امیر حسین پ در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۳۴ دربارهٔ رهی معیری » غزلها - جلد اول » حدیث جوانی:
جالبه چقدر پیشنهاد تصحیح شده توسط دوستان به این شعر رهی!
رشته تحصیلی من ادبیات نیست ولی بالاخره دوستان تصحیح هم یک سری اسلوب و قاعده ای داره ، باید به اراده شاعر نسبت به انتخاب کلمات استفاده در شعر احترام گذاشت.
اولا باید مستند باشه یعنی در متون دیگر آورده شده باشه نه از روی نظر شخصی (البته هر کس میتونه بگه اگه شعر مقلا اینشکلی بود بهتر بود)
دوما تصحیح زمانی قابل بررسی هستش که نقص شعر رو کامل کنه و بر پایه اصول و معانی صحیح کلمات باشه، مثلا در مورد عبارت "رشته" و "نسیه" استفاده هر دو در مصرع مربوط قابل قبول است و اشتباه نیست ، شاعر شاید در اون لحظه صلاح دیده از واژه رشته (که اشاره از مو هستش) استفاده کنه و هیچ ایرادی هم نداره ، ایراد دوستان مثله اینه که بگیم فلان نقاش چرا آسمون رو ابی کم رنگ کرده ، باید ابی پر رنگ میکرده!!!
تماشاگه راز در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۰۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۱:
معانی لغات (211 )
دوش:دیشب.
برافروخته:هیجان زده ، گلرنگ و قرمز ، روشن و پرتو افکن، آتشناک ، آرایش کرده وزیبا.
رخساره برافروخته : چهره قرمز و گلرنگ ، چهره روشن ونورانی.
تا کجا: معلوم نیست کجا، نمی دانم دیگرکجا، باید دید کجا.
شیوه: طریقه وروش.
شهر آشوب: کسی که شهررا به آشوب بکشاند، شهر درهم ریز ، فتنه وآشوب گر.
جامه یی بود که برقامت او دوخته بود:به مانند لباسی که برای قامت او دوخته شده باشد بود، در عهده وتوانایی او بود
.سپند: دانه اسفند که برا رفع چشم زخم در آتش می افکنند.
زار: خوار.
زارت بِکُشم :تورا به سختی بکشم ، با رنج و عذاب و خفت تورا بکشم.
نهان : پنهان.
کُفر زلف: ( اضافه تشبیهی ) سیاهی زلف ، زلف کافر کیش و سیاه دل .
سنگین دل: سخت دل و بی رحم .
مشعلی از چهره: چراغی از نور رخساره .
ره دین می زد: راه را بردین می بست راه دین و ایمان را قطع میکرد ، دین را به یغما می برد.
الله الله: شبه جمله برای بیان حالت شگفتی ، جای شگفتی است.
زر ناسره: سکّه طلای تقلّبی .
خرقه بسوزان: خرقه را از سر بیرون بیار و بسوزان. قلب شناسی:.. 1) شناختن سکه تقلبی ، 2) شناختن مافی الضمیر.
معانی ابیات غزل(211)
(1) دیشب با چهر ه یی گلگون و آرایش کرده می خرامید . نمی دانم با ر دیگر کجا دل گرفتار و غمدیده یی را به اتش کشیده بود. (2) راه و رسم کشتن عاشقان و طریقه آشوبگری ، گویی به مانند جامه یی بود که برای قامت دوخته بود. (3 )جان عاشقان را ( برای دفع چشم زخم ) به مانند دانه های اسفند برای چهره گلگون آتشناک خود می خواست و به همین منظور آتش رخساره خود را شعله ور ساخته بود. (4) هر چند می گفتکه تو را ، به خواری و زاری خواهم کشت اما از چشمانش می خواندم که با من رنجیده ، نظر عنایت و مدارا دارد. (5) زلف کافر کیش او رهزن راه دین و ایمان بود وآن سنگدل در فرار راه او از چهره خود چراغی افروخته بود. (6) دل خون زیادی اندوخت ولی چشم به صورت خونابه اشک فرو ریخت . شگفتا که چه کسی در گرد آوری کوشیدو چه کسی به هدر داد! (7) دوست رابرای مال دنیا از دست مده ، زیرا آنکه یوسف را به چند پول سیاه فروخت سود چندانی نکرد . (8) گفت و چه خوش گفت که ای حافظ برو خرقه ریایی خود را در آتش انداز خدایا این قلب شناسی را از چه کسی فرا گرفته بود.
شرح ابیات غزل(211)
وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات
بحر غزل: رمل مثمن مخبون مقصور
*
ناصر بخارایی : می گذشت و زحیا چهره برافروخته بود ای بسا خانه که از آتش او سوخته بود
این غزل در پوشش مضامین عاشقانه ، زمانی سروده شده است که شاه شجاع تصمیم به تغییر رویه و حفظ شعائر دینی می گیرد و ایهامات و تعابیر آن چنین بر می آید که با حافظ رفتاری سرد و سردی سنگین داشته است. شاعر در چهار بیت اول غزل در لباس تعریف محبوب ، شیوه ، سر سختی و بی اعتنایی ودل شکنی اورا شرح می دهد در بیت پنجم می فرماید : هر چند می گفت کهتو را با خواری و خفت هر چه بیشتر از خود خواهم راند اما من در چشمانش می دیدم که دلش با من هنوز بر سر مهر است و او تظاهر به خشونت مصلحتی دارد . در واقع نیز چنین بود و شاه شجاع و تورانشاه هر دو قلباً حافظ ، این دوست قدیمی خود را دوست می داشتند اما مصلحت زمان اقتضا کرده بودکه او و امثال او به صورت ظاهر از دربار فاصله گرفته و دور باشند و این تدبیر را حافظ به فراست دریافته و در اینجا بازگو کرده است . شاعر پس از گلایه از نمک نشناسی شاه شجاع در بیت هفتم در لباس اندرزو خطاب به شاه می فرماید : برای خاطر امور دنیایی ، دوست یکرنگ و خاص خود را از دست مدهو یهودا برادر حضرت یوسف هم که این کار کرد سود چندانی نبرد و این تلمیحی است به آیه شریفه 20 سوره یوسف : وَ شَرَوهُ بِثَمَنٍ بِخٍس دَراهِمَ مَعدُودَهٍ وَ کانُوا فیهِ مِنَ الزّاهِدینَ20 ( او را به بهای اندک به چند درهم فروختند در آن از بی رغبتان ). شاعر در پایان غزل به مطلبی اشارت دارد که جا دارد دربارة ان تأمل شود. از فحوای مضمون بیت مقطع چنین بر می آید که شاه شجاع به حافظ گفته که برو و این خرقه ریایی خو د را از سر به در آر و بسوزان . از این گفته چنین بر می آید کا حافظ برای توجیه عقاید و رفتار خود ، خویشتن را در سلک عارفان و دراویش ( احتمالاً ) وانمود می کرده است ، به این معنا که هر چند مقام معرفت او اجل از ورود به دارد ودسته های مختلف بوده است اما مردم اورا در ردیف خرقه پوشان و صوفیان به حساب می آورده اند. در مصراع دوم حافظ به حساب می آورده اند . در مصراع دوم حافظ می فرماید خدایا این قلب شناسی را شاه شجاع از چه کسی آموخته بود که تشخیص داد که این تظاهر من به صوفی گری امری است ظاهری و مصلحتی نه از روی عقیده . و این می رساند که حافظ هیچ دارو دسته یی وابسته نبوده و باطناً مرید کسی نبوده و مراد شخصی نداشته و خود قائم بالذات عارفی وارسته بوده که اعمال و رفتارش به فرقه ملامتیه نزدیک بوده است.
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
امیر حسین پ در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۰۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۱:
واج آرایی حرف (س) هم کاملا احساس میشود
کیانی در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۱۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:
شعر عجیبیست
اول کار به زیبایی از او تعریف میکند و بعد شروع میکند به انتقاد کردن از .. شمس ؟
تدبیر صد رنگ افکنی ؟
رب خلصنی ؟
فهیم در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۵۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۰:
(تا مطربان ز شوق منت آگهی دهند). کسی که دکلمه میکند آگهی را “آیه ی” میخواند.
مهرداد خلیلی در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۳۵ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » ترکیبات » گلهٔ یار دلآزار:
چه سوز عشقی داشته وحشی بافقی
چقدر این شعر زیبا و سوزناکه
فرزانه در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۵۸ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۱۹:
درضمن یکی دوتا کلمه رو هم اشتباه نوشتید!!!!!!!!!!
لطفا بررسی بفرمایید.
فرزانه در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۵۵ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۱۹:
مسئول محترم سایت گنجور
این شعر منصوب به بوعلی سینا هست. من همدان عینا همین متن رو توی کاشی کاری های اطراف آرامگاه ایشون دیدم!!
لطفا اصلاح بفرمایییییییییید.
محمدامین در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۳۰ دربارهٔ حکیم نزاری » غزلیات » شمارهٔ ۱۳۴۴:
سلام و درود
از جناب دکتر پورشریف عزیز بابت معنا و تفسیر زیبای ایشان سپاسگزاری میکنم.
شاهرخ najafishahrokh۹۲@gmail.com در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۰۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۷:
نیست صورت چشم را نیکو بمال
تولد دوباره آگاهی از ذهن
شاهرخ najafishahrokh۹۲@gmail.com در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۵۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۷:
یکی فرهنگ دیگر نو برآر ای اصل دانایی
ببین تو چارهای از نو که الحق سخت بینایی
شاهرخ najafishahrokh۹۲@gmail.com در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۵۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۷:
صد هزاران مرد پنهان در یکی
صد کمان و تیر درج ناوکی
ما رمیت اذ رمیتی فتنهای
صد هزاران خرمن اندر حفنهای
آفتابی در یکی ذره نهان
ناگهان آن ذره بگشاید دهان
ذره ذره گردد افلاک و زمین
پیش آن خورشید چون جست از کمین
این چنین جانی چه درخورد تنست
هین بشو ای تن ازین جان هر دو دست
ای تن گشته وثاق جان بسست
چند تاند بحر درمشکی نشست
ای هزاران جبرئیل اندر بشر
ای مسیحان نهان در جوف خر
ای هزاران کعبه پنهان در کنیس
ای غلطانداز عفریت و بلیس
سجدهگاه لامکانی در مکان
مر بلیسان را ز تو ویران دکان
که چرا من خدمت این طین کنم
صورتی را نم لقب چون دین کنم
نیست صورت چشم را نیکو به مال
تا ببینی شعشعهٔ نور جلال
صحبت از تبدیل است.
جهش از دانستگی به آگاهی
پریدن از محدویت فرم به بی فرمی
زایشئ نو و دوباره
تبدیل هشیاری جسمی به هشیاری حضور
و نوید جهانی نو و آدمی دیگر
زایش آدمیت
محمد وطن پرست در ۸ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۱۵ دربارهٔ مهستی گنجوی » رباعیات » رباعی شمارۀ ۱۶۷:
اخرش فک نکنم اونجوری باشه سیب رنخش....شفتالو ده
باس باشه
کمال داودوند در ۸ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۳۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳۰۲:
سال تحصیلی جدید مبارک باد
جمع این رباعی از 7594
راستی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۰۳ دربارهٔ شاه نعمتالله ولی » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۲۱ (مهدی نامه):
باتوجه به تحقیقات انجام شده توسط خبرگان امر بزرگترین ایرادی که بر صحت این ابیات میشود گرفت عدم اشاره به 6 تایی شدن استقلال به عنوان اتفاق بزرگ قرن میباشد
مجید در ۸ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۳۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۷:
کجاست فکرحکیمی و رای برهمنی
همچنین اشاره به داستان کلیله و دمنه دارد
Abazariآیدا در ۸ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۳۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۵۴۹:
لطفا دو بیت اخر را توضیح دهید
Abazari در ۸ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۳۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۵۴۹:
لطفا دو بیت اخر را توضیح دهید ـ..
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۱ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۱۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۹:
خرّم آن روزکزین منزل ویران بروم
راحتِ جان طلبم وازپی جانان بروم
به استناد بیت سوّم ، بنظرمی رسد که این غزل زیبا درزمانی که حافظ درشهریزد مشغول تحمّل کیفرتبعید بوده سروده شده است. حافظ گرچه به لحاظ داشتن طبع لطیف ودلی نازکترونرم ترازبرگ گل، درزمان تبعید رنج ومشقّات فراوانی متحمّل شد لیکن به برکت همین درمضیقه قرارگرفتن ودچارغم واندوه دوری ازیار ودیارشدن بود که طبع گهربار اوبرانگیخت وغزلیّات ناب وآبدار عاشقانه ی فراوانی خَلق گردید.
عاشقانه هایی که مخاطبِ اغلب آنها مانندِ همین غزل کسی نیست جزشاه شجاع خوش وقد وقامت و محبوب دل رندِ شیراز.
باید درنظرداشت که حضرت حافظ این آئینه ی انسان و شاعرتضادها،به رغم اینکه پرورش یافته ی مکتب قرآن بوده، به سبب داشتن نگرش منحصربفردو عصیانگرانه، درعصر خود و درهمه ی اعصار ودوران، همواره ازسوی علاقمندان ومنتقدان، همزمان هم متهم به کفرورزی وتکفیرشده هم ازاوبه عنوان لسان الغیب وتفسیرکننده ی قرآن یادشده است!!
آنهایی که کفرورزی حافظ وشورش اوبرعلیه دین وشریعت رابااستنادبه دیوان اوپذیرفته اند ، براین باورند که حافظ پس ازاینکه ازسوی متشرّعین متعصّب، به اتهام خروج ازشریعت، شرابخواری وتشویق به عیش وعشرت، تشویش اذهان عمومی و....... تکفیر وتهدیدبه قتل وتبعید شد به پیشنهاد دوستان صمیمی خود، این بیت:
زحافظان جهان کس چوبنده جمع نکرد
لطایف حَکمی بانکات قرآنی
وچندبیت دیگری ازاین دست مانند:
«هرچه کردم همه ازدولت قرآن کردم» را، نوشته وبه آخربعضی از غزل ها اضافه نمود تاخودرا ازاتهامات ارتدادو کفرگویی تبرئه کرده وازمجازات شدن به دست متشرّعین نجات یابدو ظاهراً بااستنادبه همین ابیات، وبامساعدت هم پیاله ویارقدیمی خود شاه شجاع، تاحدودی موفق نیزشد و درنهایت حکم قتل اوبایک درجه تخفیف ، به تبعید (شهریزد) تبدیل گردید. باتوجه به اینکه شوربختانه درمورد زندگی پربرکت حافظ، جزدیوان او هیچ سندتاریخی بااعتبار وقابل اطمینان وجوندارد هرکسی برحسب فکر گمانی دارد وحقایق زندگی آن نادره گفتار بی مانند درهاله ای ازابهام فرورفته است... بگذریم
به شکر تهمت تکفیر کزمیان برخاست
بکوش کزگل ومُل دادعیش بستانی
لیکن گویا حافظ دست بردار نبوده و دوباره درهمان شهریزد ، پای اصرار برعقایدخویش محکمتر ازقبل فشرده ومی فرماید:
معنی بیت: ای خوشا آن روزی که ازاین منزل ویران (یزد) به سوی دیاریارخویش بروم ودرشهر خویش (شیراز) درکنارمحبوب، آسایش جان وراحتی روح بدست بیاورم.
زین سفرگربه سلامت به وطن بازروم
نذرکردم که هم ازراه به میخانه روم !
🌿━━━━━━━━━━🌿
گرچه دانم که به جایی نبردراه غریب
من به بوی سرآن زلف پریشان بروم
"به بوی" ایهام دارد:۱- به امیدِ ۲- به بوی ۳َ- به هوای هرسه معنی مدّ نظربوده است.
"زلف" قسمتی از موی سر از دو طرف بر چهره ریخته میشود . "طـرّه" موی جلوی سر ، و "گیسو" به موی پشت سر گفته میشود ، اما هر یک از این اسمها گاه به جای هم به کار برده میشوند و گاه هر کدام از آنها به معنی تمام موی سرنیز بکارگرفته میشوند. "زلف" با آنکه "حجاب" وپوشاننده ی رخسارمعشوق هست وسیلهی اتّصال عاشق به معشوق نیزهست. "زلف" نماد "کثرت وپریشانی"و"سیاه" نماد کفراست.
معنی بیت: اگرچه می دانم که غریب دوراز یارو دیاربه تنهایی نمی تواند به منزل آسایش دسترسی پیداکند امّا من به امیدِ یا به هوای آن گیسوان پریشان محبوب به راه می افتم وانتظار دارم که به سلامتی به سرمنزل مقصود می رسم.
گفتم که بوی زلفت گمراه عالمم کرد
گفتا اگربدانی هم اوت رهبرآید
🌿━━━━━━━━━━🌿
دلم ازوحشتِ زندان سکندربگرفت
رَخت بربندم وتامُلک سلیمان بروم
زندان سکندر : "زندان اسکندر" دراین غزل کنایه از شهریزد است بدان سبب که حافظ رنج واندوه فراوانی دیده کلّ شهر رازندان سکندرنامیده است! زندان سکندر یا همان مدرسه ی ضیائیه بنای تاریخی مهمی درشهریزداست. در مورد این بنا روایتهایی مطرح میباشد که قدمت ساخت آن را به زمان حمله ی اسکندر مقدونی به ایران نسبت میدهد گویند که از این بنا به عنوان زندان استفاده میگردیده لیکن بعدها تغییر کاربری داده و به عنوان مدرسه ضیائیه مورد استفاده قرار گرفتهاست.
مُلک سلیمان : کشور سلیمان، لقب شهر شیراز. شیراز این شهر باستانی، در طی گذشت ایام به القاب گوناگونی شهرت داشته که از آن جمله: دارالملک، دارالعلم، ملک سلیمان را می توان نام برد. اما شاید مشهورترین و قدیمی ترین لقب شیراز همین ملک سلیمان است و بدین خاطر بر بسیاری از بناهای قدیمی شهر همچون عمارات باغ نظر، سردر بازار مشیر،نارنجستان قوام و... تصویرهایی از حضرت سلیمان نقش شده است که معمولا وی را بر تختی نشسته و در وسط مجلس نشان میدهد عدّهای از وزرا و تعدادی از دیوها گوش به فرمان او در اطرفش ایستادهاند و تعدادی از حیوانات وحشی و اهلی نیز در بین گلها و درختان و بدور حضرت سلیمان ترسیم شده اند.
معنی بیت: دلم ازخوف وحشتِ شهریزد سخت ملول وگرفته هست بهترآن است که بار وبُنه ی خویش بربندم وتاشهرشیراز،مُلک دلگشای سلیمان وشهرگل وبلبل بروم.
همیرویم به شیراز با عنایت بخت
زهی رفیق که بختم به همرهی آورد
🌿━━━━━━━━━━🌿
چون صبا با تن بیمارودل بیطاقت
به هواداری آن سرو خرامان بروم
باد صبا معمولاً دراشعارعاشقانه، به سستی وتنلی وبیماری شهرت دارد ازهمین رو حافظِ عاشق نیزکه در فراق یاردچاربیماری وبیقراری شده، طرز رفتن خودرابه طرزرفتن بادصبا مانندکرده است. بادصبایی که به سرمنزل معشوق دسترسی دارد وهوادار وهواخواه اوست هوای کوی اورانیزباخود دارد.
معنی بیت: همانند بادصبا باجسمی ناتوان و جانی بیقرار وبیمار، به هواخواهی وهواداری آن معشوق می روم.
دل ضعیفم ازآن میکشدبه طرفِ چمن
که جان زمرگ به بیماری صبا ببرد
🌿━━━━━━━━━━🌿
دررهِ اوچو قلم گربه سرم بایدرفت
با دل زخم کش ودیده گریان بروم
به سر رفتن: بااشتیاق فراوان رفتن، اشاره به باسررفتن قلم روی کاغذهست.
دل زخم کش: دلی که با خود زخمی همراه دارد. اشاره به شکافِ سرقلم نیزهست. ضمن آنکه دیده ی گریان نیزبه تراوش مرکّب ازنوک قلم اشاره دارد.
شاعر درحقیقت ازآن روی دلش زخمیست که احتمالاً انتظارداشت شاه شجاع بااستفاده ازقدرت پادشاهی، متشرعیّن متعصّب راآرام نموده ومانع ازاجرای حکم تبعید گردد اما ازآنجاکه شاه شجاع خودنیز درمعرض اتهام شرابخواری وکفرورزی بود نتوانست بیش ازاین مساعدت بعمل آورد به همین سبب دل نازک شاعر شکسته وزخمی شده است.
معنی بیت: در راهِ معشوق همانندِ قلم به سرمی روم با دلی که زخم عشق به همراه دارد بااشتیاق فراوان وچشم گریان می روم.
سیاه نامهتر از خود کسی نمیبینم
چگونه چون قلمم دوددل به سر نرود؟
🌿━━━━━━━━━━🌿
نذرکردم گرازاین غم به درآیم روزی
تا درمیکده شادان وغزل خوان بروم
نذر : خودرامتعهّدنمودن به انجام کاری درقبال محققّ شدن آرزویی
«میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجا شراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.
باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسـل به باده های دست ساز خودشده است!
میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.
گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است.
دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه رادر مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد.
اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند: هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند چرا که این مکانها دراغلب دورانها به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلـی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بودند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتّفاق هستیم.
🌿━━━━━━━━━━🌿
محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند. درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...
به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است. حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند. بگذریم....
چنانکه شاهدهستیم مجازات تبعید نه تنها باعث انفعال وتغییر درنگرش حافظ نشده بلکه عزم اوجزم ترشده تا دربازگشت به وطن( شیراز) پرشورتر وپرانرژی ترازقبل به مبارزه ی خود باتحجّر وتعصّب خشکه مغزان دلواپس ادامه دهد وهرگز ازیافته هاوباورهای خود دست نکشد.
معنی بیت: اگریک روزی ازاین غم غربت ودوری ازیارودیارخویش فارغ گردم وبه شیرازبازگردم نذر کرده ام که تا درب میکده غزلخوان وپایکوبان وشادمان بروم ودوباره به عیش وعشرت وخوشباشی به پردازم.
تابگویم که چه کشفم شدازاین سیروسلوک
به درصومعه شادان وغزلخوان بروم
🌿━━━━━━━━━━🌿
به هواداری او ذرّه صفت رقص کنان
تالب چشمه ی خورشیددرخشان بروم
ذرّه صفت: همانند ذرّه ی ناچیز که عزم جزم می کندتاخود راازخاک برافلاک کشاند. اگرازدریچه ای به درون اتاق تاریک نگاه کنیم مشاهده می کنیم که درمسیرنورخورشید ذرّه های گرد وغبار معلّق زنان بی وقفه درتلاش هستند که خودرا به چشمه ی خورشید( منبع نور) برسانند . حافظ خوش ذوق ،بادستآویز قراردادن این نکته، مضمونی زیبا خَلق کرده و خودراهمانند آن ذرّه ای می بیند که درتاریکی وظلمتِ شهریزد، از روزنه ی باریک امید به سوی دوست وروشنایی چرخ زنان درحرکت است. ازاین بیت زیبا معنای عارفانه نیزمی توان برداشت نمود. دراین برداشت، تلاشهای بی وقفه وپیوسته ی ذرّه (آدمی) برای رسیدن به خورشید (سرمنزل دوست ومعشوق اَزلی) به منزله ی سیروسلوک می باشدکه به قصد ذوب شدن درخورشید، بااشتیاقی عظیم درسعی وتلاش وحرکت هست.
به هواداری او : به هواخواهی او، به طرفداری او
چشمه ی خورشید: سرمنزل مقصود، بارگاه دوست
معنی بیت: درادامه ی بیت قبلی، به هواخواهی او باشوق واشتیاق وافر همانند ذرّه ای بی مقدار امّا باهمّت واراده ای پولادین ،چرخ زنان تاسرمنزل مقصود وتا آستانه ی بارگاهِ دوست خواهم رفت.
کمتر از ذرّه نهای پَست مشو مِهربه وَرز
تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ زنان
🌿━━━━━━━━━━🌿
تازیان راغم احوال گران باران نیست
پارسایان مددی تاخوش وآسان بروم
"تازیان" : تازنده ها، ایرانیان از آن رو که اعراب باتاخت وتازبه ایران واردشده بودند به اعراب، تازیان می گفتند. تازیان کنایه ازاعراب وپارسایان به قرینه ی آن کنایه ازپارسیان یا ایرانیان (زردشتیان) است. اعراب اززمان ظهوراسلام درایران، دراغلب شهرهای ایران ازجمله یزد اقامت گزیده بودند. ظاهراً این اعراب، تحت تاثیر فتوحاتی که داشتند بعضاً خودرا قوم برتر می شمرده وبه اصطلاح مست کِبروغرورفتوحات خویش بودند! ایرانیان به ویژه آنهاکه برعقاید نیاکان خویش پایبندمانده بودند (زرتشتیان) اغلب ازاینکه مجوس وآتش پرست خوانده می شدند ملول بوده و دل خوشی ازاعراب نداشتند اشاره به این موضوع است.
گرانباران: گرفتاران، آنها که مثل خود حافظ غم غریبی واندوه فراق یار بر دوش دل داشتند.
معنی بیت: اعراب نسبت به ما گرفتاران درغم واندوه، کم لطف وبی توجّه هستند. آنها حال وروزمرادرک نمی کنند انتظاری ازآنها نیست ای کاش پارسیان که درک بهتری ازوضعیّت من دارندپیشقدم شده وراه رفتن به شیراز راهموارمی کردند تابه آسانی وبدون دردسربه شهرو دیارخود بروم.
به ظاهرحافظ نیزازاین خودشیفتگی اعراب دلگیر ومیل باطنی اوبراین بوده که تحت هیچ شرایطی ازتازیان که باعشق ودلدادگی نیز بیگانه بودند کمک ومساعدت دریافت نکند! اوترجیح می داده که اگرقرارباشد کسی اورایاوری کند آن کس ایرانی باشد نه تازی!
آشنایان ره عشق گرم خون بخورند
ناکسم گربه شکایت سوی بیگانه روم
🌿━━━━━━━━━━🌿
وَرچوحافظ زبیابان نَبرم ره بیرون
همره کوکبه ی آصفِ دوران بروم
کوکبه : همراهان ،کسانی که دریک کاروان همسفر بودند. همراهان شاه وامیر ووزیر
آصف دوران : وزیروقت (احتمالاً تورانشاه) وزیرباکفایت شاه شجاه که نسبت به حافظ ارادت خاصّی داشته ومعمولاً بین او وشاه شجاع میانجیگری می نموده است. حافظ به زیبایی ولطافت به این موضوع اشاره کرده ومی فرماید:
معنی بیت: و چنانچه همانند حافظ راه به جایی نبرم ونتوانسته باشم از این بیابان (شهریزد) راهِ نجاتی به بیرون پیداکنم بازغمی نیست وباوجود وزیر وقت(تورانشاه) روزنه ی امیدی برای من وجوددارد ومی توانم همراه کاروانِ او(بالطف ومساعدت ومیانجیگیریهای او) خودرا به شیرازبرسانم وبه محبوب(شاه شجاع) دسترسی پیداکنم.
امّا دراین بیت پایانی نکته ی باریکترازمویی نیزنهفته که حیف است بدون دریافت آن سخن راکوتاه کرده وبه پایان ببریم.
باتوجّه به اینکه درمعنای کوکبه، "ستاره" نیزآمده است با نظرداشت این معنی وقرارگرفتن آن درکنار واژگانِ بیابان وراه درمصرع اوّل، مطلب ظریفی به ذهن مخاطبینی که ازرسم ورسوم حرکت کاروانها درآن روزگاران آگاهی دارند متبادرمی گردد وبرداشت دیگری راازاین بیت رقم می خورد.
درقدیم کاروانیان یامسافرانی که ناگزیربه پیمودن بیابانهای وسیع وخطرناک در تاریکی شب می شدند راه درستِ مسیرخودرا تنهابا آگاهی ازطرزقرارگرفتن ستارگان تشخیص می دادند وآنهاکه ازاین دانش بی بهره بودند از ماموران دولتی که برای همین منظور وکمک به گمگشتگانِ دربیابان آموزش دیده بودنداستمداد وکمک می طلبیدند تا باهدایت آنهابسلامتی به مقصدبرسند. حافظ به مددِ نبوغ منحصربفردی که داشته این مطلب رادستمایه ی خویش قرارداده ومضمونی زیبا ونغزآفریده است. یعنی دراین برداشت، شهریزد به واسطه ی رنج ومشقّتی که برای حافظِ غریب ودورازیارودیار داشته به مانندِ بیابان تاریکست که برای برون رفت ازآن ظلمت، نیازبه تابش وفروغ ستاره ایست که راه رابر او بنماید تاگمراه نگردد. بنابراین کاروانِ همراهانِ تورانشاه درنقش همان ستاره ی راهنما ویاهمان ماموران آموزش دیده ی دولتیست که بامهارتی که دارند راه درست رابه خوبی می شناسند ومی توانندحافظِ غریبِ فرومانده درظلمتِ بیابان راراهنمایی و به سرمنزل مقصود رهنمون سازند.
در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود
ازگوشهای برون آی ای کوکب هدایت
نیما در ۸ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۰۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتش: