سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۰:
عیبِ رندان مکن ای زاهدِ پاکیزه سرشت
که گناهِ دگران بر تو نخواهند نوشت
عیب رندان مکن: عیبجویی وبدگویی مکن، سرزنش رندان را مکن
«رند» درنظرگاه حافظ کسی است که درمسیررشدوآگاهی گام گذاشته وبا رهایی ازقیدوبندهای دینی ودنیوی؛ خواسته های لجام گسیخته رامهارنموده وتلاش می کند تابه معصومیت وپاکی فطرت خویش بازگردد. رندان در بینش حافظانه؛ به رغم داشتن ظاهرگناه آلوده، پاکباطن؛ نیک کردار ونیک گفتارانی هستند که به سطح قابل قبولی ازهوشمندی رسیده اند .
زمانی که آدمی، آن معصومیت ازلی راکه دردرون همگان؛ ازازل تاابد بوده کشف کرده وآن رابه روزسانی کندپرهیزگاری وپارسایی خودبخود در رفتاروکرداراونمایان میگردد نیازی به چیزی تحمیل کردن و وادارساختن خود به معصومیت ازطریق تمرینات سخت زاهدی وقدّیسانه نیست. آن خلوص ومعصومیت؛ پیشاپیش درفطرت همگان وجود دارد وکافیست بااندکی هوشمندی وآگاهی کشف، وگرد و غبارآن زدوده شودتاآشکارگردد. این نوع فضلیت، ازالطاف خداوندی بوده وازنوع پرورشی ودستکاری شده نیست. همانگونه که نفس کشیدن ما؛ گردش خون دررگها؛ تپیدن قلب وبسیاری ازفعالیتهای ارگانهای درونی ما؛ هیچ نیازی به تلاش ودستکاری بیرونی ندارند وتابع قوانین پیچیده ی خاصی هستندکه ازدرک وفهم آدمی خارج است
.بی شک چنین فرزانه ای بدون ترس وواهمه؛ همواره درمنزل آرامش وسکون ورضایت ساکن خواهدبود.
زاهدان وقدّیسان برعکس این موضوع، پیوسته باانجام رفتارهای سخت وآزارنده؛ سعی وتلاش می نمایندکه برای خود چهره ای پرهیزگارومعصوم وباتقوا نقّاشی کنند آنهاباتمام قدرت، ازترس ازدست دادن این مقام ساختگی؛ به شیوه های گوناگون حتّی حقّه بازی وتزویر متوسّل می شوند تاازاین چهره ی نقّاشی شده بشدّت محافظت کنند. آنهانیک میدانند که اگر برای یک لحظه هم غفلت کنند، تمام تقوا وفضلیتهای پرورشی را از دست خواهندداد. آنها در سکون وخلوص ومعصومیّت باطنی منزل ندارند، چهره ی قدّیسانه ی آنها طبیعی نیست، چیزی مصنوعی و قراردادیست که بر خودشان تحمیل کردهاند.
"زاهدِ پاکیزه سرشت" باچاشنی طعنه وطنز است معنای معکوس داردمثل زاهدِ عالی مقام، امروزه هم چنین طعنه زدن معمول است برای مثال به کسی که شخصیّت ندارد می گویند جناب با شخصیّت! یا به جاهل ونادان گویند آقای دانشمند!
معنی بیت: ای زاهدی که توهّم پاک باطنی داری وخودرا ازهمه منزّه وپاکیزه ترمی شماری! رندان را ازظاهرشان قضاوت مکن، عیب جویی وبدگویی مکن، اگرهم گناهکارهستند توآسوده خاطرباش که گناهِ آنان را به حساب تونخواهندنوشت.
حافظ که خود سرحلقه ی رندان جهان است دراینجاازیکی ازقوانین طلاییِ رندانه وحافظانه را رونمایی می کند. منطقی دلنشین،زیبا، اخلاقی، فرا قومی وفرامذهبی که درهمه جای این کُره ی خاکی کاربُرد دارد. حافظ با ارایه ی این منطق، نشان می دهد که قانونِ رندانه وحافظانه ی اوبا قانون امربه معروف ونهی ازمنکر زاهدان متشرّع تفاوت اززمین تاآسمان دارد......
اگرکسی به دنبال کشف ریشه ویا چرایی اختلاف نظرهای حافظ با علما وفقهای متعصّبِ آن دوران بوده باشد باید درلابلای نگرش های اینچنینی جستجوکند که تعداد آنها نیزکم نیستند وتقریباً به تعداد ابیاتِ شعرهائیست که حافظ سروده است.
کمال سِرّمحبّت ببین نه نقص گناه
که هرکه بی هنرافتد نظربه عیب کند.
🌿━━━━━━🌿
من اگرنیکم وگر بدتو برو خود را باش
هر کسی آن دِرَوَد عاقبتِ کار که کِشت
خود را باش: مواظب خودت باش، خود را نگاهداری کن.
دِرَوَد : دروکند،برداشت نماید
عاقبت کار: پایان کار، روزرستاخیز
درادامه ی سخن معنی بیت:
ای زاهد، منِ رند اگر گناهکارم یا نیکوکار،به توارتباطی ندارد درکار دیگران فضولی نکن. تو مواظب رفتار وکردارخود باش وبدان که هر کس سرانجام آن محصولی رابرداشت خواهد کرد که خودکاشته بود.
ای زاهددرروزرستاخیز، میزان رستگار بودن ونبودن آدمیان به نیّات است نه اَعمال، بنابراین چه بسا کسانی که به ظاهر اعمال نیک دارند لیکن ازآنجا که نیّاتشان پلید وناپسند می باشدهرگزرستگار نخواهند شد. هیچکس ازنیّتِ باطنی دیگری خبرندارد ونمی تواند درموردِ آنها قضاوت کند.
ضمن آنکه برخلاف دیدگاه تنگ نظرانه ی تو ای زاهد خشکه مغز، اقیانوس بیکرانه ی رحمت وبخشش خداوندی آنقدرعظیم وبی حدومرزاست که گناهان آدمی، دربرابر آن خاروخسی بیش نبوده وبحساب نمی آیند. درروز قیامت، تمام مخلوقات ازرفتارکریمانه ی آن بی همتای بخشایشگرمهربان، غافلگیرو شگفت زده خواهیم گشت.
از نامه ی سیاه نترسم به روزحشر
بافیض لطف اوصدازاین نامه طی کنم
🌿━━━━━━🌿
همه کس طالب یارند چه هشیار و چه مست
همه جا خانه ی عشقست چه مسجد چه کُنشت
کُنشت: آتشگاه ومعبد زرتشتیان
معنی بیت: هرکسی دراین دنیا چه مست وچه هوشیار،باهرعقیده وباوری که دارد درجستجوی یار گمشده ی خویشتن است، بنابراین وقتی نیّت آدمی نزدیک شدن به معشوق اَزلی باشد چه درمسجد به رسم مسلمانان به عبادت بپردازد،چه درآتشگاه به رسم زرتشتیان، هردو قابل قبول است وهیچ تفاوتی باهمدیگر ندارند. درروزقیامت مبنای رسیدگی به اَعمال نیّات خواهد بود نه رفتارهای ظاهری واسم مذاهب!
ترسم که روزحشر عنان درعنان رود
تسبیح شیخ وخرقه ی رند شرابخوار
🌿━━━━━━🌿
سر تسلیم من و خشت در میکدهها
مدّعی گر نکند فهم ِسخن گو سر و خشت
میکده ایهام دارد : ۱-جای که باده فروشند ۲-عالم معنا دراینجانیزبه مانند اغلب غزلها هردومعنی درهم آمیخته شده ومدنظرشاعربوده است.
معنی بیت: من ِ رندِ خراباتی که برای رسیدن به معشوق اَزلی طریق عشق رابرگزیده ام خودرا به این مَسلک تسلیم نموده ام وسر ارادت به خشتِ آستانه ی میکده ها( عالم معنا)نهاده ام. اگر مدّعی وزاهد وواعظ، این موضوع راشنیدند و قادربه درکِ حال وروزمن نبودند، لازم نیست زیادتوضیح دهی بیهوده خود را خسته نکن فقط بگو سرحافظ بود وخشتِ آستانه ی میکده ها(محل فروش باده انگوری)
آنها ظاهربین هستند وجزیک سر ویک خشت چیزی نمی بینند. آنها اصلاً به نیّات وباطن آدمیان توجّهی ندارند وازظرایف ولطایفِ رندی بی خبرند، باآنها به زبان خودشان سخن بگو. آنها ازرمز وراز پناه بُردن به میکده ها چیزی نمی فهمند! آنها قادربه فهم این نکته نیستند که ممکن است کسی درمیکده های انگور به ساقی گری مشغول باشد اما دردرون خویش معبدی والاتر از مسجد وصومعه وکلیسا وکنشت داشته باشد.
بامدّعی مگوئیداسرارعشق ومستی
تابیخبربمیرد در دردِ خودپرستی
🌿━━━━━━🌿
ناامیدم مکن از سابقه ی لطف ازل
توپس پرده چه دانی که که خوبست وکه زشت؟
سابقه ی لطفِ ازل: خداوند لطیف ومهربان است ونسبت به همه ازازل مهربان بوده وخواهدبود.
روی سخن همچنان با زاهد ومدّعیِ کج فهم وتنگ نظراست.
معنی بیت:
(ای زاهد باحرفهای بی پایه واساس خود ازآتش دوزخ وقهرالهی سخن مگوی توازشریعت برداشت نادرست داری وخداوند رانامهربان وخشن وانتقامجومعرّفی می کنی) مرا ازالطاف خداوندی که بی وچون وچرا ازاَزل شامل حال همه ی بندگانش بوده وتااَبد بی هیچ منّتی جاری خواهدبود ناامید مکن توظاهرآدمیان رامی بینی ودست به قضاوتِ نادرست می زنی! اصلاً توچه می دانی که درپشتِ پرده،از نظرخداوند چه کسی خوب وچه کسی بد است؟ تواز خداوند هیچ شناخت کافی نداری! وحتّی درمورد دین ومذهب خودنیز هیچگونه تحقیق وتفحّص نکردی! دین وایمان تو ازسوی خانواده، جامعه حاکمیّت به تو داده شده! تواصلاً نمی دانی که درحال پرستش چگونه خدایی هستی! توحقّ قضاوت دیگران راداری.
می ده که گرچه گشتم نامه سیاه عالم
نومید کی توان بود ازلطف لایزال؟!
🌿━━━━━━🌿
نه من از پرده ی ِتقوا به دَرافتادم و بس
پدرم نیز بهشتِ ابد از دست بِهِ هِشت!
تقوا: پرهیزگاری،پاک دامنی
بهشت اوّلی: جنّت، روضه ی رضوان
بِهِشت دوّمی : ازدست داد، وانهاد
معنی بیت: تنها من نیستم که نمی توانم آرام گیرم، پرهیزگارباشم، کنجکاوی نکنم، عشقبازی نکنم! پدرم(آدم) نیز چنین خصوصیاتی داشت اودربهشت دراوج نازونعمت آسوده خاطرآرمیده بود لیکن انگارچیزی کم داشت… دست اومدام پی چیزی میگشت که دربهشت نبود! حسّ کنجکاوی گل کرد… اوعشق راکم داشت… اوپرتوی از حُسن جمال الهی را رزمان خلقت دریافته بود وطعم آن راچشیده بود اما دربهشت ِ پر ازجوی شیروشهدوشکّر خبری ازعشق نبود… پدرم درجستجوی منبع اصلی آن پرتو خیال انگیز،بیتاب وبیقرار گشت وشورش نمود… عصیانگری کرد اماعاشقانه وآگاهانه، بهشت را باهمه ی نعمتهایش رهاکرده وسرازاین دنیای خاکی و خراب آباد درآورد. من فرزند همان آدم کنجکاو وشورشی هستم!
وقتی کنجکاوی وماهیّت عشقبازی راخداوند درفطرت ماآدمیان قرارداده است نمی توانیم کنجکاو نباشیم وآرام بگیریم! مابرای بدست آوردن خودمعشوق بهشت را به هّشتیم ورهاکردیم ودرجستجوی عشق به زمین آمدیم.
مابدین در نه پی جاه ومقام آمده ایم
ازبدِحادثه اینجا به پناه آمده ایم
رهرو منزل عشقیم وزسرحدّ عدم
تابه اقلیم وجود این همه راه آمده ایم
سبزه ی خطّ تودیدیم وزبستان بهشت
به طلبکاری این مِهرگیاه آمده ایم
🌿━━━━━━🌿
حافظا روز اَجل گر به کف آری جامی
یک سرازکوی خرابات برندت به بهشت
روز اَجل:روز فرا رسیدن مرگ آدمی.
خرابات: خرابات به دومعنی بکارمی رود اول به معنی ظاهری وسطحی: مکانی درحاشیه وحومه ی شهرها که افراد بی خانمان وقماربازان وباده نوشان درآنجاجمع شده وبه دورازچشم ماموران حکومتی به فسق وفجورپردازند.
دوم به معنی باطنی وعرفانی: مکان معنوی ومعبدروحانی فارغ ازهردین ومذهب، که وارستگان ورهاشدگان ازتعلّقات دینی ودنیوی،عاشقان وجویندگان حقیقت درآنجاجمع شده وباراهنمایی پیری خردمندوفرزانه، اقدام به تخریب وویران ساختن هرآنچه(شامل باورهاواعتقادات،نامها،مقامها وموقعیتهای اجتماعی،فرهنگی، دینی، قومی،نژادی و.....) که ازجامعه ،مذهب ومدرسه تحمیل شده درتعیین نوع شخصیت آدمی اثرگذار هستند می کنند وازهرنوع علایقی که وابستگی ایجادمی نمایدخلاص می گردند وبنای شخصیت خودراپس ازفروریختن دوباره بازسازی ،نوسازی وبهسازی نموده وازنو متولدمی گردند تابینش فردی ومسیرخودراپیداکنند.
حافظ معمولاً هردومعنی رامدنظرقرارمی دادتامخاطبان ودوستداران شعر، هرکدام به فراخور درک ودانش ومیزان آگاهی خویش، امکان برداشتهای دلخواه داشته باشند وهیچکس ازبرداشت معنی مأیوس و دست خالی برنگردند.
معنی بیت: ای حافظ، اگرسعادت داشته باشی در روزی که مرگ فرامی رسد درخرابات باشی و جام شرابی به دست بیاوری ومستانه جان به جان آفرین تسلیم کنی، اطمینان داشته باش که ازکوی خرابات مستقیماً به بهشت انتقال پیدا می کنی وازعذاب قبر وسئوال وجواب خلاص می گردی.
حافظ دربیت پایانی، تیرخلاص را به زاهدِ زخمی می زند وبنیان تمام باورها واعتقادات اورافرومی ریزد. اودراین بیت خرابات را مکانی مقدّس معرّفی می کند چراکه درخرابات ریا وتظاهر ونیرنگ وجودندارد،فضولی وسرک کشیدن درکاردیگران وجودندارد دنیادوستی،جاه طلبی، بدگویی،عیب جویی، قضاوت دیگران، دروغ ودَغلکاری جایی ندارد وهرچه هست عشق است ومستی وراستی.
گرزمسجدبه خرابات شدم خُرده مگیر
مجلس وَعظ درازاست وزمان خواهد شد.
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۵۹:
امیر جان
این جهان و آن جهان مرا مطلب
کاین دو گم شد در آن جهان که منم
اینگونه می نماید که میگوید: جهانی که من در آن هستم آنقدر بزرگ و بی انتهاست که هر دو جهان {این دنیا و آن دنیا } در جهان من گُم است . مرا درین دو جهان نمی یابی .
درین مانا که از هردو جهان گذر کرده ام
زنده باشی
امّید تبریزی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۵۶ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۰۶:
درود جناب حمید فر
بحر شعر با مفاعلن شروع شده در نتیجه "چو" صحیح میباشد
امیر در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۴۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۵۹:
لطفا در مورد معنای بیت 5 اگر مطلبی هست اشتراک بگذارید.
آذر در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۳۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۱:
با سلام
بی نهایت سپاس از تلاش برای مدون کردن اشعار شاعران ایران زمین.
خواستم اعلام کنم صدایی که برای خواندن اشعار برگزیده شده اصلا گیرا نیست و متاسفانه گاهی اشعار را نیز غلط می خوانند. ضمن تشکر از زحمات دوست خواننده ی اشعار، خواهشمند است از صداهای گیراتری برای خواندن اشعار زیبای شاعران گرانمایه ی استفاده شود.
سپاس دوباره
پاینده و پیروز باشید
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۴۸ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲:
اسیر نرگس مستم امان از درد مشتاقی
مضی فی غفلتأ عمری کذالک یذهب الباقی
کرم کن چهره ام بنگر مشو از حال من غافل
انا المسموم ما عندی بتریاق و لا واقی
سبو پرکن که خُم از خون دل افتاد سَر درگل
مرا با توست از دیرین زمان عهدی و میثاقی
برداشتی از غزل ” نیا “
علی عباس زلیخة در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۳۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸:
حِیْنَ صِرْتَ لِیْ مُفارِقاً صَنَما مُلْتَقَی لِمْ تَرَکْتَ بِیْ نَدَما
حَسْبِیَ الحَقُّ ما بَیْنَنا حَکَما هُوَ یَکْفی مِنَ الَّذی ظَلَما
أَجَلِیْ إنْ علی یَدَیْکَ أَتی قَدْ رَضیْتُ بِما جَری قَلَما
قُلْتُ فَنیْتُ عَنِ النَّفْسِ کالعَطَّار قالَ غَیْرَ وُجُوْدِ الحَقِّ عَدَما
محمد عسگری - وفا - در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۰۲ دربارهٔ فروغی بسطامی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۲:
با سلام و تشکر از کار سترگ شما خوبان، لطفا همانطور که پیش از من آقای جواد کاشی یا اور شده است، در سومین مصرع از آخر، لله درست است. المنه لله
برگ بی برگی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۵۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۹۷:
متاسفانه استاد چاوشی عزیز بنه بنه را اشتباه خوانده اند که بنه اول به منظور بار و بنه است و دو بنه پشت سر هم با تلفظ آقای چاوشی کاملاً به این اثر صدمه زده .
برگ بی برگی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » ترجیعات » سیام:
توجه وستی که مرقوم فرمودند میر شکار نمیتونه منصوب به حضرت حق باشه را به این فرموده حافظ شیرین سخن جلب میکنم :
اگر چه مرغ زیرک بود حافظ در هواداری به تیر غمزه صیدش کرد چشم آن کمان ابرو
همچنین اگر به داستان شیر گرگ و روباه مولانا خوب توجه کنید شیر در ابتدای داستان همان شیر جنگل توصیف گردیده به خصوصیات شیر ولی در انتهای داستان شیر همان ذات اقدس باریتعالی است و این تغییر در اشعار حضرت مولانا رایج است .
مهدی مالکی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۳۴ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۲:
مضی فی غفلة عمری کذلک یذهب الباقی
بیاور جام می ها را بیاور ای أبا ساقی
شَرَبتُ مِن شراب العشق ، ساخت از سرّ کار آگه
نه صوفیّ و نه صافی ّ و نه مشّایی نه اشراقی
مجید در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۵۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۳۱:
سینه به معنای آیینه بلور در فرهنگ دهخداست و با معنی بیت هم کاملا همخوانی دارد
عین. ح در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۳:
سلام
وزن مصراع آخر اشکال دارد؛ احتمالا باید چنین باشد:
این خواستهام بهر همین کاری را
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۵۸ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب اول در عدل و تدبیر و رای » بخش ۴ - در معنی شفقت بر حال رعیت:
آری
” بجای ده یک،پنج یک آمد جان برادر“
یکی از اوامر ”بزرگترین“ است
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۴۵ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب اول در عدل و تدبیر و رای » بخش ۲۱ - حکایت حجاج یوسف:
گرامی هفت
ممنون از تفسیر شما
ولی خون ریختن مد نظر بوده ، چون آنکه نطع می گستراند بقیه کارهارا هم میداند ، از جمله ریگ ریختن ، شمشیر آماده کردن ، لباس مخصوص پوشیدن ، و ،،،
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۳۰ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۷۸:
نصیر جان
جادهٔ پیسپر تسلیمم
هر چه آید به سرم میگذرد
در جاده ی تسلیم و رضا راه می سپُرم
زنده باشی
موعود در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۶ دربارهٔ شاه نعمتالله ولی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۱۱:
هو 121
در نظر بازی ما بیخبران حیرانند ...
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۰۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۹:
.https://rezasaghy.blogfa.com/
کنون که میدَمد از بوستان نسیم بهشت
من و شرابِ فرح بخش و یار حورسرشت
حافظ این نکته رابخوبی درک کرده بود که احساس گناه کردن، آدمی را خشک وخشن وپریشان خاطرمی کند. اغلب سیستمهای کنترل جامعه،مذاهب وادیان سازمان یافته، قرنهاسعی وتلاش کرده اندتابه انسانها تلقین کنند که شماگناهکارید وباید ازاین دستورات اطاعت کنیدتاگناهانتان بخشیده شودوگرنه درآتش دوزخ به هولناکترین وجه ممکن که درتصوّرآدمی نیاید مجازات خواهیدشد! آنها با ایجاداحساس گناه، دل وجان آدمیان را سرشار ازتنش و درگیری کرده وآنهارابه بردگانی مطیع ودست آموزتبدیل می کنند. روشن است انسانی که خود راگناهکاردانسته ودائماًاز مجازاتهای هولناک درهراس و وحشت بسربرد راحت ترازدیگران تن به اسارت و بردگی می دهد ومتقابلاً کسی که معصومیت خود رادرک کرده و احساس گناه وشرم نداشته باشد شادمانه تر؛ لطیف تر ومنعطف ترازدیگران زندگی می کند وهرگزبه هیچ قیمتی تن به بردگی نمی سپارد
کودکان نمونه ی بارز این ادعا هستند آنها معصوم وبی گناه هستند وبسیارلطیف وشاد زندگی می کنندامابه مرور که رشدمی کنند ازسوی خانواده؛اجتماع،مدرسه و مذاهب؛ گناهکار شناخته شده ومعصومیت ولطافت خودرا ازدست می دهند تااینکه تبدیل به یک برده ی مطیع و متعصّب شوند.
رسالت حافظ این هست که مارا از شرّاین احساسات منفی وویرانگر برهاند وبه ما دراین غزل ناب این نکته رابرساند که جهنم ودوزخی درجایی دیگرجز «اکنون واینجا» وجودندارد هرچه هست به خودمان بستگی دارد اگر شادمانه وعاشقانه زندگی کرده وآن رابه جشن وسُرور تبدیل کرده باشیم دربهشت برین حضورداریم واگر زنجیرهای سنگین خرافات بردست وپاهای خودبسته ونتوانسته باشیم همراه بانسیم به رقص درآمده وبه تابش نور خورشیدسرمست شویم واگرشادمانه نفس کشیدن رانیاموخته باشیم قطعاً درجهنم سوزان دردورنج واندوه بسرخواهیم برد.
کنون: اینک؛ اینجا؛ حالا؛ کسی که بتواند بیشترین وقت خودرادرزمان حال، شادمان ومسرور زیسته وقدردان زندگی بوده باشد درحقیقت اودربهشت ساکن هست.
می دَمد: می وزد.
بوستان:جائی که سرشار ازعطرو بوی دل انگیزاست،بستان، باغ
حور: زیباروی بهشتی
حور سرشت: کسی که فطرت پاک وذات زیبائی دارد.
احتمالاً موسم بهاراست وحافظ عزیز، با درک لطافت وصفای باغ وبوستان، به وَجد وشعف آمده وعواطف واحساسات درونی را درقالبِ این غزل زیبا وشورانگیز بیان نموده است.
معنی بیت: اینک که(موسم بهاراست و) ازباغ و بوستان نسیم شورانگیزی یه لطافت نسیم بهشت می وَزد، من هم به اتّفاق یاری زیبارو که همانند حوریان بهشتی هست باجامی شراب، ازاین فرصت ارزشمند استقبال می کنم وبه عیش ونوش می پردازم بااین یارحورسرشت وجام شراب سعی وتلاش می کنم تااین فضای خیالپرور رابهشتی تربنمایم.
عاشق ورندم ومیخواره به آوازبلند
این همه مَنصب ازآن حورپریوَش دارم
🌿━━━━━━━━━━🌿گدا چرا نزند لافِ سلطنت امروز
که خیمه سایه ی ابراست وبزمگه لبِ کِشت
گداَ: درغزلهای حافظ باتوجه به موضوعیت سخن، معناهای متفاوت دارد دراینجا همان فقیروتهیدست.
لاف سلطنت: ادّعای پادشاهی کردن
خیمه: چادر، کنایه ازآسمان گنبدی شکل است.
بزمگه: مجلس عیش ونوش، بزمگاه
لب کشت: کنارکشتزار
معنی بیت: امروز(اینجا واکنون) که موسم بهاراست ونسیم بهشت به رایگان وبی منّت، مَشام فقیر وغنی را می نوازد، گدای تهیدست چرا نتواند ادّعای پادشاهی کند؟ زمین وزمان سرشار ازنعمت رایگان است هرکسی می تواند بادرک این زیبائیهای جانپرور، خودرا خوشبخت وکامران ببیند، نیازی به دارایی وثروت ومکان نیست، چشمهارا بایدشست جوردیگر باید نگاه کرد حتی تهیدستان وفقیران نیزاگرخواسته باشند می توانند با درک این موضوع؛ بدون داشتن امکانات مادی، صرفاًبا حضورآگاهانه ومشتاق، وگشت وگذاردردل طبیعت ومشاهده ی زیباییها به عیش وشادمانی مشغول شده وحتی ادّعای سلطنت کنند.
ببین که سایه یِ ابر چگونه به رایگان بسانِ خرگاهِ پادشاهان، خیمه ای خیال انگیز برافراشته نموده ودراختیارهمگان قرارداده است؟
ببین چگونه گلهای خیال انگیز در باغ وبوستان در کنار کشتزاران چه سان باشکوه وشورآفرین گسترده شده وتورابه جشن وسُرور دعوت می کنند؟ .
ساقیا سایه ی ابراست وبهار ولبِ جوی
من نگویم چه کن اَراَهل دلی خود توبگوی
.
🌿━━━━━━━━━━🌿
چمن حکایتِ اردیبهشت میگوید
نه عاقل است که نسیه خرید و نقد بِهِشت
اردیبهشت: در اوستا، اَشَه وَهیشتَه و در پهلوی اُرت وَهیشت مرکّب از دو جزء است : اول اَرتَه به معنی درستی و راستی و پاکی و تقدس . دوم وهیشته صفت عالی از وِه به معنی به و خوبست. معنی ترکیبی این لغت به معنی مانند بهشت باشد چه ارد به معنی شبیه و مانند آمده است و چون این ماه وسط فصل بهار است و نباتات در غایت نشو و نما و گلها و ریاحین تمام شکفته و هوا در نهایت اعتدال ، بنابراین "اردیبهشت" خوانند.
بِهِِشت: یعنی ازدست داد.
معنی بیت: دراین ماه اردیبهشت،باغ وچمن وصحرا، به راستی که تصویری ازبهشت را منعکس کرده و این پیام را بازگومی کند که هرکسی که نقد را(عیش ونوش وجشن وضیافت دراین فضا؛ اینجا واکنون را) به امیدِ عیش ونوش فردا(روزقیامت) ازدست دهد عاقل نیست وبایددرسلامت عقل وروان اوشک کرد.
درعیش نقدکوش که چون آبخورنماند
آدم بِه هِشت روضه ی دارالسّلام را
🌿━━━━━━━━━━🌿به می عمارتِ دل کن که این جهانِ خراب
بر آن سر است که از خاک ما بسازد خشت
می خواری دراینجانیز همانند اغلب غزلها به عنوان نماد پرداختن به شادمانی وپرهیزکردن از غم واندوه است.
عمارت : آبادانی ،بازسازی ونوسازی
برآن سراست: درسرقصد دارد
ازخاک ما بسازدخشت: یعنی سرانجام روزگار ماراخواهدکُشت وماتبدیل به خاک بی ارزش خواهیم شد که تنها به دردِ خشت درست کردن می خورد. روزگارقصد دارد ماراباشدّت تحقیر کند.
معنی بیت: با پرداختن به عیش ونوش، سعی کن دلت رابازسازی کنی وبا شوروشادی آبادش کنی، چراکه روزگار قصد دارد ازخاکِ جسم ما خشتهای بی ارزش بسازد وماراتحقیرکند. دیریازود مرگ سراغ تک تک ما خواهدآمد وهرآنچه که بدست آورده وانباشت کرده ایم بی رحمانه ازمابازپس خواهدگرفت پس هشیارباش پیش ازآنکه روزگار قصدش راعملی کند تو دست بکارشو وتامی توانی به برقص وآوازبخوان وبه شادمانی بپرداز. سعی کن چیزهایی به دست آوری که مرگ نتواند آن رابازپس گیرد.
خیز ودرکاسه ی سرآب طربناک انداز
پیشترزانکه شود کاسه ی سرخاک آنداز
🌿━━━━━━━━━━🌿
وفا مجوی ز دشمن که پرتوی ندهد
چوشمع ِصومعه، افروزی ازچراغ کُنِشت
منظور از"دشمن" دراینجا غیرمسلمانان هستند درنظرگاه صوفیان ومتشرّعین متعصّب، دگراندیشان وغیرمسلمانان(به ویژه زرتشتیان) دشمن محسوب میگردند.
پرتو: فروغ ،روشنایی، بازتاب
چو: زمانی که
شمع: چراغ
صومعه: خانقاه صوفیان
افروزی: روشن کنی
کُنشت: آتشگاه زرتشتیان
درخوانش این بیت باید درنظرگرفته شود که "وفا مجوی زدشمن" یک جمله است و"پرتوی ندهد مربوط به مصرع بعدیست. بعضی ازشارحان به این نکته توجّه نکرده ومعناهای عجیب وغریب برداشت نموده اند! معناهای پیچیده وگمراه کننده ای که دوباره شارحان دیگری را نیازدارد تا توضیحات آنهارا تشریح نموده وبرای عموم قابل فهم سازند! کسی چه می داند شایدهم نخواستند درمورد زرتشت سخن بگویند موضوع راطوری پیچانده اندکه غیرقابل درک شود!
روی سخن باصوفیان ومتشرّعین متعصّب هست حافظ باکنایه وطعنه می فرماید:
معنی بیت: حال که شما دکراندیشان وغیرمسلمانان را دشمن می پندارید ازدشمن انتظاروفاداری وحمایت هم نداشته باشید که هیچ حاصلی برای شما نخواهدداشت. به همان دلیل که : زمانی که شما شمع صومعه را؛ ازآتش همیشه فروزان زرتشتیان وام گرفته وروشن می کنید مطمئن باشید که نتیجه ی دلخواه نخواهید گرفت، اینچنین شمعی روشنایی مطلوب نخواهدبخشید .چرا؟
اول اینکه وسیله ی روشنایی صومعه «شمع» هست روشن است که نورشمع درمقایسه بانورچراغ بسیارضیف است.
دوم اینکه صومعه باید خودش،منبع نور وآتش داشته باشد ووابسته به آتش دیگری نباشد. چراغ و روغن وفتیله وآتش ونور باید درصومعه به وفوربوده باشد تا همانند آتشگاه زرتشتیان بی وقفه روشنایی تولید کند، روشن نگاهداشتنِ شمع باآتش دیگران( وام گرفتن ازدشمنان) موقّتی بوده وهرلحظه احتمال داردباکوچکترین نسیمی خاموش گردد.
سئوال دیگر اینکه مگرمی شود ازدشمن انتظار وفاداری داشت؟ آیاانتظاردارید هروقت شمع صومعه خاموش شد دوباره از زرتشتیان(دشمن) آتش وام بگیرید؟!
البته باید دانست که دراینجا"روشن کردن شمع صومعه به آتش زرتشتیان" استعاره از این هست که صوفیان درمقایسه با زرتشتیان ازلحاظ مبانی فکری فلسفی ، طبابت ،بهداشت ،حکمت ودانش وعلم نجوم، بی رگ وبی ریشه هستند وداشته های ناچیز خودرا ازآنها وام گرفته اند. حافظ دراینجا صوفیان رامورد طنزوتحقیرقرارداده ومی فرماید:
شما حتی آتش برای روشن کردن شمع خودندارید شماتهی وتوخالی هستید زرتشتیان رادشمن می شمارید ودرعین حال ازآنها انتظاردارید هرگاه شمع صومعه به بادی کوچک خاموش شدآنهابه یاری شمابشتابند!!؟ شما باید به فکرتهیّه ی منبع روشنایی مستقّل باشید. باید همانند چشمه ای باشید که ازخودش آب داشته باشد. شما چشمه ای درست کرده اید که پیوسته به درون آن آب می ریزید تاپابرجا بماند! این چشمه دیر یازود خواهدخشکید.
زکُنج صومعه حافظ مجوی گوهرعشق
قدم برون نه اگرمیل جستجو داری
🌿━━━━━━━━━━🌿
مکن به نامه سیاهی ملامتِ من ِ مست
که آگه است که تقدیربرسرش چه نوشت؟
نامه سیاهی: سیاه بودن ِکارنامه ی اعمال، کنایه از گناهکاربودن.
معنی بیت: ای صوفی،ای زاهد وای مدّعی، حافظ ِمست رابه گناهکاری، شرابخواری ورندی متّهم نکنید، سرزنشم نکنید که چرا چنین کردم وچرا چنان گفتم برای اینکه هیچ کس ازسرنوشت خویش ودیگران آگاه نیست و نمی داند که زندگانی چگونه پیش خواهدرفت وچه وقایعی رقم خواهد خورد؟.درمورد هیچکس نمی توان به درستی قضاوت کرد کسی چه می داند آن دیگری با چه مصائب ومشکلاتی دردرون خویش درنبرداست؟
انسان وقتی به دنیا می آید هیچ سرنوشتی ندارد اگرغیرازاین بودزندگی هیچ لطغی نداشت آدمی تبدیل به رباطی می شدکه عاقبتش معلوم بود. ازادی وقتی مفهوم پیدامی کندکه ازقبل سرنوشتی وجودنداشته باشد وهرلحظه آبستن حوادثی برای تغییروتحول بوده باشد. این دنیا بسان کارخانه ی تغییرات است هیچ چیزنمی تواندثابت بماند هرلحظه همه چیز درحال تغییرو دگرگونیست.
به هرکس دراین دنیا نقشی سپرده شده تا نقش خودرا بازی کند. نباید کسی را به بهانه ی اینکه نقشش مثبت است یامنفی سرزنش کرد. دنیا صحنه ی بازیگریست، خالق هستی تهیه کننده وکارگردان، وماهمه بازیگرانی هستیم که وظیفه داریم نقشمان را باحضوری آگاهانه به نحواحسن بازی کنیم. هیچکس گناهکارنیست و نباید کسی مورد قضاوت؛ سرزنش وتحقیر قرارگیرد.
مکن دراین چمنم سرزنش به خودرویی
چنانکه پرورشم می دهند می رویم
🌿━━━━━━━━━━🌿
قدم دریغ مَدار از جنازه ی حافظ
که گرچه غرق گناه است میرودبه بهشت
: تابوت حامل جسد
معنی بیت: درادامه ی بیت قبلی، خطاب به واعظ وزاهد وعابد:
حافظ اگرچه گناهکاراست ، رند وشرابخوار وعاشق است(البته ازمنظرشریعت) لیکن ازآنجاکه عیبجویی، فضولی و قضاوت ناحق ننموده، درکاردیگران سرک نکشیده و سابقه ی مردم آزاری ندارد وبدان دلیل که همواره باحضورقلبی، بارقص وآواز وشعرو ترانه،زندگانی را جشن گرفته ومردم رابه شادیخواری دعوت کرده است به مددلطف وعنایت بی نهایت دوست راهی بهشت می شود همانگونه که زندگی رابه بهشت تبدیل کرده بود پس ازمرگ نیزهمانگونه خواهدبود.
درنگرش حافظانه، رفتارخدایگونگی جای ایمان بی پایه واساس به خدا وبهشت وجهنم راگرفته وآدمیان به رفتاروکردار خدایگونگی تشویق می گردند.
اگرکسی به جای اعتقادداشتن بخدا، راستی ودرستی و خدایگونگی شامل: عشقورزی،بی آزاری، صادقانه وشادمانه زیستن،پرهیزازکینه ورزی وقضاوت دیگران راپیشه ی خودسازد ناگهان درخواهدیافت که خدا در درون اوحضوریافته وهمه جابااوهمراه است بدون تردید چنین شخصی به هرجاکه برود همانجابهشت خواهدبود.
حافظ،باورهای زاهدانه درمورد مجازاتهای هولناک روزرستاخیز رانمی پذیرد و نسبت به خداوند باورهای حافظانه ای دارد. به باوراوخداوند آنقدر سنگدل و بی مایه نیست که کسانی را بخاطر زهدخشک وعبادات آلوده به ریا دوست داشته باشد ودرمقابل ازکسانی که شراب خورده وبه عیش ونوش پرداخته اند آرزده خاطر شده و مخلوقات خویش را بااژدهاهای هفت سر وسرب داغ وگُرزهای آتشین، مجازات نماید!
لطف خدابیشترازجرم ماست
نکته ی سربسته چه دانی خموش!
هان ای زاهدان، سزاوارنیست که درموردخداوند بدبین وبدگمان باشید، رحمتِ بی پایان خداوند رابادل وجان خویش لمس کنید ودر تشییع جنازه ی حافظ شرکت کنید تابرای شما نیزازاین بدرقه ثوابی نصیب گردد چراکه حافظ درتمام عمرخود، درلحظه لحظه های زندگی حضوری بااشتیاق عظیم داشته، خالصانه ازهستی قدردانی کرده؛ عاشقانه زیسته، واگرازمنظر شریعت به ارتکاب گناهی هم که متهم بوده باشد بی شک با لطف وعطای بیکران خداوند در بهشت برین ساکن خواهدشد. به یقین درآن روز موعود، همه ی ما ازآنچه که درروز رستاخیز ازبخشندگی خداوند خواهیم دیدبشدت غافلگیرو شگفت زده خواهیم گشت.
بهشت ازآن ماست ای خداشناس برو
که مستحق کرامت گناهکارانند.
نصیر در ۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۴۱ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۷۸:
با عرض ادب و احترام ! این شعر توسط احمد ظاهر خواننده نابغهء افغانستان حدود چهل سال پیش در قالب آهنگ درآمده است.
معنی یکی از بیت های این شعر زیبا را نمیدانم اگر لطف کنید برایم توضیح دهید، ممنون میشوم.
جادهء پی سپر تسلیمم
nabavar در ۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۸ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۰۶: