گنجور

حاشیه‌ها

محمد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۸ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۰ - خون سیاووش:

در بیت سوم به نظر میرسد که دوشینه درست باشد

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

مژده ای دل که دگر باد صبا بازآمد

هُدهُدِ خوش خبر از طَرف سبا بازآمد

 

احتمالاً این غزل در بازگشت پیروزمندانه ی شاه شجاع به شیراز سروده شده است. همان پادشاه ادیب وشاعری که انیس ومونس حضرت حافظ بوده وبه لطف داشتن قدوبالای دلربا وزلف وخال وخط ، عاطفی ترین غزلهای حافظ رابه خوداختصاص داده ونام خودرادردیوان ارزشمنداوثبت وجاویدان نموده است.

باد صبا: نسیم باد صبا که درادبیّات ما به رابط میان عاشق ومعشوق معروف است. بادملایمی که صبح و غروب از جانب شمال شرقی می وزد

.هُدهُد: شانه بسر ،مرغ سلیمان دراینجا کنایه از بادصباست که خبرورود پیروزمندانه ی شاه شجاع راآورده است.

سَبا: نام کشور و قومی در جنوب غربی جزیره العرب در هزاره ی اوّل قبل از میلاد.دراینجااستعاره ازمحلّ اقامتِ شاه شجاع دراطراف شیرازاست.

طَرْف: طَرَف، جانب ، به مقتضای وزن شعر "ر" ساکن خوانده می شود.

معنی بیت: ای دل مژدگانی بده که بادصبا پیام آورعاشقان، ازجانبِ معشوق(شاه شجاع) پیام فتح وپیروزی آورده است.

صبا به خوش خبری هُدهُدِ سلیمان است

که مژده ی طَرَب ازگلشن سباآورد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بَرکش ای مرغ سحر نغمه ی داوودی باز

که سلیمانِ گل از بادِ هوا بازآمد

 

نغمه ی داوودی : آوازخوش ودلکش. آوازی به دلپذیری آواز داوود، پیغمبری که به داشتن صدای خوش مشهور است.

سلیمان گل: گل به سلیمان تشبیه شده است. کنایه از احتمالاشاه شجاع که فرمانروای شهرگل وبلبل (شیراز) است.

از بادِ هوا باز آمد : باتوجّه به اینکه شاه شجاع به سلیمان تشبیه شده وسلیمان نیزبا باد ازشهری به شهری می رفت بنابراین شاه شجاع نیز به وسیله ی باد آمده است.

معنی بیت: ای مرغ سحری به میمنتِ ورود سلیمانِ گل(فرمانروای شهرگل وبلبل شاه شجاع) آوازداوودی بخوان وازاو استقبال کن.

چوگل سوارشودبرهوا سلیمان وار

سحرکه مرغ درآید به نغمه ی داوود

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

عارفی کو که کند فهم زبانِ سوسن

تا بپرسد که چرا رفت و چرا بازآمد

 

عارف : دل آگاه وفرزانه

سوسن: گلی که دارای چهارتا پنج گلبرگ وپنج کاسبرگ است و به ده زبان شهرت دارد.

معنی بیت: کجاست آن فرزانه ای که به زبان گل سوسن آشنا باشد ودریابد که به چه دلیل این گل زیبا می روید پژمرده می شود ومیمیرد ودوباره زندگی ازسرمی گیرد؟

درچمن هرورقی دفترحالی دگراست 

حیف باشد که زکارهمه غافل باشی

این بیت ناب،یادآور رباعی زیبای خیام است که دربی اعتباری دنیا سروده شده است:

جامیست که عقل آفرین می زندش

صدبوسه زمهربرجبین می زندش

این کوزه گر دهر چنین جام لطیف

می سازدوبازبرزمین می زندش!

مرگ مسئله ی اصلی ولاینحل تمام بشریت بوده وهست وخواهدبود. بلا استثنا اغلب نظریه پردازان،فیلسوفان وشاعران گهگاه مرگ اندیش بوده واززوایای مختلف وبه زبانهای گوناگون آن رابررسی وواکاوی نموده اند.

دراینجانیزحضرت حافظ،گرچه بظاهر این بیت را سئوالی بی پاسخ وچالش زا طراحی نموده است لیکن رندانه پاسخ حکیمانه را نیز دردل سئوال جاسازی کرده وبه جویندگان حقیقت،این نوید راداده است که مرگ پایان ونابودی نیست بلکه ادامه ی چرخش چرخهای ارّابه ی حیات وزندگیست. همانگونه که درحرکت تدریجی هستی،انسان پابه عرصه ی حیات گذاشته،درامتداداین حرکت، مرگ ازراه می رسد ومرحله ی بعدی رارقم می زند. اگرمرگ پایان همه چیزبود اصلاً انسانی به وجودنمی آمد حال که انسان درفرآیند چرخش هستی به وجودآمده قطعاًمرحله ی بعدی نیز وجودخواهدداشت واین حرکت ازلی وابدیست وآغازوانجامی ندارد.

دراینجاحافظ بصورت غیرمستقیم وپنهانی، رفتن وبازآمدنِ مخاطب غزل احتمالا شاه شجاع (سلیمان گل) را به زیبایی به رویشِ مجدّد گلها پیوند زده وآمدن دوباره ی اورا باآمدن بهار قیاس کرده است.

بهارعمرخواه ای دل وگرنه این چمن هرسال

چونسرین صدگل آردبار وچون بلبل هزارآرد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

مردمی کرد و کرم لطف خداداد به من

کان بُت ماه رخ از راه وفا بازآمد

 

معنی بیت: لطفِ خداوندی بامن بود ونسبت به من عنایت ویژه داشت که آن ماه روی زیبا (شاه شجاع) دوباره برسرمهروفاآمد وبه شیرازبازگشت وبه تخت سلطنت تکیه زد. 

بنده ی طالع خویشم که دراین قحطِ وفا

عشق آن لولی سرمست خریدارمن است

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

لاله بوی می نوشین بشنید از دَم صبح

داغ دل بود به امیّدِ دوا بازآمد

 

در ادبیات فارسی لاله در اغلب موارد مظهر رنج و گداز عشق است. گاه به خاطر سیاهی مدوری که چون داغی در وسط جام آن است به دل سوختهٔ عاشق تعبیر شده‌است. در بسیاری جاها زخم خون‌آلود را بدان تشبیه کرده‌اند. در معدودی موارد به نشانه قدح و می به کار رفته‌است. به جهت سرخی و لطافت، گاهی صورت معشوق به آن تشبیه شده‌است. در تعبیرات شاعرانه لاله از خون می‌دمد و شگفتی اینجاست که لاله بر گورها فراوان می‌روید،چنان‌که از خون فرهاد هنوز لاله دمید.

معنی بیت: نسیم سحرگاهی وزید ولاله ی داغدار بوی می ناب وگوارا به مشامش خوردبه امید آنکه بانوشیدن این باده، داغ ِدلش راتسکین بخشد دوباره روئیده است.

چولاله درقدحم ریزساقیا می ومُشک

که نقش خال نگارم نمی رود زضمیر

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

چشم من در رهِ این قافله ی راه بماند

تا به گوش دلم آواز درا بازآمد

 

دَرا: زنگ . جلجل . زنگله . ژنگله . زنگ که بر اشتر و استر و خر آویزند.زنگی که با کاروانیان بوده وبه هنگام حرکت،خارج شدن ازشهر یاوارد شدن به شهربه صدادرمی آوردند وبه مسافرین اطلاع رسانی می کردند.

معنی بیت: ازبس که من چشم به راهِ این قافله در انتظار بسربُردم سرانجام به کام خویش رسیدم وبه گوش دلم "آوازدرا" رااز کاروان معشوق (شاه شجاع) شنیدم وشاهدورودِ قافله شدم.

یارب این قافله رالطف اُزل بدرقه باد

که ازوخصم به دام آمد ومعشوقه بکام

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

گرچه حافظ در رنجش زدوپیمان بشکست​​​​​​​

لطف او بین که به لطف از در ما بازآمد

دَرِ رنجش زد: رنجیده خاطرشد.

معنی بیت: اگرچه حافظ ازرفتن معشوق رنجیده خاطرشد وپیمان عاشقی بشکست امّا لطف وکرم معشوق را بنگر که ازسربزرگواری برسر صلح و سازش آمد وعاشق خویش رادوباره مورد عنایت قرارداد.

من که باشم که برآن خاطرعاطرگذرم

لطف ها می کنی ای خاک درت تاج سرم

حافظ دلی عا‌شق پیشه داشت وعشق ازنظراو قائم به شخص مشخصی نبود واگرعاشقانه دل به کسی می سپرد هماننداغلب آدمیان، درحقیقت به خودِواقعی آن شخص دل نمی باخت بلکه شیفته ی تصویری می شد که ازاو درکارگاه ذهن عاشق پیشه اش نقش می بست وعواطف درونی اورابرمی انگیخت. عاشق پیشگان ممکن است درطول زندگانی خویش بارهاوبارها بامشاهده ی زیبارویان مبتلا به شیفتگی وشیدایی شده و هرازچندی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر رفته وازقلّه ای به قلّه ی دیگرصعودکنند واندرون خویش راباعشقبازی، لطف وصفایی دیگر بخشند. حافظ نیز باهمین روند، طبع جوشان وعواطف خودرا دچارچالش احساسات برانگیزمی نمود. شاعری همچون حافظِ شیدا وبیقرار، بایدکه زندگانی خودرابرمدارعشق ودلدادگی نهاده وروزهای زندگی راعاشقانه سپری می نمود تاتوانسته باشد شعربسراید، آوازبخواند وفشارهای روزمرّه ی زیستی راتحمل کند.

هرچندکه عشقورزی مستمر، سختی ها ومشکلات فراوان خودرا دارد لیکن عاشقان چاره ی دیگری پیش رو ندارندو بایدکه زندگی را عاشقانه سپری کنند چراکه زندگانی براساس مصلحت گرایی ومنطق وعقل درنظرگاه آنها هیچ جذابیت و لطف خاصی ندارد.

مرابه کارجهان هرگز التفات نبود

رخ تودرنظرمن چنین خوشش آراست

زندگانی بربسترعشق به سبک حافظانه، شرایطی را رقم می زند که شادمانی، جاودانگی وسعادتمندی درلحظه لحظه های زندگی جاری وقابل لمس باشد. درچنین حضورآگاهانه وعاشقانه، دل عاشق به رودخانه ای ازشعرهای جهان، تبدیل شده و زیبائیها ولطافتهای خیال انگیزی پدیدارمی شودوبه پیرامون خویش صفاوطراوت وتازگی می بخشد.

ندا در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۳ دربارهٔ پروین اعتصامی » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۳۳:

مغفر = کلاهخود

موسی روستایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۵۷ دربارهٔ نظامی » خمسه » هفت پیکر » بخش ۳ - معراج پیغمبر اکرم:

همگی را جهت کجا سنجد
در احاطت جهت کجا گنجد
چون نبی بی جهت خدا را دید
بی حدوث از قدم کلام شنید
شربت خاص خورد و خلعت خاص
یافت از قرب حق برات خلاص
این بیت از قلم افتاده
چون نبی بی جهت خدا را دید
بی حدوث از قدم کلام شنید
چون محمد بدون جهت خدا را ملاقات کرد بدون حدوث - بی ابزار گفت وشنید- از قدم دیرینگی کلام الهی را استماع فرمود

موسی روستایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۴۳ دربارهٔ نظامی » خمسه » هفت پیکر » بخش ۳ - معراج پیغمبر اکرم:

کاه رامح نمود و گاه اعزل
به جای کاه گاه باشد

موسی روستایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۳۳ دربارهٔ نظامی » خمسه » هفت پیکر » بخش ۳ - معراج پیغمبر اکرم:

ابیات به این صورت مرتب شود وبه جای گوش نواز روح نواز باشد
چون محمد ز جبرئیل به راز
گوش کرد این پیام روح نواز
زان سخن هوش را تمامی داد
گوش را حلقه غلامی داد
آن امین خدای در تنزیل
واین امین خرد به قول و دلیل
دو امین بر امانتی گنجور
این ز دیو آن ز دیو مردم دور
آن رساند آنچه بود شرط پیام
وین شنید آنچه بود سر کلام
دوامین : محمد امین وججبرئیل امین که گنجور امانت الهی هستند

حمیدرضا علیزاده در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۷ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۹۸:

پیوند به وبگاه بیرونی

حمیدرضا علیزاده در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۳ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۹۸:

استاد دادبه در برگ سبز 115 اجرایی زیبا از این دو بیتی دارند.

موسی روستایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۰۸ دربارهٔ نظامی » خمسه » هفت پیکر » بخش ۱ - به نام ایزد بخشاینده:

در همین منبع
بیت:
بسته بر حضرت تو راه خیال
بر درت نانشسته گرد زوال
این گونه بیان شده:
به وجود تو بسته راه خیال
بردرت نانشسته گرد زوال

موسی روستایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۵۴ دربارهٔ نظامی » خمسه » هفت پیکر » بخش ۱ - به نام ایزد بخشاینده:

دکتر محمد روشن در کتاب نظامی گنجوی (تصحیح تحشیه و شرح) این دوبیت را به این صورت عرضه کرده:
اول الاولین به پیش شمار
و آخرالاخرین به آخر کار
تصحیح: اوّلِ اوّلی به سبق شمار
و آخر آخری به اخر کار
****
هست بود همه درست به تو
بازگشت همه به تست به تو
ویرایش: هست هر هستیی درست زتو
بازگشت همه به توست، به تو
نام تو که آغازگر هر نام و نشانی است نخستین آغازگر نیکویی ها و هم به پایان رساننده انجام همه کارها هستی در حساب وشمار سرآغاز ونخستین هرچیزی ودرپایان به پایان رساننده تمام کارهاهستی

نادر در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۰۵ دربارهٔ پروین اعتصامی » دیوان اشعار » مثنویات، تمثیلات و مقطعات » شمارهٔ ۱۱ - آئین آینه:

سلام ، اشعار پروین کهنگی ندارد و می شود به جرات گفت برای زمان حال نوشته شده و بخوبی می توان اشعار ایشان راه به داستانهای زندگی ربط داد . خدا رحمتش کند .

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۴ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۵۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۱۱:

6777

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۳:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

درنمازم خم ابروی تواَم یادآمد​​​​​​​

حالتی رفت که محراب به فریاد آمد

 

بعضی ازحافظ پژوهان، ازجمله استادسعیدنفیسی براین باورندکه مخاطب بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ، خانم جَهانْ‌مَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانی است که در نیمه دوم سده هشتم هجری می‌زیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند. لیکن باتوجه به اینکه هیچ اسمی از وی دردیوان حافظ نیامده بنظر میرسد این برداشت صحت نداشته باشد. تنها دلیل استادنفیسی، مشابهت موضوعات غزل وهم قافیه وهم ردیف بودن تعدادی ازغزلهای دوشاعر می باشد. درصورتی که این دلیل نمی تواند سندی مطمئن بر روابط عاطفی این دوشاعربوده باشد. چراکه درآن روزگاران معمولاً درمحفل شعرا یک وزن وقافیه ازسوی پادشاه یا ریش سفیدمحفل مطرح می شد وشاعران برهمان وزن وقافیه غزل می سرودند وباهم مشاعره می نمودندوقدرت نبوغ خویش رابه رخ یکدیگرمی کشیدند. بدیهی است که بااین شیوه، اغلب غزلهای شاعران ازلحاظ، مضمونها وموضاعات وهمچنین کلمات وواژه های انتخابی، تقریباً مشابه هم سروده می شد ودرنتیجه این ظن وگمان رادراذهان بعضی ایجادمی نمودکه این شاعران احتمالا باهمدیگر ارتباطات عاطفی داشته اند که اینچنین دریک ردیف وقافیه غزل سروده اند

بااین حال به نظرنگارنده ی این مطلب، بااینکه دراین غزل زیبا ی عاشقانه نامی از مخاطب برده نشده لیکن ازجنس واژه ها وحال وهوای غزل چنین بنظرمی رسد که شاه شجاع ِ خوش سیمای خوش قدوقامت مخاطب این غزل می باشد. البته که این نیزجزحدس وگمان، نظری بیش نیست. 

چرا که حافظ عزیز دراغلب غزل هایی که از شاه شجاع نام برده وروی سخن رابه جانب اوگرفته به صراحت و باتاکیدسعی نموده عشقبازی را باارزش تر وتاثیرگذارتر از زهد وشریعت به تصویر کشید وهمواره عشق رابرزهد وشریعت غالب وفاتح نشان دهد. به این امید که شاید توانسته باشد نظراورا نیزبااندیشه های حافظانه ی خویش کاملاً همسو وهمراه سازد وتاثیرنفوذ وفشار دلواپسانِ تندرو ومتشرّعینِ متعصّب راخنثی نماید. دراین غزل نیزچنین اتُفاقی رخ داده است. می دانیم که ازمنظر شریعت ،یکی از شرایط مقبولیّتِ نماز، داشتن حضوردل، توجّه کامل وفارغ شدن ازافکار متفرّقه هست، درهمین مطلع وآغاز سخن،می بینیم که جاذبه های عشق از جمله جادوی کمان ابروی معشوق، بسیارپرقدرت وفاتحانه ظاهرمی شود و نمازشاعر را به گونه ای مختل می کند که حتّی محراب نیزمنقلب شده واز رشگ وحسد و اشتیاق به فریاد می آیدوتحت تاثیرجادوی کمانِ ابروی یار ازاساس فرومی ریزد......

صدالبته که درنظرگاه حافظ، درک عمیق زیبائیهای هستی وزیروزبرشدن ازجاذبه های خیال انگیزجمال دوست، وجشن گرفتن موهبتهای هستی؛ خود عین نماز ونیایش بوده وارزشمندترین نوع سپاسگزاری ازخالق عشق ومحبت همین درک زیبائیهای پیرامون خویش است. حیرت ودرشگفتی افتادن درحین مشاهده ی زیبائیهای پیرامونی،عمیق ترین وخالصانه ترین نوع عبادت وبندگیست.

معنی بیت: درحین نماز یاد کمانخانه ی ابروی تو، حضور دل مرا برهم زد ترتیب نمازم به هم خورد طوفانی دردریای دلم طغیان نمود ازخودبیخودشدم حیرانی وشگفتی واشتیاق وجودم رافراگرفت آنچنانکه که حالتی غریب وغیرمعمول رخ نمود بدآنسان که محراب نیزمتأثّراز آشفتگی حال من شده وبرآشفت وبه فریادآمد.

باید درنظرداشت که درمسلک حافظ، انجام کارهای تشریفاتی مذهبی وتکرارجملات ازپیش آماده شده نیایش محسوب نمی شود نمازونیایش حقیقی کاری نیست که کسی بتواندآن را انجام دهد. نمازونیایش حادثه ایست که باید اتّفاق بیفتد وازاعماق وجودآدمی برخیزد. اماچگونه ودرچه شرایطی این اتفاق روی می دهد؟

باید دل وجانت سرشارازعشقِ بی قیدوشرط به هستی، آدمیان، حیوانات وگیاهان بوده باشد تا آن اتّفاق معنوی یعنی نمازونیایش دردرونت رخ دهد "نیایش ونماز" حرکات نمایشی وتکرارجملات آماده شده نیست رویدادی درونیست. دراین بیت معروف ومشهور به روشنی شاهدهستیم که نیایش دروجودحافظ اتّفاق می افتد ونه تنها حافظ را بلکه محراب رانیزمتحوّل ومتأثّرمی سازدآنچنانکه به فریادبرمی آید!

حافظ دراین بیت ناب می فرماید : قبلاً که طبق روال معمول نمازمی خواندم چنین احساسی راتجربه نمی کردم محراب به فریادنمی آمد حالت غریب به من دست نمی داد جملات آماده ای راکه حفظ کرده بودم تکرارمی کردم وحرکات مشخصی راکه یادگرفته بودم به انجام می رساندم وگمان می کردم که درحال نیایش هستم اماامروزدریافتم که من قبلاً سخت دراشتباه بودم! این بار احساس غریب ومتفاوتی داشتم درنمازم اتّفاق حیرت انگیزی رخ داد درحین نماز به یادجادوی کمان ابروی یارافتادم ترتیبات نمازم به هم خورد جملاتی راکه بایدبادقّت تکرارمی کردم فراموش نمودم وبایادآوری جاذبه وجادوی ابروی یار غرق درعشقبازی شدم حالتی غریب وروحانی دردرونم پدیدارشد حیرت وشگفتی وجودم رافراگرفت ناگهان محراب نیزازحال من متاثّرشد وزبان به سخن گشود چیزی ماورایی دراینجا رخ داد که تاکنون سابقه نداشت!

خوشانمازونیازگسی که ازسر درد

به آب دیده وخون جگرطهارت کرد

 

🌿━━━━━━🌿

 

از من اکنون طمع صبر ودل وهوش مدار

کان تحمّل که تو دیدی همه بر باد آمد

 

معنی بیت:

(پس ازاین اتّفاق مبارک ومیمونی که درنمازمن رخ داد) ازمنِ ِعاشق پیشه ی بیقرار، انتظار صبر وتوقّع هوشیاری وحضوردل نداشته باشید که تمام خرد ودانش وتحمّل وقرارمن که قبل ازاین دیده بودی همه بربادعشق به تاراج رفته است من سرازپانمی شناسم گویی که آن من ِ قبلی مرده ومن تازه متولّدشده ام.

اشک حافظ خردو صبربه دریاانداخت

چه کندسوزغم عشق نیارست نهفت ؟!

 

🌿━━━━━━🌿

 

باده صافی شدومرغان چمن مست شدند

موسم ِ عاشقی و کار به بنیاد آمد

 

باده صافی شد: شراب یا باده رسید آماده ی نوشیدن شد، صاف وزلال شد.

معنی بیت: شراب رسیده وصاف وزلال آماده ی نوشیدن است مرغان چمن نیزدراین موسم بهار به وَجد وشعَف آمده اند فصل عاشقی فرارسیده وکاررابایدازاساس درست انجام داد(باید شراب نوشید وعاشقی کرد)

گفتم ای جان جهان عیبی نیست

که شودفصل بهارازمی ناب آلوده

 

🌿━━━━━━🌿

 

بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم

شادی آورد گل و باد صبا شاد آمد

 

معنی بیت: چنین بنظرمی رسد که اوضاع جهان روبه بهبودیست بوی خوش بهاروباده وگل (احتمالاًازگلستان شاه شجاع) به مشام می رسد باد صبافرا رسیدن بهاررا بشارت می دهد و بوی گل می پراکند. (شاه شجاع درحال تسخیرتخت پادشاهیست)

بادبهارمی وزداز گلستان شاه

وَزژاله باده درقدح لاله می رود

یکی ازویژگیهای خاص حضرت حافظ،این هست که مفاهیم ومواردعرفانی رابارخدادهای معمولی زندگانی درهم آمیخته ومحصول جدیدو پرطرفداری راارائه نموده است. قبل ازحافظ مفاهیم وموضوعات عرفان متعلّق به طبقه خاصی بود موضوعات باجملات پیچیده وکلمات سنگین وبعضاًنامفهوم مطرح می شد طوری وانمود می کردندکه مردم عامی ظرفیت درک وفهم مفاهیم عرفانی راندارندوبرای آشنایی بانکات عرفان ومعرفت بایدهفت خان رستم راپشت سرگذاشته ووسختیهاومرارتهای زیادی راتحمل کنند! اماحافظ باارائه ی یک مسلک جدیدوبینشی نو، عرفان را ازانحصار مافیای متعصّبین وقشریّون خارج کرد واین فاصله وجدایی راازبین برد. حافظ بامهارتی ستودنی، بارفت وبرگشتهای پی درپی ازعشقهای زمینی به عشقهای آسمانی وعرفانی درغزلیات خود،مردم عادی وحتی رندهای لااُوبالی وبی قیدوبند رابالطایف عرفانی آشتی داد واین امکان وامیدواری رافراهم نمودکه درمسئله ی معرفت وعرفان، عام وخاص وجودندارد وچه بساممکن است یک رند شرابخوارلاابالی با زمرمه ی یک ترانه به سرمنزل مقصود برسدومتقابلاً این امکان نیزوجودداردکه کسی باهفتادسال سابقه ی عبادت وپرهیزگاری سرانجام نیکی نداشته باشد. ازهمین روست که درغزلیّات حافظ پی درپی شاهداین هستیم که یک بیت درموردیک بحث مفصل عرفانی همانند شاه بیت این غزل،سخن گفته می شود ودربیت دیگر ازاحوالات رفیق گرمابه وگلستان سخن پیش می آید این همان توانمندی بی نظیر حافظ است که مخاطبانش رامیهمان یک سفرزمینی_ آسمانی می کندتاهمگان درهرسطحی که قراردارند بامشاهده وآشنایی با زیبائیهای مسیربیداری، به راحتی توانسته باشندسطح کیفیت زندگی، نمازونیایش وعشقهای زمینی خودراافزایش داده وازفیض لذتهای عرفانی بهره مندگردند.

ترسم که روزحَشر عنان درعنان رود

تسبیح شیخ وخرقه ی رندشرابخوار

 

🌿━━━━━━🌿

 

ای عروس هنر از بخت شکایت منما

حِجله ی حُسن بیارای که داماد آمد

 

عروس هنر: هنربه عروس تشبیه شده ومتقابلاً مخاطب غزل(احتمالاً شاه شجاع) نیزغیرمستقیم وپنهانی به داماد تشبیه شده است. بدان سبب که شاه شجاع خودشاعروادیب وحامی هنرمنداست واین استعارات واشارات پنهانی رابه روشنی دریافت می کند.

حِجله: اتاق آراسته و مزین برای عروس و داماد در شب اول عروسی

حجله ی حُسن: زیبایی وحُسن به حجله تشبیه شده است.

معنی بیت: ای عروس هنرکه دردوران قبل ازشاه شجاع درشرایط سختی بسرمی بُردی شکایت وگِله ازبخت واقبال وشرح نامطلوب بودن شرایط راتمام کن وحجله ی جمال وزیبایی راآراسته کن که داماد آماده ی ورود به حجله گاه است(شاه شجاع برتخت پادشاهی نشسته است)

عروس بخت درتن حجله باهزاران ناز

شکسته کسمه وبر برگ گل گلاب زده

 

🌿━━━━━━🌿

 

دلفریبان نباتی همه زیور بستند

دلبر ماست که با حُسن خداداد آمد

 

"دلفریبانِ نباتی" : ایهام دارد: ۱ـ گلهای زیبا و رنگارنگ ،درختان ۲ـ نباتی به معنای شیرین، استعاره از دلستانانی که به زیبایی وشیرینی آنها،وابسته به زر وزیور هست حُسن خدادی ندارند. دراینجا معنای دوم مدّ نظرشاعربوده چراکه گلها حُسن خدا دادی دارند وزر وزیور مصنوعی ندارند.

زیور بستند : آرایش کردندتازیباتربنظربرسند و دلفریبی کنند هرکدام به شیوه ی خاصّی آرایش کرده وجلوه گری می کنند! زیبایی آنها وابسته به زیورآلات هست که هیچ ارزشی ندارند، اگرزیورآلات آنهارا حذف کنی چیزی اززیبایی باقی نمی ماند.

معنی بیت: گلهای رنگارنگ ودرختان به ظاهرزیبای این باغ (استعاره ازرقبا وحریفان که همگی باآرایش چهره وبستنِ زینت وزیوربه خود) برای دلسِتانی وجلوه گری به میدان رقابت آمده اند امّا دلبرما(احتمالاًشاه شجاع) باحُسن خدادادی، زیبایی طبیعی وبی هیچ آرایش وزینتی حضور پیدا کرده ودلبری می کند.

اگرچه حُسن فروشان به جلوه آمده اند

کسی به حُسن وملاحت به یارمانرسد

 

🌿━━━━━━🌿

 

زیر بارند درختان که تعلّق دارند

ای خوشا سروکه از بارغم آزادآمد

 

"زیربارند" درست است که اشاره مستقیم به بار میوه هست لیکن درلایه های عمیق تر معنای گرفتاربودن ودرقیدوبند بودن رامی رساند معنای خمیدگی ،اسارت وبردگی دربرابر آزادگی سرو راست قامت. سرو تن به قیدوبند بارکشیدن نداده وبه آزادگی ورهایی زندگی می کند وازهمین رو راست قامت است نه خمیده.

تعلّق: دلبستگی، دراینجااستعاره ازثمر ومیوه هست.

معنی بیت: درختانی که وجودشان وابسته به ثمردهیست درقیدوبندتعلق گرفتارشده و کمرشان زیربارمیوه دهی خم گشته است. ای خوشابه حال سرو که وابستگی به هیچ چیزی ندارد وبه همین سبب ازبار غم آزاد ورهاهست وهمواره به عنوان نمادآزادگی ازاویادمی شود.

قطعاً منظورحافظ ازاین بیت تنها معنای سطحی وظاهری آن نیست وپیام عظیم وعمیقی دردل این معنای ظاهریست.پیام خاص حافظ که حاصل بینش وطرزفکراوست.نکته ی حافظانه ی این بیت ناب این است:

به هیچ نژادی، قبیله ای،ملتی، مرزی ،مذهبی،گروهی،تعلق وتعصّب نداشته باش! زمانی که توآزادآفریده شدی و کل هستی دردسترس هست ومی توانی به تمامیّت تعلّق داشته باشی چراخودرابه مرزومذهب وفرقه و….و چیزی کمترمحدودکنی ؟!؟ تنگ چشمان به جای گلستان به گل وبجای باغ به میوه نظرمی کنند قشریّون به یک قشرخاص بجای انسانیّت می اندیشند ومذهبیّون بجای جستجوی حقیقت درفرهنگهاونگرشهای گوناگون،تنهاکتاب خودرا مقدّس می پندارند وباایمان مستحکم، مانع رشدونموّ هوشمندی خودمی شوند! وطن پرستان در دامی که سیاستمداران حُقّه باز تنیده اندافتاده وبرده وفرمانبردار سیاستمداران می گردند! متعصبیّن باسرکوب تردیدهای خود،ازروی ناچاری، خشونت وتهاجم رابرمی گزینندتابه خود ودیگران اثبات کنندکه حق باآنهاست چراکه تردیدهاهمچون کرمهایی درلایه های زیرین ایمان وتعصّب درهم می لولندوهرگزازبین نمی روند آنها فضای رشد وتعالی رابسته نگاه داشته ودرپشت سدّاعتقادات خویش متوقف مانده اند.

دراین میان تنهاانسانهای آزاداندیش ورهاشدگان ازتعلّقات دینی ودنیوی هستندکه بسیارنرم وانعطاف پذیرعمل نموده وبه راحتی می توانندنظرات متضادرابه پذیرندوهوشمندی وآگاهی خویش راپیوسته ارتقادهند.

 

غلام همّت آنم که زیرچرخ کبود

زهرچه رنگ تعلّق پذیرد آزاد است

 

🌿━━━━━━🌿

 

مُطرب ازگفته ی حافظ غزلی نغزبخوان

تا بگویم که ز عهد طَربم یاد آمد

 

"گفته" بنابه تعریف استادشفیعی کدکنی، واژه ای ترکی وبه معنای ابیات شعر وغزل وقصیده هست. "گفته" دراصل یک اصطلاح موسیقیایی درعرصه ی ادبیات است وشعریست که به آواز خوانده می شود. فارسی زبانان معنای اصطلاحی "گفته" راازیادبرده وازرابطه ی آن باموسیقی غافل شده اند ولی درزبان ترکی معنی خودراحفظ کرده است بطوری که درترکیه به هرنوع تصنیف وآوازی "گفته" اطلاق می شود.

دربعضی نسخه ها "تابگریم" ثبت شده است.

مطرب :نوازنده وخواننده

نَغز: پُرمایه ،ناب، شیوا، عجیب وغریب

عهد طَرب: دوران شادمانی . اشاره به دورانیست که قبل ازاین باشاه شجاع انیس ومونس خویش داشته است.

معنی بیت: ای نوازنده وای خواننده، ازاشعارحافظ غزلی ناب انتخاب کن ازترانه های طرب انگیز حافظ بخوان تابه یاد آن روزگاران خوش وخرّم ببگریم براحوالات خویش… یا ای مطرب ازگفته های حافظ بخوان وبنواز تا برسرشوق آیم وازآن دوران تعریف کنم که به یادِ دورانِ خاطره انگیز طرب وشادمانی افتادم…..

می شکفتم زطرب زانکه چوگل برلب جوی

برسرم سایه ی آن سرو سهی بالا بود.

 

 

 

فرهاد پیرمرد در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۰ دربارهٔ هلالی جغتایی » مخمس بر غزل سعدی:

دادست خدا حسن و جمال از همه بیشت درست تر است.

فرهاد پیرمرد در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۵۷ دربارهٔ هلالی جغتایی » مخمس بر غزل سعدی:

دادست خدا حسن و جمال از همه پیش‌ت
این سرکشی و ناز بود از همه بیش‌ت
در مصرع اول پیشت باید بیشت باشد.

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸:

شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی:
سلمان ساوجی :بر منت نازوستم گرچه به غایت باشد حاش لله که مرا از تو شکایت باشد. جهان ملک خاتون : گرچه بیداد و جفای تو به غایت باشد ( حـاش لله کـه مـرا از تـو شـکایت باشد)
*
این غزل در اوایل حکومت امیر مبارزالدین در استقبال از غزل ساوجی که احتمالاً به مسابقه گذاشته شده بوده است سروده شده است . از غزل سلمان ساوجی همانطور که در بالا مشاهده می شودجهان ملک خاتون نیز استقبال و مصراعی از مطلع غزل سلمان را در مطلع غزل خود آورده است. زمان سرودن این غزل مصادف است با نهی منکرات امیر مبارزالدین و زیر فشار بودن حافظ در ترک میخوارگی و بدین سبب شاعر موضوع باده نوشی و استمرار آن را موضوع غزل خود قرار داده و در طول غزل با دلایل عرفانی از خود دفاع می کند. در مجموع ، این غزل نیز یک لایحه دفاعیه منطبق بر معیارهای عرفانی و قرآنی است .

تماشاگه راز در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۸:

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند
دوستان مذهب حافظ مذهب عشقه
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من

مجتبی در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۳۶ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب هفتم در عالم تربیت » بخش ۱۹ - حکایت اندر نکوهش غمازی و مذلت غمازان:

در جواب پریچهر:
«دشمن جرأت این را نداشت که به من بد و بیراه بگوید، بگونه‌ای که از شنیدن آن دشنام، تنم شروع به لرزیدن کند»

محمد در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۰۹ دربارهٔ عمان سامانی » گزیدهٔ اشعار » قصاید » شمارهٔ ۳ - قصیده فریده در مدح یعسوب دین امیرالمؤمنین علی(ع):

با سلام و عرض ادب
شعر فوق العاده بود ولی سواد اندک من باعث شد خیلی ابیات رو درک نکنم،
آیاآدرس شرحی برای این شعر میشناسید؟ راهنمایی کنید ممنون میشم.

دانش در ‫۸ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۳ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۲۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۲۸:

صورت رو ولش کنید.
عجب شعری بود . لذت بردم .

۱
…
۳۱۸۴
۳۱۸۵
۳۱۸۶
۳۱۸۷
۳۱۸۸
…
۵۸۷۳