گنجور

حاشیه‌ها

بابک چندم در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۵۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۹:

@ داوود جهان پناه،
جم است و خبری از "جان" در اینجا نیست...
می گوید:
سرود مجلس جمشید گفته اند این بود که جم (مخفف جمشید) خود نیز دایمی و پایدار نیست (نشانه از ناپایداری و موقتی بودن زمین و زمان و هرآنچه که هست...) ، پس جام باده را بیاور که به سلامتی همین دم بنوشیم، یعنی توسط این باده دم را دریابیم...
این اشاره مستقیم به خیام و همان گوشزد دایمی خیام است که دم را می باید دریافت، دمی که همه در آنیم و از آن بی خبر...

داوود جهان پناه در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۰۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۹:

«که جام باده بیاور که جان نخواهد ماند» درست تر نیست؟

حا و سی و یا و نون یعنی حسین در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۵۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۰:

استاد دانشگاه لندن
Philosophy@iranianstudies.org
السلام علیک یا ابا عبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک علیک منی سلام الله ابدا ما بقیت و بقی اللیل و النهار.
حماسه معراج خونین عاشقانه سالار شهیدان، حضرت ابی‌عبدالله امام حسین ـ علیه‌السلام ـ سلاله پاک رسول اکرم خاتم النبیین حضرت محمد مصطفی ـ صلوات‌الله علیه ـ در آثار مولانا در سیاق (context) و چهارچوب (framework) توحید و «سیر محبی» به سوی توحید ربوبی، معنی و مفهوم پیدا می‌کند. حضرت حق ـ جل جلاله ـ رب حسین است و «سلطان عشق خونین»، مربوب حضرت محبوب است.
مثنوی مولانا، کتاب «توحید» است و سیر عاشقانه به سوی حضرت هوالاول والاخر و الظاهر و الباطن. (3 ـ حدید) و کتاب دیوان کبیر کلیات شمس تبریزی مولانا «عشق نامه» اوست؛ «یا انیس من لا انیس له»؛ «یا من لا یرغب الا الیه»؛ «یا خیر المرغوبین» (دعای جوشن کبیر).
مولانا در این دو کار بزرگ خود، به حماسه امام حسین (ع) از دید عرفانی پرداخته است. در این وجیزه به روایت مولانا از امام حسین (ع) در چهار غزل کلیات شمس و یک حکایت از مثنوی پرداخته می‌شود.
کلید واژه‌های فهم مقام منیع و بی‌نظیر سیدالشهد حضرت امام حسین ـ علیه السلام ـ در مثنوی و دیوان شمس عبارتند از: عشق ـ عاشقی ـ شهید ـ شهادت ـ فدایی ـ بلا ـ مرگ ـ پارسا ـ فنا ـ قا ـ خسرو دین ـ خسرو غیب ـ وصل ـ دوست ـ پیشتازان و طلایه‌دار سلوک ـ زندان ـ عاشورا ـ کربلا ـ یزید / فراق ـ شمر ـ عزا ـ تقابل کاراکترها و صفات و خصایل.
در آثار مولانا، عموما شهید و حسین مترادف یکدیگرند و حتی می‌توان گفت که واژه گلگون شهید و مقام عظمای شهادت به اصطلاح فنی انصراف دارد بر شخصیت جامع و یگانه امام حسین که انسان کامل است.
از نگاه مولانا، حضرت سیدالشهدا (ع) از سوز و شوق دل الهی‌اش، هر لحظه طلب استعلای وجودی می‌کند و حضرت محبوب، آواز قبول وصال سر می‌دهد؛ «دل» فی حد ذاته عرش پروردگار است و او نیز همچون حسین در پی سفر و معراج به مبدأ اعلی است. در غزل 230 کلیات شمس، امام حسین (ع) سنگ محک و معیار است که دل که جایگاهی است رفیع و همه اعمال و احوال و مقامات وجودی آدمی به آن بستگی دارد، به حسین تشبیه می‌شود، نه آن‌که حسین به دل تشبیه شود. از نظر عرفا در نظام هستی خلاصه موجودات «آدمی» است و خلاصه آدمی «دل» است.(نک: شیخ صفی‌الدین اردبیلی ـ صفوه الصفا ـ ص443) و تنها بیت دوم این غزل، کافی است برای بیان نهایت سرسپردگی و شیفتگی مولانا به امام حسین (ع). در مقابل چنین مرتبه متعالی، یزید و سمبل کامل جدایی و دوری از حضرت حق ـ جل جلاله ـ است.
شهیدان قافله کربلا، سمبل اعلای شهیدان تاریخند که مقامات سلوک خونین عاشقانه خود را در دشت پر بلای امتحان خونین الهی در کربلا، سرافرازانه گذراندند. آنان به ظاهر مرده‌اند، اما در واقع به زندگی اعلای طیبه در عالم غیب ـ که برتر است از عالم ظاهر ـ استعلا یافته‌اند. مولانا در اینجا شهیدان کربلا را نمونه متعالی آیه شریفه قرآن در باب شهدا برمی‌شمارد؛ و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون (169ـ آل عمران).
کاروان شریف اسرای کربلا از نظر دشمن که محجوب و بعید است از سلطان وجود اسیرند، اما بر خلاف این کوردلان آنان «شاه مقام قرب دوست»ند؛‌ مقامی که بین آنان و حضرت محبوب، هیچ مانعی نیست.
از نظر عرفا، بهشت دو نوع است: عام و خاص. بهشت عام، بهشت اکل و شرب و مناکحه است که از برای بندگان عام است، اما بهشت خاص، مقام لقا و وصال و مشاهده حضرت حق تعالی است که بهشت بند گان خاص است. (شیخ صفی‌الدین اردبیلی ـ صفوه الصفا ـ ص 437 ـ 438). مولانا، امام حسین و شهیدان کربلا را مقیمان بهشت وصال حضرت دوست که بهشت بندگان خاص است، معرفی می‌کند که قفس دنیا را شکسته‌ و پرواز ابدی کرده‌اند به کوی دوست. توانگر شکوفه وصال سیدالشهدا، شهره آفاق شده و او خورشید فروزان و به ثمر نشسته محفل واصلان محبوب است. امام حسین (ع) به این مقام والا رسیده است، چون ریشه درخت وجود مبارکش، توانگر شده است از ذات اقدس الهی.

ز سوز شوق دل همی زند عللا که بوک در رسدش از جناب وصل صلا
دلست همچو حسین و فراق همچو یزید شهید گشته دو صد ره به دشت کرب و بلا
شهید گشته بظاهر حیات گشته به غیب اسیر در نظر خصم و خسروی بخلا
میان جنت و فردوس وصل دوست مقیم رهیده از تک زندان جوع و رخص و غلا
اگر نه بیخ درختش درون غیب ملیست چرا شکوفه وصلش شکفته است ملا
خموش باش و ز سوی ضمیر ناطق باش که نفس ناطق کلی بگویدت افلا
کلیات شمس تبریزی: غزل 230

نوید در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۳۲ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۱:

به نظر میرسد در مصراع دوم بیت دوم سکته وجود داشته باشد:
چو من نمانم حسن تو با که ناز کند؟

ر.غ در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۷:۴۸ دربارهٔ قاآنی » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۷۹ - در مدح امیر بی شبیه و عدیل سلیل جلیل خلیل منیع جود و سخا آقاخان متخلص به عطامه ظله فرماید:

با سلام. لطفا تصحیح شود، عطامه ضله به عطا شه مد ظله

بی سواد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۳:۲۱ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » مقطعات » شمارهٔ ۱۰۳ - در مطایبه:

به گمانم همان یا.....؟

کمال داودوند در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۰۵ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۶۲:

4664

لنگرودی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۴ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » مقطعات » شمارهٔ ۱۰۳ - در مطایبه:

معنای شعر چیه اساتید؟
مدح تخصص گرایی؟
تسلیم تقدیر بودن؟
یا...؟

دوستدار روفیا در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۳۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان را:

حمیدرضا!
«شخص درباره چیزی که از آن هیچ نمی‌داند، بیشتر می‌تواند سخن بگوید تا از امری که چیزی از آن می‌داند».«درس گفتارهای کانت درباره روانشناسی ص78»
امروزه بسیاری از فلسفه‌ها به این نوع نقادی تحلیلی که در آن تجربه سکوت بر کل جریان تفکر تأثیر بگذارد و به آن غنا بخشد، توجهی ندارند. لحظه‌ای که نسبت میان سکوت و تأمل و بینش، بر ما آشکار شود، می‌توانیم تصدیق کنیم که چگونه ممکن است مبتدیان در فلسفه در بعضی مواقع، غایت پژوهش فلسفی را تا عمیق‌ترین سطحش تجربه کنند و اساتید حرفه‌ای فلسفه در تجربه سکوت مأیوس و سرخورده شوند. تبیین این پدیده چنین خواهد بود که بینش و تفکر بیشتر بر استعداد شخص در تجربه سکوت بستگی دارد تا بر نبوغ منطقی وی.
این تلقی از فلسفه(یا تأمل فلسفی) به مثابه آگاهی بی‌کلام از «طریقه بودن اشیاء» در بسیاری ازسنت‌های فلسفی غیرغربی امری شایع است. به عنوان مثال در فلسفه هندی، هنگامی‌که ما آموختیم «معنای عالم غیبی را آن‌گونه که هست به طور محض تصدیق کنیم» دیگر «واژه و کلام امری زائد خواهد بود»

علی احمدی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۲ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۰۳:

صورت صحیح بیت چهارم به این شکل است:
همه دریغ و همه درد من ز تست و ز تو
به باد گرم تو گرم و به باد سرد تو سرد

مهرداد واردی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۵۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷:

من متاسفانه نمیدام که چطور بسیاری از مفسرین هنوز آزادی از هرگونه رنگ تعلق را به دینداری مرتبط میدانند چرا که دینداری خود مصداق تعلق است.
آنچه من از این بیت برداشت می کنم اینست که حافظ خسته از تمام محدودیتهای زمانه می خواهد بگوید که تنها راه بهزیستن آزادی از تعلقات به همه چیز همچون دین، وطن، قبیله، نژاد و نظایر انست و راه چنین عملی را همت برای انجام خدمت به همه کس و همه هستی میداند واین عمل را ارج مینهد و تشویق می نماید. حالا این همان است که همه متفکرین و البته بنده نسبت به آن هم عقیده هستم.

حمید رضا۴ در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۴۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان را:

خانم \ آقای "دوستدار روفیا" درود،
با نکته های شما خطاب به خانم روفیا تا اندازه ای موافقم.
اما فلسفه، خود بخشی از "دانش" انسان است. دانشی که قابل اثبات نیست و فقط در حد باور است.
مولوی در این شعر باور خود را بیان کرده و جان جانسون نیز در فیلم کوتاهش همینطور.
در جهانی که آزادی بیان حق انسان است، چطور ممکن است خواستار متواضع بودن و بیان نکردن باورها شد و انتظار داشت که این خواسته موفق شود.
فروتنی در اینست که باورها را شنید و برایشان ارزش و احترام قائل شد.
مسلمأ در برابر کسی که باور خود را با زور تحمیل میکند می باید مقاومت و مقابله کرد،
اما "حتی" اگر کسی میگوید فقط باور او حقیقت است، مدام که آزار و زیانی نمی رساند، بیان این ادعا حق اوست.
با سپاس

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۲۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۹:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

مَجمع خوبی ولطف‌است عذارچو مَهش

لیکنش مهر ووفا نیست خدایا بدهش

مَجمع :مجموعه،مَحلّ جمع شدن

لطف : لطافت ، ظرافت و زیبایی

عـِذار : چهره

معنی بیت : رخسارهمچون ماهِ محبوبِ من، مجموعه ای یابه قول امروزی ها پکیج ِ همه‌ی زیبایی ها و جاذبه هائیست که یک دلبرتمام عیارمی تواند داشته باشد.....

(آنچه که همه ی زیبارویان دارند دلبرمن به تنهایی دارد) امّادریغ وصدافسوس که این معشوق زیبای من، ذرّه ای مهربانی و وفاداری دروجودش نیست، خداوندا به محبوبِ من اندکی مهر و وفا عطاکن.

درادبیّاتِ عاشقانه، معمولاً ناز ونیاز درتقابل هم اَند. یعنی به همان اندازه که عاشقِ دلباخته وشیدا،اظهارنیازمی کند معشوق مغرور وخودپسند، کِبر ونازمی ورزد وبه عاشق روی خوش نشان نمی دهد. این کشمکش عاطفی همیشه بین عاشق ومعشوق مشهود ومَلموس است ودرشعرخواجه نمودِ برجسته تری دارد.

ضمن آنکه خواجه ی عاشق پیشه ی ما، درواکنش به بی مِهری وبی وفاییِ یار،یک ویژگی ِ منحصربفرد دارد وآن اینکه هرچه معشوق بی وفایی وبی توجّهی می کند هرگززبان به نفرین وگِله وشکایت بازنمی کند وتنها برایش آرزوی مهرووفا و خیر وسلامتی ودعا می کند!

گرچه ازکوی وفاگشت به صدمرحله دور

دور باد آفتِ دور ِ فلک از جان و تَنش

🌿━━━━━━━━━━🌿

دلبرم شاهد وطفل‌ست و به بـازی روزی

بکُشد زارم ودر شرع نباشـد گُنهش

انسان ِعاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.

درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

شاهد : نوخط ونوجوان،زیبا رو وجذّاب ودلستاننده، معمولاً درادبیّات وفرهنگِ نظربازیِ رندان، منظوراز"شاهد" پسرخوش سیما هست. مثل ِ "مُغبچه" که به نوجوانِ خوش چهره ای گفته می شد که درمیکده ها خدمتگذاری می کردند.

طفل : کم سنّ و سال،دراینجا یعنی معصوم وبی گناه، ظاهراً معشوقِ حافظ اینبار، به استنادِ بیت های پیشِ رو، چهارده ساله بُتی شیرین حرکات وچابک اندام بوده است.! چهارده ساله ای که بحث های زیادی درمیان ِ حافظ دوستان، حافظ دانان وحافظ خوانان ایجاد کرده است.

به بازی : از روی بازی و سرگرمی

بکُشدزارم : بابی رحمی مرابکُشد

شرع : شریعت . در احکام شریعت کسی که به سنِّ تکلیف (بلوغ) نرسیده جرم و گناهی بر او نوشته نمی‌شود.

🌿━━━━━━━━━━🌿

معنی بیت : درادامه ی بیت ِ پیشین می فرماید:

معشوقه ای که ازآن سخن می گویم، دلستانی بسیار زیباست ، امّا کم سنّ و سال است(نوجوانست)بیم ِآن دارم که روزی از رویِ بچّگی و بازی و شوخی، مرا به خواری بکُشد ! اوآنقدرکوچک است که قطعاً اگرمرتکبِ قتل من هم بشود، به خاطر خُردسالی در قانون شرع نیز بی‌گناه محسوب خواهد شد وخونم پایمال خواهدگردید!

بعضی ازشارحان  محترم، دربرداشت معنی ازاین بیت، وازاین دست غزلها وبیت ها که دردیوانِ خواجه کم نیز نیستند،به جای پرداختن به اصل مطلب، دست به حاشیه پردازی زده ومعنی های عجیب وغریب وخنده داربرداشت کرده اند!

باید دانست که شارحان غزلیّات حضرت حافظ چند دسته اند:

۱- آنها که دارای تعصّبِ خشکِ مذهبی بوده ودوست دارند هرطوری که شده حتّی بابافتن ِ آسمان وریسمان به هم، ویاباپیداکردن یک بیت ازدیوان ِ او، حافظِ دوست داشتنی را پیرو مذهب وکیش ِخودشان معرفی نمایند وازشهرتِ جهانی ومحبوبیّتِ بی مانندِ اوبه نفع خودشان بهره کشی کنند! دوستی ازهمین دسته درموردِ همین بیت(محبوب چارده ساله) سعی می کرد هرطوری که شده به بنده به قبولاند که منظور حافظ از(چهارده) اشاره به چهارده معصوم است!!! وبلافاصله نتیجه می گرفت که به استنادهمین بیت حافظ شیعه مذهب بوده است!!! گفتم دوست عزیز غزل رادوباره بخوان، اشتباه می کنی! توبااین کار نارو،هم درحق چهارده معصومین جفا می کنی هم درحق حافظ! چراکه چهارده معصوم خودشان به تنهایی آنقدر فضایل وکمالات دارند که نیازی به تعریف وتمجیدِ شاعران ندارند آخردرکجای این " چارده ساله بُتی دارم..." اشاره ای هرچند پنهانی ودرلفّافه به چهارده معصومین شده است؟!!

🌿━━━━━━━━━━🌿

این دسته غافلند ازاینکه حافظ، رندیست آزاداندیش،عصیانگر وشورشی، باجهان بینیِ خاص که مبانی فکری اوحاصل یافته های شخصی ومنحصربفردبوده و درچارچوب هیچیک ازمذاهب وادیان سازمان یافته نمی گنجد اندیشه های اوجهان شمول،فراقومی،فرادینی وفرامذهبیست

وخود به تنهایی یک مسلکِ ومنش مستقل وآزاداست.

جَنگِ هفتاد دوملّت همه راعُذربِنَه

چون ندیدند حقیقت رهِ افسانه زدند.

2- دسته ای دیگر که دربرداشت معنی ازواژه هایی مانند: شرابخواری ومحبوبِ چارده ساله و…. دچارمشکل می شوند! ناگزیرند مسئله را کمی پیچیده تر کرده تا موضوع "شراب خوردن وعشقبازی بامعشوق چارده ساله "رادرهاله ای ازابهام فروبرده وبه خیال خودشان، حافظ این قطبِ عارفان جهان را تطهیروسفیدشویی کرده وحافظی را به نمایش گذارند که دلخواه خودشان بوده باشد!. این دسته از رویارویی باحافظ ِ حقیقی پرهیزکرده وازآن دوری می کنندزیرا با رو در رو شدن باحافظِ حقیقی، حافظِ ساختگی ِ وجعلی ِ آنها رنگ می بازد وآنها چیزی راکه باترفندِهای فراوان مطابق سلیقه وتفکّرخویش ساخته وپرداخته نموده اند ازدست می دهند ونمی توانندازشهرت جهانی اوبهره کشی کنند! بنابراین ناچارند هرچیزی را که بنظرشان دشوارفهم می آید به "عرفان ولاهوت وملکوت" مرتبط کنند تا ازبیان اینکه "حافظ به نوجوانی چهارده ساله دل باخته بوده" یاگهگاه شرابی می نوشیده،خلاص گردند! برای این دسته خیلی سخت است که قبول کنند حافظ فردی عاشق پیشه بوده، وگهگاه شرابی نیزمی نوشیده است. امّاچرا برای این دسته پذیرفتن ِ ماهیّتِ حقیقی وجودی ِ حافظ سخت است؟

چون ازنظرخودِ اینها عاشق پیشگی وشرابخواری هردو زشت ونکوهیده است! پس حافظ هم نباید شراب بخورد ونباید عشق وَرزی کند! به نظراین دسته، حافظ هرجا سخن ازشراب گقته،منظورش شرابِ نمازخواندن وروزه گرفتن بوده! و"چارده ساله بتی دارم نیز" یا نوه ی شاه شجاع بوده یا همسرحافظ بوده است! به نظراین گروه، حافظ هرجا ازابروی کمانی معشوق سخن گفته منظورش همان محرابِ مسجد النبی بوده است!!! هیچ تردیدی نیست که اگر حافظ همین حالا به میان ما بازگشته وازماهیّتِ فکری خود دفاع کند همین دسته ی دوّم حافظ رابه چوب می بندند ومی گویند: تواشتباه می کنی، تویک عارفی، تویک درویشی، توچارده ساله بُت نداشتی، توشرابخوارنبوده ای تودچارتوّهم شده ای ومی بایست موردمداواقراربگیری.....

🌿━━━━━━━━━━🌿

3- دسته ی دیگر شارحانی هستند که از روی ظاهرکلمات، وبدون نظرداشتِ لایه های زیرین ِ معنا، قضاوتِ عجولانه وسطحی کرده و دوست دارند حافظ را همانندِ خودشان لااُبالی، هرزه،فاسد،دایم الخمر وهوسران معرّفی نمایند تابرای رفتارهای ناشایستِ خود یک توجیهِ مناسب وخوب داشته باشند! هرگاه کسی آنان راسرزنش کرد فوراً با استناد به "بی بندوباری حافظ" به گمان خویش توانسته باشنداز خوددفاع کرده وخودراتبرئه نمایند!

همانگونه که قبلاً نیزگفته شده برای شناختِ حافظ که قرنها پیش می زیسته وزندگانیش درهاله ای ازابهام فرورفته وهیچ سندِ تاریخی جز دیوان شعرش که متاسّفانه آنهم دارای شُبهات فراوانست، راهی جز رمزگشایی واژگان کلیدی،تفسیردرست و تعبیر منصفانه ی غزلهای آن فرهیخته ی بی همتا نیست. دراین راه ضرورت دارد ابتدا تعصّباتِ عقیدتی ،قومی ،ملّی و....همه رابه یکسوگذاشت وسپس واردِ بحث وتحقیق وتفحّص شد تاتوفیقی حاصل گردد درغیر اینصورت هرتلاشی ،نتیجه ی آب درهاون کوبیدن و برافروختن شمع درمسیرباد راخواهدداشت وبرداشتهای مابرحَسَب ظنّ وگمان خواهدبود.

بااستناد به خود دیوان حافظ، اونه مسلمان است نه کافر،نه شیعه نه سُنی، نه شریعتیست نه طریقتی، نه عارف است نه زاهد، نه لا اُبالیست نه درقید وبندِ تعلقات دینی ودنیوی، حافظ نه زردتشتی ست نه مسیحی،حافظ نه صوفیست نه درویش، خلاصه اینکه حافظ فقط "حافظ" است وبس وهمتایی ندارد. مذهب اوچنانکه درتمام غزلیاتش باصدای بلند فاش می گوید وازگفته ی خودنیزبسیاردلشاداست عشق است وبس.

حافظ به هیچکس وهیچ چیز جزعشق اعتقادنداشت اومی دانست که اعتقادداشتن وباورکردن ِ هراندیشه ی دینی مذهبی، زهر خردمندیست. اعتقادبه هرچیزی، هوش وذکاوت آدمی رامتوقّف کرده ومانع رشدونموّ ادمی میگردد چراکه فردمعتقد، ایمان ویقین داردکه حقیقت رادریافته ونیازی به تحقیق بیشتروجودندارد درچنین وضعیتی میل واشتیاق درونی برای جستجو ویاپذیرش نظریات جدید ومخالف ازبین رفته وفردکاملاًمتوقف می گردد.

به همین سبب اغلب روشن ضمیران تمام باورهای برگرفته ازجامعه، فرهنگ ودین را (فارغ ازدرستی یانادرستی آن) به کناری می نهندتا بینش فردی ونگرش متناسب خودراپیداکنند. حافظ نیزچنین کرد اوپس ازسالها تحقیق وتفحّص دقیق درقرآن وسنّت وروایات دینی وکسب تجربه درکسوت تصوّف وفرقه های درویشی، درنهایت باهوشمندی وبازاندیشی، یافته های خودراسروسامان بخشید و به آزاداندیشی روی اورد. حافظ درگذرزمان خیلی زود، باپیداکردن بینش ونگرش فردی خود، «رندانگی» بامحوریت عشق رامیان بُرترین راه برای خدایگونگی تشخیص دادودراین مسیربه رشدونموّمعنوی پرداخت.

"رندانگی" مَسلکی خاص است که می توان گفت معجونی ازاندیشه های نابِ فلسفی، روانشناسی، اجتماعی،فرهنگی، هنری بامحوریّتِ انسانیّت است ودرهیچ چارچوبِ دینی مذهبی نمی گنجد.

همیشه پیشه ی من عاشقیّ ورندی بود

دگربکوشم ومشغول کارخودگردم.

🌿━━━━━━━━━━🌿

من همان به که ازو نیک نگه دارم دل

که بد و نیک ندیده‌ست ونداردنگهش

"دل نگه داشتن" یعنی خودداری کردن ودرابرازمحبّت زیاده روی نکردن( باتوجّه به نوجوان بودن وجاهل بودن ِمعشوق)

"بـد و نیک ندیده است" یعنی سردوگرم روزگارنچشیده ودرعشقبازی تجربه ای ندارد.

معنی بیت : برای من که درچنین شرایطی قرارگرفته وعاشق نوجوانی بی تجربه شده ام، بهترآنست که درابرازعشق ومحبّت جانبِ احتیاط رانگاهدارم، چرا که اودرعشقبازی تجربه ا ی ندارد ونمی داند که درمعاشقه می بایست چه واکنشی نشان دهد! دچارخطا واشتباه میشودو ممکن است سوء تفاهماتی پیش بیاید وهمه چیزخراب گردد. امّامن نیزبایدخویشتنداری کنم وبه احساسات برخواسته ازنفس خود غالب شوم که بتوانم معاشقه رادرست به پیش برم ،درچنین شرایطی نفس ومیل شهوانی همیشه درکمین ماست بایدکه جانبِ احتیاط درپیش گیرم!

خردزپیری ِ من کی حساب برگیرد؟

که بازباصنمی طفل، عشق می بازم!

🌿━━━━━━━━━━🌿

بوی شیر از لبِ همچون شکرش می‌آید

گرچه خون می‌چکدازشیوه‌ی چشم سیهش

بوی شیر ازلبش می آید: استعاره ازخُردسالی ومعصومیت معشوق است. مخاطب دراینجا چهارده ساله است وازروی مبالغه می فرماید بوی شیر ازدهنش می آید. 

شیوه : ناز و غمزه ، کرشمه

معنی بیت : معشوق من آنقدر کم سن ّ و سال وکوچک است که هنوز از لبانِ شیرینش بوی شیر می‌آید! گرچه ناز و غمزه‌ی چشمانِ سیاهش، به شیوه ی ورسم ِعاشق کُش های قهّاراست! من درشرایط دشواری قرارگرفته ودچارچالشی سخت شده ام.

روزاول رفت دینم برسرسودای او

تاچه خواهدشددراین سوداسرانجامم هنوز؟!

🌿━━━━━━━━━━🌿

چارده ساله بـُتی چابـک و شـیرین دارم

که بجان حلقه بگوش‌ست مَهِ چاردهش

بـُت : استعاره از معشوق زیباروست

چابک :زرنگ و پر تحرّک

به جان : از صمیم دل

"حلقه به گوش بودن" درقدیم غلامان راحلقه ای درگوش می کردند تامشخص گردد که متعلق به چه کسیست اشاره به همان مطلب است. یعنی فرمان‌بُردار و تسلیم دربرابرصاحب. یعنی ماهِ چهارده که زیبایی اش زبانزدِ همگانست، خود داوطلبانه وازصمیم جان خواستاراست که غلام ِ حلقه بگوش معشوق من باشد.

معنی بیت : معشوق چهارده ساله‌ای شوخ وشیرین دارم که ماه شب چهارده از شیفته ی اوشده وداوطلبانه خواستارغلامی وبندگی اوست. حلقه ی فرمانـبـرداری اورا درگوش کرده است .معشوق چهارده ساله ی من از ماه چهارده هم نیز زیباتراست.

همچنانکه شاهدهستیم حافظ درهمه ی این قبیل عشقبازیها،برزیبایی وجاذبه ی خیال انگیز معشوق متمرکزهست نه چیزدیگر. زیبایی بهترین وخیال انگیزترین نشانه ی الوهیت است زیبایی امضای خالق کائنات هست زیبااندیشان وزیبادوستان درحوالی مقدس ربانیّت وکوی معشوق ازلی نفس می کشند هرچشمی زیبا؛ هردرخت وگلی زیبا‌،هرپرنده ی زیبانشانه ی روشنیست که خداوند درهمان نزدیکیست. جاذبه وجادوی همه ی زیبارویان پرتوی ازفروغ رخ ساقی کائنات هستند ومارابه منبع لایزال زیبایی رهنمون می سازند.

آنها که شعرهایی ازاین دست را ازحافظ برنمی تابند وآسمان وریسمان به هم می بافند تا این دست شعرهای حافظ را بامباحثِ پیچیده به عرفان وسیروسلوک مرتبط سازند، باید بدانند که بخش زیادی ازمحبوبیّتِ حافظ به همین اشعار است. به این اشعاری که باشجاعت ودرکمال ِبی باکی سروده شده وبی روی و ریا عواطف واحساساتِ درونی ِ خویش را بیان نموده است. اونیازی به ریاکاری ندارد، ازکسی برای بازگوییِ واگویه های دلش اجازه نمی گیرد، برای کسی باج نمی دهد،ازهیچ کس جزپیرمُغان حساب نمی برد وباافتخار چنانکه هست می نمایاند امّا آنها که برنمی تابند آیاچنانکه هستندمی نمایانند؟

مِی دو ساله و محبوبِ چارده ساله

همین بس است مرا صحبتِ صغیروکبیر

🌿━━━━━━━━━━🌿

از پی ِ آن گل نـو رسـته دل ما یا ربّ

خودکجا شـدکه ندیدیم دراین چند گهش

نـورسته : نوجوان، تازه روییده ، تازه شکفته

گل نورسته : استعاره از معشوق نوجوانست که حافظ دل برزیبائیهای اوباخته است.

معنی بیت : پروردگارا دل ِسرگشته وشیدای ما به دنبال آن نوجوان نوشکفته به کجا رفته است که مدتّیست من ازاواینچنین بی خبرافتاده ام.

رندان ِ وارسته ازبندِغرایزحیوانی، درژرفای زیبائیهای نوجوانان وگلهای تازه شکفته شده، به کشف وشهود می پردازند،حظّی معنوی وروحانی می برند وبه منبع زیبائیهای مطلق (خالق جهان) رهنمون می گردند. این حظِّ روحانی متفاوت ومتمایزاز لذّات شهوانی وجسمانیست. البته درکِ این تفاوت وتمایز برای کسانی که هنوزقادربه رهایی اززنجیر غرایزحیوانی نشده اند بسیارمشکل وشایدغیرممکن باشد. ازهمین روست که آنها رندان ونظربازان را افرادی هوسران وفاسد وبی بندوبارمی شمارند، چون خودشان این چنین هستند برمبنا و به مصداق ِ "کافرهمه رابه کیش خودپندارد" دیگران رانیزهمانندِ خویش تصوّرمی نمایند. درحالی که نظربازانِ عاشق ووارسته، درعالمی دیگر وان سوی هستی سیر می کنند.

توکزمَکارم اخلاق ِ عالمی دگری

وفای عهدِ من ازخاطرت بدرنرود.

🌿━━━━━━━━━━🌿

یـار دلدار من اَر قلب بـدیـنسان شکند

ببرد زود به جانـداری خـود پـادشهش

"یار ِ دلدار" ایهام دارد:هم به معنی دلبر است هم به معنیِ ِنترس و بی باک

قلب هم ایهام دارد : 1- دل 2- قلب لشکر

جان‌داری : محافظت ِجان

پادشهش: یعنی پادشاه اورا زودمی بَرد نزدخوش. امابرای چه منظور؟ برای محافظت ازجانِ خویش،چراکه پادشاهان به نگاهبانان خوش اندام،چابک ومحافظان قدرتمندو دلیرنیازدارند پاسبانان پادشاهان بایدواجد شرایط خاص باشند.

معنی بیت: یار دلیر ودلـرُبای من، اگر اینگونه بخواهد درتسخیر دلها وشکستن قلب سپاه عاشقان، شجاعانه به تاخت وتازبپردازد، قطعاً توجّه ِپادشاه نسبت به بی باکی وسلحشوری اوجلب شده واورا به عنوان مُحافظِ شخصی انتخاب وباخود خواهد بُرد.

حافظ باهنرنمایی وخلّاقیتِ هنری ویژه ای که دارد، دلیری ودلرُبایی دلبر خویش را دستمایه قرارداده ومضمونی زیبا وشاعرانه وایهام دارخَلق کرده است. مَهارتِ شکاردلها را که از زیبایی سیمای دلبربرمی خیزد باشجاعت وبی باکی سلحشوران درمیدان جنگ درهم آمیخته وپادشاه را نیز به این عرصه ی تماشایی دعوت کرده وسرانجام یک نتیجه ی هنری، عاشقانه وخیالپرورگرفته است.

گشته ام درجهان وآخرکار

دلبری برگزیده ام که مَپُرس

🌿━━━━━━━━━━🌿

جان بشُکرانه کنم صَرف، گرآن دانه‌ی ِ دُرّ ​​​​​​​

صـدفِ سینه‌ی حافظ بُـوَد آرامگهش

 

صرف کردن : نثار کردن ، فدا کردن دانه‌ی دُرّ : گوهر یکدانه وبی نظیر، استعاره از معشوق بی‌همتا

صدف سینه : سینه به صدف تشبیه شده تا دانه ی دُرّ به زیبائی درآن جای گیرداستعاره ازدل است.

آرامگه : منزل ، جای آسایش و آرمیدن

معنی بیت : اگر آن دلبربی همتای من که چون گوهری یکدانه وبی نظیراست،در صدف ِسینه ی من (دل) آرام گیرد، عشق مرابپذیرد ومِهرمرا دردل نشاند ودردل من بیارامد، بی درنگ جانم رابه شکرانه فدا می‌کنم.

گرنثارقدم یارگرامی نکنم

گوهرجان به چه کاردگرم بازآید؟

حاتم کرمانشاهی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۲۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۰۱:

از عشق شراب تو هر سوی یکی جانی
محبوس یکی خنبی چون شیره انگوری
مولوی جان را مانند یک شراب می بیند که در خمره ی تن محبوس شده است.
شمس تبریزی میگوید: «از مولانا به یادگار دارم ... که می گفت: خلایق همچو اعداد انگورند، عدد از روی صورت است چون بیفشاری در کاسه، آنجا هیچ عدد هست؟ این سخن هر که را معامله شود کار او تمام است.»(خُمی از شراب ربانی، محمد علی موحد، چاپ 1375)

حاتم کرمانشاهی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۴۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۲:

در این بیت:
بر گیجگاه ما زن ای گیجی خردها/
تا وارهد به گیجی این عقل ز امتحان‌ها.
گیجی اول صفت فاعلی به معنی "گیج کننده" اما گیجی دوم اسم مصدر است به معنی "گیج بودن"

حاتم کرمانشاهی در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۳۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۰:

کیسه بر در بیت دهم به معنی دزد و در اصطلاح امروزی می شود جیب بُر

ج ن در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۳۴ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » ترجیعات » شمارهٔ ۲ (که همه اوست هر چه هست یقین - جان و جانان و دلبر و دل و دین):

هر نفس پرده ای دگر در ساز هر زمان زخمه ای کند آغاز

بی سواد در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۵۳ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵:

مغان هرگز نکردندی پرستش لات و عزی را؟؟؟
مغان و پرستش لات و عزی؟؟
حالتون خوبه جناب سلمان؟؟

حسین ۱ در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۲ دربارهٔ سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵:

رحمانی جان
همان بر انداید درست به نظر می رسد
در فردوس را با گل می پوشاند
اندودن ، اندائیدن ، به مانای پوشاندن

وحید صفاری در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۰۴:

درود بی کران به روح زنده مولانا
از جناب امین کیخا سپاسگزارم

۱
…
۳۵۲۵
۳۵۲۶
۳۵۲۷
۳۵۲۸
۳۵۲۹
…
۵۸۷۰