رؤیا در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:
واقعا قشنگه
رؤیا در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:
دیوانه میشم وقتی این غزل رو میخونم
رؤیا در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۰۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶:
خوب بود
۸ در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۳۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۰۰:
عمر کوته تراست از آن که تونیز
در( بر) درازای وعده افزایی
بیگانه در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۱۰ دربارهٔ هاتف اصفهانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵:
چه قدر زیبا بود...
مجید غلامی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۳:
سوی رندان قلندر به ره آورد سفر
دلق و سجاده و شطاحی و طامات بریم
مجید غلامی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۴۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۳:
خیز تا خرقه صوفی به خرابات بریم
دفتر وعظ به بازار خرافات بریم
سیدعلی (رضا) ساقی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۷:
در خـراباتِ مـُـغان نـور خــدا میبـیـنم
این عجب بین که چه نوری ز کجا میبینم
خرابات: جمع "خرابـه" است، خانـه های ویـران وغیرقابلِ استفاده برای مردمِ عادی، امابهترین وامن ترین مکان برای خلافکاران که بی هیچ هزینه ای، در آنجا هارفته و کارهای خلاف شرع ، مانـنـد : قـمـار ، شـرابخواری و زنـا و .... انجام میدادنـد.
بنابراین شرابخواران وگناهکاران را اهل خـرابـات میگـفـتـند امروزه نیزاینچنین است،بسیاری ازجنایات وخلافکاری ها درخرابه ها وویرانه ها صورت می پذیرد.
گرچه قبل ازحافظ نیزاین واژه در اشعارشاعران به ویژه "خواجوی کرمانی" که حافظ درابتدایِ کاردر سرودنِ بیشترِغزلیّات، وام دارِ اوبوده، بکاررفته است ، امّاحافظ این رندِآزاده وازبندِ تعلّقات رسته یِ یگانه یِ روزگاران، این واژه رابه اصطلاح ازنظرمعنایی غنی سازی کرده وبه آن ژرفایِ بیشتری بخشیده است.
حضرت حافظ،به مددِ نبوغ ِمعماری خداداده ی خویش،ابتدابنای کلنگی "خرابات" رادرهم کوبیده وبانقشه ای مهندسی،عمارتِ زیبایِ" مـیـکـدهی معرفت" ، "محفل اُنس" و "مجلس اُنس عارف کامـل " رادرزمین خرابات بنانهاده است. بنایی محکم واستوار،که درطولِ قرنها،همچنان استوار باقی مانده وهیچ آسیبی ازطوفانهای کج اندیشان تندرو وکینه ی کینه توزان ندیده است........
"خـرابات مـُغـان" : ترکیبی از "خـرابـات" + "دیـرمـُغـان" است .
"دیـر مـُغـان" صومعهی زردشتیان است که روحانـیـان زردشتی در آنجا به عـبـادت میپـرداخـتـنـد ، چون مـیـگـسـاری در دیـن زرتـشـت حـرام نـیـسـت ، در دِیـر هم مـیـگـسـاری میشـده است ، پس از ورود اسلام در ایـران ، مسلـمـانان اجـازهی ساختـن شراب و فـروش ومصرف آن را نـداشـتـنـد ولی زردشتیان ، یهودیـان و مسیحیان شـراب تولید میکـردنـد و مسلمانانی که میخواستـنـد شراب بنوشـند ،پنهانی از آنـهـا شراب میخـریـدنـد و یـا همانجـا در خـانه ها و دیـرها مصرف میکـردند و یـا به خرابهای میرفتند و دور از چشم مردم ومامورین شراب مینـوشیـدنـد.
بنابراین مابینِ "میگساریِ پنهانی" در خـرابـات و"میگساریِ آزادانه" در دیـر مـغـان، یک نوع رابطه ی معنایی وتناسب ایجادشده است. ازپیوند خوردنِ جنبه های معنویِ این تناسب است که واژه یِ زیبای "خراباتِ مغان" متولّدشده وموردِ استفاده یِ شاعران قرارگرفته است.
واژه یِ"خـرابـات مـُغـان" به معنی مکانِ میگساری و عشقبازی ، مـیـکـده و عشرتـکـده هست. امّانکته ی قابل توجّهی که دراین بیت نهفته است این هست که حافظ که همه جا رامحلِّ تجلّیِ پرتوِروی دوست می بیندچرا باید ازدیدن نورخدا درخرابات مغان تعجّب کند؟ پیشتردیده ایم که حافظ فرموده:
همه کس طالبِ یاراست چه هشیار وچه مست
همه جاخانه ی عشق است چه مسجدچه کنشت
اگرهمه جاخانه ی عشق است و می توان نورخدا رادرخانقاه وخرابات ودیرمغان وکنشت ومسجد دریافت نمود،پس تعجّبِ حـافظ ازچیست؟ چرامی فرماید: وین عجب بین که چه نوری زکجا می بینم؟
باکمی دقّت بیشتردرکلماتِ غزل وکشفِ پیوند مضامین غزل ومقایسه یِ آنها بایک غزل ازخواجوی کرمانی،درمی یابیم که حافظ ازدیدن نور خدا درخراباتِ مغان،اظهارتعجّب نمی کند، بلکه رویِ سخنِ اوباخواجو هست که پیشتر، ساکنانِ دیرخرابات ازجمله حافظ سرحلقه رندان رادرغزلی به باد انتقادگرفته وبافخرفروشی نکوهش کرده است! حال حافظ درپاسخ به او این غزل ناب راسروده وازاو دعوت می کند که بیایدو به چشمِ خود ببیند که:
آری درخراباتِ مغان نیزنور خداهست! بیا وببین و ازاینکه چه نوری درکجا تجلّی کرده،حیرت کن!.
اصلاً شانِ نزول این غزل، جوابیّه ای برای خواجوهست.
درغزلی که خواجوی کرمانی سروده باتفاخروچاشنی تمسخر می گوید:
خودپرستی مکن اَرزانکه خدا می طلبی
درفنامَحوشواَرملکِ بقا می طلبی
ساکنِ"دیری"وازکعبه نشان می جویی؟
در"خرابات مغانیّ وخدا می طلبی!
خواجودراین غزل ازاینکه ساکنان دیر مغان وخرابات نیزکه دَم ازخدامی زنند درشگفت است واین موضوع راعجیب وغریب می پندارد!
خواجوهرچندکه شاعروعارفِ بزرگیست، امّاازنظر ایدئولوژی، شیخی متعصّب وصوفیِ پشمینه پوشِ خانقاه هست وباحافظ رند،که ازبندِتعلّق خرقه پوشی وخانقه نشینی رسته وباشهامتی ستودنی ،آزاداندیشی پیشه کرده است،اززمین تاآسمان تفاوت دارد.
🌿━━━━━━🌿
حافظ وارسته ای آزادمنش وآزاداندیش است وباهیچکس تعارف ندارد. حافظ شاه نعمت اله راکه خود وزنه ای سنگین درعرفان هست با عنوان تحقیرآمیزِ "مدّعی" خطاب می کندچه رسدبه خواجو! حافظ هرجا ضرورت داشته باشد، درمقابل هرکس قرارگیردسخن خودرا می زند وهیچ مبارزی درعرصه ی سخنوری، حریف اونمی تواندبوده باشد.
ازتفاوتهای حافظ وخواجو،اینکه حافظ مریدِ هیچکس نبود،ِحافظ مرادومرشد وپیرنداشت واگرداشته (پیرمغان، پیرخرابات ومیفروش و....) حداقل وجودِخارجی ووابستگی مذهبی نداشته بلکه موجودی خیالی بودند که درکارگاه خیال شاعر خَلق شده اند. همیشه درغزلیّات حافظ این شخص، شخصیّت خیالی دارد وکسی است که یک اَبَرانسانِ کامل وفرهیخته ی بی ماننداست. امّاخواجو پیروی دونفراز مشاهیرِصوفیان ومشایخِ صوفیه ی آن عصریعنی شیخ الاسلام امین الدین بلیانی وشیخ علاء الدّوله سمنانی رادرکارنامه ی خود دارد که هردو متعصّب ،متشرّع ومتکبّرانی هستند که درعرصه یِ عرفان حرفی برای گفتن نداشته وبیشتر درتنگ نظری، سختگیری ویک سویه نگری شهرت دارند! این دوآنچنان خودبین ومتکبّربودند که سخنانِ عارف بزرگ وصاحب مکتبی همچون مُحی الدّین عربی را "هذیان"می خواندند وکمال الدّین عبدالرّزاق راتکفیرمی کردند!! خواجوعلیرغم اینکه درعرصه یِ ادبیات، شاعری نامداروبزرگ است،متأسّفانه درعرصه یِ عرفان ،مرید ودلداده یِ چنین اشخاصی بوده است.!
ضمن آنکه خواجو امیرمبارزالدین سرسلسله یِ آل مظفّر را که فردی متعّصّب وخشن بوده نیزمدح کرده است!درحالی که حافظ وعبیدِ زاکانی امیرمبارزالدین راموردِ انتقادتند ونیش دارخویش قرارمی دادند...
حضرت حافظ که درعرصه یِ خودسازی وعرفان به بینشِ فردی نابی نایل شده،ومکتبی فراگیرو خاصّی بنانهاده،این باردراعتراض به دیدگاهِ خواجوی کرمانی، می فرماید:
معنی بیت:
من در جایی که قماربازی ومـیـگساری و عشق بازی میکنند نور خدا رابه روشنی میبینم! اگر باور ندارید بیایید وباچشمان خودببینید ودر حیرت فروروید....
خرابات ازواژگان کلیدی دیوان آنحضرت هست وبیش از۳۳ بار استفاده شده است.
درخرابات مُغان گرگذرافتد بازم
حاصل خرقه وسجّاده روان دربازم
🌿━━━━━━🌿
جلوه برمن مفروش ای مَلک الحاج که تو
خـانه مـیبینی و من خانه، خدا میبینم !
دربیت اوّل دیدیم که حافظ برای آنکه جویندگان حقیقت، توانسته باشند سریعتر به شأن نزولِ غزل پی ببرند، غزل را باهمان واژه ای که خواجو بکاربرده "درخراباتِ مغان"آغاز کرده است. درمصرعِ دوّمِ همان بیت نیز،"وین عجب" راازخودِ خواجو گرفته وبه عَمد وخودخواسته می آورد. به ادامه یِ غزلِ خواجو دقت فرمایید:
کارَت ازچینِ سرِ زلفِ بتان درگِره است
"وین عجب" ترکه ازآن مُشک ختا می طلبی!
درشرح سایر بیتها خواهیم دید که اغلبِ واژه هایی که حافظ بکارگرفته،عیناً درغزل خواجونیزبه چشم می خورد ویامفهوم ومعنای آن واژه درغزل خواجووجود دارد.
دربیت دوّم نیزپاسخِ سخن "ساکنِ دِیری وازکعبه نشان می جویی" خواجورامی دهد وباعنوان "ملک الحاجِ جلوه فروش" ازاویادمی کند!
جلوه فروش: تفاخر ، فخر فروشی و خـودنمایی کـردن
مـَلِک الـحـاج : امـیـر و سـرپـرست کاروان حاجـیـان ، رئیس کاروان حج
این "ملک الحاجِ جلوه فروش" هم مانندِ مدّعی،شیخ ، واعـظ ، فقیه ، زاهـد ، صوفی و ... از چهرههای مـنـفی در غزلیّات حافـظ هستند.
نکته یِ جالبی که دراین مبارزه به چشم می خورد این است که هردوشاعرباقافیه یِ یکسان غزلسرایی کرده اند، امّا خواجو ردیفِ غزل را "می طلبی" انتخاب کرده وهمه یِ بیت ها به خواستن وطلبیدن منتهی شده،ودرهمه یِ ابیات معنایِ جستجو برای "نایافتنی" رااراده نموده است.! امّا حافظ باتوّجه به جهان بینیِ خاصی که دارد،بارندی وهوشمندی، ردیفِ "می بینم" راانتخاب کرده تادر همان ابتدای مبارزه، کارحریف رایکسره کرده باشد. چراکه خواجو هنوز ازپیله یِ جُستن بیرون نیامده وهنوز درردیفِ "طلبیدن" به انتظار نشسته تاکی وچه زمانی نوبتِ اوفرارسد! امّا حافظ نیازی به "طلب" ندارد اواین مرحله راپشت سرگذاشته ونایافتنی رایافته است! واینک به جایی رسیده که نادیدنی راباچشمانِ خود درخرابات مغان "می بیند". حافظ باانتخاب ردیفِ "می بینم" این پیام رابه خواجو می فرستدکه ماکجاییم وتوکجا؟! تومی پرسی ومی طلبی... من دیرزمانیست که رسیده ام ومی بینم!....
"آوردهاند که شخصی با عارفی دیدار کرد که بـرای سفرحجّ از او خداحافظی کند ، عـارف گفت : میخواهی به طواف کعبه بـروی ؟ گفت : آری، عارف گفت : هزینهی سفر را به مـن بـده و هفت بار مرا طواف کن ! که خدا در دل مـن هست و در سنگ و گـِل نیست...."
ازهمین روست که حافظ خدا رامی بیند امّا ملک الحاج خانه ی خدا رامی بیند نه خود ِخدا را !
ومی فرماید:
ای ملک الحاج ! تـو در خانهی کعبه ،خـدا را نمیبینی وفقط خانه رامشاهده می کنی ولی من در خـراباتِ مغان که درست نقطه مقابلِ کعبه هست نـور خـدا را میبینم! .
معنی بیت : ای رئیس کاروان حاجیان ! به مـن فخر فروشی نکـن که بسیار به حجّ رفتهای ، تو فـقط خانهی کعبه را میبینی و من خدای کعبه وصاحب خانه را میبینم .
مصرع دوّم را بعضی "خـانه ، خدا میبینم" می خوانند بااین خوانش علامت مفعولی خانه ، یعنی "را" حذف شده است به این معنی که خـانه را خـدا میبینم یا اینکه من بی آنکه به کعبه رفته باشم درخانه ام نشسته وخدارامی بینم. امّا خوانشِ ِ "خانه خدا می بینم" به معنی خدای خانه وصاحب خانه رامی بینم بنظرحافظانه ترمی آید چنانکه گویند دهخدا یا کدخدا به معنای صاحب وبزرگ ده ،دراینجا خانه به جای ده نشسته وشده "خانه خدا" به معنای صاحب خانه.
درنظرگاه حافظ پاکیزگی وطهارت دل مهمّتراز زیارت کعبه بادل ناپاک است اگردل ودیده ازآلودگیهاپاک ومطهّرباشد درهرجایی می شود خدا رامشاهده کرد.
چون طهارت نبود کعبه وبتخانه یکیست
نبُوَد خیر درآن خانه که عصمت نبود
🌿━━━━━━🌿
خواهم از زلف بـُتان نافهگـُشایی کردن
فـکر دور ست همانا کـه خطا میبینم
زلـف" : موی دوطرف سر که بردوطرف صورت و بـر بـُنـاگوش میریـزد ، مـوی جـلـو سـر را "طـُرّه" یا "کاکـُل" و مـوی پشت سـر را "گیسو" میگویند ."زلـف" گاهی به جای گیسو استفاده میشود ، اغلب هم منظور از "زلـف" یـا "گـیـسـو" تمـام موی سـراست.
"زلـف" در اصطلاح عـرفانی حجاب و مانع وصال است اززاویه ای دیگر خودِ زلف،عاشق رابه رخسارمعشوق رهنمون می گردد. دسـت بـر زلف معشوق کشیدن و دستـرسی به زلف معشوق نیز نشانهی وصـال است.
"بـُـتـان" : زیـبـا رویـان
"نـافـه" :غـدٌهای که در کنـار نـاف نـوعی از آهـو ـ آهـوی خـُتـن ـ قرار دارد و مـُشـک در آن انـبـاشته میشود. در بـهـار ، وقتی نـافـه پـر از مـُشـک میشـود شـروع بـه سوزش و خـارش میکـنـد و آهـو از شدّتِ خـارش نـافـش را به سنگی تـیـز میمـالـد ، نـافـه پـاره شـده و مـادّهای سـیـاه رنگ و خوشبـو از آن خـارج شـده و بر سنگ میریـزد و صحرا سرشار از بـوی مُشـک میگردد ، ایـن یـک مـعـنـای : "نافه گشایی" است ، در ایـنـجـا : "زلفِ" بستهی زیبارویـان،از دو جهت به نافه تشبیه شده ؛ سیاه بـودن و خوش بو بـودن .
بنابراین "نافه گشایی" در اینجـا یعنی زلف زیبا رویـان را باز کـردن که مثل باز کـردن نـافـه بـوی خوش زلف در فضا پـراکنده میشـودومشام عاشق راصفامی بخشد.
"خـطـا" : ایـهـام دارد : 1- اشـتـبـاه ، سـهـو 2- ناحیهای درچـیـن شمالی که به سه شکل نوشته شده است : "خـتـا" ، "خـطــا" ، "قـطـا
این بیت راحافظ درقبالِ همان بیتِ خواجو:
کارَت ازچینِ سرِ زلفِ بتان درگِره است
وین عجب ترکه ازآن مشک ختا می طلبی سروده است.
خواجوکه متعصّبی متشرّع هست به عشق ورزان طعنه می زندکه شما هنوزکارتان دربازکردنِ زلفِ یارگِره خورده ودردام گرفتارید! واین عجیب تر که هنوزنتوانسته اید گرهی اززلفِ یاربازکنید نافه ی مشک ازآن می طلبید!
حافظ درپاسخ به خواجوباقوّت از یافته های فردی خویش دفاع می کند:
آری ای خواجو وای منکرانِ طریقِ عشق،ای زاهدانِ ریایی ،دوسـت دارم که گره اززلف بُتانِ نازنینان را بـاز ودست به نافه گشایی بزنم تا همچون باز شدن نـافـه ی مشکین آهوانِ ختایی، فضـا ازشمیمِ دلنوازبوی زلف بتان عطرآگین گردد.شماکوته بین وپیشِ پابین هستیدونمی توانید حقایق راببینید، ازنظرشما این خیالی بـاطـل است،همانگونه که نورخدارا درخرابات مغان عجیب ومحال می پنداری! مسلـّمـاً ازدیدگاهِ تودچارخطاشده ام چون معنیِ ظاهریِ بیت رابرداشت می کنی، می پنداری که فکر من در جایِ دور ودرازی مثلِ چین(محل وجودِ نافه)سِیرمیکند! پس همانا به نظرِتوباطل وخطا می بینم! امّا فکرمن دور ودراز واندیشه یِ من بلندو طولانی هست، همانطورکه گیسوان یاربلنداست،ازهمین روخطا(به معنی ختا ،نافه ) می بینم توفکرکوتاه داری ودربرداشت معنی از"خطا" دچاراشتباه وخطاهستی!
چوبشنوی سخن اهل دل مگوکه خطاست
سخن شناس نه ای جان من خطااینجاست!
🌿━━━━━━🌿
سوزدل اشک روان آه سحرنالهی شب
این همه ازنظرلطف شما میبینم!
خواجوی کرمانی درادامه ی غزل کنایه آمیز خویش به رندان می گوید:
خبر از درد نداریّ و دوا میجوی
اثر از رنج ندیدی و شفا میطلبی!
حافظ درپاسخ به طنزمی فرماید:
شما نسبت به رندان لطف دارید که می گویید خبرازدردنداری... علیرغم نظر لطف شما، من نه تنها درد ورنج، بلکه درفراقِ معشوق،سوز وگدازِ دل ، اشـک روانِ دمادم ، آه جگرسوزِسحر و نالهی جانکاهِ شب را دارم وهمه ی اینهارابااشتیاقی عظیم تحمّل می کنم ومی بینم.
این توهستی که نمی بینی! نه نورخدا درخرابات راباورمی کنی، ونه توان آن راداری که این همه سوزِ دل وآهِ شب وناله وغم رادرک کنی. من به لطفِ شما همه ی این رنج ودرد را ازهجران معشوق می بینم.
خواهی که روشنت شود احوال سوز ما
از شمع پرس قصّه زباد هوا مپرس
🌿━━━━━━🌿
کس ندیدست زمُشک خُتن ونافهی چین
آنچه مـن هرسحراز باد صبـا مـیبینم !
مـنـظـور از "مـُشـک خـُتـن" ، مُشک آهـوی خـتـنُ (چین) است که بسیار معروف بـوده است .
"بـاد صـبـا" : نسیم ملایمی است که از طرف شمال شرقی میوزد ، در ادبیات مـا : از سمت کوی معشوق میآید و بـوی عطر محبوب را به همراه دارد، از جانب معشوق به عاشق پیام میآورد و پیام عـاشق را به معشوق میرساند
🌿━━━━━━🌿
خواجودرادامه یِ غزل می گوید:
کی دلِ مردهات از باد صبا زنده شود؟
نفَس عیسوی از باد هوا میطلبی!
حافظ می فرماید:
هیچ کس نمیداندونمی توانددرک کند که رایحه وشمیمی که هر سحر، صبا از زلف معشوق برای من میآورد از مـُشـک آهـوی خـُتن نیزخوشبوتر است!
یعنی ای خواجو، به رغم نظر توکه سر زلف بُتان رامایه ی فروبستگی ِکار عاشقان می دانی وگِرهِ آن را ناگشودنی می پنداری،وطلبِ مُشک ختا را ازآن محال می دانی! من ازنسیمِ صبا که بوی مُشکِ ختا ونافه ی چین اززلف یار می آوَرَد،آن می بینم که تو وسایرِقشریّون ازدریافت آن ناتوان هستید.
نکته اینجاست که حافظ مضامین را ازهرکس که گرفته باشد،همیشه به شیوه یِ خود، بازآفرینی می کندوبرژرفای معنایِ آن می افزاید. آنچه حافظ هرسحرازباد صبا می بیندتنها گِره گشایی از زلفِ یاربرای مشکِ ختا نیست گره ازکارِفروبسته یِ دل نیز می گشاید وجان خسته ودل شکسته را به بوی زلف اوزنده می نماید.
دربیتِ پیشین دیدیم که خواجوتنها"ختا" رادرغزل آورد،امّاحافظ بامصراع "فکر دوراست همانا که خطا می بینم" مضمون رابه قلمروِایهام می کشاند ومضمونِ ناب تری می آفریند. اومَرکب فکرواندیشه را به دوردستها(چین) می فرستد. چین هم که همیشه درادبیات ما دورترین سرزمین بوده ومرکز نافه ی ختا. بنابراین فکر،بلند وطولانی شدویادآور درازی گیسوان یار،فکرتامحدوده یِ چین رفت تا نافه یِ چین راسوغات وره آوردِ خودکند.نافه ای که خود کنایه ای از بوی خیال انگیز زلف یاراست. کوتاه سخن اینکه حافظ به خواجو می گوید:
توکجایی وماکجا؟! بادصباعطری که ازمعشوق برای من می آوردهزاران برابر برتر و معطّرتر از مـُشک خُتن است.
دربازیِ دیگری که ازحافظ سراغ داریم چین وشکنج گیسوی یار دورترازراه طولانی کشورچین است امّا دلِ حافظ هرگزمیلِ بازگشت به وطن را ندارد:
تادل هرزه گردِ من رفت به چینِ زلف او
زآن سفرِ درازِ خود عزمِ وطن نمی کند!
🌿━━━━━━🌿
هـردم ازروی تونقشی زندم راه خیـال
باکه گویم که دراین پرده چه ها میبینم؟
"راه زدن" : گمراه کردن ،نقشی که ازتوبرضمیر و خاطرم درهرلحظه می نشیندراهِ خیالم را می زند، قطع می کند،اجازه نمی دهدبه خیالپردازی ادامه دهم.
"پرده" در اینجا : پردهی خیال ، پـردهی نقّاشی که پـرده خوانان از روی آن نقـّالی میکنند.
هر لحظهای تصویـر جدیدی از چهرهی تـو در خیالم متصوّر میشود و نـمـیگذارد که تصویـر دیگری در نـظـرم بیاید.باچه کسی می توانم بگویم که بتواند درک کند.
دراین بیت گویی که دلِ شاعر ازاین همه کج فهمی ها ویکسویه نگریها به دردآمده باشد،
روی سخن را به سمتِ معشوق گرفته ومی فرماید:
هرلحظه درکارگاهِ خیال تصویر های متفاوتی از جمال تو میبـیـنـم که کسی نمیتـوانـد درک و بـاور کـنـد.ازروی تو نقش های متفاوتی دریافت می کنم،در هرتصویر زیباییهایِ جدیدی می بینم،باکدام صاحبنظر وفرهیخته بگویم که ازتصوّرسیمای توچه ها می بینم، اهل دل وصاحبنظر باید باشدکه توانسته باشد درک کند که من چه می گویم. احساسات ومکنونات قلبی خودراباچه کسی درمیان نهم؟آنهاکه نمی توانند نورخدارا درخراباتِ مغان باورکنندآنهاکه نافه گشایی از زلف بُتان راباطل می پندارند وبرنمی تابند، چگونه می توانند نقش هایی که ازتو متصوّرمی شوم درک کنند؟
همانگونه که می دانیم شیوه یِ غزلسراییِ حافظ بسیارمتفاوت ازشیوه های سایرِ غزلسرایان است. یکی ازبارزترین تفاوتها،این است که درغزلهایِ حافظ،هربیت درظاهر جداگانه معنیِ ویژه ومستقلّی دارند وبعضاًبه ظاهر ارتباطِ خودرا بابیتِ پیشین ویابابیت پسینِ خودقطع کرده وبه موضوعِ مستقلّی می پردازند. امّا می بینیم که این قطع ظاهری ارتباطِ عرضی وطولی بیت ها نیز،هیچگاه لطمه ای به موضوع کلّیِ غزل نمی زنندچراکه درپایان غزل مشاهده می کنیم که تک تک بیتها به رغمِ داشتنِ موضوعی مستقلّ، همانند دانه های مرواریدی ارزشمند هستندکه به واسطه ی رشته ای نامرئی درکنارهم چیده شده وگردنبندی بی نظیر وقیمتی راتشکیل داده اند. ضمن اینکه هرکدام به تنهایی نیز همانندِ دانه های مروارید،قیمت و ارزش خاصِ خودرادارند واینگونه نیست که درصورتِ پاره شدنِ رشته ی غزل،معنی وارزش خودراازدست داده باشند. دراین غزل نیز چنین اتّفاقی که درسایرِ غزلها مشاهده می کنیم رخ داده است. وقتی شاعرفریادمی زندکه آنچه راکه دراین پرده می بینم باچه کسی درمیان نهم که قدرتِ درک وفهمِ بالایی داشته باشد، همچنان می بینیم که خواجو ،زاهد،شیخ، مدّعی، محتسب، عابد،خرقه پوش ومنکرانِ عشق، متهّم به این هستندکه آنها به دلیلِ قشری ومتعصِّب بدون،نمی تواننداحوالاتِ عاشقانه رابه درستی درک کنند.
سرِتسلیم من وخِشت درِمیکده ها
مدّعی گرنکندفهم سخن گوسروخشت!
🌿━━━━━━🌿
دوستـان عـیب نـظربازی حافظ مکنید
کـه مــن او را زمـُحبّان شما میبینم
"نـظـر بـازی" : تماشا و لـذّت بـردن از چـهـرهی زیـبـا رویـان ، نـظـر بـازی چیزی غـیراز "هیزی" و چشم چرانی ازروی شهوترانیست،درعالم عرفان، فردنـظـرباز در چهرهی زیبا رویان، تجلـّیِ جمال معشوق اَزلی را میبـیـنـدوبه منبع زیبائیها رهنمون می گردد.
"غـزالی" در رابطه بـا "نـظـربـازی میگویـد : « اگر کسی از زیبایی کسی آنـگـونـه لـذّت بـبـرد که از نـظـر به سـبـزه و آب روان لـذّت میبـرد نـشانهی آن است که شهوت در وی فروکش کرده است»
استادشهریارنیز درباب نظربازی درغزلی زیبا می گوید:
روی توآئینه ی جمال الهیست
درتوتماشای من گناه ندارد.
منظور "حـافظ" از نـظـربازی ، همان نـظـرِ "سـعـدی" ، "غـزالی" "بـیـدل" ، "شیخ روزبهـان" و "ابـن عـربیست" که معتقدهستند اگر نـظـر از روی شهوت و هوس نباشد در آن ایـرادی نیست. "حـافظ" در مسیـر سـلـوکِ روحـانی ،نظربازی را مقـدّمـهی رسیدن به عشق حقیقی میدانـد و بـرای آن اهمیّت خاصّی قائـل است ، امـّا نزد واعظ ، فقیه و زاهد این نظر مـردود شناخته شده وبهانه ای برای هوسرانیست!!
انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.
درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.
درنظربازی ما بیخبران حیرانند
من چنینم که نمودم دگرایشان دانند.
بهروز در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۴۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۳:
حافظ می گه دست از عشق به پیاله شراب و نگاه به زیبارویان نمی کشم و هی گفتن نگاه به نامحرم و می خوردن حرام و منم هی توبه کردم ولی دیگه توبه نمی کنم ولی از طرفیم سر منبرم برای جلب توجه زیبارویان نازو کرشمه نمی کنم و دلم نگه می دارم و نیازیم به جنگ نیست ولی به نصیحت هیچکسیم هر گز ترک عشق نمی کنم و قرب به خدا برای من از رسیدن به بهشت و نعمتهاش مهمتر و تا وقتی که در میکده نیستم یعن در جمع افرادی مثل خودم نیستم از سر خودم خبر ندارم چون چطور خبر داشته باشم وقتی از خودم حرفی ندارم که در جمع مخالف وقتی با موافقانم نیستم بزنم و به جای گوش کردن به حرفهای شیخ شریعت ترجیح می دم در خدمت استاد عرفان خودم باشم و هرگز دست از خدمتش برنمی دارم. و سخن رو کوتاه و با اشاره مثل اهل بصیرت به کنایه گفتم و با توجه و تفکر در اشاره هاشون به لطف خدا راهمو پیدا می کنم.
بیداد در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۳۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۷۹:
بیداد نوشته:
در جواب دوست گرام، آقا فرخ سزاوار است بگویم که، ایشان هم به شعر سعدی و بالاخص صدای بی رقیب استاد شجریان کمی بدگویی و خورده گرفته اند، باید خاطر نشان کرد که کسانی که شناخت کافی و درک درستی از شعر و موسیقی ندارند این چنین تازیانه میزنند و دیگران را آزرده خاطر میکنند، به قول حافظ: هر کو نکند فهمی زین کلک خیال انگیز، و باید تشریح کرد که شعر سعدی تماما عاشقانه است و اغلب عشق با سوز و غم همراست و جای شگفت نیست سرودن این شعر از جانب شیخ اجل، و اما در باب استاد شجریان همین بس که ایشان وام دار شعر کهن و موسیقی سنتی ایران زمین بوده و هستند و همانگونه که فردوسی با سرودن شاهنامه زبان فارسی را زنده نگه داشتند، استاد شجریان نیز شعر نظم از شاعرانی بزرگ از جمله حافظ، سعدی، مولوی، عطار، عراقی، خیام و…را که اندک اندک رو به زوال و فراموشی میرفت را با دوباره خوانی و اجرای بی نظیر با صدای آسمانی و بلامنازع خویش حفظ و زنده نگه داشته اند و اینک و بدون اغراق اکثر دوستداران ادبیات بواسطه صدای استاد است که با شعر کهن و معاصر این دیار، مأنوس و مألوف گشته اند .پس دوستان لطفا بدون آگاهی عیب گویی و بیراه نگوییم. سپاس
حسین حمامی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۰۲ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۷:
قطره ای که از ابرلطف در دهانم افکنده ای
عباس در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۳:
با درود
داشتم حاشیه ها رو میخونم که نکته ای نظرم رو جلب کرد!
و اون اینکه راجع به "خدایا" و "خدارا" دوستان کلی نظر دادن و چقدر روی موضوع بحث شده!
انقدر که اصل مطلب و جان کلام در این بین گم میشه!!!
و این منو یاد تفسیرهای مختلفی میندازه که از هر موضوعی میکنیم مثلا در دین، که هدفش رستگاری بشر بوده ولی امروز شاهدیم که خود دین که برای وحدت و پیوند انسانهاست وسیله ای شده برای شکاف بین اونها!
کعبه یک سنگ نشان است که ره گم نشود!!!
با سپاس
بهروز قدرتی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۱۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۳:
از عشق به پیاله شراب و نگاه به زیبارویان دست نمی کشم هی گفتن نگاه به نامحرم و می خوردن حرام و هی توبه کردم ولی دیگه توبه نمی کنم ولی سر منبرم از طرفی برای جلب توجه زیبارویان نازو کرشمه نمی کنم و به نصیحت هیچکسی که می گه برو ترک عشق کن با کسیم جنگ ندارم ولی نمی کنم و قرب به خدا برای من از رفتن به بهشت مهم تر و تا وقتی که در میکده نیستم یعنی در جمع افرادی مثل خودم نیستم از سر خودم خبر ندارم چون وقتی با موافقان نیستم از خودم حرفی ندارم که در جمع مخالف بزنم و به جای گوش کردن به دروغهای شیخهای شریعت ترجیح می دم در خدمت استاد عرفان خودم باشم و هرگز دست از خدمتش برنمی دارم. و سخن رو کوتاه و با اشاره مثل اهل بصیرت می گم و با توجه و تفکر در اشاره هاشون به لطف خدا راهمو پیدا می کنم.
مجید صداقت در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۰۷ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۶۱:
تا به حال من این شعر رو به کرات خوانده ام . به نظر من تمثیل های صا ئب فوق العاده بوده نه تنها در این شعر بلکه به طور کلی صائب نگاهی عمیق به دنیای پیرامون خود وطبیعت داشته به طوری که در شعر مذکور به وضوح ووفور یافت می شود . از نگاه شاعر چنار به جهت داشتن برگهای کم درختی تهیدست یاد می شود در حالیکه از چوب خوش رنگ ونگار بهره جسته واین مثال انسانهای باطن داریست که کما اینکه تهیدست هستند اما باطن زیبایی دارند . در پی رمزگشایی اشعار صایب نیستم چون فقط کافیست گوشه ای از ژرف نگری شاعر را در خواندن ابیات بعدی بکار برید و به تمثیل واقعی آنها پی ببرید .
حسین رشنو در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۱۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۳:
سلام
دوستان در پرده می گویم سخن
گفته خواهد شد به دستان نیز هم
به نظرم ارتباط کلمه های پرده و دستان که رایج در موسیقی ایرانی هستند نشان میدهد که این بیت به صورت کلی به معنی سرود و آواز خواندن میباشد .
منظور از پرده درجه ای از گام موسیقی ایرانیست ، و تاکیید بر آن و به اصطلاح شاهد گرفتنش باعث تغییر حس و حال موسیقی و ورود به گوشه ای جدید میشود .
دستان هم که برخی اساتید آن را ریشه ی کلمه ی امروزی دستگاه میدانند به معنی نحوه ی چینش پرده ها از لحاظ فاصله ی موسیقیایی است.
مهرداد خلیلی در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۰۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۱:
صدای همایون شجریان و شعر سعدی ترکیبی استثنایی ساخته
این شعر استاد سخن با صدای همایون آدم رو به وجد میاره
محسن.۲ در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۵۹ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۴:
چه بهار و چه پائیز ، من در جوشش هستم
محسن.۲ در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۵۸ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۴:
نیست چون گل ، جوش من موقوف جوش نوبهار
سر زندگی و جوشش من مانند جوشش بهار نیست
مسعود هوشمند در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۱۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۷۴:
حافظ:
هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی نظامی:
قصه ناشنیده او داند
نامه نانوشته او خواند
رؤیا در ۸ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۳۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۶۳: