سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۵۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۶:
ممنون ازلطف ومحبت شما🌹🙏
دلم رمیده یِ لولی وشی ست شور انگیز
دروغ وعـده و قـتـّال وضع و رنگ آمیز
رَمیده : باخته، ترسیده و گریخته
لولی : کولی ،ظریف و نازک وعشوه گر
وَش : پسوند شباهت ، مانند
شورانگیز : شورآفرین ، فتنهانگیز
دروغ وعده : کسی که به وعدهاش وفا نمیکند
قتّـال : بسیار کُشنده ،مبالغه درعاشق کُشی
وضع : شیوه ، روش
رنگآمیز: حیلهگر، فریبکار و فریبنده
"لولی" همان "کولیست" به معنی زنان ِ آوازخوان ِ شوخ وشورآفرین ،دوره گردِ طنّاز وظریف.
معنی بیت : دلم درپِی جَذَبه ی شورآفرین یک کولی،خودش راباخته، دچارشیدایی و دگرگونی شده وازسینه ام گریخته است. این لولی درعین حالی که بسیار شورآفرین ،زیبا وجذّاب است ،فریبنده، فتنهانگیز و عاشق کُش نیزهست. اوبه وعدههایش وفا نمیکند وهرلحظه رنگ عوض می کند وحیله ای دیگربکارمی بندد واحساسات وعواطف عاشقان رابه بازی می گیرد دلم ازشیطنت های این نیرنگ باز،خودش راباخته وآواره وسرگردان شده است... ادامه 👇
حافظ درجای دیگری دلش برای این لولی شنگول وشورانگیزتنگ شده وازصبا جویای ِ حالِ اومی شود:
صبا زان لولی ِ شنگول ِ سرمست
چه داری آگهی چون است حالش؟
🌿━━━━━━━━━━🌿فـدای پیرهـن چاک مـاه رویان باد
هـزار جامهی تـقویٰ وخرقهی پـرهیز
جامه : لباس،تن پوش
"جامه ی تقوی" و "خرقه پرهیز" هردو یک معنا ومفهوم دارند. خرقه وجامه ازآن جهت دریک بیت بکارگرفته شده، تا با چاک پیرهن ماهرویان،آرایه ی تضاد برجسته تری ایجاد نمایند. خرقه وجامه ی تقوا هردو درنظرگاه شاعر"جلوبسته" وبسیار دلگیروکسالت باروخفه کننده هستند اماپیراهن ماهرویان چاک دارد وبسیاروسوسه برانگیزهستند وآدمی رابه شوروشیدایی وزندگی دعوت می کند
در اینجا مراد از "پیراهن" ، "جامه تقوی" و "خرقهی پرهیز" خود اشخاص دارنده و پوشندگان آن نیز(صوفیان وزاهدان وخرقه پوشان ) هست .
حافظ ازهرفرصتی استفاده کرده وبه بیان اندیشه هاوباورهای خویش می پردازد. دراین غزل بااینکه مضمون ها ازجنس عاشقانگی می باشند،امّاچنانکه ملاحظه میگرددهنوزبیش ازیک بیت ازغزل سروده نشده،حافظ اقدام به طرح مبانی نگرش وجهان بینی خویش می نماید وماهرویان را بالاتر از زاهدان وعابدان قرارمی دهد. عابدان بالباسهای دلگیر،عبوس واخم آلود، وماهرویان بشّاش وزیبارو بالباسهای دلگشا وهوس انگیز!
معنی بیت :
به حالت دعا می فرماید: هزاران جامهی پارسایی و خرقهی پرهیزکاری، فدای ِ چاک ِ پیراهن زیبارویان بشود!چرا؟
برای اینکه حافظ به عشق ورزی معتقداست نه به عبادت خشک و زهدبی روح !
درجهان بینی حافظ عشق ورزیدن به خدا بالاتر ازعبادت زاهدانه قرارمی گیردامّا ممکن است این سئوال مطرح شود که دراین بیت که صحبت ازخدا نشده است بلکه سخن ازچاک پیرهن ماهرویان است؟!
باید دانست که درست است که دراینجا مستقیماً به خدا اشاره ای نشده است. سخن دراینجا تمجید ازعشق ورزیدن است حتّی عشق های زمینی،حتّی عشقی که یک عاشق به یک ماهروی پیرهن چاک وعشوه گر می ورزد. این عشق های زمینی ازآن جهت که پُلی هستند به عشق های آسمانی،عزیز و درخور تمجید می باشند. کسی که عشق زمینی را تجربه ودرک نکرده باشد،چگونه می تواند به عشق های آسمانی نایل گردد؟ عشق زمینی پیشنیازعشق آسمانیست. حتّی اگر عشق زمینی به عشق آسمانی منتهی نگردد بازهم عشقبازی بین دونفر،بالاتر ازعبادت زهد خشک وبی روح زاهدانه هست. عشقبازی هرچندزمینی،نیایشی خالصانه وسپاسگزاری ازجریان هستی هست وقطعاً برای طرفین شادمانی ولذّت وسرخوشی ببارمی آورد. امّا عبادت خشک وبی روح، روی کردن برزمین وآسمان یابه دیوار،وتکراربیهوده ی جملات کلیشه ای مانند: ای خدا تو خیلی قدرتمند وتوانا وقادرهستی….چه لطفی دارد؟! آیا باتکرارمکرّر وهرروزه ی این جملات، خدا قدرتمندتروداناترمی شود؟ یا ازرفتارهای چاپلوسانه ی ماخرسندمی گردد؟!
🌿━━━━━━━━━━🌿
روانشاداستادشهریارنمونه ی روشن وبارز این مطلب است اوقبل ازآنکه به معرفت ودانایی نایل گردد،درگیر عشق زمینی شد وسالهای سال درفراق ِ یاراشگ ریخت،آنگاه آرام آرام از پُل عشق زمینی عبورکرد وبه عشق حقیقی نایل شد. بطوریکه معشوق زمینی وقتی ازروی دلسوزی به سویِ شهریار رفت،شهریارضمن آنکه حرمتِ اورا نگهداشت،نکته ی بسیار مهّمی را به جامعه ی شعر وادب ومعرفت، گوشزد وهدیه نمودفرمود:
دیرآمدی! من ازعشق زمینی گذشته وبه چیزدیگری رسیده ام،من ازاین پُل عبورکرده وبه عشقی آسمانی رسیده ام وازهمین رو بودکه غزل ِمعروف : آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا؟" راسرود.
گرچه اوبه عشق حقیقی نایل شده بود امّا همیشه این نکته رایادآورمی شد که عشق زمینی نباید پس ازعبورازپل به فراموشی سپرده شود. خاطره ی عشق زمینی باید همچون گنجینه ای ارزشمند درخاطر عاشق محفوظ بماند. همانگونه که شهریارنیز تاآخر عمر درهمه ی شعرهایی که سروده، اشاره ای به عشق زمینی نیز داشته وآن رامحترم شمرده است.
حافظ نیز به همین سبب که عشق زمینی پُلی به عشق حقیق هست آن را گرامی داشته وهزارخرقه وجامه ی پرهیزگاری رافدایِ چاکِ ماهرویان می کند که باعثِ روشن شدن مشعل عشق می گردند اگرچه ازنوع زمینی. حافظ بهترازهمه می داند که برای رسیدن به عشق حقیقی،باید ازپُل عشق زمینی عبورکرد.
من آدم بهشتی اَم امّا دراین سفر
حالی اسیرعشق ِجوانان مَهوَشم
🌿━━━━━━━━━━🌿
خیال خال توباخود به خاک خواهم برد
که تا زخال تو خاکم شودعبیرآمیز
خیال : نقش ، تصویر ذهنی ،خاطره
خال: فلسفه ی توجّه کردن به "خال" بحثِ مفصّلی درعالم عرفان است. شکل ظاهری "خال" شبیهِ یک "نقطه" است البته فقط شباهتِ ظاهری نیست بلکه درمعنا نیزهمانندِ "نقطه" هست وهمین شبیهِ نقطه بودن ازلحاظ ظاهر و باطن است که آن رااینقدراسرارآمیز وجادویی کرده است! برای درک درست این نکته،" نقطه" را ازمنظر (خطّاطان) خوشنویسان نگاه می کنیم. درعرصه ی خوشنویسی همه چیزازنقطه آغازمی شود. نقطه معیار وسنجش ِ ضخامت وباریکی واندازه ی طول وعرض ِ حروفات وکلمات است. برای مثال الف ازکشیده شدنِ "نقطه"به سمتِ پائین به اندازه ی سه نقطه خَلق می شود.اندازه ی هرنقطه نیزمیزان پهنای نوکِ قلم ِ نویسنده است. و"ب" ازکشیده شدن یک نقطه درطول به اندازه پنج نقطه و"ب" کشیده یابزرگ، به اندازه ی هفت الی یازده نقطه شکل می گیرد. تمام حروف وکلمات از"نقطه" زائیده می شود وبه عبارتی نقطه به مثابهِ نطفه هست. بنابراین نقطه مرکزوحدتِ وجودِ کلمات است وتمام کلمات ازآن تکثیرمی شودودرنهایت خط تولیدمی گردد. خداوند درنظرگاهِ عارفان همانند"نقطه" هست به این معناکه همه چیزازاوشکل گرفته وکثرت یافته است.
🌿━━━━━━━━━━🌿
"خط" در فرهنگِ عرفانی، مـَدار تمام کثـرات و تعیّنات است و "نقطه" وحدتِ کثـرات و مبـدأ کثـرت است. حالا نقطه ی "خال" نیز درزیبایی همین جایگاه رادارد وتداعی کننده ی نقطه ی وحدت است.
یعنی زیباییِ رخسار ازنقطه ی "خال" تکثیرمی شود. اگرتوجّه داشته باشیم هنگامی که به رخسارکسی نگاه می کنیم اگردرصورتِ اوخالی وجود داشته باشد آن خال کانونِ توجّهِ ما واقع می گردد،گویی که خال، اجزاءِ پراکنده ی زیبایی رابه یکدیگر پیوندمی زندوبه آنها وحدت می بخشد.
خاک : تُراب ، خاک گور ، مجازاً خود گور
عبیرآمیز : "عبیر ِآمیخته شده"،خوشبو خوشبویی ِ خال معشوق در ادبیات ما بسیار آمدهاست. اینجا حافظ پارا فراتراز تصوّر گذاشته ومی فرماید که تصویر و نقش خال ِمحبوب درخیال عاشق نیزمعطّر است.
در این بیت حرف "خ" هفت بار تکرار شده ، وموسیقی دل انگیزی ایجادکرده وبه بیت زیبایی خاصی بخشیده است. واج آرایی وتولید آهنگ ازتکرار یک حرف،یکی ازهنرهای خاص حافظ است.
معنی بیت : تصویر وخاطره ی خال تورا باخود به گورخواهم برد تااز عطروبوی خال توخاک مزارم خوشبو گردد آنقدر معطّر است که نقش و تصویر آن نیزسبب معطّرشدن خاک قبرم خواهدشد.
سوادِ دیده ی غمدیده ام به اشگ مشوی
که نقش خال توأم هرگزازنظر نرود !
سَواد یعنی سیاهی،اینقدرمرا مگریان، اشگ مرا مریز،بااین کارمی خواهی سیاهی چشم من شسته شود ونابینا شوم ولی درآنصورت نیزنقش وتصویر خال تو ازنظرم(چشمم) نخواهدرفت.نقش خال معشوق وسیاهی ِ چشم عاشق چقدرشبیهِ هم است!
🌿━━━━━━━━━━🌿
فرشته عشق نداندکه چیست ،ای ساقی
بخـواه جام و گـلابی بــه خاک آدم ریـز
شراب به خاک کسی ریختن : از کسی که مرده است یاد خیر کردن،قبلاً نیز درتوضیح این مطلب گفتیم که:
اززمانهای بسیارقدیم، به بنابه دلایلی که برما نامعلوم است،رسم بر این بوده که کسانی که بساطِ عیشی برپامی کردند وشرابی می نوشیدند،جُرعه ای نیز به خاک می ریختند. حالادلیلش هرچی باشد، رسمی بوده که تازمانِ شاعر پای برجابوده است وشاعردر اینجاپیشنهادمی کندکه جام ِ شرابی و قطره ای هم ازاین گلاب(شراب) به خاک حضرت آدم بریز ویادی ازاوبکن که عشق را،پس ازآنکه آسمانها وکائنات نتوانستندبپذیرند اوقبول کرد وحالا نسل به نسل منتقل شده وبه مارسیده است. باریختنِ مقداری مِی روی ِخاک،می خواهدروح اوراشادکرده وآن رسمِ رارعایت کرده باشد.
البته گویا این رسم مختصِّ ایرانیان نبوده ودرسایر نقاطِ جهان نیز دیده شده است چنانکه گویندهنگامی که جام شوکران(شراب آلوده به زهر) را که میآورند، تاسقراط باخوردنِ آن به زندگیِ خودپایان دهد، سقراط در کمال متانت و بیآن که دستش بلرزد یا رنگش بگردد جام را گرفت واین درخواست راازمامورین کرد :
"آیا از این شراب اجازه دارم جُرعهای بر خاک بیفشانم؟.....سقراط پس ازموافقتِ مامورین جام راکج کرده جُرعه ای برخاک ریخت سپس باتمام قدرت جام راسرکشید......... "
حضرت حافظ درجای دیگری نیز به جرعه فشانی شراب به خاک اشاره کرده وازآن بعنوان ِ کارثواب یادکرده است.
اگرشراب خوری،جُرعه ای به خاک افشان
ازآن گناه که نفعی رسدبه غیرچه باک؟
🌿━━━━━━━━━━🌿
شایدازآنجاکه آدمی ازخاک آفریده شده و بازگشتش نیز به خاک است،جرعه ای از شراب رابه احترام درگذشتگان،که دستشان ازدنیا کوتاه شده، به خاک می ریخته اند،همانگونه که امروزه نیزدر سرمزار ِ مردگان، آب ریختن روی قبرمرسوم است وکارثواب پنداشته می شود
امّافرشته چراعشق نمی داند؟
فرشته بر اساس سرشتی که خداوند در وجودش قرار داده، ازاختیار واراده محروم است وهمانگونه رفتارمی کند که حیوانات بر اساس غریزه ،رفتارمی کنند.حتّی آنها مانندِ حیوانات نر ومادگی ندارند و همگی از یک جنس اند
فرشته از نور و آتش آفریده شده لذا عشق که انگیزه ی جذبِ جنس مخالف و مخصوص موجودات خاکی است در آن ها نیست .درمیان موجوداتِ خاکی نیز اختیار وتفکر وارا ده ،تنها مختصّ ِانسان است واگراختیار واراده،نباشدعشقی صورت نمی پذیرد وچنانکه به وقوع بپیوندد،به فرجامی نخواهدرسید.
حافظ"درجای دیگرمی فرماید :
جلوهای کرد رُخت دید ملک عشق نداشت
عین ِآتش شد از این غیرت و بر آدم زد
"گلاب" دراینجا استعاره ازهمان شراب است که گفیتم میان اهل میخانه مرسوم بوده که به سلامتی دوست و عزیزی که در کنارشان نیست، شراب نوشیده و جرعهای بر خاک میریزند. باتوجه به اینکه درمصرع بعدی سخن ازعطرآمیزشدن وخوشبوشدن خاک به میان آمده، حافظ خوش ذوق، طبق سلیقه ی حافظانه ی خود، ازواژه ی گلاب به جای شراب استفاده نموده تاجنس کلام وواژه هااز خویشاوندان نزدیک یکدیگربوده باشند.
معنی بیت : ای ساقی، فرشته که عشق و سرمستی را درک نمیکند،پس جام شرابی طلب کن و بنوش و جُرعهای از آن به رسمِ گذشتگان،به خاک بریز تا خاک نیز عبیرآمیزوخوشبو شود.
شراب ارغوانی را گلاب اندرقدح ریزیم
نسیم عطرگردان راشکردرمجمراندازیم
🌿━━━━━━━━━━🌿
پیاله بر کفنم بند تـا سحرگه ِ حشر
به مِی زدل ببرم هول ِروزرستاخیز
پیاله: پیمانه،کاسه ، جام شراب
هول : بیم هراس ، ترس
یکی از منافعی که "امام محمد غزالی" برای شراب برشمرده است ، "از بین بردن ترس" است . در قرآن درباره "واقعهی قیامت" بسیار آمده است از جمله وحشتی که همه را فرا میگیرد ، معمولاً در کفن ِمردگان "حرز" و "دعا" و "آیاتی از قرآن" و گاه "تربت ائمه و شهدا" بخصوص "تربت امام حسین میگذارند تابه اصطلاح هولِ قیامت راتخفیف دهند. امّا حافظ که جهان بینی ِخاصی پیداکرده ومذهب اوعشق وعبادت اوعیش وعشرت است، قصد دارد بابه همراه داشتن پیاله ای ازشراب، ومست شدن، وحشت وهراس خود را در روز قیامت مرتفع سازد! امّا این ظاهر قضیه هست وچیزی جز طنزنیست درژرفای معنا بااندکی دقّت به چیزی فراتر ازشراب می رسیم وآن چیزی جز "شرابِ معرفت" نیست. حافظ به جویندگان حقیقت این نکته رامی رساند که چنانچه آدمی آگاهی کافی کسب کرده باشد وبه لطف وکرم خداوندی ایمانِ کافی داشته باشد نیازی به بستن دعا وتربت وامثالهم نیست. اگرانسان اعمالش نادرست بوده وزندگی ونعمتهای آن را به درستی درک نکرده باشد،قطعاً یک خروارتربت مقدّس وهزار حِرز ودعا نیزنخواهدتوانست اورا ازشَرِّ اعمالش نجات بخشند! ومتقابلاً کسی که درزمان ِحیات خود،نیک اندیش ونیک گفتار ونیک کرداربوده وقدروقت وارزش زندگی رادانسته وشادمانی را ازخوددریغ نکرده باشد،به هیچ دعا وتربت وکفن متبرّک نیازمندنخواهدبود.
لطفِ خدابیشتر ازجرم ماست
نکته ی سربسته چه دانی خموش!
معنی بیت : جامی از شراب برکفنم ببندید تا هنگام حشر (زنده شدن مردگان) بنوشم و هراس و وحشت قیامت را با مستی از خود دور سازم . پیاله یی به کفن من ببند تا در سحرگه روز رستاخیز با شراب، ترس را از دل بزدایم .
پس حضرت حافظ به کسانی که "درزمان ِحیات،ریاکاری کرده، رباخواری کرده ،مردم آزاری کرده، ودرآخروصیّت کرده که جَسَدِ مراپس از فوت باکفنی که متبرّک به فلان صحن مطهر و....هست به پیچید وفلان دعا رابه کفن من ببندید تاهول قیامت ازمن دورشود!" به طنز وتمسخر وکنایه می فرماید که برکفن من پیاله ای از شراب ببندیدتا ببینیم،درآنسوی هستی،چه متاعی خواهد توانست هول قیامت راخنثی کند، کفن ِ متبرّک ِ شما یا پیاله ی شراب من؟!
به نظرِحافظ،خداوند آنقدرلطیف ومهربانست که هرگز راضی نمی شود وحشتی بردل بندگانش خویش واردسازد واگربنده ای نادانی کرد وخود وحشتی بردل خود تحمیل کرد این دست مهربان خداخواهد بود که اورا آرام کند. خداحتّی به مجرم ترین وگناهکارترین آدمها نیزمهربان ورحیم وبخشنده هست.
ازنامه ی سیاه نترسم که روزحَشر
بافیض لطف اوصدازاین نامه طی کنم
🌿━━━━━━━━━━🌿
فـقـیـر وخسته به درگاهـت آمدم رحمی
کـه جزولای توأم نیست هیچ دست آویز
فقیر: دست خالی، بینوا ، نیازمند
خسته : ناتوان ودرمانده ، زخمی ،
ولا : دوستی
دستآویزقراردادن : وسیله قراردادن ، مُستمسک
"رحمی !" : رحمی کن
معنی بیت : من بینوای درماندهای هستم که به درگاهِ تو روی آورده ام ، به من رحم کن که هیچ مُستمسکی جز دوستی تو ندارم.
معمولاً چنین بیت هایی را حافظ فقط خطاب به خداوند می سراید وهمواره مناعتِ طبع خودرادرنزد پادشاهان واشخاص دیگر حفظ می کند. بعضی ازشارحان درحق ِ حافظ جفا کرده واین قبیل بیتها که رازونیاز عارفانه ی حافظ بامعشوق حقیقی خویش (خداوند) به پادشاهان وبندگان نسبت می دهنددرحالی که حافظ هرگز به هیچ بنده ای دست نیاز درازنکرده وهمواره مناعت طبع خودرا نگاهداشته است.
ماآبروی فقروقناعت نمی بریم
باپادشه بگو که روزی مقدّراست
🌿━━━━━━━━━━🌿
بیاکه هـاتف میخانه دوش با من گفت
که در مقام رضا باش وازقضا مگـریز
هاتف: منادی ِ غیبی ، ندا دهنده هاتف به کسی نیز می گفتندکه درمیکده ها خوانندگی می کرد.
«میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجا شراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.
باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسـل به باده های دست ساز خودشده است!
میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.
گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. اغلب رابطه های به اصطلاح عاشقانه که درمیان مردم رواج دارند خالی ازعشق بوده وبه پشتوانه ی نیازهای جنسی ویاگریزازتنهایی وپناه آوردن به دیگریست. درچنین عشق های کذایی هریک ازطرفین سعی درتصاحب ومالکیت یکدیگر دارند وآزادی همدیگرراتباه ساخته وطرف مقابل رازندانی خویش می کنندوسپس انتظاربیهوده دارندکه عشق بین آنهاتداوم داشته باشد!غافل ازاینکه عشق بین زندانی وزندانبان امریست محال ومضحک، وخیلی زود تبدیل به انزجارمی گردد.
🌿━━━━━━━━━━🌿
درعشق حقیقی که نه ازبلوغ جنسی بلکه ازبلوغ روحی، آگاهی وغنای درونی نشٱت می گیرد تصاحب کردن وتملیک وجودندارد وبجای آن بخشیدن ورهاکردن ومحبت بی قیدوشرط است که تداوم رابطه رامیسر وجاودانه می سازد.
دراین چنین عشقی، درجریان ملاقاتهای عاشق ومعشوق، شرابی گیراو گوارا به عمل می آید بدین معناکه وقتی یک عاشق صادق درمحضر معشوق حضورپیدامی کند زمان متوقف شده و بین آنهااتّفاق غریبی رخ می دهد، به هر دوی آنها ازغیب چیزی اعطامیگرددوهردو رابه غایتِ خوشی وسرورمی رساند.
🌿━━━━━━━━━━🌿
دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه رادر مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد.
هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.
به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش
چنین که حافظ مامست باده ی ازل است
اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند: هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند چرا که این مکانها دراغلب دورانها به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلـی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بودند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتّفاق هستیم.
محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند. درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...
🌿━━━━━━━━━━🌿
به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است. حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند. بگذریم....
رضا : راضی بودن وگردن نهادن به مشیّتِ خداوندی؛ کسی که به سرمنزل مقصود رسیده وحقیقت رادریافته باشد نمی تواند نارضا باشد رضایتمندی درهمه حال دروجوداوموج می زند هیچ شکستی نمی توانداوراناشاد وغمگین کند تنهامعیار سعادتمندی انسانها دررضایت خاطر یا نارضا بودن آنهاست.
قضا : حکم الهی، اراده ی خداوند
"هاتف" ایهام دارد : 1- خوانندهای که در میخانه میخواند ، 2- ندای درونی یا صدای خداوند دردرون آدمی،ندای دل پیر و مرشد که عارفِ کامل است .
"قضا" که معمولاً باقَدرهمراه می شود آنچه از ازل تا ابد رخ خواهد داده،درحال رخ دادنست ودرآینده رخ خواهد داد. اینکه هراتّفاقی نیک وبد وبزرگ وکوچک،همه تحتِ اراده ی خداوند ومطابق شرایط جریان هستی هستند.
معنی بیت : بیاپندی بگویمت ازچیزی که دیشب درمیخانه دریافتم. ندایی از درون، (یاندای دل پیر و راهنما، یا مطرب وخواننده ی میکده) نکته ای مهّم به من یادآورشد،به من چنین الهام شد که :
از آنچه خدا حکم کرده (ازحوادث ِ پیرامونی چه نیک و چه بد ازنظرما) خُرسند و خشنود باش و بر حکم الهی سر ِتسلیم فرودآروقانع باش......امّاچرا؟
چون خداوند دانای مهربان است وآنچه که برای ما درنظرمی گیرد همان برای ماسودمند است نه آنچه که ما آرزو داریم. مابعضی وقتها همچون کودکی نادان،چیزهایی را آرزومی کنیم که به صَلاح مانیست امّا ما نمی دانیم واصرار می کنیم وازاینکه چرا خواستِ ماتحققّ پیدانمی کند دلگیر وناخشنودمی شویم! ماباید در دعاها وآرزوهایمان تجدیدنظر کنیم،باید ازخدا بخواهیم که به ما توانی ببخشد که بتوانیم خودرا با"خواستِ خدا"(قضا وقدر)تطبیق دهیم. بسیاری ازما دچار اشتباه شده وبه سببِ داشتن ِ فهم ودرک ضعیف،خیر وشرّ خودمان راتشخیص نمی دهیم.پس شایسته آن است که بااتقاقات پیرامونی، خودرا هماهنگ کنیم واطمینان داشته باشیم که فَرجام وقایع به سود ما رقم خواهد خورد اگرهم اندکی نه به وفق مراد بود خُرده نگیریم وناخرسندنشویم.
همچنانکه هرکس به گذشته ی خود نگاه کند،قطعاً متوجه خواهدشد که درگذشته اتفاقاتی رُخ داده که به ظاهر تلخ وآزارَنده وناراحت کننده بوده اند حال نیک که می نگرد،درمی یابد گلهای ِ موفقیّتی که درحال حاضرفضای زندگانیش راعبیرآمیزنموده اند برروی همان شاخه یِ خاردار آزارَنده یِ آن وقایع ناگوار شکفته اند که درچندسال پیش به وقوع پیوسته بود.
رضایتمندی شاه کلیدِ خوشبختی هست رضامندی حسّ سپاسگزاری تولیدمی کند وسپاسگزاری شادمانی وشادکامی می آفریندووجودانسان شاد بستری مناسب جهتِ جذب ِموفقیّتهاست.
یکی ازنکاتِ کلیدی در عرصه ی روان شناسی نوین امروزی رضایتمندیست که حضرت حافظ قرنها پیش با هوشمندی، اثراتِ معجزه آسای ِ آن رادریافته،ساخته وپرداخته کرده وبازبانی شیرین ودلچسب برای ما به یادگارگذاشته است.
دراین بازاراگرسودیست بادرویش ِ خرسند است
خدایامُنعِم ام گردان به درویشیُّ خُرسندی
🌿━━━━━━━━━━🌿
میان عاشق ومعشوق هیچ حایل نیـست
توخودحجاب خودی حافـظ ازمیان برخیز
حایل : جدا کننده ، مانع ، پرده و حجاب
حجاب : پوشاننده،مانع میان ِعاشق و معشوق
"خود" به معنی وجودِ شخص است و مُراد از "خود" گاه جان و شخصیت اوست و گاه جسم اوست وگاه هردوراشامل می شود.
مقصوذ شاعراز "حجاب" دراینجا: به چنگ آوردن وتصاحب کردن برای خویشتن، خودپسندی، خودشیقتگی وکِبروغرور، و خواسته های نفسانی می باشد. هرخواسته ای یک حجاب ومانع هست وتمام نگرانی ها و اضطرابهای ما مربوط به همین خواهشهاست.
درسیر وسلوک عارفانه مرحله ای تحت عنوان فناء وذوب شدن دردوست ومعشوق اَزلیست، عاشق درآن مرحله ی نهایی،اززندان تن ِخاکی وخواستهای نفسانی خلاص شده وبه معشوق می پیوندد.
معنی بیت : عشق حقیقی هرگاه رخ داده وبه درستی شکوفاگردد،عاشق ومعشوق یکی می شود.یعنی هیچ چیزی مانع و جدا کنندهی میان عاشقِ صادق و معشوق نیست. ای حافظ توباخواسته های فراوان درمسیر یکی شدن عاشق ومعشوق،مانع وحجاب ایجاد می کنی، اگرصرفاً بدون هیچ هدف کامروایی، صادقانه وباحضوری خالص عشق ورزی کنی مراحل ومنازل سیروسلوک بدون مانعی طی شده وبه مرحله ی ذوب شدن دردوست نایل می شوی. پس برای رسیدن و پیوستن به معشوق ، خواهشهای خودرا فراموش کن و خودپرستی وخودکامگی را کنار بگذار. بایدبه آنجابرسی که خیال وخور وخواب وبیداریت یارباشد،هرجاکه نگاه می کنی می بایست که اوراببینی :
به قول باباطاهر،به دریاکه می نگری به صحراکه می نگری یارراببینی، به هرجا می نگری از کوه ودرودشت،نشان ازقامتِ رعنای اوراببینی وبس.
فقط به معشوق فکرکن وتنها مصلحتِ اورا لَحاظ کن نه مصلحتِ خودرا. بعضی ها درعشق فقط خودشان را می بینند وازپرداختن به عشق،رسیدن به لذت خود را می جویند! درحالی که درعشق ِ حقیقی، خود رانمی بینند وباتمام توان درخدمتِ معشوق قرارمی گیرند ودرهمه ی امور اوست که در رأس است نه خودِ عاشق.
ازاین مَنظر حافظ همیشه از حجابِ تن و جسم مینالد وچشم به مرحله ی ذوب شدن درمعشوق دوخته است :
حجابِ چهرهی ِجان میشود غبار ِتنم
خوشا دمی که ازاین چهره پرده بَرفکنم
... در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۲:
حسین عزیزم، دوست خوبم
بله زن شاید خیلی معانی رو در خودش مستتر داشته باشه. هنر اینه که بفهمیم کجا در چه بافتی از متن کدوم یکی از معانیش برداشت میشه.
هم شیر خوراکی و هم شیر جنگل در لفظ «شیر» مستتر هستن. مهم اینه که یکی میگه «یه لیوان شیر بده» نریم از جنگل براش شیر بیاریم.
من از لفظ «زن» به تنهایی هیچ مفهومی برداشت نمی کنم. من از «زن» در چهار جمله «زن گرفتم»، «مادرم زن خوبی است» و «از زن کمتری اگه فلان کارو نکنی»، «فلانی آدم زن بازیه» چهار معنی مختلف برداشت می کنم. همین!
بهتون اطمینان میدم برداشتم از حرف مهناز عزیز اونجوری که شما تصور کردین نیست.
مهناز ، س در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۳۶ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۹:
ماندگار باشی را از حسین گرامی وام گرفتم
مهناز ، س در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۲۹ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۹:
گرامی آرمین
دی ، ” دیروز ، ماه دِی و دیشب“ است ، ولی ”دوش“ به مانای شب گذشته .
و اما درین رباعی از لغت {دی } مانای ” هر آنچه گذشت“ بیشتر در نظر می آید . اما با دی ماه نیز می توان ربطش داد که کمی دور از ذهن است .
ماندگار باشی
وفایی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۱۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۲۳:
من واقعا از کار بعضی هموطنان در حیرت ام ! ایشان بدون آنکه به دیوان شمس مراجعه کنند خودشان صلاح می دانند و نظر می دهند که بعضی کلمات مولانا باید عوض شود ! به نظر می رسد ایشان از مولانا ، مولاناتر هستند ! شاید هم "مولاناترین" باشند !! ( نظرات چند تن از این مولاناترین ها را در بالا مشاهده می کنید ) . در دیوان شمسی که دست من است [ مقدمه و شرح حال: استاد بدیع الزمان فروزانفر- تصحیح و حواشی از : م . درویش- چاپ 1355] اینگونه نوشته شده : نیم ز کار تو فارغ همیشه در کارم (پس مصراع اول کاملا درست است) - به ذات پاک من و آفتاب سلطنتم ( مصراع سوم هم کاملا صحیح است ) . هزار شربت شافی به مهر می جوشد (این مصراع هم کاملا صحیح است) ... من فکر می کنم اگر مولانا از عالم ارواح برگردد در جواب این حضرات خواهد گفت : " گر تو بهتر می زنی بستان بزن " . اگر هنوز از خنده روده بر نشده اید ، به جلد سوم امثال وحکم علامه دهخدا رجوع کنید تا داستان ضرب المثل " گر تو بهتر می زنی...." را بخوانید و سپس از خنده روده بر شوید...
امیر محمد در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۱۰ دربارهٔ فرخی سیستانی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۱ - در مدح یمین الدوله سلطان محمود بن ناصر الدین سبکتگین غزنوی:
بیت اول نیلگون به جای پیلگون درست است
nabavar در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۰۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۲:
... گرامی
باز هم فرافکنی می بینم
مادر و خواهر و همسر همگی در لغت ” زن “ مستترند
حضرت /// میفرمایند گفته ی زنان را بر عکس عمل کنید ، ”نقل به مضمون “ ، بدین مانا که چه همسر و چه خواهر و مادر ، و چه هر زنی .
شما اگر از لغت زن تنها وسیله ی شهوت برداشت میکنید حق با شماست
دوم آنکه اگر مهناز بانو نوشتند فریاد بر می آورم ، منظور مسافت و بُعد نیست تا بشنوند ، یعنی بی پروا می گویم
ماندگار باشید
حسیب هاشمی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۵۶ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳:
بهگردشخانهٔ چرخیم حیران دانهٔ چندی
غبارما مگربیرون برد زینآسیا ما را
به گرد شاخه چرخیم حیران دانه چندی
قباد در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۴۸ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۹:
بین علما اختلاف افتاده!منظور از دی، دیروزه که گذشته!شما که مطلع نیستین مجبورتون کردن که نظر بدین؟
قباد در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۲۸ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۸:
ماشالله به سوات!دو روزو باید مشدد بخونیم؟خخخخخخ
بهروز امینی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۲۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۹۰:
ای پیر مناجاتی در میکده رو بنشین
درباز دو عالم را این سود و زیان تا کی
واقعا راست گفته مناجات اسلامی بر پایه سود و زیانه نه معنویت
سعید در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۳۵ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتیها » دوبیتی شمارهٔ ۲۵:
این شعر رو اقای شجریان با نی استاد موسوی تو بزرگداشت خافظ خوندن
... در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۳۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۲:
مهناز بزرگوار
لطفا آروم باشید. نیازی به داد و فریاد نیست. حرفتون اگه قرار باشه به گوشِ دل بشینه، به گوش تمام دنیا میرسه. حتی اگه نجوا کنید. اگر هم قرار نباشه که هرچقدر هم داد و فریاد کنید حتی به گوش آدمی که با شما نیم متر فاصله داره هم نمیرسه، دنیا که هیچ!
من نمی دونم چطور شما و حسین عزیز بحث مادری رو پیش کشیدین. اصلا مادر از کجای شعر دراومد؟
«زن» همیشه همه جا به مفهوم مطلق جنسیت نیست. من عذر میخوام واقعا که مجبورم برای توضیح این مسئله از این الفاظ استفاده کنم. میگن طرف «زن بازه»، «خانم بازه» یا مثلا «دختر بازه». کدوم یکی از این عبارت ها مفهوم جنسیت رو با خودش داره؟ تمام این عبارت ها یه معنی ساده داره که همه میدونن: «طرف عیاشه»، «طرف هوس باز و شهوت رانه»، «طرف فاسده».
چطور اینجا که لفظ زن میاد هیچ ذهنی به سمت مادر و خواهر هدایت نمیشه؟
یا مثال ساده تر، میگن «زن گرفتم»، یعنی «با همسرم ازدواج کردم». نه مادر نه خواهر نه دختر و نه هیچ چیز دیگه.
عیناً همین مسئله برای «زر» هم اتفاق میفته. «زر» اینجا به مفهوم مطلق جنس فلز طلا و نه آهن و نه مس و... نیست و همه هم میدونیم. زر دقیقا یعنی مال. همین «زر» امروز از جنس کاغذ و کارت اعتباریه.
هیچ کدوم از الفاظ زر و زن به مفهوم مطلق جنسیت اشاره نمی کنن. بلکه مفاهیم مجازی مال و غریزه جنسی مد نظر هست.
* حمیدرضای بزرگوار، نظر شما رو خوندم و جواب هم دادم. هنوز منتظر نشده البته. ممنونم ازتون.
حسیب هاشمی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۵۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳:
درتن صحراکجا با خویش فتد اتفاق ما
که وهم بیسر وپایی برد از خود جدا ما رأ
در أین صحرا کجا با خویش افتد اتفاق ما
وفایی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۲۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶۴:
سلام آقای رسول . در مورد مصراع دوم بیت دوم حق با شماست : نقصی در آن وجود دارد. در دیوان شمس من( که چاپ پیش از انقلاب است) ، بعد از چه علامت سوال گذاشته. یعنی به این صورت نوشته: " صبح سعادت دمید صبح چه؟ نور خداست " که دیگر معنی آن بدیهی می شود: صبح سعادت دمید. صبح چه است؟ صبح کدام است؟ نور خدا دمیده !
رضا در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۴۶ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱:
به نظر حقیر آینکه مفهوم و محتوای ابیات چیست مهمتر است از اینکه آیا این اشعار را حکیم عمر خیام گفته اند یا دیگری!
احسان باقرزاده در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۱۴ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۸۹:
بیت دهم:
تا به معنی بگذری از منزل جان و خرد
گام در راه حقیقت نه، نه در راه مجاز
۷ در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۵۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴:
حافظ یک غزل دارد در پیشواز این غزل سعدی که یک بیت آن خیلی بچگانه و خنده دار است و همیشه خنده ام میگیرد از دیدن آن که در برابر بیت :
عشق داغیست که تا مرگ نیاید نرود
هر که بر چهره از این داغ نشانی دارد
آورده:
دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی
آری آری سخن عشق نشانی دارد
علی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۹ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۱۶۸ - هنگام عبور از مداین و دیدن طاق کسری:
واقعا فوق العاده ست این شعر!!!آدم رو به حال و هوای دیگه ای میبره و این شعر خیام رو هم یادآور میشه:
آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو
بر درگه او شهان نهادندی رو
دیدیم که بر کنگره اش فاخته ای
بنشسته همی گفت که کو کو کو کو؟!
افسوس از ایرانشهر...افسوس
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۹ ماه قبل، چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۹: