۷ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۰۹ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۱۰ - حکایت کرم مردان صاحبدل:
که سفله خداوند هستی مباد
جوانمرد را تنگدستی مباد
این بیت در هجونامه منتسب به فردوسی آمده است.(شماره 34 )
به سی سال بردم به شهنامه رنج
که شاهم ببخشد بسی تاج و گنج
به پاداش من گنج را در گشاد
به من جز بهای فقاعی نداد
فقاعی نیرزیدم از گنج شاه
از آن من فقاعی خریدم به راه
که سفله خداوند هستی مباد
جوانمرد را تنگدستی مباد
سر ناسزایان بر افراشتن
وز ایشان امید بهی داشتن
سر رشتهٔ خویش گم کردن است
به جیب اندرون مار پروردن است
فردوسی » هجونامه (منتسب)
محمد.خ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۰۰ دربارهٔ امیرخسرو دهلوی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۲۵:
بیت پنجم فکر میکنم مرسانی به وی ای باد صبا درست باشد
نادر.. در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۷۳:
هزار موج باده!!....
امیر هوشنگ طلوعی برازنده در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۲۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۴:
#ﻣﻌﺎﺷﺮﺍﻥ ! ﮔﺮﻩِ ﺯﻟﻒ ﯾﺎﺭ ﺑﺎﺯ ﻛﻨﯿﺪ
ﺷﺒﯽ ﺧﻮﺵﺳﺖ ﺑﺪﯾﻦ ﻭُﺻﻠﺘﺶ ﺩﺭﺍﺯ ﻛﻨﯿﺪ
ﻭُﺻﻠﻪﺍﺵ (ﯾﺎ ﻭَﺻﻠﻪﺍﺵ ) : 31 ﻧﺴﺨﻪ ( 801 ، 803 ، -814 813 ،
819 ، 821 ، 822 ، 823 ، 824 ، 825 ﻭ 22 ﻧﺴﺨﮥ ﺩﯾﮕﺮ ) ﺧﺎﻧﻠﺮﯼ،
ﺟﻼﻟﯽ ﻧﺎﺋﯿﻨﯽ - ﻧﻮﺭﺍﻧﯽ ﻭﺻﺎﻝ، ﺛﺮﻭﺗﯿﺎﻥ
ﻭُﺻﻠﺘﺶ : ﺩﻭ ﻧﺴﺨﻪ ( 813 ، 862 ) ﻋﯿﻮﺿﯽ، ﺳﺎﯾﻪ
ﻓﻀﻠﻪﺍﺵ : 2 ﻧﺴﺨﻪ (816 ، 818 )
ﻗﺼّﻪﺍﺵ : 4 ﻧﺴﺨﻪ « 827 ، 893 ، 894 ﻭ ﺑﯽﺗﺎﺭﯾﺦ ( ﻣﺢ«(
ﻗﺰﻭﯾﻨﯽ - ﻏﻨﯽ، ﻧﯿﺴﺎﺭﯼ، ﺧﺮﻣﺸﺎﻫﯽ- ﺟﺎﻭﯾﺪ
ﺣﯿﻠﻪﺍﺵ : 2 ﻧﺴﺨﻪ ( 854 ﻭ ﺑﯽﺗﺎﺭﯾﺦ ﺍﺯ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﮥ ﻣﺠﻠﺲ )
41 ﻧﺴﺨﻪ ﻏﺰﻝ 239 ﻭ ﻣﻄﻠﻊ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﻧﺪ.
ﻗﺼﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﻪ
ﺧﻮﺍﻧﺶ ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻭ ﮐﺴﺮ ﻭ ﺿﻢ ﺍﯾﻬﺎﻡ ﺩﺍﺭﺩ ﻣﻘﺒﻮﻝﺗﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺍﻣﺎ
« ﻭُﺻﻠﺖ » ﺑﺎ ﺗﻘﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ «ﻓُﺮﻗﺖ » ﻭ ﺣﺎﻝ ﻭ ﻫﻮﺍﯼ ﺑﯿﺖ ﻭ ﻏﺰﻝ
ﺩﺍﺭﺩ ﻧﯿﺰ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺍﺳﺖ ﺿﻤﻦ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺿﺒﻂ ﺍﮐﺜﺮﯾﺖ
ﻧﺴﺦ ﻧﯿﺰ « ﻭُﺻﻠﻪ» ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﺑﺎ ﺍﻣﻼﯾﯽ ﺩﯾﮕﺮ. ﻫﺮﭼﻨﺪ
ﺩﮐﺘﺮ ﺍﺑﻮﺍﻟﺤﺴﻦ ﻧﺠﻔﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﺼﺮﻉ ﺩﻭﻡ ﭘﺲ ﺍﺯ
«ﺑﺪﯾﻦ» ﺑﺎﯾﺪ ﻣﮑﺚ ﮐﺮﺩ : ( ... / ﺷﺒﯽ ﺧﻮﺵ ﺍﺳﺖ ﺑﺪﯾﻦ، ﻗﺼﻪﺍﺵ
ﺩﺭﺍﺯ ﮐﻨﯿﺪ ) ﺍﻣﺎ ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﺗﻘﻄﯿﻊ ﺍﺯ ﺭﻭﺍﻧﯽ ﻭ ﺳﻼﺳﺖ ﺑﯿﺖ ﺑﻪ
ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﮐﺎﺳﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ .
ﻧﮏ : ﺍﺑﻮﺍﻟﺤﺴﻦ ﻧﺠﻔﯽ، « ﻣﻌﺎﺷﺮﺍﻥ ﮔﺮﻩ ﺍﺯ ﺯﻟﻒ ﯾﺎﺭ ﺑﺎﺯ ﮐﻨﯿﺪ» ،
ﻣﺠﻠﮥ ﮐﺘﺎﺏ ﻣﺎﻩ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻭ ﻓﻠﺴﻔﻪ ، ﺱ 7 ، ﺵ 82 ( ﻣﺮﺩﺍﺩ 1383 )
ﺻﺺ -41 .38
@hafezsharafi
شمس الدین عراقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۱ دربارهٔ شاه نعمتالله ولی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:
درود فراوان
هرچه می خواهید از حضرت شاه بخواهید
اما پیش از خواستن بسیار فکر کنید آنچه می خواهید ، رواست یا نا روا
بسیار کسان از درگاهش خواسته اند و دادنی ها را داده است
طلا در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۴۷ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر چهارم » بخش ۳۰ - سبب هجرت ابراهیم ادهم قدس الله سره و ترک ملک خراسان:
کلمه تنبور که یکی از قدیمی ترین سازهای زهی زخمه ای است در اینجا با طنبوره عربی اشتباه گرفته شده . در واقع در شعر مولانا منظور همین تنبور است که یک ساز عرفانی و مقامیست .
کلمه * تنبور به اینگونه صحیح می باشد.
s-j emm در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۴۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۱:
سلام
چنین می نماید که واژه «عام» در سخن حافظ در اینجا منظور پند و اندرزهای عام و به سخنی دیگر نسخه هایی است که یک پزشک یا یک راهنما و مرشد به دیگران می گوید. یعنی حافظ تلاش دارد خواننده را به این سمت رهنمون کند که اگر در راه معرفت راه عشق راه کمال چیزی خودیافتی آن را دریاب و قدر بدان که پر ارزش است. و کجا یارای برابری با آن رهنمودهای عام نداشته و ندارد
حمید رضا۴ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۱۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۵۷:
انسان زنده همواره در حال استفاده از عقل است، یا به درستی یا به نادرستی.
بدون استفاده درست از عقل، عاشق بودن ممکن نیست.
مهران در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۹:۰۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۰:
اونجوری که من قبلن خوندم گویا کوه محتشم کوهی در شیراز بوده و بنابرین اگر محتشم باشه از نظر معنایی ایرادی نداره چون حضرت سعدی کوه محتشم را در مقابل بیستون برای فرهاد اورده
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۵۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۱:
ما آزمودهایم در این شهر بخت خویش
بیرون کشیدبایدازین وَرطه رختِ خویش
بخت :شانس، طالع و اقبال
وَرطه:منجلاب،جای خطرناک،گرداب
رَخت : لباس ،وسایل زندگی
منظوراز"شهر" فقط شهرشیراز نیست گرچه ممکن است درزمان سرایش شعر، اوضاع سیاسی واجتماعی شهرنامطلوب بوده باشد وهمین موضوع سبب خلق این غزل ناب شده باشد لیکن باتوجه به اینکه دربیتهای بعدی هیچ اشاره ای به شیرازنشده و موضاعات مطروحه همه جانبه و کلّی هستند،چنین بنظرمی رسدکه "شهر" استعاره ازجهانِ خاکی هست. دراینصورت "رخت" نیز صرفا وسایل شخصی نمی تواندبوده باشد بلکه استعاره از تعلّقاتِ دینی ودنیویست که تمام بشریت را به بیماری خطرناکی مبتلا نموده وسرچشمه ی همه ی رنجهاودردهای بشریست. همه عجله وشتاب داریم بی آنکه دلیل آن رادانسته باشیم!همگان شتابان درحال انباشت ثروت،کسب شهرت ومقام، ذخیره پول وانبارکردن آذوقه و......هستیم بی آنکه بدانیم تاکی باید این چنین باعجله واشتیاق سعی وتلاش کنیم؟ تعلقات دنیوی همانندآب شور هرچه بیشتر می نوشیم عطش وتشنگیمان بیشترمی شود وماهمگان ازاین موضوع غافل هستیم. بزودی مرگ سراغ تک تکمان خواهدآمدوهرآنچه که اندوخته ایم راازماپس خواهدگرفت بایدیادبگیریم چیزی بیاندوزیم که مرگ نتواندآن رابازپس بگیردچیزی مثل آگاهی ودانایی.
معنی بیت : ما در این جهان ِ خاکی بارها وبارها شانس و اقبالِ خویش را به تجربه آزمایش کردهایم، سرودگرم ِ روزگارراچشیده ایم. نتیجه ای که گرفتیم درکل جای خوبی برای اقامت وماندن نیست! یعنی زیبائیهایش به دردورنج و به زحمتش نمی ارزد!
شایداگرهمگان همانندحافظ می اندیشیدیم ، عشق وشفقت ومهرورزی راپیشه می کردیم می توانستیم شرایطی رافراهم کنیم تادنیا تصویرزیباتری داشته باشد واندکی قابل تحمل ترگردد. حال که چنین نیست وبشریّت روزبروزدرمنجلابِ کینه توزی وکدورت وجنگ وخونریزی گرفتارترمی گردد، حافظ امید خویش راازدست داده ومی فرماید:
بهترآن است که ازاین دنیای پُرشَروشور وپررنج ودرد، هرچه زودتر دل کَند ورفت. بیرون ازاین جهان هرچه که باشد بهتراز این رنج واندوه دائمیست که می کشیم ودلپذیرتر ازغمیست که بی وقفه می خوریم. تمدن هرچه پیشرفت می کندآدمهاتنهاترمی شوند آدمهای امروزی ازآدمهای اولیه تنهاتروبی پناه ترشده اند!
جهان وکارجهان هیچ درهیچ است
هزاربارمن این نکته کرده ام تحقیق
🌿━━━━━━━━━━🌿
از بـس که دست میگزَم و آه میکشم
آتش زدم چوگل به تَن ِ لَخت لَخت خویـش
"دست گزیدن" نشانه ی دلگیری،نارضایتی وبی رَغبتیست.
لَخت لَخت : پاره پاره
منظور از"گل" درادبیات ما معمولاً گل ِسرخ است ازآنجاکه سرخ رنگ آتشناک و خوشبوست به عنوان نمادوسلطان گلهاست.
حافظِ خوش فکر،سوختن وساختنش رابافرآیندِ جوشش ِ گل وشکوفاشدن ودرنهایت سوختنش قیاس کرده واین دو فرآیند را درهم آمیخته است.
هنگامی که غنچه به مرحله ی ِشکوفایی نزدیک می شود از درون نفس های آتشین (آه) میکشد و این آههای ِ سوزنده، اورا به آتش میکشد و سرخی و آتشین بودن ِ گل رارقم می زند.
معنی بیت : ازبس که زندگی رنج آور واندوهباراست دریغ می خورم برزخم های بی شمار نهانی که دراندرون دارم وازبس که آه های آتشین ازنهادِ خویش برمی آورم،تن لخت لخت وجسم ِ پاره پاره ی خودراهمانندِ گل سوزانده ام.
این چه استغناویارب وین چه قادرحکمت است؟
کین همه زخم ِ نهان است ومَجال آه نیست؟!
دوشـم ز بلبلی چه خوش آمد که میسُرود
گل گوش پهن کرده ز شاخ درخت خویش
معنی بیت : دیشب بلبلی ازسرسوزعشق نغمه خوانی می کرد این صحنه که گل (معشوق بلبل) بادقّت به ناله ی عاشقش (بلبل) گوش می داد چقدرخیال انگیز ودلپذیر بود.
امّا بلبل ِ عاشق چه چیزی به معشوق می گفت که برای حافظ جالب آمده است؟
بلبل این نکته را باآوازمی خواند:
🌿━━━━━━━━━━🌿
کای دل، تـو شاد باش که آن یـارتند خو
بسیارتند روی نـشیند ز بـخت خویـش
تند خو : عصبانی، کج خُلق وآتشین مزاج
تند روی : ترش رو ، خشمناک
معنی بیت :
بلبل خطاب به دلِ ناکام خویش میگفت:
ای دل اگرآن گل سرخ نسبت به توبی اعتنایی ونامهربانی می کند،غمگین مشو تو شاد باش که او نیزتاوانِ تندخویی و سختگیری های خودرا خواهددید. به حُکم آنکه هرکه تندخویی کند اوّلین جفا را درحقّ ِ خودمی کند(یعنی اوقاتِ خودش نیزتلخ) می گردد. بنابراین قائده، اوازاین اقبالِ بَدی که برای خود رقم زده ،تازمانی که ازغرورو تندخویی دست برندارد خود نیز آزرده دل شده وهمواره تُرش روی خواهدبود.
ستم ازغمزه میاموز که درمذهبِ عشق
هرعمل اَجری وهرکرده جزایی دارد.
🌿━━━━━━━━━━🌿
خواهی که سَخت وسُستِ جهان برتوبگذرد
بگذرزعَهد سست وسخنهای سَختِ خویش
سخت وسُست: فراز وفرود، دشواری وراحتی
عَهد : قرارداد ،پیمان
سخنسخت : درشت گویی،تندگویی وزهرآگین سخن گفتن، بی عاطفه بودن ونامهربانی
حافظ ازمشاهده ی اتّفاقی که بین ِ بلبل وگل رُخ داده درسی گرفته وآن رادستمایه پندی ارزشمند کرده است.
معنی بیت :
اگر درآرزوی این هستی که مشکلات ومصائبِ دنیا برتوسهل وآسان گردد اگردوست داری که درسفرزندگی فرازوفرودِ راه تورانیازارد ورنجیده خاطر نگردی ،پس تونیزمتقابلاً بایستی اولاً ازدادن ِ پیمان های ناپایدار ودروغین پرهیزکنی، دوماً لَحن ِ برخورد بادیگران راتغییرداده وازگفتن ِ سخن های درشت و نامهربانانه وشکستن دلهای اطرافیان، خود داری کنی تا دنیا نیز روی خوشش رابرتونشان دهد
دنیا بازتاب افکاروگفتارورفتارماست واگر خودمان کارهارا سخت گرفته وزندگی رابکام خود ودیگران تلخ کنیم دنیاهم متقابلاً بر ماسخت تر خواهدگرفت.
جدّی بودن وسختگیری،یک بیماریست نشانه ی سلامت روح وروان،شادمانه زیستن،شوخ طبعی وآسان گیری کار برخود ودیگرانست.
گفت آسان گیربرخودکارها کزروی طبع
سخت می گیردجهان برمردمان سخت کوش
🌿━━━━━━━━━━🌿
وقت است کـز فراق تو وُ سـوز ِ انـدرون
آتش درافکنم به همه رَخت وپَخت خویش
رخت وپخت : تعلّقات ِ دنیوی، دار وندار، اسباب و وسایل زندگی
معنی بیت : دیگرزمان ِ آن رسیده است که از اندوهِ هجران و سوزاشتیاق ِ درونی، تمام زندگیام را درآتش بسوزانم. وقتی که به مرادنمی رسم وازوصال ِ تومَحروم هستم زندگی به چه دردی می خورد؟ بهترآنست که داروندار خویش را درآتش افکنم وخودرانابودسازم.
صباگرچاره داری وقتِ وقت است
که درد اشتیاقم قصدِ جان کرد.
🌿━━━━━━━━━━🌿
ای حافظ اَرمراد مـیـسّـر شـدی مُـدام
جمشید نیزدورنماندی ز تخت خویـش
مـُراد : کامیابی وآرزو ، خواسته
میسّرشدی : ممکن می بود، فراهم میشد
مـُدام : همیشگی ، دایمی
معنی بیت:
ای حافظ تمام لذّات وخوشی های این جهان، موقّتی وناپایداراست. اگر کامیابی بشرهمیشگی بود ودوام داشت که دیگر،امثال جمشیدها وکیخسروها که ازهمه قدرتمندتربودندازبین نمی رفتند! آنهاکه روزگاری خودرا خداوندگار زمین وفرمانروای مطلق می پنداشتند وگمان می کردند که به کامیابی رسیده اند به ناگاه ازتختِ کامرانی سرنگون شده ودردل ِ خاک فرورفتند. بدان وآگاه باش که این دنیا باهمه ی زیبائیهایش،کاروانسرایی موقّت هست بزودی همگان اینجارا ترک خواهیم کرد دل بستن به کاروانسرا، وغفلت ازاین حقیقت که فرداازاینجا خواهیم رفت نشانه ی جهالت وحماقت است هیچ خردمندی عمرگرانبها راکه بایدصرف عشقورزی وشناخت خویشتن کند صرف آبادی ورنگ امیزی درودیوارمسافرخانه نمی کند! چراکه یقین داردکه فردا ازاین کاروانسرا به منزل نامعلومی حرکت خواهدنمودمتاسفانه انسان فراموشکاراست واغلب ما، ازاین موضوع غفلت می کنیم واوقات باارزش وانرژی خودرابرای چیزهای موقت و بی ارزش تلف می کنیم!
هرکه راخوابگهِ آخر، مشتی خاک است
گوچه حاجت که برافلاک کشی ایوان را؟!
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۵۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۴:
مابی غَمانِ مست دل ازدست دادهایم
هـمراز عـشق وهمنفـس جام بادهایم
بی غمان: رندان، درویشان وکسانی هستندکه ذهنشان را ازشرطی شدگی توسط جامعه،مذهب ومدرسه،خارج نموده وبه بی ذهنی رسیده اند غم دین ودنیا ندارند وآزادانه واگاهانه زندگی می کنند. دراینجا "غم" غم فراق وعشق نیست غم دنیاواندوه فرازوفرودزندگانیست که همگان کم وبیش تجربه نموده ودچارش می شوند اما رندان به مدد رهایی ازتعلقات دینی ودنیوی،ازاین غمهافارغ شده اند.
"دل از دست داد ه ایم" یعنی : عاشقانیم و اصلاً و ابداً به دنیا ومسایل مادّی توّجهی نداریم، مامست ومَدهوش باده ی عشقیم وازپیرامون خویش بی خبرهستیم.
"همرازعشق" : باعشق صمیمی ومأنوسیم، رفیق ِشفیقمان عشق است،خوراک فکروذکرمان عشق است،خواب وخورمان عشق است همدل، همنوا،همفکروهمکارِعشق هستیم
"هم نفس ِجام باده ایم": با پیاله رفیق و همدم وهم صحبت شده ایم.
مـعـنـی بـیـت : ما (رندان ووارستگان) سرمست وبی غم وبی خبریم ازدنیاوپیرامون خویش جزعشق چیزی نمی دانیم ونداریم. تمام وقت صرف عشقورزی وعیش ونوش می شود درلحظه لحظه های زندگی باعشق وجام باده سروکارداریم با جام شراب وعشق خلوت می کنیم دردِ دل می کنیم و رفیق و هم صحبت ِهم هستـیـم.
ماقصّه ی سکندرودارانخوانده ایم
ازمابجزحکایتِ مِهرووفامَپرس
🌿━━━━━━━━━━🌿
برمابسی کمان ِ ملامـت کشیدهاند
تاکارخود ز ابروی جانان گشادهایم
دراین بیت نیزهمانند همه ی ابیات غزلهای حافظ،انتخابِ واژه ها بادقت ووسواس زیاد صورت گرفته وواژه های هم خانواده درترکیبی حافظانه درکنارهم نشسته اندتامضمونی ناب بیافریند.
ملامت به کمانی تشبیه شده تا درمصرع دوّم با ابروی یارآرایه ی همخوانی وتناسب معنایی داشته باشد. درمصرع اوّل کمان ملامت درحال کشیده شدن وتیراندازی ونشانه ی نارضایتی وخشم وملالت هست. درمصرع دوّم ابروی کمانی ِ یار درحالت ِ رضایت وخنده وگشایش کار است. آرایه های حافظ منحصربفرد وتماشاییست وکمترشاعری توان ِ خَلق ِ چنین آثارزیبا وخیالپروراست. حافظ مهندس بی بدیل چیدمان واژه ها وخلق معناهای متضادو چندپهلوواندیشه زاست.
معنی بیت:
ما سرزنش ها شنیده ونکوهش هادیده ایم ما خون دلها خورده ایم ازکمان ِ ملامت مخالفین عشق، تیر طعنه بسیار بردلمان نشسته وآزارها کشیده ایم تا اینکه درنهایت ازابروان ِیاراشاره ی ِ رضایت دریافته ایم ومشکلمان مرتفع گردیده است. دراینجا روشن می شود که چراحافظ ویارانش در بیتِ پیشین خوش بودند وهیچ غمی بردل نداشتند!.
وفاکنیم وملامت کشیم وخوش باشیم
که درطریقتِ ماکافریست رنجیدن
🌿━━━━━━━━━━🌿
ای گل تودوش داغ صبوحی کشیدهای
مـا آن شقایقیم که بـا داغ زادهایــم
"گل" : منظور گل سرخ است. گل اغلب درغزلها استعاره از محبوب است دراینجانیز به رغم آنکه ظاهرا روی سخن با خودِ گل سرخ است لیکن چیدمان استادانه ی واژه ها بگونه ای طراحی شده که واژه ی "گل" معنای معشوق راهم برساند گویی که خطاب به معشوق می فرماید: ای گل…
داغ: سرخ شدن
"داغ ِ صبوحی" : سرخ شدن ازشراب صبحگاهی
"صبوحی" : شراب صبحگاهی ، ثلاثـهی غسـّاله ، هنگام صبح سه جام شراب مینوشیدند : یکی برای دفع سر درد و خماری شب پیش ، یکی برای شادابی ، و یکی هم برای شستوشوی معده ، به این سه جام "ثلاثهی غسّاله" یا همان صبوحی میگویند.
حافظ به گل ِ سرخ طعنه می زند ومی فرماید:
معنی بیت: ای گل سرخ اینگونه به سرخی ِ خویش مَناز وجلوه گری مکن، سُرخی تو ازاثراتِ شراب صبحگاهیست که خورده ای، توهرروز صبح شراب می خوری ورُخسارت سرخ می شود. اگریک روزشراب نخوری معلوم می شود که صورتت چه رنگی دارد.! سرخی ِ صورت باید ذاتی وجاودانی باشد، همانگونه که ما شقایق ها(عشاق ودلدادگان) با سرخ رویی زاده می شوییم وداغی ِ صورت ما ذاتیست. شقایق نمادِ عاشقیست. حافظ دراینجا خودرا جزو شقایق ها گرفته تابگوید که ما عاشقان ازآزل واوّل عاشق زاده شده ایم وداغی که بردلِ ماست اَزلیست(درزمان خلقت فروغی ازپرتوحُسن محبوب ازلی دریافتیم وعاشق شدیم ودلمان داغدارشد)
گلِ سرخ که به جلوه گری وخوشگذرانی وبی دردی معروف است هرروزصبحگاهان به عیش وعشرت با هَزاران وبلبلان وبادصبا...مشغول خوشگذرانیست وبا خوردن ِ شرابِ صبوحی رخسارش راسرخ نگه می دارد.
سیاهی وسط شقایق را داغ دانسته ، "با داغ زادهایم" کنایه از عشق ازلی است.
نه این زمان دل حافظ در آتش هوس ست
که داغدار اَزل همچو لالـهی خودرو ست
🌿━━━━━━━━━━🌿
پـیر مغان ز توبهی ماگـر ملول گـشـت
گوباده صاف کن که به عذر ایستادهایم
پیر مغان: پیر میکده ،انسان عارف کامل ، پیر و مرشدِ حافظ. بعضی هابراین باورهستند ازآنجا که حضرت زرتشت دربین بنیانگذاران دینی، تنهاپیام آوریست که زندگانی ونعمتهای دنیوی راستوده ومردم رابه جشن وخوشی وسُرور دعوت کرده است وازآنجاکه اوهرگز گریه وسوگواری راتوصیه نمی کند اوباشراب ورقص وآواز مخالفتی ندارد اوزندگی راضیافت می داند وجشن وضیافت راسپاسگزاری ازهستی. اوهیچ جنگی راخوب نمی داند وهمگان رابه شفقت ومهرورزی فرامی خواند، حافظ تحت تاثیراین فضایل اخلاقی،علاقه ی قلبی به زرتشت پیداکرده ووی رابه عنوان پیر وراهنمای خودپذیرفته است:
گفتم شراب وخرقه نه آئینِ مذهب است
گفت این عمل به مذهبِ پیر مغان کنند.
وبعضی دیگربراین باورند که این"پیر" اصلاً وجودعینی وخارجی نداشته ویک شخصیّت خیالی بوده است ، بدانصورت که حافظ درکارگاهِ خیال ابتدا دست به آفرینش یک پیری روشن ضمیرزده، سپس به او شخصیّتِ کامل اَبَرانسانی بخشیده، ودرنهایت او رابه عنوان شاخص قرارداده تارفتارهای خودرا باشخصیت ومنش اوتنظیم نماید.
برای احتمال اوّلی دلایل فراوانی وجود داردبرای نمونه:
به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی
کنون که لاله برافروخت آتش نمرود
یا:
ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند
که آتشی که نمیرد همیشه دردل ماست
وابیات مشابه زیادی که مجال بیان همه آنهادراینجا نیست ضمن ِآنکه معنای لغوی ِ مُغان (جمع مُغ،روحانی زردتشتی) نیزاین احتمال راتقویت وتایید می کند. اگراین احتمال درست بوده باشد خود این بیت مورد بحث، گواه روشنی برعلاقمندی حافظ به بازگشت به آیین زرتشتی می باشد. بعضی ازحافظ پژوهان بااستنادبه ابیات این چنینی دردیوان آن حضرت که اتفاقا تعدادآنهانیزکم نیستند برابن اعتقادهستند که حافظ دراواخر عمرگرامی خود، به آیین زرتشتی گرویده بودند.
آن روزبردلم درمعنی گشوده شد
کزساکنان درگه پیرمغان شدم
اماباروحیه ی عصیانگری که ازحافظ سراغ داریم بعید است که او عرصه ی بِکر وناشناختگی ِ آزاداندیشی را رها کرده ودرچارچوب مذهب زرتشت آرام گرفته باشد گرچه درسراسردیوان او،ارادت واحترام قلبی او به حضرت زرتشت مشهود می باشد.
درهرصورت "پیرمغان" در معنای کلّی مرشد روشن ضمیر، راهنما ودلیل ِ راه است.
"مـَلول" : اندوهگین ، دلخور
زتوبه ی ما گرملول گشت:
یعنی ما پیش ازاین درخدمت پیرمغان بودیم ودرمحضراوکسب فیض می کردیم وشراب می نوشیدیم(می تواند استعاره اززمان حاکمیّت مذهب زرتشت برایران بوده باشد) لیکن بنابه عللی ما سستی کردیم ومحضراوراترک نمودیم وخوردن شراب رانیزترک کردیم حال اگر پیرمغان ازاین حرکت ناشایست ما ناراحت ودلخورشده است.....
باده صاف کن: یعنی دوباره قصدبازگشت داریم مجلس رامهیاکنیدوشراب آماده کنیدکه خودمانیزازاین نمک نشنایی سخت پشیمانیم.
معنی بیت : اگر راهنما وسرور ِمحبوب ما از توبه و ترکِ شرابخواری ما دلگیرو اندوهناک گردیده، ازطرفِ ما به اوبگویید که ماهم ازکرده ی خویش پشیمانیم! بنابراین درصورت موافقت، شراب را صاف و آماده کـنید ما خواهان بازگشتِ به اصل خود وآماده ی جبران وعـذر خواهی بابت این اقدام قدر نشناسانه وناسپاسی خودمان هستیم .
از آستان پیرمغان سر چرا کشیم؟!
دولت دراین سَراوگشایش دراین دَراست.
🌿━━━━━━━━━━🌿
کارازتو میرود مَددی ای دلیل راه
کانصاف میدهیم وزره اوفتادهایم
"کار از تو میرود" : مشکل فقط به دست تـو حـل میشود. دیگران رابسیارآزمودیم ودیدیم که تنهاراه نجات ما بسته به تـدبـیـرتو است.
"دلیل ِ راه" : راهنما ، همان پیر مـُغـان در بیت پیشین است. دلیل وراهنما بامعلم وواعظ وکشیش و... تفاوتهای اساسی دارد معلم به ما دانش می آموزد واندوخته های ذهنی وفکری مارافزونی می بخشد اما دلیل راه وراهنما عکس این راانجام می دهد هدف نهایی او پاک کردن همه ی دانشهای برگرفته شده ازجامعه، مکتب ومدرسه ومسجدو.... هست اوسعی دارد مارا دوباره به معصومیت کودکانه بازگرداند تابارهاشدن ازدانش آلودگی، بتوانیم آزادانه بینش فردی خودرا پیدا کرده وحقیقت خودرازندگی کنیم نه آن زندگی که ازسوی جامعه، دین ومدرسه تحمیل می شود.
"انصاف دادن" :درست قضاوت کردن و حق را به حق دار دادن
"کانصاف میدهیم" تایید میکنیم که تـو درست میگفتی و حق با توهست ما قدرنشناس بودیم .
"از راه افتاده ایم" : راه را گم کـرده ایم،منحرف شده ومستآصل مانده ایم
این بیت در ادامهی بیت پیشین ودرحقیقت عذرخواهی ازپـیـر مـُغـان ومددطلبیدن ازمحضرمعنوی اوست.
مـعـنـی بـیـت : ای راهنما وراه بَلد اعتراف واقرار میکنیم که ماگـمراه شدهایـم و رشته ی کارهایمان ازدستانمان خارج شده و سخت گره خورده است! نجات ورستگاری ما فقط با بازگشت بسوی توتحقّق پیدامی کند دراین مدت که ازتودورافتاده ایم دریافتیم که سعادت ونیکبختی ما بسته به تـدبیر تو است ، ماراهدایت وراهنمایی کن تا به راه راست بازگردیم.
گرَم نه پیرمغان در به روی بگشاید
کجاروم؟ چه کنم؟ چاره ازکجا جویم؟
🌿━━━━━━━━━━🌿
چون لاله می مَبین و قدح در میان کار
این داغ بین که بر دل خونین نهادهایم
"لالـه" ازلحاظِ شکل ظاهری بمانند جام ِ شراب وپیاله هست وسط گل لاله، لکه ی سیاهی دارد گویی که این پیاله محتوای شراب سرخ تیره رنگ است. حافظ نکته بین وخوش ذوق، این سیاهی را به "داغ دل" و"شراب سرخ " تشبیه کرده است. ظاهرلاله که به جام شراب شباهت دارد همواره نمادِسرخوشی بوده ودلالت برشادکامیست. اما دقیق ترکه به درون لاله نگاه کنی "داغ دل" می بینی که نشانه ی غم انگیزداغدیدگیست ومتأثّر واندوهناک می شوی.
حافظ به مدد نبوغ خارق العاده ی خویش دراین بیت،مضمون ناب وبی نظیری خلق کرده است. الحق که درهرغزل که سخن ازپیرمغان به میان می آید سینه ی پردردحافظ بسان دیگ می جوشد وازمعدن طبع او الماس شعر وگوهر گفتارومروارید معنا تراوش کرده وعواطف واحساسات درونی اوفوران می کند.
درادامه ی سخنان قبلی به پیرمغان می فرماید: ما(همان قدرنشناسانی که محضرمبارک توراترک کردیم) شبیه گل لاله هستیم ظاهرمارامبین ظاهرما چنین می نمایدکه ازکرده ی خود سرخوش وشادمانیم وهمه چیزوفق مراد است اماحقیقت، غم انگیز ودردناک است بیا درون وباطن ماراببین که چگونه داغی سوزنده بردل داریم؟! دلمان خون است این داغ فراق وداغ ندامت وپشیمانیست ما شرمسارانیم واینک ازتومددمی طلبیم.
تمثیلات ونکته های حافظ واقعاً خیال انگیز وقابل تامل واندیشه زای هستند.
به طَرب حمل مکن سرخی رویم که چوجام
خون دل عکس برون می دهد ازرخسارم
🌿━━━━━━━━━━🌿
گفتی که حافظ این همه رنگ وخیال چیست؟
نقش غلط مبین که همان لوح سادهایم
"رنگ" : ایهام دارد : 1- رنگ ، لـون 2- ریا،مکر و فریب.
"خـیال" : تصـوّر ، گـمان
"رنگ و خیال" اشاره به تصویر سازی درکارگاه ِ اندیشه نیز دارد.
"نـقـش" : تصـویـر ، نـقـاشی
"غـلـط" : نا درست ، اشتباه
مـعـنـی بـیـت : خطاب به منتقدین ومخالفان است که حافظ را موردملامت ونکوهش قرارمی دهندکه چرا ازپیرمغان عذرخواهی کرده وریا وتظاهرمی کنی؟
ای که می گویی ای حافظ توبااین زبان ِ شعری ِ خیال انگیز دست به ریا وفریبکاری می زنی واعمالت باگفته هایت همخوانی ندارد. نه اینگونه که تومی پنداری نیست نقش غلط مبین که ما مانند ِ لوح ساده وبی رنگ هستیم. هیچ نقاب وماسکی برصورت نمی زنیم وآنچه که من می گویم ازسرچشمه ی باورها واعتقادات قلبی برمی خیزد من ازابتدا مریدپیرمغان بودم تاآخرنیز اینچنین خواهدبود.
حلقه ی پیرمغانم زازل درگوش است
برهمانیم که بودیم وهمان خواهدبود
همایون در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۷۵:
عرفان مقوله ائ فردی به نظر میاید ولی از آنجا که انسان با جامعه و هستی در پیوند است
اگر خود را به اوج توانمندی خود برساند که هدف عرفان نیز همین است آنگاه همگی از او
برخوردار میشوند. این حسی است که جلالدین در این غزل بیان میکند
براستی نیز این کار را کرده است. جلال دین همه مذاهب را به هم زده است.
خدا را دگرگون کرده است. مستی را برای همه تحقق بخشیده است
شمس را خدا کرده است خودش را جاودانه و بی مرگ کرده است
شاهان را سبک و بی مقدار کرده است مغول و تاتار را در اوج تهاجم به مسخره گرفته است
آسمان و ستارگان را از اعتبار انداخته است دکان همه شعبده بازن را تخته کرده است
برای همیشه زاهدن و دین فروشان را پست و بی مقدار کرده است
موسیقی و رقص را و شادی و پرواز و نوروز را به همه ارمغان داده است
براستی قفل زندانها را شکسته است. آیا اکنون نوبت ما نیست که با باده او
مست شوم و استون کیوان را و مردم آزاران جهان را فرو شکنیم. چرا که نه
۷ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۴۷:
با تترت حاجت شمشیر نیست
حمله همیآری و دل میبری
فرض که تبر به جای تبر:
با تبرت حاجت شمشیر نیست: با تبر که به جنگ بروی شمشیر نیاز نداری(تبارک الله از این فتنه ها که در سر ماست)
با تترت حاجت شمشیر نیست
تتر=تاتار=مغول|| تیره ای از مغولان خشن و بیباک و سنگدل که امروزه در جمهوریهای شوروی پیشین پراکنده اند و جنگهای آنان با روسها زبانزد است.
آنچنان تو دل برو هستی که تاتارهای خونریز هم در برابرت دل از دست میدهند.
محمد در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۳۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸:
ﺩﻻﺭﺍﻣﯽ ﻣﺮﺍ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮﺵ ﺍﺳﺖ
ﮐﺰ ﺩﻟﻢ ﯾﮏ ﺑﺎﺭﻩ ﺑﺮﺩ ﺁﺭﺍﻡ ﺭﺍ
این بیت من رو به یاد بیتی از سعدی میندازه:
هرکه دلارام دید از دلش آرام رفت
چشم ندارد خلاص هرکه در این دام رفت
۷ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۱۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶:
ضمیر مفعولی"م" به آرزو برمیگردد
آرزو میکندم: مرا آرزو(ی) آن است
کمال داودوند در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۰۷ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۵۳:
بنده این رباعی را با دوستان خود به اشتراک گذاشتم وجمع این رباعی از 8389
مهران تکلو(شب) در ۹ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۴ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۴۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:
در پاسخ به دوستِ عزیز، جنابِ فرهود گرامی:
در این مورد حق با شماست و عُرفِ گنجاندنِ پنج تا دوازده بیت در آن است؛ این شرط لازم است ولی نه کافی و آنچه باعثِ تمیزِ غزل از قصیده می گردد درونمایه ی دو قالب است. چه در دیوانِ شمسِ مولانا غزلِ هفتاد بیتی و در دیوانِ ایرج میرزا قصیده ای هفت بیتی را شاهدیم.
از طرفی این غزل تا بیتِ تخلّص شاملِ ده بیت و شش بیتِ باقی مدیحه است و خودِ حضرتِ خواجه مدیحه را از اصلِ غزل جدا گردانده؛ چه پس از آوردنِ بیت تخلّص و اتمامِ غزل مدح را آغاز کرده. هر چند شاید این را با سبکِ پاشانیِ حافظ هم بتوان توجیه کرد امّا غزلِ بیش از دوازده بیت باز هم در دیوانِ خواجه سابقه دارد.
مهران تکلو(شب) در ۹ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۴ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۲۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:
غزل در مدحِ خواجه برهان الدین ابونصر فتح الله، پسرِ خواجه کمال الدین ابوالمعالی(از نسبِ خلیفه ی سوم اهل سنّت) سروده شده؛ که در شمارِ رجال نیکِ دورانِ حضرت خواجه به شمار می آمده و حافظ بی دلیل کسی را ممدوح خود نمی گرداند. برهان الدین به مدت ده سال (از 742الی 752) در یزد، وزیرِ امیر مبارزالدین محمد مظفّری بوده و در سال مذکور استعفانامه ی خود تسلیم مبارزالدین کرده، تا سنه ی 756 که از بخت بد امیر مبارزالدینِ قصی القب فارس را مسخّر خود نمود و برهان الدین را دوباره بر منصب وزارت خود، امّا این بار در فارس نشاند و چون در همین سال قاضی مجدالدین اسمعیل(از ممدوحین دیگر حضرت حافظ که پدرش، قاضی رکن الدین یحیی ممدوح شیخ اجل سعدی بوده) وفات یافت، منصبِ قاضی القضاتی فارس را هم بدو وانهاد. و به احتمال بسیار قوی این غزل و مدحِ دیگرِ برهان الدین در سال های بین 756 تا 760(وفاتِ) سروده شده.
چنانچه میدانیم امیر مبارزالدین منفور حافظ و کلّ شیراز بوده و اینکه وزیر چنین شخصی ممدوح حضرت خواجه قرار گیرد، تنها از بزرگمردِ روشن فکری چون حافظ و تنها از چشمانِ تیزبین و ذهنِ دور از تعصّب حضرت بر می آید. در دیوانِ خواجه دو غزل در مدحِ این شخص آمده که در هر دو، مدح، پس از بیتِ تخلّص جاری گشته. غزلِ دیگر غزلِ معروفِ:
یا مَبسما یُحاکی دُرجا من الّلآلی
الی آخر
*محتسب: اشاره به امیر مبارزالدین که گویا اصل غزل تا بیت تخلّص یعنی پیش از آغازِ مدیحه، در سرور و شادیِ برافتادنِ حکومت امیر مبارزالدّین سروده شده.
مهران تکلو در ۹ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۲۴ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۰۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶۲:
غزل در مدحِ خواجه برهان الدین ابونصر فتح الله، پسرِ خواجه کمال الدین ابوالمعالی(از نسبِ خلیفه ی سوم اهل سنّت) سروده شده؛ که در شمارِ رجال نیکِ دورانِ حضرت خواجه به شمار می آمده و حافظ بی دلیل کسی را ممدوح خود نمی گرداند. برهان الدین به مدت ده سال (از 742الی 752) در یزد، وزیرِ امیر مبارزالدین محمد مظفّری بوده و در سال مذکور استعفانامه ی خود تسلیم مبارزالدین کرده، تا سنه ی 756 که از بخت بد امیر مبارزالدینِ قصی القب فارس را مسخّر خود نمود و برهان الدین را دوباره بر منصب وزارت خود، امّا این بار در فارس نشاند و چون در همین سال قاضی مجدالدین اسمعیل(از ممدوحین دیگر حضرت حافظ که پدرش، قاضی رکن الدین یحیی ممدوح شیخ اجل سعدی بوده) وفات یافت، منصبِ قاضی القضاتی فارس را هم بدو وانهاد.
چنانچه میدانیم امیر مبارزالدین منفور حافظ و کلّ شیراز بوده و اینکه وزیر چنین شخصی ممدوح حضرت خواجه قرار گیرد، تنها از بزرگمردِ روشن فکری چون حافظ و تنها از چشمانِ تیزبین و ذهنِ دور از تعصّب حضرت بر می آید. در دیوانِ خواجه دو غزل در مدحِ این شخص آمده که در هر دو، مدح، پس از بیتِ تخلّص جاری گشته. غزلِ دیگر غزلِ معروفِ:
دیدار شد میسّر و بوس و کنار هم
الی آخر
۷ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۱۸ دربارهٔ فردوسی » هجونامه (منتسب):