هنگامه حیدری در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۴۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۵۳:
در بیت سوم غرقه را جایگزین عرقه فرمایید . طبق نسخه ی مرحوم فروزانفر غرقه صحیح است
حسین،۱ در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۳۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷:
ببخشید
ضعیف و ناتوان
حسین،۱ در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۲۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷:
اریا جان
زِبون نداریم ، زَبون درست می نماید ، به مانای ضعف و ناتوان
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۲۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۷:
عیشم مُدامست ازلعل دلخواه
کارم به کـام اسـت الْحـَمدُللّه
"عیش" درفرهنگِ حافظانه، جشن گرفتن زندگی، حضوردرلحظه همراه باشادخواری وشادکامییست.
مُدام : ایهام دارد : 1-شراب 2- پـیـوستـگی، دایـمی
لَعل : از سنگهای قیمتی به رنگ قرمزکه درادبیّات شعرکهن، استعاره از لبِ یارو شـرابِ ناب است. هردومعنی مدِّ نظرشاعراست. چراکه وقتی لَعل ِلبِ یار دردسترس باشد، شرابِ نابِ لَعلِ"بوسه" نیز ناخواسته وخواسته دردسترس خواهد بود.....
این دو: "لبِ یار وشرابِ ناب" ازخواسته های ِ مطلوب ، موردِ پسند وهمیشگیِ شاعراست. ضمن ِ آنکه دربیتِ بعدی نیز به این دو خواسته اشاره شده است.
دلـخـواه : دلپسنـد ومطلوب
کارم به کام است : کامیابم و همه چیز عالی و بر وفقِ مُراد و آرزویِ من است.
کـام : آرزو ، مـُراد
شکرخدا که حافظ عزیزبعد از مدّتهاغمخواری و خون دل خوردن، دراین غزل اشاره به کامیابیِ خویش دارد. خودش نیزبا آوردن ِ "الحمدلِلّه" از خالق نعمت ها قدردانی وستایش می کند.
معنی بیت : سپاس خدای را که زندگانی سرشاراز شادمانی وکامیابی دراین زمان نصیبِ من شده است. لبِ معشوق وشرابِ ناب پـیـوستـه دردسترس من است وچرخ فلک بر وفقِ مُرادِ من می چرخد.
آری برای حافظِ شیرین سخن،مُرادِ دل ازگشت وگذار درباغ عالمِ امکان، جزوصال یار وشرابِ ناب چیزدیگری نیست وهیچ چیزنمی تواندبه اندازه ی وصال،رضایتِ اورا فراهم نماید.
چه چیزی بهتر ازاین؟ به راستی آنانکه منع عشق وعیش مهرویان می کنند وبراساس عقل مصلحت گرا زندگی می کنند از زنده بودن چه مفهومی درسردارند وحقیقتاًازچه چیزی لذت می برند؟! این نوع زندگی درنگرش حافظ، نه تنها هیچ لطفی نداردبلکه گناهی بزرگ محسوب می شود دراین نوع زندگانی، ذوق وهیجان وتجربه های بکر، هیچ جایگاهی ندارندوآدمی زیرفشارسنگین زندگی خرد می شود وشکوه زندکی فرومی ریزد.
مُرادِ دل زتماشای باغ عالم چیست؟
به دستِ مردم چشم ازرُخ توگل چیدن
🌿━━━━━━━━━━🌿
ای بخت سرکش تنگش به بَرکش
گـه جـام زر کش گه لعل دلخواه
"بختِ سرکش" هم به معنی اقبالِ بلند وهم بختِ نافرمان، هردومعنی مدِّ نظراست. ازیک زاویه شاعربختِ خودرا بلند می بیند وبه بختِ خویش می نازد. اززاویه ای دیگر،سابقه ی ناموافقی ونافرمانی بخت به نظرش می آید و به بختِ خویش کنایه می زند که توناسازگاری کردی وروزگاری وفق مرادِ من نبودی، امّا من صبوری پیشه کردم وحالا به کام رسیده ام توگرچه سرکش بودی ونافرمان، ولی من به شُکر این کامیابی نادیده می گیرم. پس ای بخت سخت درآغوشش بگیر وکام خویش راازاین اتقاق مبارک برآر.
"بخت" را هم با کسره یِ آخر میتوان خواند : «ای بختِ سرکش» و هم با سکون : «ای بخت ؛ سر کِش»، در حالت دوم "سر کش" به فعل اَمـر تبدیل می شود ودو معنایِ متفاوت حاصل می گردد: بانافرمانی وعصیان،تنگ درآغوشش گیر. یا "سرت را بلند کن وسرافرازانه وباغرور درآغوش بگیر" اما بختِ سرکش، حافظانه تراست.
بَر : آغـوش
جام زر : جام زرّیـن ، جام طلایی
معنی بیت: ای بخت عصیانگر، باغرور وسرافرازنه یار را تَنگ ومحکم درآغوش بگیر ودردورنج هجران ومشقّاتِ فراق به فراموشی بسپار. اکنون زمان کامیابیست،گاهی شرابِ ناب ازجام طلایی سربکش و گاه ازلَعلِ لبِ یار سرمست شو وکام خویش برآر که چنان نماند وچنین نیزنخواهدماند.
مَسندبه گلستان بَر تاشاهدوساقی را
لب گیری ورُخ بوسی مِی نوشی وگل بویی
🌿━━━━━━━━━━🌿
مـا را بـه رندی افسـانه کـردند
پـیـران جـاهل ، شیخان گمراه
"رندیِ حافظانه"غیرازرندیِ عامیانه هست. درمیان مردم وحتّی درنظرگاهِ اغلب شاعران ِ بنام عرصه ی شعرکهن، "رند" به معنای "زیرک، حیله گر، مُنکر، بی قید و لاابالی، بی سر و پا و آنکه پایبندِ آداب و رسوم عمومی و اجتماعی نباشد و مصلحت اندیشی را انکار کند و هرچه پیش بیاید انجام دهد و بگوید"هست. امّاازنگره ودیدگاهِ حافظ،"رند" انسانی بی ریا، پاک باطن وپاکباخته ودرست نقطه مقابل زاهدِ ریاکارقراردارد وهمواره درتقابل باصوفی ومدّعیان ِ آراسته ظاهر باباطن ِآلوده وناپاک می باشد.
شخصیّتِ رند درکارگاهِ خیالی حافظ برمبنای ِ آرزوها، باورها واعتقاداتِ شخصی بازآفرینی شده است . رندِ حافظانه دارای صفاتِ نیکو،دوست داشتنی وپاک دلیست. ازمشخصّه های بارز رنـد حافظ، عشق بازی،نظربازی مِهرورزی، نکته دانی، بیزاری از زُهد ریایی وبی توجّهی به تعلّقاتِ دینی و دنیوی است.
افسانـه : افسانه به معانی مختلفی به کار رفته است : الف ) داستـان : دیــده ی بــخــت بــه افـسـانـه ی او شـد در خـواب
کو نـسـیمـی ز عـنایت کـه کنـد بـیدارم
ب ) : سخنان نا راست و دروغ :
جنگ هفتاد و دوملّت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند.
ج ) : نکته ای که درگذرِ زمان به مَـثل وحکایت تبدیل شود.
د ) : افسون ، سحر و جادو
ه) : مشهور ، شهرت یافته وغیره
منظورازپیران ِجاهل همان کهنسالان و بزرگانِ فرقه هایی همانند صوفیگری وزهد خشک می باشد.
گویند که بـدتـرین انـسانـهـا پـیـران نادانـنـد! چراکه به رغم آنکه آفتاب عمرشان برلبِ دیوار رسیده، هنوزدرجَهل وتاریکی فرومانده ونتوانسته اند راه ازبیراه تشخیص دهند وگامی درراستای رسیدن به حقیقت بردارند! بسیاری از اوقات یکی ازهمین پیران جاهل، درزمانی که قحطّ الرجال است بااستفاده ازقدرت، برجای بزرگان تکیه زده و باجهالت وخودپسندی وغرور،جامعه ای رابه سقوط وانحطاط می کشاند! حافظ ازاین قوم خودشیفته دلِ پُرخونی دارد.
جاهل : درتاریکی فرومانده،نادان و بی خبر به هرعلّت.
شیـخ :هم به معنی پیراست هم به معنی واعظِ اهلِ شریعت و پـرهـیـزکار، زاهـد، عابد وبزرگ.
گُمراه : راهِ حق و حقیقت را نشناخته، کوردل وبه بیراهه کشیده شده. این مومنان دروغگوترین آدم روی زمین هستند به دلیل انکه اینها خدایی رامی پرستند که هیچ شناخت روشنی ازاوندارند! دین ومذهب آنان ازخانواده به ارث رسیده وهیچ تحقیق وتفحّصی پیرامون درستی ونادرستی آن نکرده اند! اغلب به منافع شخصی می اندیشند وریاکارهستند.
مهمّترین برداشتی که از مصرع اول به ذهن متبادرمی گردد این است که: عدو شودسببِ خیر اگرخداخواهد. آنها صوفیان ِ جاهل وخودبین وخودپسند، بارفتارشان رندی ها و قلندری هایِ ما را برجسته ساخته وبر سر زبان ها انداختندبدان سان که بادهای مخالف، بادبانهای کشتی را به اهتزاردرآورده وبه حرکت وا می دارند! به عبارت دیکر، تاریکیهای این تیره دلان بودکه نور وروشنایی مسلک رندی رابیشترنمایان ساخت.
حافظ دراینجا سرنخ ِ مهمّی از فلسفه ی شکل گرفتنِ مَسلکِ رندی،به دوستارانش هدیه نموده است. حافظ به عبارتی دراین بیت می فرماید: دلیلِ اصلی ظهوررندی هایِ ما، جهالت وگُمراهی این قوم مُتعصّب ویک سویه نگربود. ماجرا همان ماجرای عبرت انگیز ِ"ادب ازکه آموختی؟ ازبی ادبان!" است. اصرار این قوم برجهالتشان، سببِ گشایش بستری مناسب برای رشد ونموّ فرهنگِ آزاداندیشانه ی رندی حافظانه شد.
مـعـنــی بـیـت :
صـوفیـان کهنسالِ نـادان و زاهـدانِ گمراهِ حق نشناس بودند که سببِ برجسته شدن این مرام واوج گیری ِفرهنگ ومَنِش رندی شدند. بدان مَثَل که :همانگونه که بادِ های مخالف هرچه باشدّت به وَزند بادباک ها بیشتراوج می گیرند، مخالفتها وانکارهای جاهلان ومُتعصّبین یک سویه نگر نیزباعثِ ظهور وگسترش این مَسلک ومرام رندانگی گردید.
صبرکن حافظ که گرزین دست باشد درس غم
عشق درهرگوشه ای افسانه ای خواندزمن
🌿━━━━━━━━━━🌿
از دســتِ زاهـد کردیـم توبـه
وزفعل عـابـد اسـتـَغـْفـِرُ الـلّه
زاهد : پارسا وباتقوا البته منظور زاهدانی هستند که ریاکارانه قصدفریب مردم رادارند.
عابد : عبادت کننده، دراینجانیز منظورعابدانی هستند که درون وبیرونش خیلی باهم تفاوت دارند.این بظاهرمومنان دروغگو، معناومفهوم عبادت ونیایش رانمی دانند! اینها نمی دانندکه پشت کردن به زندگی کفر است! مال وقف می خورند ودرگوشه ی خلوت، هرروز باچهره ای عبوس واخم آلود، به گمان اینکه می توانندخداوندرانیزفریب دهند جملات آماده شده ازقبل راتکرار می کنند: خدایا توخیلی تواناهستی! خدایا توخیلی بزرگی!..... تکراراینها چه سودی دارد؟ آیا غیر ازچاپلوسی وپاچه خواری حاصل دیگری دارد؟ این چاپلوسان احمق نمی دانند که اصلاً جهان هستی زبان گفتار مارا نمی داند! احساسات وارتعاشات درونی ماست که پیرامون مارازیبا یا مکدّر می سازند نه ضجه وزاری والتماس ذلیلانه.
فـعـل : کـار
استـَغفرُالله یعنی از خدا آمرزش میطلبم . پناه برخدا
در ادبیـات فارسی "اسنتغفرالله" به چند منظور به کار برده میشود : الف ) : برای نـفی و انـکـار ب ) : برای بیان خشم ج ) : در مقام تعجب و به جای "الله اکبـر" د ) : در مقام تـعـویـذ به جای "اَعـوذ بالله"
درست است که حافظ دراین بیت اشاره ای به اعمال ِ زاهد وعابد نکرده ونـگـفـتـه که زاهـد و عـابـد چه کار کردهاند که ازدست آنها توبه کرده وبه خدا پناه می برد. امّا باتوجّه به سایر غزلها، وبراساس شناختی که ازحافظ داریم به احتمال قریب به یقین، ریاکاری ،فریبِ مردم ویکسان نبودن ظاهر وباطنِ آنها، حافظ توبه می کند! البته طرز بیان سخن مثل همیشه با طنز وطعنه هست، چون علی الظاهر خطا وگناه را عابد وزاهدمرتکب شده اند ولی این حافظ است که ازطرفِ آنها توبه کرده و استغفرلله می گوید!
مـعـنــی بـیـت : خداوندا ! من از دستِ کارهای ناشایست وزشت زاهد وعابد توبه کردیم .اطمینان داشته باش ما(رندان) چنین نخواهیم کردو از تو طلبِ آمرزش میکنیم!
طنزها وطعنه های حافظ درعینِ سادگی بسیار ویرانگر واثربخش هستند. حافظ با یک استغفرلله گفتن درقبال کار این پیش پابینانِ گمراه ونادان، بنیان فکری آنهارا درهم فروریخته ورسوایشان می سازد.
بشارت بربه کوی می فروشان
که حافظ توبه از زهدریا کرد
🌿━━━━━━━━━━🌿
جـانـا چه گویم شـرح فـراقـت
چشمی وصدنم، جانیّ و صد آه
حافظ که به وصالِ معشوق رسیده، دراین بیت درغالبِ دردِدل، ازحال و روز دورانِ فراق برای معشوق صحبت میکند. گویی که معشوق ازآن روزها پرسیده باشد.
مـعـنــی بـیـت : جانا، ای معشوق عزیز تر از جانم، چگونه شرح دهم دوری و جداییِ تـو را؟ همین قدر بدان که درفراقِ توچشمی بودم اشگ باران، وجانیّ که فقط آه از نـهـادم برمی آمد. باچشم گریان آه بسیارمی کشیدم وتمام زندگانی ِ من همین بود.
گرم ترانه ی چنگِ صبوح نیست چه باک؟
نوای من به سحرآهِ عذرخواهِ من است
🌿━━━━━━━━━━🌿
کافرمبیناداین غم که دیدهست
از قامتت سرو از عارضت ماه
مـَبـیـنـاد : مَبیند
غم : دراینجا بعضی این غم را"غم عشق"گرفته اند! درحالی که این غم، غم ِ حسرت و رَشک است.
یعنی : سَروازاینکه قامتش مثل توموزون ودلربا نیست و مـاه ازاینکه تحت الشعاع فروغ چهرهی تـو قرارگرفته،هردودرغم واندوه فرورفته اند ودررنج وحسرت وحسادت بسرمی برند.
مـعـنــی بـیـت : خـدا کـنـد که کافر هم این غم وحسرتی که از قامت تـو در دل سرو و از چهرهی زیـبـای تـو در دل مـاه افتاده است، مَبیند.
روشنیِ طَلعتِ توماه ندارد
پیش توگل رونق گیاه ندارد.
🌿━━━━━━━━━━🌿
شوق لَبت بُرداز یادحافظ
درس شبانه ، ورد سحرگاه
شـوق: اشتیاق وآرزومندی
وِرد : سخنانِ زیر لب ، دعـا و ذکری که آهسته و بسیار تکرار میکنند.
مـعـنــی بـیـت :
اشتیاق وعلاقه ی فراوانی که در وجودِ عاشق من برای بـوسیدنِ لـب تـو موج می زند،سبب شده درس ومشق ومطالعه ی شبانـگـاهی و دعا وذکر صبحـگاهی مذهبی، ازخاطر حـافــظ زدوده شود.
دراین غزل یکباردیگر شاهد برتری عیش وعشرت وعشقبازی بر زهدخشک ودعاهای بی اثر زاهدانه درکنج خلوت هستیم وبه روشنی درمی بابیم که چگونه، حس نرم ولطیف عاشقانه، گردن ِ خشک تقوای صوفیانه راخردمی کند.
ززهدخشک ملولم کجاست باده ی ناب؟
که بوی باده مدامم دماغ تردارد.
عاطفه سپیانی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۲۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۲:
در بیت آخر "خاک بادا تن سعدی ، که تو او را نپسندی " با وزن شعر بیشتر مطابقت داشته و در نسخه های دیگر دیده شده است.
پ زوم در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۰۷ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب سوم در عشق و مستی و شور » بخش ۲۴ - حکایت پروانه و صدق محبت او:
بیت اول و چهارم رو اصلاح کنید لطفا
رجا+زور
اریا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷:
مچکرم. پس تلفظ زِبون هواست درسته؟
کسرا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۰۵ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۶۳:
دگرگونی واژه های پارسی با چیره شدن ادبیات عربی آغاز شد و واژه سد نیز به صد دگرگون گشت چنانکه قرن را سده گویند ...
محمد در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۴۶ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:
پیش از این سیلاب .کلمه ی از اضافه است.پیش این سیلاب دیوار کی میماندبجا درست بنظر میرسد.
اصلان قزل لو در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۱۲ دربارهٔ حافظ » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۵:
دو واژه ی « کنار جوی» و « کناره جوی» توانسته تا حدی لذت شعری به مخاطب بدهد. پیشوند « می» هم در « می باید» با واژه ی « می» به معنی شراب ، مخاطب را در یک رفت و برگشت، به درون شعر می برد .
اندیشه ی حافظ در این رباعی، خیام گونه است و توجه به زمان حال و بهره گیری از آن را توصیه می کنند.
نادر.. در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۵:۲۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۶۳:
درود عاطفه عزیز
مصرع پیشنهادی شما نیز زیباست،
اما در وزن، ایرادی نیست:
زان - کٓ - زین - نا - لس - تُ - رُو - شن، ...
کمال داودوند در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۳۶ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۸۳:
4907
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۳۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۵:
غلام نرگس مـسـت تـو تاجدارانند
خراب بـادهی لـعـلِ تـو هوشیارانند
نرگس : استعاره از چشم
تاجداران : پادشاهان وبزرگان وملکه ها
خراب : مست
لَعل : استعاره از لب
معنی بیت :خطاب به معشوق است. ای یارتوآنقدربزرگ وخواستنی هستی که پادشاهان وبزرگان، درمقابلِ گیرایی ِ چشمانِ مست وخمارآلودِ توسرتعظیم فرودآورده وکمربه غلامی توبسته اند. بزرگان وتاجدارانی که بعضاًخود دارای دهها غلام وبنده می باشند،مشتاق بندگی دربارگاهِ توهستند.......
برداشتِ دوّم از مصراع اوّل:
آنها که غلامی چشمان مست تورا با اشتیاق به جان خریدند، افتخاربزرگی کسب کردند، آنهااز هرپادشاه وملکه ای تاجداراترینانند، آنها رستگارانند.
درمصراع دوّم نیز می توان دوبرداشت حاصل نمود.
برداشت اوّل:
آنها که ازشرابِ لعل لب تو خراب ومست و لایعقل افتاده اند،ازهمه ی مردم، هشیارتر هستند! هم ازاین نظر که عشق توراانتخاب کرده اند،هم ازاین نظرکه کیفیّتِ شراب لعلِ لب توآنقدر بالاست که نوشندگانِ آن، به جای ِ یک مست شدن وبی خبرافتادن، یک نوع هوشیاری خالص روحانی به دست می آورند وبه سطح والایی ازآگاهی صعودمی کنند.
برداشتِ دوّم:
هرکس هرچقدرهوشمندوهوشیارهم بوده باشد و توانسته باشددرمقابل هرشرابِ باکیفیّتی مقاومت کند وبه خرابی دچارنگردد،اگر از شرابِ لعل لب توبنوشد مست و بیهوش می شوند وتابِ مقاومت ازکف می نهد!امّا این خرابی ازهزار آبادی، آبادتراست.
اگرچه مستی عشقم خراب کرد ولی
اساس هستی من زان خراب آبادست
🌿━━━━━━━━━━🌿
ترا صبـا ومرا آب دیده شـد غمـّاز
و گرنه عاشـق ومعشوق راز دارانند
صبا : نسیم صبحگاهی ، پیام رسان عاشق و معشوق
غمّاز :برمَلاکننده ی اسرار ،سخنچین ، افشاگرراز
معنی بیت : صباکه به سرمنزل تورفت وآمد دارد، عطروبوی دل انگیزتورابا خود به همه جا می برد. با انتشاررایحه ی تو،همگان ازوجود وحضورتوآگاه می گردند. اشکِ من که ازسوزدرون، پیوسته ازدیدگانم جاریست، مشتِ مرا وامی کندو رازعشق مرا را برمَلامی سازد.! و گرنه من وتو(عاشق معشوق ) دوست داریم که اسرار عشقمان پوشیده وپنهان بماند.
چه گویمت که زسوز درون چه می بینم
زاشک پرس حکایت که من نیم غمّاز
🌿━━━━━━━━━━🌿
ز زیر زلـف دوتاچون گذر کنی بنگر
که ازیمین ویسارت چه سوگوارانند
زلف ِدوتا : دوقسمتِ زلف که ازدوطرفِ صورت آویخته می شود وبعضاً مقابل چشمان ِ یارمی افتند واو اطرافش رانمی بیند.
"چون گذرکنی،بنگر": بعضی ازشارحان به خطا رفته و"چون عبورکنی" برداشت کرده اند! درحالی که ازمیان دوزلف آویخته که عبور کردن حافظانه نیست! "چون گذرکنی" ازنگاهِ گذرا که امروزه هم استفاده می شود مایه می گیرد. بنابراین معنی بیت چنین می شود:
خطاب به معشوق، لطف کن، از زیر زلفی که ازدوطرفِ رُخسارت آویخته ای ومقابلِ چشمانت رافراگرفته، نگاهی گذرابه پیرامونت بیانداز وببین که ازچپ وراست(یمین ویسار) چه دلهایی که درحلقه های زلفت گرفتارانند وسوگواری می کنند.
زلفت هزاردل به یکی تارموببست
راهِ هزارچاره گرازچارسوببست
درخوانش وبرداشتِ معنی باید دقّت شود که منظوراز سوگواران، دوقسمتِ زلف که ازدوطرف آویخته به صورتِ یار نیست، بلکه دلهائیست که درمیان ِ حلقه حلقه های زلف گرفتارشده اند. بعضی ها کشته شده وبعضی دیگر سوگوار وداغدار هستند. درست است که آنها درحلقه های زلف توساکنند وخود سعادتیست والا. لیکن این اتّفاق برای عاشقان کافی نیست، عاشقان دراین مرحله فقط دل ازکف داده اند وهنوز به وصال نرسیده اند. بنابراین هم عاشقانِ دل ازدست داده، سوگوارانند، هم دلهایی که دربندِ زلف گرفتارشده اند چون آنها نیزازصاحبانشان جداشده ودربندافتاده اند، وبعضی ها نیز که درهمان حلقه های زلفِ جانان،جان سپرده وکشته شده اند.!
درزلفِ چون کمندش ای دل مَپیچ کانجا
سرها بُریده بینی بی جرم وبی جنایت!
🌿━━━━━━━━━━🌿
گذارکن چوصبا بربنفشهزار وببین
که از تطاولِ زلفت چه بیقرارانند
تطاول : غارتگری ، دراز دستی ، گردنکشی و بی اعتنایی ، در ضمن با توجه به زلف، طول و درازی را هم به ذهن متبادر می کند.
منظوراز"تطاول ِزلف" این است که زلفِ معشوق بی اعتنابه اینکه به عاشقان چه حالی دست می دهد، جلوه گری می کند،پریشان می شود ودلها رابیقرار وپُرآشوب، وخاطر عشّاق راپریشان می سازد.
"معنی بیت"خطاب به معشوق می فرماید:
همچون نسیم صبحگاهی آرام و خرامان بر بنفشه زارعبور کن و ببین که از غارتگری ِزلف تو، چه بسیار عاشقان (بنفشه ها)بی تاب و نا آرامند. بنفشه ها گردنشان ظریف وخمیده وسرشان به پایین است. درنظرگاه ِ حافظ نکته پرداز،گویی که دراندوه وغم وحسدوحسرتِ گردنکشی ِ زلفِ یار، فرورفته اند. به معشوق می فرماید به بنفشه زارگذاری کن وببین که بنفشه هاچه سان ازحسرت وحسدِ درازی وپیچ وتابِ زلفِ تو بی قرار وبی تاب شده اند.! ضمن ِ آنکه وقتی معشوق پای دربنفشه زاربگذارد همانندِ صبا،نسیم زلفِ یار بربنفشه ها وزیدن خواهدگرفت وساقه ی لرزان وگردن ظریف بنفشه ها رابه لرزش وادار خواهدکرد وبیقراری آنهارا نمایان خواهدنمود.
درغزل پیشین به یاد داریم که حافظ درموردِ حسدِ "سرو وماه" به قامت ورخساریارچه فرمود:
کافر مبیناد این غم که دیدهست
از قامتت سرو از عارضت ماه
سَروازاینکه قامتش مثل توموزون ودلربا نیست و مـاه ازاینکه تحت الشعاع فروغ چهرهی تـو قرار گرفته،هردودرغم واندوه فرورفته اند ودررنج وحسرت بسرمی برند. حال دراین بیت شاعر باطبع لطیفِ خودسُراغ بنفشه ها رفته وآنهارا نیزازحسد وحسرتِ زلفِ یار بیقراروپریشان خاطر دیده است.
🌿━━━━━━━━━━🌿
نصیبِ ماست بهشت ای خداشناس برو
کــه مُـسـتحقّ ِ کرامت گناهکا را نند
نصیب : سهم و بهره ، قسمت
کرامت : بخشندگی ، بزرگواری
معنی بیت : ای خداشناس ای زاهد وعابد،مارابه حال خویش بگذار وبرو،آن بهشت برینی راکه توصیف می کنی،اگرحقیق داشته باشددراصل حقِّ ما و قسمتِ ماست. طبق باورهای خودتان،خداوند بخشنده وبزرگواراست وبخشندگی در موردِ خطاکاران و گناهکاران صدق پیدا می کند. این مائیم که استحقاق دریافت فضل وبخشش خداوندرا داریم. اگرماطبقِ خواسته های خداوند عمل کنیم وبهشت نصیبمان شود این که مُزدِما ودسترنج ماخواهدبود. دراینجا که لطف و بخششی صورت نگرفته، ما خواسته ی اورا برآورده ساختیم واونیزبه ما بهشت راپاداش داده است.!
خیّام دراین باره رباعی ِ معروفی دارد:
من بنده ی عاصیم رضای توکجاست؟
تاریک دلم نور وضیای توکجاست.؟
مارا توبهشت اگربه طاعت بخشی
آن مُزد بُوَد لطف وعطای توکجاست!؟
ازنگاهی دیگر وبه عبارتی دیگرگون، اگر کسی درطول زندگی، گناهکارنبوده وهیچ گناهی مرتکب نشده به بهشت نخواهدرفت چراکه چنین کسی ازابتدانیزدربهشت بوده، اومعصومیت خودرا ازدست نداده واصلاً ازبهشت خارج نشده که دوباره به بهشت برود( البته نه آن بهشت موهومی که زاهدان وعده ی آن رامی دهند) دربینشی که حضرت حافظ پس ازبیداری پیداکرده، گناهان وگمراهی ازآن جهت که سبب آگاهی، کسب تجربه وتوسعه ی بینش فردی می گردند ارزشمند ودارای اعتبارهستند. زمانی که کسی انواع گناهان رامرتکب شده واحساسات قبل وبعدِ آن گناهان راتجربه کرده باشد قطعاًدستآوردها ومحصولات ارزشمندی درمسیررشدونمو، آگاهی وآموزش، برداشت خواهدنمود چنین فردی عصاره ی تجربیات تلخ ودردآور زندگانی رابیرون کشیده، راه وروشها راآموخته، سبک ها ومسلکها راآزموده وبه سطح والایی از فهم ودرک نایل شده است. بنابراین اگرکسانی مانندخودحضرت حافظ باارتکاب گناه، به حقیقت صواب پی برده وراه ازچاه راتشخیص دهندپیشاپیش آنهادرهمین دنیاتبدیل به بهشت شده وهرجاکه بروند بهشت رانیزباخودشان آنجامی برند. اما آنانکه همانندزاهدان مرتکب گناهی شده وصرفاًبه جهت ترس ازآتش دوزخ باالتماس وضجه وزاری درخواست بخشندگی می کنند آنان سزاور رحمت وبخشش نیستند چراکه بزدلانه از آتش دوزخ می هراسند وبه میل درونی خویش درزمان ارتکاب گناه وفادار نمی مانند. تنها گناهکارانی شایسته ی بخشش هستند که باشهامت، به میل وخواسته ی طبیعی خویش احترام گذاشته وبه رغم پشیمانی، بدان میل فطری وفاداربمانند.
گنهکار اندیشناک ازخدای
بِه ازپارسای عبادت نمای
بی شک چنین گناهکاران اندیشناک ازخدای، استحقاق بخشش و کرامت را داشته ودربهشت نیزساکن خواهندشدهمانگونه که تنها گمراهان وگمگشتگان هستندکه به منزل می رسند نه دیگران، چراکه دیگران ازقبل درمنزل بوده ودچارگمراهی نشده اند که تلاش کنندتاراه منزل راپیداکنند.
سهو وخطای بنده گرش اعتبارنیست
معنیّ ِعفو ورحمتِ آمرزگارچیست؟
🌿━━━━━━━━━━🌿
نه من برآن گلِ عارض غزل سُرایم وبس
که عنـدلـیـب تو از هر طرف هـزارانند
عارض : چهره ،رخسار
گل ِعارض : رُخساربه گل تشبیه شده است.
عندلیب : بلبل
هزار: هم به کسر اوّل هم به فَتح اوّل صحیح است و دو معنادارد:
یکی اینکه هِزاران بلبل ازهرسو برای گلِ رُخسارتوآوازخوانی می کنند. دوّم اینکه: بلبلی که برای توآوازخوانی می کند "هَزار" است نوعی بلبل که خاص است ونوای خوش و رسایی دارد. عندلیبِ گلهای دیگر معمولیست ولی برای توکه خاص هستی، عندلیبِ ویژه ای، غزلخوانی می کند.
معنی بیت : نه تنها من درفراق وحسرتِ گلِ رویِ توغزلخوانی می کنم وشعرمی سُرایم،بلکه از هر سویی هزاران بلبل وعاشق چومن، ترانه سرای گل روی توهستند.
حافظ دراینجا خودرا همانندِ بلبل گرفته ومتقابلاً بلبلان را همانندِ عاشقان!
بنال بلبل اگربامَنَت سرِ یاریست
که مادوعاشق ِ زاریم وکارمازاریست.
🌿━━━━━━━━━━🌿
تودستگیرشوای خضرپیخجسته که من
پیاده می روم و همـرهان سـوارانـنـد
خضر: گوینداز پیامبران بوده وشخصیّتِ پسندیده ودوست داشتنی داشت بنده ی صالحی بود از معجزاتش این بود که روی هر زمین بایر وخشکی مینشست، زمین سبز و خرّم می شد! و دلیل نامش، خضر (سبز) نیز همین است.
براساس برخی روایات،زندگانی خضر، از قبل از زمان موسی آغاز شده وتا زمان حاضر، و ادامه ی زندگیش تا پایان دنیاخواهدبود! خضر، طولانیترین عُمر را در میان فرزندان آدم دارد.
حافظ به سبب اینکه خضربنده ی صالحی بوده، بااحترام ازاویاد کرده واز انرژی مثبت وهمّت او استمدادطلبیده است. دربعضی غزلهانیز احتمالاً به "پیرمُغان" لقبِ خضرمی داده است.
شایددر اینجانیزخضر استعاره از پیرمغان بوده باشد.
پی خجسته : مبارک قدم ، فرخ پی
معنی بیت : ای خضرنبی،یاریم کن.یا
ای مُرشدِ مبارک قدم دستگیری کن که در مسیرِ طریق حق من تنها وپیاده می روم درحالی که همراهان سوار برمَرکب هستند وتندترمی روند من از قافله یِ آنها عقب مانده نیازمند عنایت توهستیم.
حافظ دراینجاشکسته نفسی کرده وازروی تواضع وفروتنی، چنین می گوید وازخضرپی خجسته(پیرمغان) طلب استمداد می کند. درعالم طبیعت،هردرختی که ثمر ومیوه ی زیاد داشته باشد،سربزیر وافتاده می شود. برعکس درختانی که بی ثمرهستند، گردنکش وسرکش ظاهرمی گردند آدمیان نیز همین خصلت رادارند، هرکه دارای فهم و شعور بیشتربوده باشد فروتنی وتواضع پیشه می سازد و هرکس که جاهل ونادان باشد،حرّاف تر و مغرورتر! آدمی نبایدزیاد به خودش مغرورباشد، چراکه با یک نقطه دربسیاری جا، جابجا می شویم. رحمت هستیم زحمت می شویم، زبان زیان می شود،مُحرم مُجرم!
زاهدغرورداشت سلامت نبرد راه
رند ازره نیازبه داراسّلام رفت.
🌿━━━━━━━━━━🌿
بیا به میکده و چهره ارغـوانی کن
مرو به صومعه کانجا سیاهکارانند.
میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجاشراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.
باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده ی خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسل به باده های دست ساز خودشده است! .
🌿━━━━━━━━━━🌿
میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.
گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. اغلب رابطه های به اصطلاح عاشقانه که درمیان مردم رواج دارند خالی ازعشق بوده وبه پشتوانه ی نیازهای جنسی ویاگریزازتنهایی وپناه آوردن به دیگریست. درچنین عشق های کذایی هریک ازطرفین سعی درتصاحب ومالکیت یکدیگر دارند وآزادی همدیگرراتباه ساخته وطرف مقابل رازندانی خویش می کنندوسپس انتظاربیهوده دارندکه عشق بین آنهاتداوم داشته باشدغافل ازاینکه عشق بین زندانی وزندانبان امریست محال ومضحک، وخیلی زود تبدیل به انزجارمی گردد.
درعشق حقیقی که نه ازبلوغ جنسی بلکه ازبلوغ روحی، آگاهی وغنای درونی نشٱت می گیرد تصاحب کردن وتملیک وجودندارد وبجای آن بخشیدن ورهاکردن ومحبت بی قیدوشرط است که تداوم رابطه رامیسر وجاودانه می سازد.
دراین چنین عشقی، درجریان ملاقاتهای عاشق ومعشوق شرابی گیراو گوارا به عمل می آید بدین معناکه وقتی یک عاشق صادق درمحضرمعشوق حضورپیدامی کند زمان متوقف شده و بین آنهااتفاق غریبی رخ می دهد، به هر دوی آنها ازغیب چیزی اعطامیگرددوهردو رابه غایتِ خوشی وسرورمی رساند.
🌿━━━━━━━━━━🌿
دراین میکده، باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه رادرمسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد .
هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.
به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش
چنین که حافظ مامست باده ی ازل است
اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند:
هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند. چرا که این مکانها دراغلب دورانها به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بوده اند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتفاق هستیم!
محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند.
درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...
به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است.
حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند.
🌿━━━━━━━━━━🌿
مَسلکی که حافظ به ارمغان آورده، مسلکی جهان شمول وفرادینی هست. اوازفرقه گرایی ویکسویه نگری بیزاراست. اوازسربُریدن وشلّاق وخنجرسخن نمی گوید. شعاراو سرمست شدن ازباده ی عشق است ومیدانی فراترازچارچوب مذهب وفرقه گرایی می طلبد.میدانی به وسعت ِ انسانیّت ومِهرورزی،بی آنکه بخواهیم وبدانیم که طرف مقابل دارای چه مذهب وچه فرقه ایست. درعالم مستی، به ویژه اگرباده، باده ی عشق ومحبّت بوده باشد، سراسرراستی ودرستیست. حافظ اگر میکده را در برابر مسجد و صومعه قرار می دهد به سببِ ریاکاریهاییست که ازمُتعصّبین ِ بدبین ِ داعش تفکّر، درآنجاهادیده وزخم هاخورده است. بارهاتهدیدشده، تکفیرشده ونهایتاً خودراازاین مکانها کنار کشیده وبه آزاداندیشی روی آورده است.
معنی بیت : به میخانه مکانِ عاشقان وپاکباختگانِ بی ادّعا بیا و با نوشیدن شراب چهره ات را گلگون کن. به خانگاه و دِیر وصومعه مرو که آنجا صوفیان به ریاکاری وتزویرمشغولند. آنها روغگوترین آدم دنیاهستند که ازخداهیچ شناختی ندارند ولی اورامی پرستند! هیچ تحقیق وتفحصّی درمورد خدانکرده ودین ومذهبشان را خانواده وجامعه انتخاب کرده اند! آنهافقط به منافع خودشان می اندیشند! به جمع رندانِ عاشق بیا که خالصانه به مناجات با حق(معشوق) مشغولند وهیچ ادّعایی ندارند وبه رغم داشتن گناه،به کرم وبزرگواری وبخشش خداوند اطمینان کامل دارند.
به کوی میکده هرسالکی که ره دانست
دری دگر زدن اندبشه ی تبه دانست
🌿━━━━━━━━━━🌿
خلاص حافظ از آن زلف تابدار مباد
کـه بستگان کمند تـو رستگارانند
دراینجا بازحافظ دست به خَلق پارادکس زده است. "گرفتاری دربندِ زلف وآزادی ورهایی ورستگاری"
معنی بیت :
کاش حافظ هرگز ازبندو زنجیرِزلفِ معشوق آزاد نشود وتااَبد درحلقه های ِ آزادیبخشش گرفتار بماند! زیرا آنان که اسیر کمندِعشق تو هستند رستگاراران و نجات یافتگانانِ راستین هستند.
حافظ این عاشق عشق وفرزانه ی روزگار،آزادی را در بندِ عشق می جُست ورستگاری را درعشق وَرزی وشفقت.
فاش می گویم وازگفته ی خود دلشادم
بنده ی عشقم و از هر دو جهان آزادم.
محسن کاملی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۵ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۱۳۵:
هر دم که حریف من دل آرامی شد
بر طرف چمن پایه ی افکاری شد
بر من بودی شکسته ساز دنیا
تا بینم کاو دور به آرامی شد
محسن کاملی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۱ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۱۳۶:
آن کس که کند سخن ز عشق و یاری
باید به طرب ببیند او دلداری
از گفته ی پوچ و هیچ من بگذر کاو
هم بی خبر است و هم همی بی یاری
ایلیا در ۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۰۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۳۷:
باسلام به همگی،اصلا ازکجا معلوم که این غزل متعلق به حضرت مولانا باشه ،ایشان اهل عرفان اصیل بودند و بنده مقرب خدا،کسانی که بهش بی احترامی میکنند لطفا یکبار دیوان شمس را کامل بخوانند تا ببینند مولانا چه مرتبت علمی و الهی و فلسفی داشته،آنگاه بخاطر چندبیت هزل و هجوآمیز که چه بسا دشمنانش بجای یکی از غزلهایش در دیوانش گنجانده اند وبعبارتی تحریف کردند،به غیرازین غزل ،غزل دیگری نیز منسوب به ایشان هست که همسنگ این ابیاته،یقینااین غزل متعلق بحضرتش نیستند،پس اینگونه بدون آگاهی و ریشه یابی،درحق ایشان قضاوت نکنید عزیزان.
مخلص هرچی انسان فهیم وباشعور
بی نهایت در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۳۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶۵:
ضمن عرض سلام و ادب و احترام این شعر یک فاکتور مهم در سبک خواندن دارد و ان هم درج ویرگول می باشد هر دو کلمه و یا سه کلمه اول نیاز به ویرگول دارند
برای مثال
عاشقی بر من، پریشانت کنم
کم عمارت کن، که ویرانت کنم
یا
خواه گو ، لاحول خواهی خود مگو
چون شهت، لاحول شیطانت کنم
عاطفه سپیانی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۵۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۶۳:
این غزل از زیباترین غزلهای مولانا میباشد . مناجات بسیار زیبایی در این غزل به نظم درآورده شده است.
در بیت دوازدهم "زانکه از این ناله شد روشن دل بینای من" زیباتر می باشد ونیز وزن این شعر حفظ می شود
عاطفه سپیانی در ۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۴۶ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۴۱۰:
این شعر با آواز زیبای افتخاری در آلبوم راز گل شنیدنی و زیباست
Golnar Riahi در ۹ سال و ۱ ماه قبل، سهشنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۱۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۲۰ - صفت طاوس و طبع او و سبب کشتن ابراهیم علیهالسلام او را: