گنجور

حاشیه‌ها

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۳۴ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

ز بس کز دامن لب شِکر افشاند ...

شکر دامن به خوزستان برافشاند: ۱ - سیاحت کردن سفر کردن جلای وطن کردن ۲ - ترک کردن اعراض کردن .

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۲۹ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

برون پرده فرهاد ایستاده میان درْبسته و بازو گشاده

برون پرده: بیرون حرمسرا

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۲۹ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

رقیبان حرم بنواختندش به واجب جایگاهی ساختندش

رقیبان: مراقبان نگهبانان

به واجب: شایسته.  به واجب جایگاه: ترکیب وصفی مقلوب

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۲۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

به شادروان شیرین برد شادش به ...

شادروان . [ دُ ] (اِ مرکب ) معرب آن شادروان [ دَ / دِ ] و شاذروان . (دزی ج 1 ص 715). پهلوی شاتوروان . (فرش ). (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). پرده ٔ بزرگی را گویند مانند شامیانه و سراپرده که پیش در خانه و ایوان ملوک و سلاطین بکشند.

به رسم خواجگان...: در قدیم افراد بر اساس مقام و منزلت در دربار جایگاه و نوع حضورشان مشخص می شد بر دست راست نشستن نشان دهنده بالاتر بودن مقام بود در مقایسه با کسی که در دست چپ می نشست و روی زمین نشستن مقام پایین تری محسوب می شد از کسانی که بر صندلی یا همان کرسی می نشستند  صدر نشینان هم مقام بالاتری داشتند از ذیل نیشنان یا آستانه نشینان(پای ماچان نشینان) بعضی هم اجازه نشستن نداشتند و باید سرپا می ایستادند. ناصرخسرو در ذم شعرای درباری می گوید: تو برپایی آن جا که مطرب نشیند    سزد گر ببری زبان جری را

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۱۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

شود مرد از حساب انگشتری‌گر ...

اگر حساب کنی همه کس می تواند انگشتر بسازد اما از موم و گل؛ نه از فلزات سخت. انگشتری ساختن از آهن و طلا کار هر کسی نیست و استادکار می خواهد

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۱۴ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

به صنعت سرخ گل را رنگ بندد به ...

نقش چین: چین به نقاشی معروف بوده است رجوع کنید به حکایت مسابقه رومیان و چینینان در مثنوی و در منطق الطیر گذشتن سیمرغ از بالای چین و افتادن پر او در چین: ابتدای کار سیمرغ ای عجب جلوه‌گر بگذشت بر چین نیم شب در میان چین فتاد از وی پری لاجرم پر شور شد هر کشوری هر کسی نقشی از آن پر برگرفت هر که دید آن نقش کاری درگرفت و حافظ: نقشش بحرام ار خود صورتگر چین باشد.

آهن مجاز با علاقه جنس از تیشه

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۰۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

به تیشه چون سر صنعت بخارد ...

زمین را مرغ بر ماهی نگارد: را فک اضافه است. بر ماهی ای که زیر زمین است نقش پرنده می کشد.(طبق باور عامیانه زمین روی شاخ های گاوی است و آن گاو بر پشت ماهی ای قرار دارد.)

سر صنعت بخارد استعاره دارد.

صنعت: هنر نمایی

شهناز ولی پور هفشجانی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۹:۰۳ دربارهٔ نظامی » خمسه » خسرو و شیرین » بخش ۵۳ - آغاز عشق فرهاد:

به وقت هندسه عبرت‌نمایی مجسطی‌دانِ اقلیدس‌گشایی

عبرت نمای:یکی از معانی عبرت شگفتی است اینجا عبرت نمای یعنی شگفتی ساز

مجسطی:(مِ جَ) [ یو. ] (اِ.) سونتاکسیس ماثماتیکا یا مجموعة ریاضی ؛ رساله ای است در نجوم تألیف کلاودیوس بطلمیوس - 150 - ق . م . - که بعدها توسط شارحین صفت عالی «مگستیه » یا «مجسطی » به آن داده شد.

اقلیدس . [ اُ دِ ] (اِخ ) ابن نوقطرس بن برنیقس ریاضی دان و منجم و فیلسوف مشهور و متبحر در علم هندسه است که بصاحب جومطریا شهرت یافته و کتابی بهمین نام در هندسه تألیف کرده است که بزبان یونانی آنرا اسطروشیا خوانند و معنی آن اصول هندسه است . حکیمی است اصلا یونانی که در صور شام سکونت و به صنعت نجاری اشتغال داشت . وی تبحر فوق العاده ای در علم هندسه داشت . (اخبارالحکماء از معجم المطبوعات ). اقلیدس بمعنی کلید هندسه است چه اقلی بزبان یونانی بمعنی کلید و دس بمعنی هندسه . اقلیدس را بکسر همزه و فتح دال نیز گفته اند. (از برهان ). بعضی گویند اقلیدس بضم همزه نام مصنف کتاب است و بکسر همزه نام خود کتاب .(از حاشیه ٔ تجرید). وی در اسکندریه زندگانی میکرد ودر 323 ق . م . متولد شد و در 283 ق . م . وفات کرد. (ناظم الاطباء). از تألیفات او است : 1 - کتاب اسطقسات در هندسه . (مفاتیح العلوم خوارزمی ). 2 - اقلیدس . کتابی است در حکمت و هندسه که بنام خود مؤلف مشهور شده است . (مؤید) (برهان ) (آنندراج ). 3 - کتاب ظاهرات الفلک بتحریر خواجه نصیرالدین طوسی . (کشف الظنون ). 4 - کتاب المناظر بتحریر خواجه نصیرالدین طوسی مشتمل بر شصت وچهار شکل . (کشف الظنون ). 5 - کتاب المعطیات فی الهندسه بتعریب اسحاق و اصلاح ثابت و تحریر خواجه نصیرالدین طوسی مشتمل بر 95 شکل . (کشف الظنون ) :
گاه چون اشکال اقلیدس سر اندر سر کشد
گاه چون خورشید رخشنده ضیاگستر شود.

کوروش در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۸:۳۳ دربارهٔ سعدی » مواعظ » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۴۷:

سرو روان درسته نه سر روان خود سعدی هم بارها هم به سرو روان اشاره کرده

یوسف شیردلپور در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۷:۵۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۷:

دواجرای متفاوت هریکی ازدیگری سر تر

توسط استاد بی بدیل شجریان 

یکی گلهای تازه 147

وغوغای عشق بازان که غوغاییست براستی نام ویاد شاعران وادبیات پارسی باوجود موسیقی دانان وخواندگان وبویژه شجریان زنده وجاودان شد روحشان شاد خسرو آواز💕🙏

 

 

یوسف شیردلپور در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۷:۴۶ دربارهٔ طبیب اصفهانی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۴۵ - نوایی:

گلهای تازه 147 بااجرایی حیرت انگیز از خسروآواز استاد شجریان

بیت هفتم چققققدر پرمعناست بنازم به بزم محبت  که آنجا

گدایی به شاهی مقابل نشیند، 

ببینید محبت به  خود به همنوع به

وبه پیرامون به وعجبا که حتی به حیوانات چه ها که نمیکند؟ 

آه که چه کم رنگ شده این روزها و بجای محبت خشم و نفرت وجاه طلبی وزیاده خواهی وزندگی فانتزی وسرعتی سر سام آور رخنه کرده دروجود اکثر ماها بااین سرعت که معلوم نیست تا ناکجا خواهیم رفت؟!؟ 🤔

فقط یک نکته جالب اینکه شروع بیت اول غمش درنهان خانه دل نشیند

درحالی که موقع خوانش شعر واجرای خوانندگان  غمت در نهان خانه دل نشیند میخوانند 🙏

 

سعید در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۵ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۰۰:۱۳ دربارهٔ کلیم » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۵:

وقتی برای مدتی طولانی در یک محیطِ تاریک مانده باشیم اگر از دلِ روزنه‌ای نور بر ما بتابد چشمانمان اذیت میشود و احتمالا دستانمان را مقابل صورت می‌گیریم که تابش نور ما را رنجیده خاطر نکند

در بیت آخر این غزل زیبا ، کلیم همین تصویر را ترسیم کرده است

گویی آنقدر فضای دنیا را تیره و تاریک می‌بیند که اگر گه گاه نوری هم می‌رسد چشمانش را آشفته می‌کند

کنون از روشنایی دیده‌ام آشفته می‌گردد

کلیم از بس سیه روزی درین ماتم‌سرا دیدم...

 

 

وحید پرتوی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۲۰:۵۳ دربارهٔ نظامی » خمسه » اسکندرنامه - بخش اول: شرف‌نامه » بخش ۶ - در حسب حال و انجام روزگار:

کلمه حلال در بیت آخر بسیار جای سخن دارد و نقطه نظرات فراوان و البته متنوعی در باره این کلمه است.

ولی به نظر بنده و با توجه به ابیات قبلی قولی که حلال را در معنی همسر میداند صحیح می نماید

محمدرضا هِدا در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۹:۱۶ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » ترکیبات » گلهٔ یار دل‌آزار:

به نام حضرت دوست؛

ایام؛ به کام همه عزیزان ؛

و چه تقریر ها و عشق ها روایاتی؛ درپسِ پرده ی این شعر بود؛ 

چه نرسیدن ها و اشک ها و گریه ها؛

و چه بوسه هایی که به سرانجام نرسید.

سنی ندارم و در اثنای جوانی ام؛

و ترس؛

ترسِ نشدن و به مقصد نرسیدن عشقِ چند ماهه‌مان؛ 

با خواندن دنیایِ در قفایِ این شعر؛ دوچندان شد؛

کسی نمیداند ایا همان خواهد بود  این عشق یا نه؟

اما ؛ عاشقی؛ زیباترین خطای آدم بوده و بس ...

تردیدِ سیبِ عشق؛ 

و کمینِ ابلیسِ بر تلبیس؛

اما ؛

ریشه های ما با خاک

ساقه های ما به نور میرسند.

ما رشد خواهیم کرد...

زمستانِ سرد به بهار خواهد رسید ‌‌..

حوِّل حالنا الی احسن الحال؛

صفایی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۸:۴۰ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » داستان سیاوش » بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه:

چنانچه سرخه به راستی از کردار افراسیاب ناخرسند بود و از کشته شدن سیاوش اندوهگین ، می بابست تن به جنگ نمی داد و تسلیم‌می شد . نه اینکه پس از اقدام به نبرد و شکست و اسارت ، عجز و لابه کند!

اما بعد ... چگونه می شود از میان اینهمه فرزانگی و حماسه و دلیری ، تنها یک گوشه ی ناروا  آن هم در جایگاه انتقام  را بر گرفت و بیرون کشید ، نشان از بی فرهنگی و داعشی بودن ملتی!

به راستی که فقط فارسی سخن گفتن نشانه ی ایرانی بودن نیست. محک ، شاهنامه است.

محمدامین در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۶:۵۷ دربارهٔ شیخ بهایی » کشکول » دفتر پنجم - قسمت دوم » بخش پنجم - قسمت اول:

سلام و درود

«طرفه مجنونی است» را توضیح و تشریح بفرمایید!

نیشتر در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۶:۱۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵:

دربیت ششم منظور از "کتان" روغن کتان است که قدما در چراغ بجای نفت و گاز از آن استفاده میکردند متشکرم

محمد باقر حسینی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۲:۰۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۱۵ - فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع:

بیت ۲۱ رو از بنده از دهان یکی از مشایخ اهل حق سلسله گنابادی به این صورت شنیدم که

از هزاران تن یکی تن صوفی اند

مابقی در سایه ی او میزیند

البته از چند شخص دیگری هم که متصل بودن به دریای تصوف هم اینگونه شنیدم

پوریا ملکی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۱:۴۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۲۴:

سلام و احترام. دوستان گرامی میشه لطفا یه نفر غزل رو تفسیر کنه!؟

برگ بی برگی در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۴ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۱۱:۴۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۶:

ساقی بیا  که یار ز رخ پرده برگرفت

کار چراغ خلوتیان باز درگرفت 

این غزل زیبا پس از غزل ۸۵ که فراق و هجران را بیان می کند آمده و وصال را به تصویر می کشد ، خدا ، زندگی یا انسان کامل همان ساقی ست که انسانِ عاشق را با  جامهای شرابِ عشق سیراب نموده است و اکنون حافظ یا عاشقی که دلش به عشق زنده شده ، با شعف و شوق بسیار ساقی را فرامی‌خواند تا ثمره و دستاورد کار خود را مشاهده کند و ببیند که چگونه آن یار سفر کرده بازگشته ، پرده از رخسار افکنده و حجابها از میان برداشته شدند ، با این حضور و بازگشت یار ، یا در واقع بازگشتِ حتی یک انسان به اصلِ خود است که کُل کائنات و هستی دست افشانی نموده و خداوند به ملائک و فرشتگانی که انسان را فساد کننده در روی زمین می دیدند نگاهی معنا دار می کند ،‌ یعنی ببینید آنچه را شما نمی دانستید و من به آن عالم بودم ، پس‌ بار دیگر چراغ و کار و بارِ خلوتیان مقرب و غیر مقرب بالا می گیرد و منظور خداوند از آفرینش انسان که زنده شدنش به خود در انسان و قالب جسم است را در می یابند و بر سعی و کار خود در کمک به دیگر انسانها برای رسیدن به همین‌ منظور مصمم تر می شوند . در غزلی دیگر میفرماید:

مست بگذشتی و از خلوتیان ملکوت / به تماشای تو آشوب قیامت برخاست 

آن شمع سر گرفته دگر چهره بر فروخت 

وین پیر سالخورده جوانی ز سر گرفت 

حافظ در غزل پیشین در باره این مطلب سخن گفت که انسان از جنسِ جانان و از عالم معناست پس در بدو تولد و حتی در رحم مادر نیازمند تنیدن ِ خویشِ جدیدی بر مبنای تشخیص نیازمندی های جسمانی بر روی خویشِ اصلی ست تا امکانِ بقا و ادامه حیات در این جهانِ ماده برای وی فراهم گردد و پس از گذشت چند سال بار دیگر خویشِ درخدمت تن به حاشیه رفته و خویشِ اصلی بازگشته ، کنترل امور انسان را در همه ابعاد بر عهده گیرد ، در اینجا نیز‌شمع را که نماد عقل و خرد انسان است برای تمثیل آورده ، می فرماید خویشِ تن یا شمعِ خرد که دارای سرِ ذهنی شده و بر مبنای آن کار می کند  پس از دوران نوجوانی دیگر خوب نمی سوزد و دود می کند ، دودی که جهان را قضاوت کرده و اتفاقات را به خوب و بد تقسیم می کند که نتیجه اش تولید درد است ، سر علاوه بر معنی فتیله شمع به معنی سر و عقلی که فقط با ذهن کار می کند نیز اشاره دارد ، انسان می خواهد بر مبنای همان خرد نصف و نیمه یا عقل جزوی امور خود را بسامان کند که گاه موفق می گردد ولی غالبن ناکام می ماند ، اما با بازگشت آن یار سفر کرده است که شمعِ خرد و عقل زندگی سر گرفته می شود ( عقلی که از ذهن و توهم آزاد می شود)  تا بخوبی بر همه ابعاد وجودی انسان پرتو افروزی کند ، در مصرع دوم می‌فرماید انسانها باید در آغاز نوجوانی یار و خویشِ اصلی خود را بخواهند و به او زنده شوند ، اما تقریبآ همه انسانها با جهل خود  در این کار اهمال می کنند تا بوسیله انواع دردها پیر و پژمرده شوند ، پس از آن است که تعداد کمی از انسانها در جستجوی علتِ اینهمه درد برآمده و با راهنمایی ساقی و دریافت می ِ خرد و آگاهی ، یارِ گمگشته خود را طلب می کنند ، چه بسیار جوانانی را می شناسیم که لبریز از درد هستند ، کینه توزی ، پرخاشگری و خشم دارند ، از زندگی نومید و طلبکار هستند ، سپس به افیون و مشروبات الکلی پناه می برند تا انواع دردهای خود را بطور موقت فراموش کنند ولی در حقیقت افسرده و پیر  بنظر می رسند ، اما آن یار سفر کرده با حضور خود دل انسان را به عشق زنده می کند ، موجب شکوفایی دگرباره او می‌گردد ، پس انسان جوانی را از سر می‌گیرد .

آن عشوه داد عشق ، که مفتی ز ره برفت 

وان لطف کرد دوست که دشمن حذر گرفت

حافظ ادامه می دهد پس از ایجاد طلب در انسان برای بازگشتِ یار گمگشته اش ، بر سر راهِ این حضور موانع بسیاری بودند از جمله مفتی ، یعنی راهنمای دروغینی که با فتواهای ذهنی و توهمی خود مانعی بود برای این بازگشتِ شکوهمند ، اما عشوه یا حرکات و اشاراتِ عشق یا زندگی و خداوند بود که حافظ یا انسانِ عاشق را هوشیار نموده و او رندانه از مانع مفتی و زاهد و واعظ رهایی یافت و راه برای حضور باز شد ، مانع دیگر دشمن است که همان خویشِ در خدمت تن است،  خویشتنِ توهمی انسان که در آغاز صرفآ وظیفه اش آشنا کردن انسان با جهان ماده بوده است کم کم خود را به عنوانِ خویش و جنسِ اصلی انسان جا زده و با شمع و خردِ سر سوخته و ناقص خود انسان را اداره می کند و به جهت همین ناقص بودن خود است که دوستی وی تبدیل به دشمنی شده و سرسختانه به هیچ وجه قصد جدا شدن از انسان را تا نابودی کاملش ندارد ، اما انسان عاشقی چون حافظ با لطف و عنایت خداوند بر این دشمن فایق شده و موجب حذر و دور شدنش از سر راه معشوق و یار می گردد .

زنهار از آن عبارت شیرین دلفریب 

گویی که پسته تو سخن در شکر گرفت 

اما با رهایی انسان از باورها و مفتی ها و همچنین بر حذر و کنار رفتنِ خویشتنِ توهمی یا دشمن و بازگشت معشوق و یار یا خویشِ جانان و پس از دست افشانی و پایکوبی خلوتیان همه چیز پایان نیافته و همچنان خطرات حتی انسانی که دلش به عشق زنده شد است را تهدید می کند ،‌یعنی دشمن بیکار ننشسته و از راه دیگری وارد می شود ، پس حافظ هشدار داده،  می‌فرماید زنهار و دوری کن از اینکه پندار کمال یافته و خود را دانا و کامل تصور کنی و گمان کنی (بگویی) هرچه بیندیشی و هر سخنی را که بیان کنی شکرین است و سخنِ زندگی ، این عبارت (مصرع دوم ) بسیار شیرین و دل فریب است ، یعنی فریبِ پندار کمال نیز در آغاز به مذاق خوش می آید اما از آن حذر کن ، هستند عاشقانی که سخن حق و شیرین هم بر زبان می رانند اما از اینکه آنان را استاد خطاب کنند و با تایید برای آنان دست بزنند نه تنها دلگیر نمی شوند بلکه از آن استقبال نموده و از شِکرش لذت می برند که این امری ست بسیار خطرناک برای ادامه راه عاشقی و حافظ در این رابطه هشدار میدهد. 

بار غمی که خاطر ما خسته کرده بود 

عیسی دمی خدا بفرستاد و برگرفت 

پس انسانی که سالهای متمادی بار غمِ دردهای ذکر شده را بر دوش کشیده و آنها را تحمل می کرده ، اکنون که زخم خورده ( خسته ) از دردها شده و خاطر یا روح و روانش را خسته و درهم کوبیده است ، با خواست خود و دریافت می و شرابِ عشق از ساقی و عشوه و لطفِ عشق یا خداوند ، عیسی دمی که همان یارِ سفر کرده و گمگشته انسان است را بار دیگر باز می گرداند تا با دم مسیحایی خود او را از دردها آزاد نموده ،‌ به خود زنده کند و آن بار سنگینِ غم و اندوه را از دوش او بر گیرد. 

هر سرو قد که بر مه و خور حُسن می فروخت 

چون تو درآمدی ، پی‌ِ کاری دگر گرفت 

پس‌از آنکه آن ماه روی به نحوی که حافظ در ابیات قبل به آن پرداخت از رُخ پرده برگرفت و خود را بر عاشق نمایاند سرو قدانی که بر ماه و خورشید جلوه گری و حُسن فروشی می کنند ، در پیِ کار دیگری خواهند رفت ، سرو قدان بیشتر از القای معنی زیبا رویانِ بلند قامت ، تداعی کننده همه جذابیت های این جهانی از قبیل ثروت ، مقام ، نیرو و جوانی ، شهرت و اعتبارهای ساختگی ، باورهای تقلیدی مذهبی و سیاسی ، و امثال آن هستند که برای انسان دور از دسترس بنظر می رسند و ما همه عمر را در آرزوی دستیابی به آن چیزها تلف می کنیم ، اما زین پس حُسن فروشیِ چنین سرو قدانی هیچگونه کشش و جاذبه ای برای عاشقی که به وصالِ معشوق حقیقی رسیده است ندارد ،‌ پس‌آنان به ناچار می روند تا دام را بر مرغی دگر نهاده و در بندش کنند .

زین قصه هفت گنبد افلاک پر صداست 

کوته نظر ببین که سخن مختصر گرفت

هفت گنبد افلاک یا هفت آسمان کنایه از کُل کائنات و هستی ست ، و کوته نظر یعنی کسی که افق دید محدودی دارد ، حافظ می‌فرماید این قصه که داستان زندگی‌همه انسانها ست و او در قالب این غزل بیان نموده است را ذره ذره گیتی با صدای بلند بیان می کنند (یا اگر با فتحه ص بخوانیم ، بازتاب می دهند ) یعنی بر درستی و اهمیتِ این قصه صحه می گذارند ، در غزلی دیگر میفرماید: فریاد حافظ این همه آخر به هرزه نیست / هم قصه ای غریب و حدیثی عجیب هست ، اما کوته نظرانی هستند که اینچنین سخن های ارزشمند و بزرگی را خفیف ، مختصر و سطحی دیده و بر مبنای ذهنیتِ شمعِ دارای سرِ خود آنها را تفسیر به رای و میل باطنی می کنند . بسیاری نیز در دوگانگی غریبی گرفتار شده اند ، که برخی مانند کسروی با بغض کامل و در حالیکه دین را افیون و فاقد هرگونه نکته مثبت و مفیدی برای بشریت می دانند بکلی حافظ و سایر بزرگانی از این سرزمین را که آثارشان نشأت گرفته از قرآن است نفی و انکار می کنند و تکلیف خود راروشن نموده اند ، اما گروهی دیگر از کوته نظران حافظ را عشرت طلبی می دانند که گهگاه نیز غزلهای عارفانه سروده است ! آنها که نمی‌ توانند بزرگی حافظ را در همه عرصه ها نادیده بگیرند  نسبت به ابیاتی که به روشنی بهره گیری از دولتِ قرآن را ذکر می کند و همچنین به عرفانِ حافظانه حساسیت دارند و با تعصب و دلیل های غیر منطقی و حتی جعل معانی آن ابیات را بی اهمیت دانسته و مختصر می گیرند ، اشتباه آنان در این است که عرفان را مساوی با دین و مذهب دانسته و بدون تحقیق و مطالعه ،‌ صرفآ بدلیل دین گریزی ، هرگونه پیغام و بیتی که بوضوح  مربوط به دین و قرآن بوده و غیر قابل تفسیر به غیر آن است را بر نمی‌تابند ، اما واقعیتی ست که حافظ از هر مکتب و مسلکی شراب نابش را نوشیده و دُرد ها ، سموم و خرافات زاهدانه اش را بدور ریخته و به زیباترین فرم‌های ادبی چنین شراب های صاف و خالصی را خلق و به عاشقانش می‌نوشاند ،  بسیاری از عرفای جهان در اقوام و ملل دیگر نیز ظهور یافته اند که همچون حافظ خود را محصور در مذهب ننموده اند ولی پیغامهای معنوی را در راستای تعالی همه ابعاد انسان از دلِ مذهبِ و باورهای قوم خود بیرون آورده و منتشر نموده اند ، پس وارثان آن آثار بدون تعصب و قضاوتهای کوته نظرانه ، بزرگان قومشان را همانگونه که هستند ستایش کرده و پیغامهای زندگی بخش و انسان سازِ آنان را فارغ از تعصب و حساسیت نسبت به منشأ  آن اثر ترویج می کنند .

حافظ تو این سخن ز که آموختی ؟ که بخت 

تعویذ کرد شعر تو را و به زر  گرفت

حافظ بارها تأکید نموده است که اینگونه قصه هایی را که قصه زندگی انسان است از خداوند یا زندگی آموخته است و در باره این غزل نیز اینچنین می‌باشد . در مصراع دوم تعویذ یعنی دعاهایی که در قدیم برای مصون بودن خود ‌یا عزیران از چشم زخم و گزند حوادث بصورت گردنبند یا امثال آن به خود آویخته و یا سنجاق می کردند  ، بخت یا بخت بیدار همان اصل زندگی ست که بیان کننده اصلی قصه می باشد ، پس‌حافظ می خواهد آن خرافات را رها کنیم و این ابیات و قصه های سرنوشت ساز که همچون زر ارزشمند است را بهترین دعا می داند که انسان باید آویزه گوشِ خود و به آن عمل کند  تا از هرگونه گزندی در امان بماند و آنگاه است که او می تواند از سرو قدان و چیزهای جذابِ این جهانی بهرمند گردد و آسیبی هم نبیند .

 

 

 

 

۱
…
۱۳۹۷
۱۳۹۸
۱۳۹۹
۱۴۰۰
۱۴۰۱
…
۵۸۵۶