرزیمانی خواندیم وبه اطرافش فوت کردیم تااینکه بلأخره این اتفاق نامیمون رقم خورد واواز میان مارفت(ازچیزی که می ترسیدیم به سرمان آمد) امروزه هم به کسانی که سخنان ناامیدکننده می زنندوازترس اتفاقات ناخوشآیند مدام به دعا متوسل می شوندمی گویند اینقدر آیه ی یاس ونومیدی خواندی تااینکه این اتفاق شوم رقم خورد.
"توجّه وتمرکز" به مانندکلید عمل می کند به هرانچیزی که بیشترتوجّه کرده وتمرکزمان را روی آن متمرکز کنیم همان رخ خواهدنمود. اگر به غم و اندوه توجه کنیم، همیشه غمگین وناراضی خواهیم بود اگر تمرکز خود را روی شادی بگذاریم بی تردید شادی ازراه رسیده ومارافراخواهدگرفت. در حقیقت، توجّه به هر چیزی ان را فعال کرده وبه بارمی نشاند. ذهن ماهمانندآهن ربا عمل می کند افکارما سازندگان سرنوشت ماهستند به هرچیزی بیاندیشیم همان رابسوی خودخواهیم کشید.
عروس طبع رازیو زفکربکرمی بندم
بُوَد کزدست ایّامم بدست افتدنگاری خوش
🌿━━━━━━━━━━🌿
عشوه دادند که بر ما گذری خواهد کرد
دیدی آخرکه چنین عشوه خریدیم و برفت
عشوه دادند: فریب دادند
عشوه خریدیم: فریب را پذیرا شدیم، گول خوردیم
معنی بیت: مارافریب دادند وبه دروغ دلمان راخوش کردند که دوباره به پیش مابازخواهد گشت. لیکن ای دل ساده لوح، دیدی که چگونه غافل ماندیم و گول خوردیم ویاررفت؟!
دلبربرفت ودل شدگان راخبرنکرد
یادحریف شهرورفیق سفرنکرد!
🌿━━━━━━━━━━🌿
شدچَمان درچمن ِحُسن ولطافت لیکن
در گلستان وصالش نچمیدیم و برفت
چمان: خرامان.
شد چمان: خرامان شد ،باناز واِفاده قدم زد.
نچمیدیم: با ناز نخرامیدیم ،قدم نزدیم.
گلستان وصالش: وصال یار به گلستان تشبیه شده است.
معنی بیت: یارنازنین ما درگلشن لطافت وزیبایی خرامان خرامان نمایان شد،جلوه گری نمود لیکن شوربختانه ماسعادت نداشتیم بداقبال بودیم کوتاهی وسستی کردیم به هیچ روی نمیتوانیم این ناکامی راتوجیه کنیم تقصیرازجانب خودماست به هردلیل مانتوانستیم که درگلستان وصالش راه یابیم ودرنازنعمت نفسی بکشیم ودَمی با یارهمراه گردیم.
هرچه هست ازقامت ناسازبی اندام ماست
ورنه تشریف توبر بالای کس کوتاه نیست
🌿━━━━━━━━━━🌿
همچو حافظ همه شب ناله و زاری کردیم
کای دریغا به وداعش نرسیدیم و برفت
به وداعش: به بدرقه و خداحافظی اَش.
معنی بیت: همانندِ حافظ همه شب ناله وزاری کردیم که ای دریغ وصدافسوس که توفیق نداشتیم به خداحافظی اش برسیم ویارازمیان مارفت بی آنکه حتی توانسته باشیم اورابدرقه کنیم. افسوس که آدمی تازمانی که درکنارهم زندگی می کنند قدریکدیگررانمی دانند وازحال همدیگر غافل هستند لیکن به محض ازمیان رفتن یکی، اطرافیان درغم ازدست دادن او اشگ ندامت ریخته واحساسات وعواطف خودراابرازمی نمایند!
امروزکه دردست توام مرحمتی کن
فرداکه شوم خاک چه سوداشک ندامت
همایون در ۸ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۳۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۹۵:
در این غزل باز فرهنگ جلال دین بیان میگردد فرهنگ یک و انسان یگانه، همان گونه که هست یک است و یگانه و آنچه میآفریند هم یک است و یگانه و یگانهها زمان و مکان ندارند زیرا خود هر زمان روی و گونهای دیگر دارند و شمس به خوبی با این فرهنگ آشنا بود و تعجبی نمی کرد زیرا خود یگانه بود و جلال دین را نیز یگانه کرد و اگر این سخن به گوش جان ما برسد ما را هم به شاهی و یگانگی مان میرساند که یکی دیدنی نیست بلکه شنیدنی و شدنی است
کز چشم خویش هم نهان است آن یکی
همایون در ۸ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۰۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۹۴:
جلال دین برای سخن ارزش زیاد قائل است زیرا سخن است که انسانها را به هم وصل میکند و به ویژه به انسانی بزرگ مانند شمس
نی همان انسان است که از خود چیزی نمی گوید و زبان او زبان هستی است و سخنان بزرگان را با نوایی تازه به گوش همه میرساند
جلال دین آنقدر برای شنیدن ارزش قائل است که همه حسهای انسان را گوش مینامد و ده گوش کنایه از پنج حس بیرونی و پنج حس درونی انسان است و گاه گوش را همان چشم میداند
لیک چشم گوش را آن نور نیست
سخن تنها پدیدهٔ ایست که میتواند همه عالم را در بر گیرد کنایه از شش جهت، و وقتی از عشق میگوید به آتشی مبدل میشود که همه دلها را در خود میگیرد و یکی میکند و یکی ویژگی هستی است و ویژگی شمس
همایون در ۸ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۴۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۹۳:
در عرفان جلال دین و ایرانی وقتی انسانی پیدا میشود که با هستی برابری میکند و در وفا یار هستی است و به عبارتی شکوه و فره هستی با او همراه میگردد او منشأ آبادانی و خرمی در هستی و جاودانگی انسان است و همه انسانها را با خود به بزرگی میرساند
در علم اثبات قضیهای باید شمول عام داشته باشد ولی در عرفان و راز ورزی هستی بر عکس است وجود یکی برای اثبات کافی است و میتواند شمول عام نیز گردد
به عبارتی در علم فرمول و چارچوب است که کار میکند ولی در عرفان و هستی استثناها کار میکنند نه فرمول
انسانها چون قطار شتر با یک ساربان به مقصد میرسند و با یک ساقی خیل عظیم خماران و تشنگان مست و سیراب میگردند
یک معلم صداقت میتواند درس صدق به همه آیندگان بدهد و یک نور درخشان میتواند راه بسیاری را روشن سازد
این آیین در غارها و نزد انسانهای نخستین هم بود که با نقاشیها به آیندگان راه و رسم شکار و حیوانات نخجیر را میآموختند و سپس با آیین سخن در همان غارها و با حلقه زدن پیرامون پیر سخن دان خود آشنا میشدند از این رو پیروان یک پیر را یاران غار مینامند
همایون در ۸ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۵۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۹۱:
ما ایرانیان یا شرقیان آئینی داشتیم که پس از حمله اسکندر و آمیختن با آیین یونانی با وجود کوشش و مبارزه فراوان اشکانیان اندک اندک به گوشه و زیر زمین رفت به خصوص که ساسانیان نیز با آوردن دین زرتشی گری که به هیچ روی با زرتشت خردمند ارتباطی ندارد همانگونه که دین مسیحیت با مسیح در ارتباط نیست، آیین انسانی ایرانی را با آئینی حکومتی دینی جایگزین کردند و زمینه رشد اندیشههای یونانی را حتی در روزگار دین پس از خود نیز هموار ساختند
ابن سینا در زمینه حکومت ایرانی ماب سامانی و تعلیمات اسماعیلی هر چند که زیر نفوذ فلسفه یونانی بود و سالها آنرا مورد تحقیق قرار داده بود، توانست بن مایههای فرهنگ ایرانی را نیز در مطالعات گسترده خود پیدا نماید و این کار توسط بسیاری مورد پیگیری قرار گرفت ولی همواره زیر زمینی و بدور از مهر حکومتیان پیش رفت
این آیین پیرامون شناخت انسان است انسانی که در میان آدمیان است و یک سری نیز به آسمان دارد چون پیوندی نا گسستنی و دو طرفه و سازندهٔ و آبادگر همان گونه که زرتشت بود
این آیین بنام آیین مهر شناخته میشود این واژه به عربی رحم شده است که اگر با وفا آمیخته شود میتواند به معنی مهر نزدیک شود، این آیین در غرب نیز به نام میترائیسم گسترش مییابد و سپس در مسیحیت کنونی ادغام میگردد همانطور که در شیعه که دین ایرانی است رگههای آن نمودار است
نمونه گسترده مهر در پهنه هستی نزد مادران دیده میشود و در زمین نیز هست ولی نمونه آسمانی و معنوی یا مینوئی آن همانا فرا رفتن مهر است از دل صخره و در دل تاریکی زمستان و همراهی آن با خورشید و نگاه کردن به زمین و پاس داری از کسانی که پیمان نگاه میدارند و در وفا پایمردی میکنند این رویدادی است که در شب یلدا پاس داشته میشود که کهنترین جشن ایرانی است شب زایش پهلوان یا همان یل
این آیین تا سدهها به صورت آیین پهلوانی در ایران رایج بود بطوری که در خون و جنم ایرانیان میتوان رگههایی از آن را جست زیرا بارها بصورت آیین عیاران و اخوان صفا و فرقههای درویشی و شکلهای فراوان پدیدار گشته است
در عرفان ایرانی و نهایتا در عرفان جلال دین ما به اوج این فرهنگ میرسیم که فرّ یا خوره ایزدی به صورت انسان در هستی پیدا میشود و این بار شمس این پرچم را بدست دارد و فر خود را به هستی میدهد در عرفان جلال دین انسان آنقدر بزرگ است که فر هستی از انسان گرفته میشود همان گونه که مهر از دل زمین به آسمان میرود و این بار خطاب به عشق میگوید
دانم ز شمس دین است تو را این همه وفا
چنین حال و صورتی در هیچ آئینی به انسان داده نمی شود که او را از جا و زمان رها میسازد و با مهر هستی در هم میآمیزد و انسان در زندگی کوتاه خود میتواند جاودانگی و خدایی را در خود حس کند و با تمامی انسانها در حلقهای در آید که از هستی قسمت او شده است
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۴:
ساقی بیار باده که ماهِ صیام رفت
درده قَدح که موسم ناموس ونام رفت
این غزل برخلاف نظر بعضی از متعصّبین ومتشرعیّن ،معناهای عرفانی ندارد ودر صورت برداشتِ عرفانی،لطایف وظرایف کلام وطنز وطعنه های حافظانه به متشرِّعین ریاکاران ازبین می رود. گرچه خود شیفتگانِ عرفان زده، آنقدرمهارت آسمان وریسمان به هم بافی پیداکرده اند که نه تنها ازغزلیّات واشعار بزرگان، بلکه ازهرچیزپیش پاافتاده وبی مصرفی نیزقدرت برداشت عرفانی دارند وبه لطایف وظرایف کلام توجّهی ندارند.
کسی چه می داند شایدآنها که به برداشتِ عرفانی ازچنین غزلیّاتِ طنزآمیز وطعنه دار پافشاری می کنند، چون خود نیک می دانند که خودِ آنها نیزبه همراهِ زاهدان وعابدان ریایی، در معرضِ طعنه وتیررسِ طنزقرار دارند، پیشاپیش معناهای عرفانی را مطرح می سازند تابرای خود حاشیه ی امنیّت درست کرده وباسنگرگرفتن، از اصابت ترکشِ طنزو تیرطعنه ی حافظ درامان مانده باشند! امّا باید این نیزبدانند که میدان دیدِ حافظ وبُردِ نهاییِ تیرهای توپخانه ی او،فراتراززمان ومکان است وهرگز کسی نمی تواند ازتیررس او بگریزدویادرامان باشد.
ماه صیام: ماه رمضان
قدح: کاسه ی بزرگ کاسه ای که دونفر راسیراب کند.
موسم: فصل، هنگام.
ناموس : آبرو، نیک نامی . 2 - قانون و شریعت الهی . 3 - عصمت ، شرف
نام: کنایه ازشهرت
موسم ناموس ونام: فصلی که برای زاهدان وعابدان بازارپر رونقی هست تا کسب نام وشهرت کنند وبراعتبارات اجتماعی خود بیافزایند.
در دِه: بده، عطا کن، توزیع کن
معنی بیت: ای ساقی شراب بیاور وکاسه ای بزرگتر به اندازه ی دونفر! (ساندویچ بانون اضافه) بگردان که ماه رمضان ومحدودیت شرابخواری ما سپری شد. باده بده که فصل شریعت، فصل تزویر وایّام کسب وکار ریاکاران به پایان رسید. فصلی که زاهدان وعابدان بانمایش دادن پرهیزگاری وتقوا، به تبلیغ پرداخته وبه کسبِ آبرو ونام و شهرت مشغول بودند گذشت.
روزه یکسوشد وعیدآمد ودلها برخاست
می زخمخانه به جوش آمد ومی بایدخواست
🌿━━━━━━━━━━🌿
وقتِ عزیز رفت بیا تا قضا کنیم
عمری که بی حضور صُراحیّ و جام رفت
وقتِ عزیز رفت: وقتی راکه ازدست دادیم
(بازار ریاکاری آنقدر رونق گرفته بود که نتوانستیم زیرسایه ی مامورین حکومتی، باخاطری آسوده عشقورزی کنیم آوازبخوانیم برقصیم شادمانه زندگی کنیم شراب بنوشیم .
قضا کردن: درشریعت عملی به نام قضا کردن هست بدین معنی که اگرکسی نتوانست به موقع نماز وروزه یانذر وهرچیزی رابه جای آورد واجب است دراولیّن فرصتی که برای او میسّرمی شود قضای آن کار راانجام و به اصطلاح بدهی خودرا بپردازد. حالا حافظ همین عمل را دستآویز خود قرار داده ومضمونی جالب و طنزآمیز خَلق کرده است. می خواهد قضای یکماه شراب نخوردن رابجای آورد.
صُراحی: ظرفِ شیشهای یا بلوری شکمدار و دهان تنگ که در آن شراب مینوشیدند.
معنی بیت: ماه رمضان گذشت وما نتوانستیم درسایه ی سنگین بازار تظاهروریاکاری، به عیش ونوش بپردازیم افسوس وصد دریغ وقت عزیزی که بی حضورصراحی وشراب سپری شد بیاساقی شراب ده تاقضای آن رابه جاآوریم وجبران گذشته کنیم.
خاطربه دست تفرقه دادن نه زیرکیست
مجموعه ای بخواه وصراحی بیارهم
🌿━━━━━━━━━━🌿
مستم کن آن چنان که ندانم ز بیخودی
در عرصه ی خیال که آمد کدام رفت
بیخودی : بیخبری ازخویشتن
عرصه ی خیال: میدان، فضا وساحتِ خیال، ذهن که مرکزفکروخیال است.
درحالت مستی تحت تاثیرات مادی مانند الکل وغیره یا مستی تحت تاثیرات معنوی مانند نیایش خالصانه وغیره، ذهنِ حیله گر، منفعت طلب ومصلحت اندیش که بی وقفه فعّال بوده برای مدتی خاموش شده وازکارمی افتد وذات پاک ادمی فرصت تجلّی پیدامی کند واحساسات طبیعی به ویژه راستگویی برانگیخته می شوند ووجودآدمی سرشاراز سرخوشی وسُرور وشادمانگی می گردد.
معنی بیت: صراحی بیار وچنان مستم کن واز خودبیخودم کن که ذهنم تخلیه شود وازرنجش افکارمنفی ومثبت آسوده گردم وازشدت مستی ،ندانم درعرصه ی فکر وخیال چه کسی آمد وچه کسی رفت.
چون زجام بیخودی رطلی کشی
کم زنی ازخویشتن لافِ منی
🌿━━━━━━━━━━🌿بربوی آنکه جُرعه ی جامت به مارسد
درمَصطبه دعای تو هرصبح وشام رفت
بربوی: به امید آن که.
مَصطبه: مکان مخصوصی که اندکی از سطح زمین یا کف اتاق بلندتر باشد و کسی بر آن بنشیند؛ سکو ، تخت. مصطبه یا مضطبه به معنای میکده،میخانه، اگردرداخل میکده باشد مکانی ویژه برای اشخاص مهم واگردربیرون میکده باشد محل نشستن گدایان وتهیدستان می باشد. دراینجا همان مکان نشستن گدایان است.
خطاب به یک دوست صمیمی وهم پیاله که ظاهراً دردستگاه حکومتی زمانه نیز قدرتی ومقامی خاص داشته، وزیر یا پادشاه:
معنی بیت: به امید آنکه جُرعه ای ازته مانده ی شراب تو به ما برسد ما تهیدستانِ بی کس وکار، درمصطبه به انتظارنشسته وهر بامدادان و شامگاهان دست به دعا برداشته ایم تا دوباره درمحضرباسعادت توباشیم.
به فیض جُرعه ی جام توتشنه ایم ولی
نمی کنیم دلیری نمی دهیم صداع
🌿━━━━━━━━━━🌿
دل را که مرده بود حیاتی به جان رسید
تا بویی از نسیم میاش در مشام رفت
حیاتی به جان رسید: دوباره زنده شد
مشام: دماغ ،بینی
معنی بیت: دل که درمدّتِ ایّام ماه رمضان ازنپرداختن به عیش ونوش افسرده وپژمرده شده بود دوباره با پایان گرفتن این ماه ورسیدن نسیم بوی باده به مشامش زنده شد وجانی تازه گرفت.
سرم خوشست وببانگ بلندمی گویم
که من نسیم حیات ازپیاله می جویم
🌿━━━━━━━━━━🌿
زاهد غرور داشت سلامت نبرد راه
رند از ره نیاز به دارالسّلام رفت
سلامت نبرد راه:
این مومنان وزاهدان عبادت نمای، دروغگوترین آدم روی زمین هستند به دلیل انکه اینها خدایی رامی پرستند که هیچ شناخت روشنی ازاوندارند! دین ومذهب آنان ازخانواده به ارث رسیده وهیچ تحقیق وتفحّصی پیرامون درستی ونادرستی آن نکرده اند! اغلب به منافع شخصی می اندیشند وریاکارهستند وازهمین رو راه به سلامت نبرده اند آنها گمان می کنند باتقوای نمایشی وعبادات خشک، خدارافریب داده وبهشت را ازآن خودکنند.
دارالسلام : خانه ای ازهشت خُلد، کنایه از بهشت است.
نیاز: رند نیازمند است اما نیازمندی اوبه جاه وجلال ومال ومنال دنیوی نیست نیازاورفتن به بهشت ولمیدن درزیرسایه طوبانیست نیاز او رهایی کامل ازقیدوبندهای دینی ودنیویست نیازاوعشق است ودلدادگی، آگاهی، بیداری وروشن شدگیست. اما رندان ازکجاوچگونه به این مرحله می رسندوسر ازدارالسلام برمی آورند؟
آگاهی درمسلک حافظانه، انباشت دانش های گوناگون درذهن وبه عبارت دیگر دانستن بیشترنیست واصلاً ربطی به دانش های اختراع بشرندارد. آگاهی درحقیقت مشاهده ی صادقانه ودیدن شفاف خویشتن خویش، واطلاع داشتن ازاحساسات،نیازها، ارزشها، ترس ها وآرزوهای شخصی هست آدمی هرچه بیشترتوانسته باشدبه درون خویش چرخیده ومنصفانه علت وریشه های احساسات، ترسها وارزشهاونیازهای درونی راموردکاوش وتحقیق قراردهد بی تردید به گنجهای باارزشی دسترسی پیداخواهدکردکه دربیرون ازخود هرگز مانندآن راندیده است. باپیداکردن این گنجهای پنهان درلایه های درونیست که شادمانی حقیقی وپایدار پدیدارشده ووابستگیهای بیرونی یکی یکی رنگ باخته وازبین می روند معصومیت، الوهیت، عشقورزی، شفقت ومهربانی وسعادتِ زیستن آگاهانه، همه باپیدایش این گنجهای باارزش،آرام آرام متجلّی شده وشکوفایی وثمردهی رخ می دهد.
هرکسی درحدسطح آگاهی خود زندگی می کند. آگاهی هرچه با وضوح بیشتر، عمیق تر وصادقانه باشد به همان میزان نیازهای بیرونی کمترمی شوند ودرنهایت بی نیازی که والاترین مرحله ی کمال می باشد روی می دهد
معنی بیت: زاهد به اعمال وعبادات خویش طلبکارانه مغرور شد وازراه مستقیم که منتهی به بهشت برین می شودمنحرف گشت،رستگارنشد. امّا رند که به بهشت رفتن نمی اندیشید وبافروتنی وازروی نیازمندی سعی می کرد درمسیرانسانیّت،رشد ونموّ معنوی وخدایگونگی گام بردارد به بهشت رهنمون ورستگارشد.
منظورازنیازمندی دراینجا این است که رند صادقانه احساس نیازکرد که باید به جای جستجوی خدا،خدایگونگی پیشه گیرد و بایستی سعی کند دراخلاقیّات وانسانیّت به سمت کمال سفرکند اوفروتنانه دریافت که نیازبه رشدونموّ دارد او بی آنکه به بهشت رفتن بیاندیشد درمسیررندانگی وانسانیت گام برداشت وسرانجام نیزبهشتی گشت.
باتظاهربه زهدوپارسایی؛ هیچکس به خلوص وپاکی نمی رسد لزوماًآدمی باعبادت کردن به پارسایی وپاکیزگی نایل نمی شود لیکن برعکس اگرآدمی خلوص قلبی داشته وپاکباطن باشد قطعاً هرکاری انجام دهد عین عبادت وبندگی محسوب می شود. آنانکه باعبادت کردن درپی رسیدن به خلوص وپارسایی هستند راه رابه خطا رفته اند.
غلام همّتِ آن رند عافیت سوزم
که درگداصفتی کیمیاگری داند
🌿━━━━━━━━━━🌿
نقد دلی که بود مرا صرفِ باده شد
قلبِ سیاه بود از آن در حرام رفت
نقد: پول رایج.
نقد دل: نقدینگی وموجودی دل، دل به پول رایج تشبیه شده است. نقد دل کنایه ازهمه ی وجود آدمیست.
قلب سیاه: سکّه تقلّبی وبی ارزش
در حرام رفت: در راه حرام (شرابخواری) خرج شد.
معنی بیت: من که موجودی ِدل رابه شراب وعیش وعشرت سپردم تقصیری ندارم چون نقدینگیِ دل من تقلّبی بود درراهِ حرام نیزخرج شد.
حافظ دراینجا به زاهد وعابد ازروی طنز وطعنه وبه زبان کنایه می فرماید: تواگرنقدِ دل را درراه حلال خرج کردی، سکّه ی تو سالم بود امّا برای من دل تقلّبی نصیب شده بود من هم ناچارشدم درراه حرام خرج کنم من بی گناهم! پول تقلّبی راکه نمی شود درراه حلال خرج کرد!
جزنقدجان به دست ندارم شراب کو
کاین نیزبرکرشمه ی ساقی کنم نثار
🌿━━━━━━━━━━🌿در تابِ توبه چند توان سوخت همچو عود
می ده که عمر در سرسودای خام رفت
درتاب توبه: درآتش توبه
"سودای خام" کنایه ازتوبه ایست که کسی از شرابخواری توبه می کند تادرآن دنیا ازشراب کوثر بهره مند گردد! حافظ این معامله راسودای خام می شمارد این توبه ازهمان ابتدا غلط شکل گرفته همان بهترکه شکسته شود.
معنی بیت: تاکی درآتش توبه می شود بُردبار وشکیبا بود؟ ای ساقی سوختیم شراب بیاور که عمرگرانبها ووقتِ عزیز برسراین معامله ی بیهوده تلف شد!
من همان ساعت که ازمِی خواستم شدتوبه کار
گفتم این شاخ اَردهدباری پشیمانی بود
🌿━━━━━━━━━━🌿
دیگر مکن نصیحتِ حافظ که رَه نیافت
گمگشتهای که باده ی نابش بکام رفت
معنی بیت: ای ناصح دیگرلازم نیست نگران گمراه شدن ِحافظ باشی واورانصیحت کنی، حافظِ گم کرده راه، لطف وعنایت شامل حالش شد وازباده ی ناب کام گرفت وراه خودراپیدا کرد!
دردوران حافظ، مساجد وخانقاهها وصومعه هاتحت پوشش تزکیه وخودسازی، تبدیل به مراکز ریاکاری،شعبده بازی وحقّه بازی شده بود وازاین طریق خون مردم راتوشیشه کرده وثروت ومال آنهاراچپاول می کردند!
حافظ پس ازرهایی ازتعلقات دینی ودنیوی درعالم آزادفکری به چنان دگرگونی عظیمی رسیده که دیگرنیازی به رفتن به مسجدوخانقاه وصومعه ندارد نغمه های رباب(نغمه های موسیقی، رقص وسماع، صدای پرندگان، صدای دلنشین جوی آب و....)آموزه های زنده وروحبخشی رابه اوهدیه کرده اند ضرورتی ندارداوبرای عبادت ورازونیاز به معابدبرود وصدای واعظ ریاکاررابشنود اوهمه جا درحال نیایش وستایش است وهمه جامعبد اوشده است.
اگرامام جماعت طلب کندحافظ
خبردهیدکه حافظ به می طهارت کرد
nabavar در ۸ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۲۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳۲۱: