گنجور

حاشیه‌ها

لبخند در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۴۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۱:

این مصراع پایین به تنهایی اگه جایی نوشته بشه یعنی چی؟
امیدوار چنانم که کار بسته براید...

همایون در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۶:

غزل ریاضی معنوی
آفریدگاری در بطن هستی‌ و بنیاد آن است و همان عدد یک در هستی‌ است و در ریاضیاتِ هستی‌ یک، برابر دو است و دو، برابر سه است این ریاضیاتِ با علم ریاضی ما که با شی‌ و بُعد و متغیر سر و کار دارد نمی خواند ولی در آنجا معنی‌ کار میکند و معنی‌‌ها همه با هم و همکار هم و زنده و جان دارند.
افریدگاری با خود نویی می‌‌آورد که همان عدد دو است و این نویی عشق را پدید می‌‌آورد که سه‌ای در هستی‌ است و همه این‌ها در بطن همه چیز حضور دارد که آن را دل می‌‌نامیم، دل جایگاه یکی‌ و افریدگاری است و همه دل‌ها به هم راه دارند و این چیز‌ها همان فرم‌ها هستند که عدد چهار است
تمثیل خیاط برای عشق از نویی برخوردار است که کار جلال دین است که خود با افریدگاری آشنا است و با نویی کار می‌‌کند
نویی بریدن از کهنه است و عشق پیوند با آن، و هجر کار خود را می‌‌کند و آتش عشق را بر می‌‌افروزد تا اینجا عمل جمع و تفریق است تا اینکه ضرب پیدا می‌‌شود و آن حضور دوست است و برخورد دو اندیشه که بزرگی را به ارمغان می‌‌آورد که اگر پنج جان باشد و شش اندازه و محدودیت، بزرگی هفت است که جایگاه و خانه انسان و مهراب اوست و زمین رزم و پهلوانی اش. میخانه و خرابات و جایگاه پیر، که دوست کسی‌ است که با مهر هستی‌ آشنا است و راه دل‌ها را می‌‌شناسد
حال این بزرگی می‌‌خواهد به بی‌ نهایت و به اندازه هستی‌ شود اکنون نوبت تقسیم است، در علم ریاضی اگر عددی تقسیم بر بی‌ نهایت شود نتیجه صفر خواهد بود ولی در معنی‌ حاصل بی‌ نهایت است، مثال آن تقسیم قطره به دریا است که برآیند آن دریا شدن قطره است نه نابودی آن.
تمثیل علمی‌ و واقعی‌ افریدگاری می‌‌تواند اتم باشد که اولین آن هیدروژن است و در کار نویی به اکسیژن تبدیل می‌‌گردد و با ضرب ایندو آب پیدا می‌‌شود که سمبل معرفت است و انسان را به وجود می‌‌آورد که بزرگی در هستی‌ است و به تمامی هستی‌ می‌‌تواند گسترش یابد.

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۴۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۹۹:

خوب این هم یک سوال است
جمع این رباعی از 9535

مسعود هوشمند در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۱۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶۸:

روی سخن حافظ در این غزل با شاه نعمت الله ولی است.شاه نعمت الله سفری کوتاه به شیراز داشته و در این سفر به تبلیغ دین و ادعاهای بلندپروازانه ی خود میپردازد و حافظ پس از مراجعت شاه نعمت الله این غزل را در ردّ ادعاهای واهی وی می سراید.
در بیت ز رهم میفکن ای شیخ ....
حافظ اشاره ای مستقیم به این موضوع دارد

ذبیح اله در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۰۱ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » طهمورث » تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه):

پس ازهوشنگ فرندش طهمورث برجای او نشست که بدلیل مبارزه وغلبه بر دیوان لقب طهمورث دیو بند به او داده اند..درخطبه ای که ابتدای کارمیگوید وعده مبارزه با شر و دیو وبرچیدن اقتدارآنها را به رای و تدبیر میدهد و شرط تشکیل دولتش(به اصطلاح امروزی) را ریشه کن کردن شر وبدی قرار میدهد و درنهایت نیز چنان میکند.
اولویت دیگرش اجرای پروژه های عام المنفعه است.هرآنچه برای مردم سودمند است را مرسوم میکند ومشکلات آنها را با نیروی خرد حل وفصل میکند. از موی و پشم بز و میش رشتن و بافتن لباس و فرش را باب کرد.حیواناتی که قدرت بارکشی داشتند را رام کرد و علوفه آنها را تامین کرد.به اهلی کردن سایرحیوانات وبرای کاربردهای متفاوت پرداخت مانند خروس برای بیدارکردن مردم و درنهایت آنچه برای مردم آن دوران سودمندبود را انتخاب و بکارگرفت (بیاورد و یکسر به مردم کشید/ نهفته همه سودمندش گزید)
مقام مشاور در دستگاه طهمورث: از ویژگیهای دوران سه پادشاه اولیه یعنی کیومرث هوشنگ و طهمورث وجود جایگاه مشاور دردستگاه حاکمیت بود.و با پیشرفته ترشدن سیستم براهمیت کارکرد آن افزوده میشد.بطوریکه در زمان طهمورث آشکارا به شاه اهنمود میدهد و یکی از عناصری است که بر مقبولیت اجتماعی (فره) شاه می افزاید و عامل موفقیتش بحساب می آید.
مر او را یکی پاک دستور بود که رایش ز کردار بد دور بود
خنیده به هر جای شهرسپ نام نزد جز به نیکی به هر جای گام
همه روزه بسته ز خوردن دو لب به پیش جهاندار برپای شب
طهمورث با دیوان(شر وبدی و ناهنجار درسطح جامعه) به مبارزه برخاست و برآنها غلبه کرد.وبرخی راکشت وتعدادی(دو سوم) را به اسارت گرفت.آنها به طهمورث پیشنهاد کردند در مقابل گذشتن از خونشان به یاران او زبانهای مختلف مانند رومی پارسی چینی و سغدی بیاموزند و طهمورث پذیرفت.واین پایان کار طهمورث بود.
درمجموع حکومت تا قبل ازجمشید به ساده ترین شکل آن رواج داشته ومیتوان گفت کل دوره های ماقبل جمشید دارای ویژگی های مشترک و گامهای اولیه شکل گیری حکومت را نشان میدهد.اگر بخواهیم مثالی برای این وضعیت بیاوریم میتوان به ساختار حکومت های پس از انقلاب ها وجنبش های اجتماعی اشاره کرد.مانند انقلاب اکتبرروسیه که بنا برخواست جمعی مردم یک بنای حکومت جدید را میگزارند.سعی میشود خواست همه گروهها رعایت گردد لذا حاکمان مورد قبول عموم هستند دسترسی به حکام آسان است بروکراسی اندک شکل گیری نهادها متناسب با نیاز جامعه است ودر نهایت وجود چهره های کاریزما وحرمت انقلابیون اولیه از ویژگی آنهاست اما به مرور این شکل ساده بنا به ضرورتهای اجتماعی پیچیده وپیچیده تر میگردد.دوران قبل از جمشید تقریبا شبیه وضعیت ابتدائی شکل گیری حکومت های انقلابی است با این تفاوت که فرض کتاب برآنست قبل ازآن دوران هیچ حکومتی وجونداشته است..البته همانطورکه پیشتراشاره شد این بخش میتولوژی است و شکل گیری آرمانهای یک مردم رانشان میدهد.آنچه از این پس اتفاق می افتد مهم است زیرا تاکنون تکیه بر ویژگی های شخصی پادشاهان در یک جامعه ساده میتوانست راهگشا باشد اما در زمان جمشید سازمانهای اجتماعی و شکل گیری طبقات بعد فردی را کاهش میدهد وجنگ قدرت شروع میشود. همانگونه که ذکرشد تا پایان این دوران ابزارجنگ و امکانات نظامی خیلی مورد توجه نبود چون جنگ برای کسب منافع مادی وقدرت بیشتراتفاق می افتد.

آرا در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۳۰ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۱۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۴:

پایم نداد قوت رفتن به پیش یار
چندی به پای رفتم و چندی به سر شدم

نجاتی در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۰۹ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۷۱:

ردیف یکی از بیتها حساب نوشته شده که باید حباب باشد.

محسن در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۵۵ دربارهٔ ملک‌الشعرا بهار » غزلیات » شمارهٔ ۶:

یاسین جان
اون بالا هم همین را نوشته

مسافر در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۱۱ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۳۲:

در تایید صحبت دوستان در باب موضوع نیاز، باید یادآور شد که نیازهای فیزیولوژیک برای آماده کردن جسم یا همان مرکب برای ماموریت اصلی است که آن نیز طی کردن راه کمال است. اگر توجه به نیازهای فیزیولوژیک در خدمت راه کمال باشد، موجب رشد و پیشرفت است و اگر به دل مشغولی و هدف اصلی زندگی تبدیل شود، به بیراهه رفتن است. مانند فردی که فقط مشغول رسیدن به هیکل و فیزیک بدنی خود است و غافل از توجه به جنبه های دیگر زندگی. یا مانند فردی که هر لحظه مشغول آراستن و رسیدن به ماشین خود است و دریغ از کوتاه ترین سفر با آن وسیله.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۱۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۷:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

چرا نه درپی عزم دیار خود باشم؟

چرانه خاک سرکوی یارخودباشم؟

عزم: قصدِ چیزی کردن

گویندکه حافظ اهل سیروسفر نبوده وسفرهایش بیشتر درونی،معنوی وذهنی بوده است. او درتمام عمرخویش،دو بارسفرکرده که یکی ازآنها اجباری (تبعید به یزد)ودیگری نیزبه هندبوده که ظاهراً آن نیزناتمام مانده وبه سببِ بروز مشکلات ونامساعدبودن هوا ازنیمه ی راه به شیرازبازگشته است!. اکراه وامساکِ حافظ ازسفرکردن باتوجّه به استنباطی که ازغزلیّاتِ او می شود به حدّی شدیدبوده که این ظن وگمان راایجادمی کند که احتمالاًحافظ بیماریِ "هراس ازسفر" داشته است! دراین غزل نیز به صراحت به این موضوع اشاره کرده است. 

معنی بیت: چرانباید به دنبال رفتن به ولایت وشهرخودم باشم،چه دلیلی وجوددارد که من ازتلاش برای بازگشت به وطن بازمانم؟ بایدبکوشم وعزم خودراجزم کنم که به شهرودیارخویش برگردم. چرانباید خاکِ سرکویِ یارخویش که دروطنم هست نباشم. جزدرکوی یار درهیچ جای دیگربرای من جاذبه ای وجودندارد وبهترین نقطه ی دنیا برای من جائیست که یاردرآنجا ساکن است. بااینکه به عمرخویش به اختیارسفر نکرده ام امّااگردرراه عشق تو باشد طالب سفر ورنج وغم غربت هستم.

من کزوطن سفرنگُزیدم به عمرخویش

درعشق دیدن تو هواخواهِ غربتم !

🌿━━━━━━━━━━🌿

غم غریبی وغربت چو برنمی‌تابم

به شهرخود روم وشهریارخودباشم

اسطوره ی عشقبازی،شاعرمعاصر روانشاداستاد "شهریار" که به حضرت حافظ علاقه وارادت خاصّی داشت تخلّص ِ خودرا ازاین بیت گرفته بود.

معنی بیت: من که غم واندوهِ غریبی ورنج و مشقّاتِ غربت را برنمی تابم وتحمّل نمی کنم، مجبورنیستم که خودرا آزاردهم ودرغربت بمانم! بنابراین به شهر خودمی روم ودرآنجا شهریار وسلطانِ خویش می شوم.

دگرزمنزل جانان سفرمکن درویش

که سیرمعنوی وکُنج خانقاهت بس

🌿━━━━━━━━━━🌿

زمَحرمانِ سراپرده ی وصال شوم

ز بندگان خداوندگار خود باشم

سراپرده ی وصال: خلوتگاه معشوق

خداوندگار: کنایه ازمعشوق است.

معنی بیت: به شهرخودبازمی گردم ودرکوی سرمنزلِ مقصود ومعشوق خویش، ساکن می شوم .به خلوتسرای یارخود دسترسی پیدامی کنم ودر بارگاه دوست بندگی می کنم. دوست خداوندگارمن است ومن افتخاربندگی اش راپیدامی کنم.

چوخسروان ملاحت به بندگان نازند

تودرمیانه خداوندگارمن باشی

🌿━━━━━━━━━━🌿

چوکارعمرنه پیداست باری آن اولی

که روز واقعه پیشِ نگار خود باشم

روز واقعه: روزی که جان به جان آفرین تسلیم کنم روزی که برای همگان رخ خواهدنمود وهیچکس توان فرارازاین واقعه ندارد.

معنی بیت: درشرایطی که چندان اعتباری به دوام زندگانی وعمرناپایدارنیست وهر لحظه ممکن است آدمی بامرگ روبروگردد، بهترآنست که درکناریار ودوست خویش باشم تا دران روز واقعه که اجتناب ناپذیرهست درغربت نبوده باشم.

به خاک پای تو ای سرونازپرورمن

که روزواقعه پا وا مگیرم ازسرخاک

🌿━━━━━━━━━━🌿

زدستِ بختِ گران خواب وکاربی‌سامان

گرَم بُوَد گِله‌ای رازدار خود باشم

معنی بیت: درشهرخودم شرایط برای زندگی ایده آل است. اگرهم ازبختِ خواب آلوده وبی سروسامانیِ اوضاع گله وشکایتی داشته باشم رازدار خودمی شوم وتحمّل می کنم وغم خویش رابا کسی درمیان نمی گذارم تا آبرو وحیثیّتم محفوظ ماند.

رازی که برغیرنگفتیم ونگوئیم

بادوست بگوئیم که اومَحرم رازاست

🌿━━━━━━━━━━🌿

همیشه پیشه ی من عاشقیّ ورندی بود

دگر بکوشم و مشغول کار خود باشم

حافظ دلی عا‌شق پیشه داشت وعشق ازنظراو قائم به شخص مشخصی نبود ودرحقیقت هرازچندی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر وازقلّه ای به قلّه ی دیگرمی رفت واندرون خویش راباعشقبازی، لطف وصفایی دیگرمی بخشید وطبع جوشان وعواطف خودرا دچارچالش احساسات برانگیزمی نمود. شاعری همچون حافظِ شیدا وبیقرار، بایدکه زندگانی خودرابرمدارعشق ودلدادگی نهاده وروزهای زندگی راعاشقانه سپری کند تاتوانسته باشد شعربسراید، آوازبخواند وفشارهای روزمرّه ی زیستی راتحمل کند.

درنظرگاه حافظ اگرچه طریق عشق طریقی خطرناک وصعب العبور ودردانگیز است لیکن باید زندگی راعاشقانه سپری کرد چاره ی دیگری نیست چراکه زندگانی براساس مصلحت گرایی ومنطق وعقل هیچ لطفی ندارد. اگرزندگانی بربسترعشق جاری شده باشد خواهی توانست جاودانگی وسعادتمندی رادرلحظه لحظه ها تجربه کنی،دل عاشق بسان رودخانه ای ازشعرهای جهان، زیبائیها ولطافتهای خیال انگیزی بی مانندی دارد ومی تواند پیرامون خویش رانیز لطف وصفایی دیگرببخشد.

معنی بیت: من آدم عاشق پیشه ای هستم ورندی درسرشت وذاتم هست،پس به شهرخود بازمی گردم تابه عشق وعاشقی ورندی بپردازم وازپرداختن به مسایل حاشیه ای بپرهیزم. هرکسی دراین دنیا نقشی منحصربفرد همچون اثرانگشت خویش، دارد وباید آن نقش راپیدا کرده وبه ایفای آن بپردازد. هیچکس نباید ازکسی تقلید وکپی کند باید اصلیّت وماهیّت خودراشناسایی کند وهمان نقش ذاتی را بازی کند تقلید کردن ازدیگران مارا ازمسیراصلی خارج نموده ومنحرف می سازد.

زمانی که ما درمقام تقلید کردن یا درمقام مقایسه بادیگران قرارمی گیریم دیگران راموفق تروشادتر می بینیم! ازهمینجا رنج ودرد آغازمیگردد وسوسه ی منطق وعقل واردعمل می شودکه باید تونیز بیشتر داشته باشی... غافل ازآنکه آنها نقابهای رنگارنگ دارند آنها بانقابهای دروغین شادمانه بنظرمی رسند! چنانکه مرغ همسایه همیشه غاز است! اما وقتی که به دیگران نزدیکتر می شویم حقیقت با آنچه که ازدور مشاهده می کردیم تفاوتهای زیادی دارد گویا اوبسیاربدبخت ترازماست! اطمینان پیدامی کنیم که همه درحال فریب دادن یکدیگرهستند بنابراین مانیز نقابی برچهره می زنیم تاخندان وموفق تر دیده شویم. امااین نقاب دروغین برای هیچکس رضایت باطنی فراهم نمی کند. تازمانیکه دیگران معیار مابوده وبه توانمندیهای منحصربفردخود ونقشی که هستی به مابخشیده توجه نکنیم هرگزراضی نخواهیم بود. باید به هرآنچه که جهان هستی برای ما رقم زده وازنقشی که برای ما تعیین کرده رضاباشیم ودرجهت کشف وتوسعه ی همان توانمندیها حرکت کنیم نه براساس؛ رقابت‌؛ حسادت ویانظریات وخواست دیگران.

عیبم مکن به رندی وبدنامی ای حکیم

کاین بود سرنوشت زدیوان قستم

🌿━━━━━━━━━━🌿

بُوَد که لطف اَزل رهنمون شودحافظ

وگر نه تا به ابد شرمسار خود باشم

بُود: امیدوارم

معنی بیت: امید بسیار دارم که لطف ومرحمتِ خداوند شامل حالم شود وازاین گرفتاریِ دردآور غربت خلاص گردم. درغیراینصورت تا اَبدازخودم شرمسارو خجالت زده خواهم بود!

ناامیدم مکن ازسابقه ی لطف اَزل

توپس پرده چه دانی که چه خوبست وچه زشت؟

مارشال در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۰۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۵:

شیخ جوان ما به زیبای تمام ماهرخ خود را توصیف میکند و میگه با اینکه شبها آفتابی نمیشی اما هر از گاهی بوسه ای نسیب ما میکنی و با وجود جوانی و شادابی و سرخرویی من همچون شاه مات افسونگریت میشوم و خجالت زده رنگ و رخسار زرد میکنم . ستودنی است هم شیخ و هم زبان زیبای فارسی که دست شیخ را برای وصف نگارش باز میگذارد و شیخ هم با دوربین نداشته صحنه های زیبا را برای آیندگان ثبت میکند . همنشین زیبا رویش در عالم باقی مانا باشد ،آمین.

Sina در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۰ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۶۱:

گر عاقل جهانی کس عاقلت نخواند
تا تو ز عشق هر دم دیوانه تر نگردی
به‌به☺️☺️

یاسین در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۳۳ دربارهٔ ملک‌الشعرا بهار » غزلیات » شمارهٔ ۶:

قالب این شعر غزل است

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۳۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰:

شرح جلالی بر دیوان حافظ :

معانی لغات غزل (10)

دوش: دیشب، و در اینجا مقصود زمان گذشته است یعنی چندی پیش.
طریقت: روش، مسلک، مذهب، دومین منزل از منازل سه گانه از باب سلوک که عبارتست از: شریعت، طریقت – حقیقت و آن در اصطلاح صوفیان راهی است که رساننده کسان به سوی خدای تعالی است و این راه اخصّ از شریعت است که انسان را به بهشت می رساند زیرا هم مشتمل بر احکام شریعت است از قبیل اعمال صالح عبادی و هم مشتمل بر احکام خاصی است مانند اعمال قلبی و اجتناب از همه ما سوی الله. طریقت راه دل است که به توحید می رسد.
تقدیر: آنچه در ازل مقدّر شده است، سرنوشت.
خانه خمّار: میخانه، میکده، خرابات.
آیت: نشانه.
معانی ابیات غزل (10)

(1)زمانی پیر و مراد ما از مسجد روی بگردانید و به جانب میخانه روی آورد. ای هم مسلکان و ای یاران و ای رهروان راه طریقت تکلیف ما از این به بعد چیست؟ ...

(2) (و)ما مریدان چگونه رو به جانب قبله آوریم در حالی که پیر و مراد ما رو به سوی میخانه دارد؟

(3)در ازل چنین مقدّر شده است که ما نیز مسیر طریقت را پیموده و در آخر با مراد خود هم منزل شویم.

(4)هرگاه، خِرَد از حال دل ما، در بند زلف جانان آگاهی داشت که چه حال خوشی دارد، در قبال این گرفتاری ما، همه عاقلان چون ما دیوانه می شدند. (رجحان طریقت از شریعت)

(5)از آن زمان که روش بغایت نیکوی تو در طریقت، راه لطیف و نغزی به ما نشان داد، در درس تفسیر ما جز راه و روش تو چیزی دیگری تفسیر نمی شود (درس تفسیر قرآن که یکی از مشاغل حافظ بوده است).

(6)ای یار سنگین دل! آیا آتش آه و گرمی ناله های شبانه ما هیچ در دل سنگ تو اثر می کند؟

(7)بر جان خود رحم کن و از تیر آه ما بپرهیز که از گردونه فلک در می گذرد. ای حافظ! خاموشی گزین.
شرح ابیات غزل (10)

وزن غزل: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
بحر غزل: رمل مثمّن محذوف.
*

خواجو کرمانی: خرقه رهن خانه خمّار دارد پیر ما
ای همه رندان مرید پیر ساغر گیر ما
گو شدیم از باده، بدنام جهان تدبیر چیست
کاین چنین رفته ست از روز ازل تقدیر ما
ما دل دیوانه در زنجیر زلفت بسته ایم
ای بسا عاقل که شد دیوانه از زنجیر ما
*
سلمان ساوجی: ره خراباتست و دُرد سالخورده پیر ما
کس نمی داند به غیر از پیر ما تدبیر ما
*
1-بعضی از حافظ شناسان محترم این غزل را مشکوک و منسوب به حافظ می دانند، نظر نویسنده این سطور جز این است.

2-به نظر می رسد در آن بُرهه از زمان که حافظ تحت تأثیر مستقیم شخصیت ادبی و غزلهای خواجو قرار داشته و در ضمن مشغول فراگرفتن تفسیر قرآن یا آموزش آن به دیگران بوده است این غزل را سروده باشد و در ادای مضامین ابیات آن صرفاً هدف شاعر استقبال از مضامین خواجو بوده و بهترین دلیل اینکه در بیت سوم و مصراع دوم عیناً مصراع دوم بیت دوم غزل خواجو را تضمین کرده و در برداشت مطلب و مضمون برای غزل خود نیز تحت تأثیر خواجو بوده است و این از مفاد مطلع غزلهای هر دو شاعر بر می آید چه حافظ همیشه و در تمام عمر با مطالعه و انتخاب مضامین لطیف شاعران دیگر، مضمونی لطیف تر و شورانگیزتر پرورده و در همین غزل هم موضوع عشق و رسوایی شیخ صنعان برای حافظ تداعی شده و آن را دست مایه غزل خود ساخته است وگرنه به هیچ وجه آوردن کلمه (پیر ما) در مطلع ربطی به مریدی و مرادی حافظ و شیخ صنعان ندارد و استعمال قافیه و ردیف پیر ما در مصراع اول بیت اول حافظ صرفاً به سبب استقبال از غزل خواجو بوده است لاغیر.

3-علت اینکه گفته شد غزل در زمانی سروده شده که حافظ مشغول فراگیری یا تدریس تفسیر قرآن بوده است بدین سبب که در بیت پنجم، همانطور که در معنای این بیت قبلاً گفته شد حافظ می گوید در درس تفسیر ما جز لطف و خوبیِ رویّه تو که بر ما کشف شده است بحث دیگری نیست و آوردن کلمه (کشف) و (تفسیر) را در این بیت ایهامی است و تفسیر کشف کشّاف را تداعی می کند.

4-همانطور که درباره ی علت آوردن کلمه (پیر ما) در بالا گفته شد و به منظور توضیح بیشتر و با توجه به روحیه اعتراضی حافظ نسبت به روندگان قشری راه شریعت و اینکه شاعر در ضمیر باطن خود همیشه تصویر روشنی از بدعت گزاران و گروندگان به سوی جاده طریقت به منظور رسیدن به اصل حقیقت را داشته و امثال حسین منصور حلاج را می ستاید، به هنگام ساختن این غزل و استقبال از خواجو هم فکرش متوجه داستان شورانگیز شیخ صنعان شده و مضامین خود را ساخته و پرداخته است.

خلق مضمون در نزد شاعران فَحل به هیچ وجه دلیل این نیست که شاعر از جمیع جهات و من حیث المجموع با آن موافق است و آنها که در کار شعر و شاعری دست دارند از راه مطالعه اشعار شاعری دیگر می توانند بطور صحیح پا در جای پای فکر و اندیشه آن شاعر نهاده و پی به روحیه و زمینه فکری او ببرند. لیکن باید اذعان کرد که حافظ با مطالعه شرح حال شیخ صنعان مسحور شهامت و جسارت این بدعت گزار شده و در جای دیگر نیز می فرماید:

گر مرید راه عشقی فکر بدنامی مکن
شیخ صنعان خرقه رهن خانه خمّار داشت

یعنی عیناً مضمون مطلع غزل خواجو کرمانی در بالا را به عنوان شاهد کلام خود می آورد بنابراین شخصیت هایی مانند حسین حلاج و شیخ صنعان گوشه یی از ذهن حافظ را به خود اختصاص داده بوده اند.

شکیب shakib.falaki@gmail.com در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۲۴ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۱:

با درود
عجبم از این است که تاکنون در حاشیه ها، اشاره به اقتباس حضرت حافظ از بیت دوم این غزل نشده است که فرموده اند.
می خور که صد گناه ز اغیار در حجاب
بهتر ز طاعتی است که به روی ریا کنند

هوشیار در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۱ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱:

بس عجب نبُوَد که سودایی شوم
کآیت سودای او در شان ماست
کلیّات فخرالدین عراقی به تصحیح نسرین محتشم (خزاعی)

هوشیار در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۳۸ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱:

بس عجب نبُوَد که سودایی شدم
کآیت سودای او در شان ماست

لایقی در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۰۹ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر ششم » بخش ۲۴ - نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلب:

واقعا چه مرگ و پدیده ای در این عالم زیباتراز این مرگ وشهادت دیده آید... اشک من بر حال و روز خودم بر این خواب گران و گران جانی...آیا خوشحال تر و خوشبخت تر از این قوم میشناسید! حال شادی و غم ما در کار حسین علیه السلام حال وحدت در کثرت و کثرت در وحدت... یا لیتنی کنت معکم...

الف رسته در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۲۶:

مه کم آید مدتی در راه عشق
آن کمی عشق جمله سود باد
معنی بیت:
ماه تمام از نیمهٔ ماه هر شب کم و کمتر می‌شود، باریک و باریکتر تا در آخر ماه محو می‌گردد، عاشفان هم کم و لاغر می شوند تا محو می گردند
این مضمون گداختن ماه در بسیاری از اشعار فاخر و همچنین در اشعار فولکلوریک ایران زمین رایج است که می گوید ماه به عشق دیدار می‌بالد و برزگ می‌شود تا ماه تمام می‌‌شود ولی چون او را نمی‌بیند سپس هر روز از غم می‌گدازد تا محو می‌گردد.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۲ ماه قبل، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۱۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۳۵:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

درخرابات مـُغان گـرگذر افـتد بـازم ​​​​​​​

حاصل خرقه وسجّاده روان دربـازم

"خرابات"ازواژه های کلیدی دردیوان حافظ است. ستونهای اعتقادات سرحلقه ی رندان جهان خواجه ی شیراز برعرصه ی خرابات برافراشته شده وبنای میکده یِ او راچنان استوار نگاهداشته که قرنهاست ازگزند وآفاتِ دورانها دراَمان مانده است. حتّی پتک های کینه ونفرت تندروهای متعصّبین وجاهلان آن دوره تا به امروز نیز نتوانسته کوچکترین خللی براستحکام این بناواردکرده وآن رافروریزد. علاوه براین روزبروز نیزاین میکده ی عشق پررونق تر شده وانسانهای فرهیخته ورندان آزادمنش بیشتری راگِرد خود جمع وجذب کرده است

دراین میخانه از میهمانان باباده ی خوشگوارعشق ومحبت به رایگان پذیرایی می گردد وسازوکار شادمانی و کامروایی، مهربانانه وبی هیچ منّت وکِبروناز دراختیار آنان قرار می گیرد.

هرکه خواهد گوبیا وهرکه خواهد گوبرو

کِبرونازوحاجب ودربان بدین درگاه نیست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

خرابات همانگونه که ازمعنی ظاهری آن استنباط می گردد در اصل جایی برای تجمّع ازشهررانده شدگان، میخوارن و قماربازان بوده است . امّا حافظِ خوش فکر وخوش ذوق، بانگرش وجهان بینی خاصی که باتحقیق وتفحّص پیداکرده بود،دست به مهندسی خرابات زده وآن رابه سلیقه ی خویش بازسازی ،نوسازی وبِهسازی کرد. به معنای آن ژَرفای عمیق تری بخشید تااینکه درگذرزمان به مرور مبدّل به فضایی مجازی روحانی برای گردهم آییِ اهل دل وپاکباختگان ووارستگان گردید.......

خرابات" در هریک از غزلیّات حافظ، به مقتضای مضمونِ بیت، معناهای متفاوتی ای به خود میگیرد.

دراینجا باتوّجه به کلمه ی مُغان که درکنارخرابات نشسته، معنی "میخانه" ای رامی رساند که در مقابل مسجدی که جولانگاه زاهدان ریایی بوده قرار داشته واحتمالاً توسط زرتشتیان اداره می شده است. شرابخوارانِ به ظاهر مسلمان! که ازمنظرشریعت مجازبه نوشیدن شراب نبودند بصورت پنهانی به این مکانها مراجعه کرده وازشرابهای نابی که زردشتیان برای مصرف خود درست می کردند تهیّه می نمودند! گاهاً نیزباروی کارآمدن دولتهای متشرّع ومتعصّب، درهای این میکده ها تخته شده وشرابخواران درمضیقه ی سختی قرارمی گرفتند.

"خرابات مغان"برای حافظ مکانی بی ریا و مقدّس است حافظ دراین مکان مقدّس است که به باورها وعقایدِ خویش سروسامان می بخشد.

"م" در "بازم" پرش ضمیر (رقص ضمیر) است که به اقتضای وزن ، از انتهای "گـذر" به اینجا پریده است. در اصل "گذرم افتد باز" است.

حاصل : نتیجه ، درآمد

روان : بی درنگ ، سهل و آسان

"روان" یک معنای دیگر هم دارد به معنی جاری و با "نقد" که بیاید ؛ "نقد روان" به معنی پـول رایـج است. با این معنی "حاصل خرقه و سجاده" می‌تواند پولی باشد که از فروش خرقه و سجـّاده به دست می‌آید! البته "حاصل خرقه و سجاده" یعنی زهد و پارسایی که از طریق عبادت ریاکارانه حاصل شده باشد.

از طرف دیگر،"حاصل خرقه و سجاده" معنیِ "تمام هستی من" رانیزدربردارد بنابراین بین "خرابات مغان" با درنظرگرفتن فقط معنی ِ ظاهری (مکان قماربازی) با "روان دربازم" به معنای "باختن هرآنچه که دارم" تناسب معنایی وجود دارد. "دَرباختن" از دست دادن است و در اصطلاح عرفانی : " پاکسازی ذهن ازانباشته ها وخالی کردن هرآنچه درخاطراست می باشد."

"مُغ" درلغت به معنای روحانی مذهب زردتشت آمده، مغان نیز جمع مُغ وبه معنای پیشوایان این مذهب می باشد.

علاقمندی حافظ به "خراباتِ مغان، دیرمغان، پیرمغان" وبکاربردن مکرّر آنها به صحّت این شائبه قوّت بخشیده که شاید حافظ به مذهب زرتشت گرویده بوده است! بنظرمی رسد چنین باوری صحّت نداشته باشد. ازآن رو که اندیشه های ناب حافظ فراشمول، فراقومی وفرامذهبیست تاحدّی که خود، به تنهایی یک مسلک مستقل ومنحصربفردمحسوب می شود مَسلکی که منتقدان وموافقان جدّی وسرسخت خودرادارد.

بی تردید این برداشت نادرستِ گرایش حافظ به زرتشت، ازآنجا به وجودآمده که معتقدان به این گمان مشاهده کرده اند که حافظ هرگاه واژه ها واصطلاحات کلیدیِ "خراباتِ مغان، دیرمغان، وپیرمغان" رابکارمی گیرد آنقدر ادب واحترام وارادت را چاشنی کلام خویش می کند وعلاقه ی قلبی خویش به زرتشت رابروزمی دهد که گویی یکی ازپیروان پروپاقرص اوبوده است!

درحالی که این نشانه ها تنها بیانگر علاقه واحترام وناشی ازوسعت بینش حافظ وارادت به باورهای نیاکان خویش بوده وچیزی فراترازاین نیست چراکه تنهابااستنباط ازچندبیت شعر، نمی توان به مذهب وعقیده یِ شاعری که به ایهام گویی و درپرده سخن گفتن شهرت دارد بصورت قطعی پی برد. دراین مورد تنها می توان به این سخن اکتفاکرد که ارادت اوبه زرتشت انکارناپذیراست وریشه ی این علاقه وارادت قلبی، درهمخوانی ،همسانی وهمانندی اندیشه های حافظ بامبانی فکری حضرت زرتشت می باشد. چنانکه گویی،مَشعل آتش ارادت به آن فرزانه ی بی نظیر همیشه درخراباتِ جانِ شاعر مُشتعل بوده که می فرماید:

ازآن به دِیر ِمغانم عزیز می دارند

کآتشی که نمیردهمیشه دردلِ ماست

یا:

به باغ تازه کن آئین ِ دین زرتشتی

کنون که لاله برافروخت آتش نمرود

همین گروه موردبحث که براین باورندحافظ پس ازتحقیق وتفحص، درنهایت به مذهب زرتشت بازگشته بود دربرداشت ازاین بیت معتقدهستند که حافظ دراین بیت می فرماید:

اگردوباره فرصتی دست دهد و آئین اصیل وفرهنگ باستانی ایرانی( مذهب زرتشتی)دوباره به دوران اوج واعتلای خویش بازگردد من داوطلبانه حاصل همه ی عباداتی که دراین خرقه وسجاّده انجام داده ام به راحتی می بازم ومنبعدرامطابق آئین وفرهنگ خودمان ادامه می دهم.

.......... بگذریم وبرگردیم به شرح غزل:

احتمالاً منظورشاعراز"خرابات مغان" دراین غزل، استعاره ازمیکده های شیرازبوده باشد. چراکه باتوجه به مطالبی که درغزل مطرح شده، بنظرمی رسد این غزل درزمان تبعید به یزد سروده شده است. شاعر ازاینکه درشرایطِ اندوهبار تبعید، دلش سخت برای شیراز تنگ شده بوده،دست به آفرینش این غزل زده،تاهم مکنونات قلبی خویش رابیان کرده باشدوهم فرصتی برای بیان باورها ویافته های خویش فراهم سازد. باتوّجه به اینکه درجای جایِ شیرازشراب تولید می کرده اند وبادر نظرداشت اینکه شیراز مهدِ شعر وگل وبلبل بوده و وَارستگان ورندان زیادی را درخود جای داده بود،به "خراباتِ مغان" تشبیه شده است.

معنی بیت :

(ازوقتی که به شهریزدتبعیدشده ام ازجمع رندان باده نوش جداافتاده ام) اگر دوباره به شیراز برگردم و گذارم به میکده ی رندان بیافتد کاری خواهم کردوچنان به عیش وعشرت خواهم پرداخت که هرچه از گذشته تاحال،زُهدو پارسایی متشرّعانه در کارنامه ی خویش دارم بکلّی زدوده شود.

گرزمسجد به خرابات شدم خُرده مگیر

مجلس وَعظ درازاست وزمان خواهدشد!

🌿━━━━━━━━━━🌿

حلقه‌ی توبه گرامروزچوزُهّاد زنم

خازن میکده فردا نکند دربازم

"حلقه‌ی توبه زدن" استعاره از گرفتن حلقه‌ی در مکان مقدّس مذهبی مثل کعبه،مساجد ویا آرامگاه بزرگان دینی به منظور استغفار ازگناهان که درمیان مردم معمول هست.

در داستان "لیلی و مجنون" می‌خوانیم که پـدر مجنون او را به کنار خانه‌ی کـعـبـه می‌برد و از او می‌خواهد که حلقه‌ی در کعبه را گرفته و توبه کند تا خداوند او را از مرضِ مالیخولیایی (عشق) که دارد نجات دهد، مجنون دست در حلقه‌ی کعبه کرده ومی‌گوید : "خداوندا هرچه دارم از من بگیر و بر عمر لیلی بیافزای ! " پدربامشاهده ی این وضعیت بکلّی ازدرمان اوناامید می‌شود!

"زُهـّاد" : زاهدان وعابدان

"خازن" : خزانه دار ، مامور ونگاهبان خزانه، در اینجا میکده به صورت پنهانی به خزانه محلّ نگاهداری گنج(شراب) تشبیه شده ومنظور از"خازن ِمیکده" همان می‌فروش یا ساقیست.

برداشت اوّل:اگر امروز به مانند ِ زاهدان وعابدان، حلقه ی دَرِ توبه را بکوبم ودست ازشراب خواری بردارم بیم آن دارم که فردا( زمانی که دوباره معابد زرتشتیان رونق گرفت) نگاهبان میکده مطلع گردد و دربرویم نگشایدبنابراین توبه نمی کنم تاپیش می فروش( پیرمغان) سرافکنده وشرمسار نگردم.

برداشت دوّم:

اگرمن هم مانند پارسایانِ ریاکارکه هرروزازاعمال ورفتار زشت خود توبه کرده ودوباره مرتکبِ گناه می شوند، از نوشیدن ِشراب توبه کنم وبرگردم به عبادت ریایی بپردازم، بیم آن دارم که پیر ِمی فروش در آینده مرا به میکده راه ند‌هدچون اطمینان دارم که قطعاً دوباره ازتوبه پشیمان شده وبه شرابخواری روی خواهم آورد!

هدف ازاین بیت،برجسته سازی توبه ی بی ثمر ِ زاهدان ریائیست. ضمن آنکه اعتقاداتِ خویش را نیز دراین برجسته سازی نمایان ساخته است. حافظِ رند بایادکردن ازباده فروش به عنوان (خازن میکده)نشان می دهدکه قصد توبه ندارد وهمچنان دوستدارشراب وعیش ونوش است.

حافظ حتّی یکبارنیزازشراب خوردن توبه نکرده وهرگاه که قصد توبه داشته وبدان پایبندبوده توبه اززُهد وریاکاری بوده است!

بشارت بر به کوی می فروشان

که حافظ توبه از زُهد ریا کرد

🌿━━━━━━━━━━🌿

وَر چو پروانه دهددسـت فراغ بالی

جزبدان عارض شمعی نبـُوَد پروازم

"وَر" : مخفّف و اگر

"دهددست" فرصتی پیش بیاید، امکانش فراهم باشد.

"فراغ بال" : آسودگی خاطر، بال وپرزدن آزادانه وبی تشویش ونگرانی، باشوق بال وپرزدن

"عارض" : چهره

"شمعی" : مانند شمع ، چهره‌ی برافروخته را به شمع فروزان تشبیه کرده است. ضمن آنکه "شمعی" یک نوع رنگِ بین سبز وزردنیزهست ودرآن روزگاران بیشتربکارگرفته می شد. بانظرداشتِ این معنا، "عارض شمعی" یعنی "عارض گندمگون" که پیش ازاین نیز حافظ درتوصیف ویژگی های ظاهری شاه شجاع بکاربرده است.

بین "شمع" ، "پروانه" ، "بال" و "پرواز" تناسب ظاهری وپیوند معنایی وجود دارد.

حافظ درانتخاب واژه ها حساسیت خاص و عجیبی دارد. اغلب واژه ها درهربیت ویا هر مصرع، هم تناسب ظاهری دارند هم همجنس وهم خویشاوندان یکدیگرند هم رابطه ی معنایی گاه درچند وَجه دارندوگاه متضاد یکدیگرند. مهندسیِ بی نظیر حافظ درانتخاب وبکارگیری واژه ها وهنرچیدمان کلمات درکنار یکدیگر، یکی دیگرازاسرارماندگاری وشیرینی اشعار اوست که تاکنون هیچ شاعری نتوانسته اینچنین هنرنمایی کند.

معنی بیت : اگر آسودگی خاطری برای من فراهم شود(اگرمیسّرگردد که من بتوانم آزادانه وبی دغدغه پروبالی بزنم) همانند پروانه جز گِردِ آن چهره‌ی فروزان معشوق(احتمالاً پیرمغان کهرخسارش به رنگ آتش وسرخگون است)به پروازدرنخواهم آمد.

پروانه را ز شمع بود سوز دل ولی

بی شمع ِعارض تو دلم را بود گداز

🌿━━━━━━━━━━🌿

صحبتِ حورنخواهم که بُوَدعینِ قصور

بـا خـیـال تـو اگــربا دگـری پـردازم

"صحبت" : هم‌نشینی ، مؤانست

"حور" : حوریه، زن سیاه چشم بهشتی "عیـن" : چشم ، چشمه ، درفارسی به معنی مانند ، اصل و خود چیزی ، در اینجا : محض

صحبت حورنخواهم : دست رد زدن به دعوت وتبلیغات موهوم زاهدانه هست زاهدانی که به قصد همنشینی وهمصحبتی باحوریان درقصرهای بهشتی عبادت می کنند!

"قصور" : کوتاهی ، گناه ، خطا

"عین قصور" : کوتاهی محض

گرچه منظورشاعر از"عین قصور" کوتاهی کردن ِ آشکاراست، لیکن همزمان تداعی کننده‌ی"قصور" که جمع ِ قصر وتداعی کننده‌ی "قصرهای بهشتی" نیزهست تاازلحاظ ظاهری وبامعنای قصرها پیوندی با "صحبت حور" داشته باشد. امّا ازلحاظ معنایی "قصور به معنای کوتاهی وخطا کردن" پیوندی با "صحبت حور" ندارد ومربوط به مصرع دوّم است.

معنی بیت: آرزوی هم نشینی با زنان سفیدپوستِ سیاه چشم بهشتی را ندارم. چراکه می دانم حتّی باهمصحبت شدن با حوریان بهشتی، تمام فکر وخیال من باتو( پیرمغان)خواهدبود واگربه این اتّفاق تن بدهم مرتکب خطا وکوتاهی درعشق توشده ام. باوجودِ بودن خیالات تو در سرم، اگربادیگری بوده باشم حتّی باحوری، نشانه ی خطا کاری وکمال ِکوته نظری من خواهدبود من هرگزتن به همنشینی با دیگران نخواهم داد.

جالب است که حافظ حاضرنیست درقبالِ حوریان ِبهشتی حتّی خیال معشوق رامعامله ومعاوضه کند! در حالی که آرزوی نهایی هرزاهد وهرعابد رسیدن به حوریان بهشتی به هرقیمت وبه هروسیله هست حافظ به داشتن خیال روی دوست کامیاب است وحاضرنیست به چیزی دیگر بیاندیشد.!

اگرچه موی ِ میانت به چون منی نرسد

خوش است خاطرم ازفکر ِاین خیال دقیق

🌿━━━━━━━━━━🌿

سِـرّسودای تودرسینه بماندی پنهان

چشم ِ تردامن اگر فاش نکردی رازم

سودا: معامله، کنایه ازعشق واشتیاق

چشم تر دامن : ۱- چشم ِ به گناه آلوده(گناه افشای راز) ۲- چشم اشک آلود .

معنی بیت :

ای محبوب، رازِاشتیاق وعشق من نسبت به تو( پیرمغان)،قطعاً مستور وپنهان می ماند اگر چشمان خطاکار وخیس من مدارا می کرد ورازمرا افشا نمی ساخت.

معمولاً عاشق ومعشوق هردو دوست دارند عشق میان آنها مستوروپوشیده باقی بماند وکسی ازاطرافیان ازسِرِّ آنها باخبرنشود. امّا هیچگاه موفق نمی شوند ودیر یا زودعشقشان برمِلا می گرددچنانکه گویند عشق وسُرفه را نمی توان پنهان کرد! .

تورا صبا ومرا آب دیده شد غمّاز

وگرنه عاشق ومعشوق رازدارانند.

🌿━━━━━━━━━━🌿

مرغ‌ سان ازقفس خاک هوایی گشتم

به هوایی که مگرصیدکند شهـبازم

"مرغ سان" : همانند پرنده

"قفس خاک": زندان استعاره ازدنیا

"هوایی شدن": دو معنا دارد : 1- بی قرار شدن ، عاشق شدن 2-مثل ِ پرنده توان پروازپیداکردن و درهوا پریدن

در اینجا : "هوایی گشتن" یعنی آسمانی شدن وازدنیا دل بریدن(عاشق شدن)

"مگر" : شاید

"به هوایی" : در آرزوی اینکه ، به امیـد اینکه

"شهباز": عقاب شکاری،استعاره از معشوق که دلهای عاشقان راشکار می کند

معنی بیت : مثال ِ پـرنـده ای در زندان این دنیا هستم که هوایی وبی قرارم آسمانی شده ام (عاشق شده ام) و دل ازدنیا بُریده ام ومی خواهم به پروازدرآیم تنهابه این امید که شاید توجّه شهباز(معشـوق) به من جلب شود ومرا شکار کند و به دام خود بیاندازد.

عاشق چه چیزی بیشترازاین می خواهد که درزندان بازوان معشوق به اسارت کشیده شود؟ روشن است که چنین اسیری ازدودنیا آزاد خواهد بود.

حافظ ازجورتوحاشاکه بگرداند روی

من ازآن روز که دربندِ توام آزادم

🌿━━━━━━━━━━🌿

همچوچنگ اَربه کناری ندهی کام دلم

ازلب خویش چونی یک نفسی بنوازم

"چنگ" : از سازهای بسیار قدیمیست که نوازنده هنگام نواختن می بایست آن را در آغوش می گرفت وباچنگ می نواخت بعدها درگذرِ زمان دچار تغییراتِ زیادی شد.

"کنار" :دربَروآغوش ، پهلو

"نواختن" : ایهام دارد : 1- ساز زدن 2- نوازش کردن

خطاب به معشوق:

معنی بیت : ای معشوق،اگر بَسان ِنوازنده ی چنگ، مراصمیمانه درآغوش نمی‌گیری وکام دلم رابرآورده نمی کنی،حداقل همانندِ نی، لبت را برلبم بگـذار وبا بـوسه‌ای مـرا نـوازش کن. حافظ به زبان حافظانه ورندانه ازمعشوق طلب بوسه می کند.

چنگ بنوازوبسازاَرنبُود عودچه باک

آتشم عشق وتنم عود ولبم مجمرگیر

🌿━━━━━━━━━━🌿

ماجرای دل خون گشته نگویم با کـس

زآنکه جزتیغ غمت نیست کسی دَمسازم

"مـاجـرا": سرگذشت ، داستان ،

"ماجرا" معنی دیگری هم دارد که : "درتصوّف وقتی سالک، خطا و گناهی انجام داده باشد، به دستور مُرشد باید درمحل کفش‌کن روی یک پا ایستاده و دو دستش را مدتی بالا نگاه داردتا موردتنبیه قرارگیرد. این نوع تنبیه ِ درویشانه را "ماجرا" می‌گفتند.

"مـاجـرا" در عربی به معنی آنچه جریان دارد و جاریست نیز هست که می‌تواند به معنی اشک هم باشد.پس این معنی نیز مناسبت دارد وقطعاً مدِّ نظرشاعربوده است.

"دل ِخون گشته" : دلی که زجربسیار کشیده ، عاشق ، خونین

"تیغ غم": غم به تیغی تشبیه شده است.

"دمساز" : همدم و هم نشین

معنی بیت : داستان غم وزَجر بسیاری راکه کشیده ام به هیچ کس نخواهم گفت زیرا که من یک هم نشین و مونس بیشترندارم،آن هم غم ِ توست ،غمی که چون تیغ بُرّان وآزارنده هست بنابراین من همیشه درآزارم ومشغول زجرکشیدن هستم.

حافظ ِ گمشده راباغمت ای یار ِ عزیز

اتّحادیست که درعهدِ قدیم افتادست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

گربه هرموی سری برتن حافظ باشد

همچو زلفت همه رادرقدمت اندازم

درقدم انداختن" : نثار کردن ، فدا کردن

معنی بیت : همانگونه که گیسوانت نیزسر به پاهایت گذاشته (آنقدربلنداست که به روی پاهایت ریخته، یا آنقدرتورادوست دارد که سربه پایت گذاشته) من هم سرخویش رادرزیرقدمهای مبارک تومی اندازم حتّی اگربرسرهرمویی از بـدن من یک سر وجود داشته باشد، ازبس که عزیزی برای من،حاضرم همه‌ی سرهایم را نثار قدمت کنم. یعنی تمام وجودِ من برای توست.

بیا که باسرزلفت قرارخواهم بست

که گرسرم برود برندارم ازَقدمت

۱
…
۳۰۹۲
۳۰۹۳
۳۰۹۴
۳۰۹۵
۳۰۹۶
…
۵۸۷۳