شهاب پرویزی در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۵۳ در پاسخ به عباس دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۵۸ - مثال رنجور شدن آدمی به‌وَهم تعظیم خلق و رغبت مشتریان به‌وی و حکایت معلم:

هر کسی از ظن خود شد یار من 

حمید نورمحمد در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۵:۳۸ دربارهٔ نجم‌الدین رازی » مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد » باب سیم » باب سیم در معاش خلق:

شیخ نجم الدین رازی رحمة الله

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۴:۰۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶۱:

قیل و قال: گفت و شنید، مباحثه. قال و قیل تعبیری است از ترکیب دو فعل معلوم و مجهول عربی، قالَ به معنی «گفتن» و قیلَ به معنای «گفت». در زبان اهل مدرسه و صوفیان، به معنای جرّ و بحث بی¬نتیجه به کار رفته است. [چون در علومِ رسمی اساس بر نقلِ قول از استاد و پیشینیان است، مجموعة معارفِ رسمی و علومی را که از طریقِ استاد و کتاب توان آموخت «علمِ قال» می¬نامیده¬اند. در مقابل، معرفتِ حاصل از اشراقِ صوفیانه «علمِ حال» نامیده¬اند. سنایی در نکوهش اصحاب قال می¬گوید: «بس کنید آخر مُحال، ای جملگی اصحابِ قال / در مکان، آتش زنید ای طایفة ارباب حال»]

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۴۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۹۵:

+ تمامی تکیة مفهومی ابیات، بر روی واژة «سماع» است که در اینجا، ردیف واقع شده و گویی شاعر، تمام شعر را حول این واژه سروده است. مولانا خود را ملزم می¬کند علاوه بر اینکه، در محور همنشینی، کلمات، هم¬آوا با ردیف «سماع» باشند، اندیشه و محتوای حاکم بر غزل نیز، حول محور همین موضوع شکل بگیرد. از طرف دیگر، ملزم بودن شاعر، به آوردن ردیف در غزل، باعثِ خلقِ مضامین، ترکیبات، تشبیهات، استعارات جدید و... نیز می¬شود (مانند بوستانِ سماع، آسمانِ سماع و ... دهانِ سماع)، در اینجاست که ذوق و تخیّل شاعر، مجال جولان و خودنمایی می¬یابد.

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۴۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۶۵:

2. هر لحظه اختیاری: یعنی اختیار و استطاعت انجام کارها را او لحظه به لحظه و نو به نو در آدمی می¬آفریند. پرسشی که میان اشاعره و معتزله منشأ جدال¬ها و بحث¬ها بوده است این است که: استطاعتی که آدمی برای انجام دادن کارها در خود می¬یابد و آن استطاعتِ آفریدة حق تعالی است، آیا قبل از انجام فعل در آدمی موجود است یا مقارن انجام فعل در آدمی پدید می¬آید. متکلّمان‌ در اینکه‌ استطاعت‌ انسان‌ موهبتی‌ است‌ که از طرف خداوند به انسان می‌رسد، حرفی‌ ندارند، امّا سخن‌ اینجا است‌ که‌ خداوند چگونه‌، و در چه‌ زمانی‌ این‌ نیرو را به انسان می‌دهد؟ به عقیده معتزله که طرفدار‌ اختیارند، خدا از زمان‌ به‌ دنیا آمدن انسان،‌ استطاعت‌ را بخشیده‌ است‌ و انسان‌ تا پایان‌ عمر همه کارهایش‌ را با این‌ نیرو انجام‌ می‌دهد؛ یعنی‌ استطاعت‌ پیش‌ از فعل‌ حاصل‌ است ‌. به عقیدة اشاعره و ماتریدیه که قایل به نوعی جبر و «کسب»اند، علاوه بر اینکه خداوند متعال‌ از زمان‌ ولادت ‌انسان به او قدرت‌ عمل‌ کردن‌ بخشیده‌ است‌، برای‌ هر فعل‌ در زمان‌ آن در آدمی‌ قدرتی‌ می‌آفریند که‌ او را شایسته انجام‌ دادن‌ آن‌ کار خاص‌ می‌سازد . اینکه مولانا از اختیاری نو به نو سخن می¬گوید که همة اختیارها را در خود می¬شکند نظرش به «استطاعتِ مَعَ الفعل» است

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۲۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۶۳:

1. مستانه شد حدیث: سخنانش بسان مستان شد. پیچیده شد زبانش: طرز تکلّمش از روانی دور شد. زبان از آن¬جا که قاصر از انتقال حقایق است، در رویارویی با عوالم مستی پیچیده و پریشان می¬شود.

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۱۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۶۶:

+ وحدت و تشکّل موضوعی که بیشتر شاعران ما از جمله سعدی و حافظ فاقد آنند، از مشخصّه¬های شعر مولانا و بیان¬گر این امر است که مولانا یک خطّ فکری را در طول غزل پی¬می¬گیرد و از آغاز تا انجامِ غزل تجربه¬ای واحد ارائه می¬شود و هر بیتی در واقع دنبالة بیت پیش است. مولانا در آثارش، در بارة امکان شناخت خدا، با آوردن تمثیل¬های پرمعنای عرفانی، دو نگرش متفاوت تنزیه¬گرا و تشبیه¬گرا را مطرح می¬کند. او در نگرش تنزیهی خود، عقل آدمی را عاجز از شناخت ذات و صفات خدا می¬داند؛ در حالیکه در نگرش تشبیهی، وجود خدا را برای انسان از طریق آثار و نشانه¬های او، قابل تعریف می¬داند. عاجز بودن عقل بشر در شناخت خدا برای مولانا موضوعی در خور توجّه بوده است. از نظر وی ذات و صفات خداوند قابل مقایسه با هیچ موجودی نیست تا بتوانیم از راه مقایسه خدا را بشناسیم. این غزل ناب مولانا، یادآور این سخنان عبدالجبار النِفرَّی از صوفیان قرن چهارم در کتاب المواقف و المخاطبات است: «از تلاش و همِّ خویش باید بیرون آمد. این همان حالِ محو، بی¬خودی، بی¬تلاشی، جهل و مردگی از بشریّت خویشتن است. اتّصال و نظارة خداوند مستلزم انقطاع از ماسوی، خلوت دل و جمعیت خاطر است چون حضور غیر خدا را برنمی¬تابد ... آنچه نمی¬دانی سعی مکن که بدانی و آن را میاموز، تو نزد منی و نشانة نزد من بودن این است که در برابر علم و معلوم حجاب جهل دربرگیری چنانکه من در حجاب جهل پوشیده شده¬ام.»

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۰۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۵۱:

1. رسیدن: حق داشتن، سزاوار بودن. طعنه زدن: سرزنش کردن، ملامت کردن. گوشه و کنایه زدن. گُلِ تر: گل تازه، کنایه از عارض خوبان. 2. سزیدن: سزاوار بودن، درخور بودن، شایسته بودن. قرصِ قمر: قرص ماه. 3. شهِ عقل: عقل کلّی. کمر خدمت بستن: به چاکری ایستادن، بندگی کردن. 4. زنگیِ شب: سیاهی شب. تیغ کشیدن: سر بر زدن. هیبت: شکوه و بزرگی. سپر افکندن: تسلیم شدن. 5. عُطارِد: کوچک¬ترین سیارة منظومه شمسی و نزدیک¬ترین سیّاره به خورشید. قدما عطارد را سیاره¬ای می دانستند که در فلک دوّم قرار داشت و آن را دبیر فلک می¬نامیدند. دایره و پرگار: مولانا برای باز نمودن واژة حیرت از دایره و پرگار برای تجسّم سرگردانی استفاده می¬کند. محرم نبودن: کسی که رازدار نباشد و به او اعتماد نتوان کرد. سرِ چیزی نداشتن: قصد و خواست انجام کاری را نداشتن. 7. زبردست: توانا، زورمند. 8. شمردن: گفتن، بازگو کردن، سخن راندن.

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۲:۲۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۴۷:

+ مولانا سرچشمة خوشی¬ها و ناخوشی¬ها را درونی می¬داند و نه بیرونی: «راهِ لذّت از درون دان، نز برون / ابلهی دان جُستنِ قصر و حسون» (مثنوی، 6/3420) او می¬گوید منبع جمیع خوشی¬ها دل و ضمیر آدمی است؛ و این ضمیر اوست که سایه و آثارش را بر اشیا و امور خارجی می¬اندازد، و باعث مطلوبیّت آنها می¬شود. و بر این باور است که می شایستة محبوسان غم است؛ نه شایستة کسی مانند او که «بی¬چونِ خویش» است؛ و از می خوش¬دل¬تر!

رضا از کرمان در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۲:۲۴ دربارهٔ سعدی » گلستان » دیباچه:

سلام 

گبر وترسا وظیفه خور داری 

بنده علیرغم تمام احترامی که به کلام جناب سعدی قائل هستم ولی همیشه از این مصرع ایشان خرده میگرفتم که چگونه یک فردی مثل سعدی  که دارای خصیصه عرفانی و حالات  صوفی گری است میتونه بگه که اعتقاد من ودین من  به سایر ادیان ، اعتقادات و مذاهب دیگر  رجحان داره تا چندی پیش این مساله رو در قرآن پیدا کردم آیه 17 سوره مبارکه حج میفرماید  (البته بین اهل ایمان ویهود وستاره پرستان ونصاری وگبر و آنانکه به خدا شرک آورند محققا روز قیامت میان آنها جدایی افکند که او بر احوال همه موجودات عالم گواه است)  وجالب اینه که در چند آیه بعد یعنی آیه شماره34 از همان سوره خداوند میفرمایند ( ما برای هر امتی شریعت ومعبدی مقرر فرمودیم تا به ذکر نام خدا پردازند....) وباز در جای دیگر سوره بقره آیه 62 خداوند میفرمایند (محققا هر مسلمان ویهود ونصاری وستاره پرست که از روی حقیقت ایمان بخدا وروز قیامت آورد وعمل شایسته کند از جانب پروردگار به اجر وصواب رسند  وهیچگاه بیمناک واندوهگین نخواهند بود ) که البته شاهد از این دست در قرآن زیاد هست که موجب اطاله کلام میشه ولی با توجه به همین چند آیه متوجه پارودکس ودوگانگی مطلب میشیم  اگه قرار بود همه دارای یک آیین باشند نیاز به مبعوث شدن پیامبران مختلف نبود واگه همه پیامبران دارای رسالت واحد هستن پس دیگه رجحان داشتن یکی بر دیگری بجز اختلاف وتعصب های مذهبی وافراطی گری چه حاصلی میتونه داشته باشه  جالبتر اینکه همین کتاب آسمانی در اولین آیه خود را راهنمای پرهیزکاران معرفی میکنه ودر آیه چهارم یکی از صفات پرهیزکاران را اینگونه عنوان میفرماید(وآنانکه ایمان آرند به آنچه خدای به تو وبر پیغمبران پیش از تو فرستاد و آنها خود به عالم آخرت یقین دارند) حالا با تمام این تفاسیر به من حق میدهید که میگم چطور جناب سعدی علیه الرحمه میتونه زردشتیان ومسیحیان را دشمن خدا معرفی کنه  وباز هم باید بگم که در همین قرآن خداوند  تامین روزی کلیه بندگان ومخلوقات را بر خود فرض میدونه وهیچ پیش شرطی برای اون قرار نداده حالا ایشان با این مصرع حتی بر خدا هم خرده گرفته که چرا به این قوم روزی میدی خلاصه عجیبه وقابل تامل من که این نتیجه رو گرفتم که هر کلام از هر شخص نمیتونه کاملا از مصادیق حق باشه ونیاز به تعقل داره  کلام خودم رو باز با آیه 17 و 18 سوره مبارکه زمر تمام میکنم آنجا که خداوند میفرمایند(و بشارت بده بندگان مرا ،آنانکه چون سخن حق بشنوند نیکوتر آنرا عمل کنند  وآنان هستند که خدا آنان را به لطف خاص خود هدایت فرموده  وهمانان خردمندان عالمند.)   از ترجمه آقای الهی قمشه ای 

شاد وخرم باشید.  

علی در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۱:۴۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰:

سلام

من فکر می کنم حافظ  در طلیعه این غزل و همان مصراع آغازین خواسته یا ناخواسته نکته ظریف و ملیحی را بیان کرده است . آنجا که می گوید دوش از مسجد سوی میخانه آمد پیر ما و  مثلا نمی گوید «رفت آن پیر ما » . و گویی شخص گوینده می خواهد بگوید که ما هم خیلی وقتها این کار را انجام می دادیم ولی چشم و امید دلمان آن پیر و مرشد بود که به جای اینکه ما بیشتر به سیره او برویم و همرنگ او شویم ، او شب گذشته همچو ما شده است و از مسجد به محلی که ما بودیم (میخانه) آمد . حالا باید چه تدبیری اندیشید ؟ 

سام در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۱:۰۹ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب سوم در فضیلت قناعت » حکایت شمارهٔ ۲۷:

بر مبنای این حکایت سعدی فیلمی ساخته شده بنام رانده شده (۱۳۶۸) با بازی رضا رویگری در نقش پسر نااهل قصه سعدی

عین فرزین در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۵۸ دربارهٔ عطار » پندنامه » بخش ۴۳ - در بیان آن که از دو کس احتراز می‌‬باید کرد:

درود! آیا «نود» به معنای سختی و بلاست یا معنای دیگری مثلاً «رویارویی با» دارد؟

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۲۱:

11. اخوان صفا/ اخوان الصفا: مجازا دوستان یکدل، صوفیان. اشاره به جمعیّتی سرّی فلسفی و عرفانی که در قرن چهارم هجری قمری در بصره و بغداد تشکیل یافت، و هدف و مرام آن ترویج اخوّت و صفا بین مردم و رفع اختلاف فکری و مذهبی از طریق ترویج حکومت عقل و تلفیق فلسفه و مذهب بوده است، به¬ویژه در جهان اسلام. در این باره که اعضای موسس اخوان الصفا چه کسانی بودند و چه مذهبی داشتند, عالمان و مورخان اختلاف دارند. و این بدان سبب است که ایشان می¬کوشیدند تا حقیقت امر و نام خود را از دیگران بپوشانند. مرام اصلی یا اساسنامة آنها این بود که می¬گفتند دیانت اسلام به خرافات و اوهام آمیخته شده است و برای پاک کردن دین از آلودگی¬های ضلالت انگیز جز فلسفه راهی نیست و شریعت عربی آنگاه به کمال می¬رسد که با فلسفة یونانی درآمیزد و مقصود ما همین است که دین را با فلسفه موافقت و شریعت حقّه را از آلایش اوهام و خرافات شستشو دهیم تا پایدار ماند و مورد قبول عقلا و دانشمندان ملل قرار گیرد.

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۱۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۱۹۵:

محمود و ایاز: آنگونه که تاریخ روایت می¬کند، غلام ترک زاده¬ای بنام ایاز، نزد پادشاه مقتدر غزنوی محمود بن سبکتگین، محبوبیّت ویژه داشت و داستان این محبوبیّت در سراسر حکومت شاه غزنوی گسترش یافته و زبانزد خاص و عام گشته بود. آنچه با بررسی آثار و منابع تاریخی و غیر تاریخی عصر محمود و یا نزدیک به آن به¬دست می¬آید این فرضیه را تأیید می¬کند که از سده ششم به بعد واقعیّت تاریخی این داستان دگرگون می¬شود و با گسترش عرفان و ادبیات عرفانی این محبوبیّت جای خود را به عشق پاک عرفانی می¬دهد و وسیله¬ای برای بیان مفاهیم عرفانی می¬شود. بازگردان قصّة عشقِ ایاز / کآن یکی گنجی¬ست مالامالِ راز

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۰۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۱۸۱:

2. بوسه گُلی است از گلستان روی یار، چه نیکوست اگر نیّت خیر را نگرداند و گلی به عاشق بدهد.

هادی رنجبران در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۱۰:۰۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۳۴:

7. معنی بیت: تو در ازل ما را با همین عیب¬هایی که داریم، به علم خویش، دیدی و خریدار ما شدی. ما چه متاع¬های پُرعیبی بودیم و تو چه خریدار با لطف و گذشتی.

ایمان مظفری در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۰۸:۰۴ دربارهٔ شمس مغربی » غزلیات » شمارهٔ ۱۲۹:

استاد ایرج هم این ابیات را در برگ سبز شماره ۴۳ در دستگاه شور خوانده اند. 

غبار ره در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۰۷:۲۴ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۵۶ - عذر گفتن نظم کننده و مدد خواستن:

بیت سوم تفسیر عرفانی آیهٔ شریفه ی اَقرَِضوا اللهَ قرضاً حسناً است.

این برداشت عرفانی پیش از مولانا در مناجات ابن عطاء الله اسکندرانی هم دیده می شود آنجا که عرضه میدارد:

الهی أنت الوهاب ثم لِما وهبتَ من المستقرضین

(این مناجات توفیق آن یافته که در کنار کلام نورانی سید الشهدا مجموعاً به عنوان دعای عرفه شناخته شود)

در قصیده ای از کمال اسماعیل هم این مضمون آمده است

از تو تشریف بود، عیب از ماست

که نداریم زرّ و کالا نیز

 

ورنه از بندگان مفلس خویش

قرض خواهست حق تعالی نیز

 

وانگهش قرض گرچه می ندهند

رزقشان می کند مهیّا نیز

 

 

افسانه چراغی در ‫۴ سال و ۱۰ ماه قبل، شنبه ۴ دی ۱۴۰۰، ساعت ۰۲:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰:

دوش در بیشتر اشعار حافظ، به ازل اشاره دارد و پیر می‌تواند همان آدم گناه کرده و رانده شده از عالم قدسی و هبوط او به عالم خاکی باشد.