گنجور

حاشیه‌ها

زینال در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۴۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸۰:

گروه اوهام دو بیت آخری غزل رو نمی خونه. اونجا هم که اوس مولوی خودمون فرموده: آنچ از عشق کشید این دل من که نکشید؛ «که» مخفف کوه میشه و این گروه اونو کِه خونده که اشتباهه.
عیسی رو هم تو خط! شیشم! به صورت «عیسای» خونده که نشون می ده شناختشون از ادبیات فارسی عوامانه س و جاهلانه نیست. یاد مطربای قدیم به خیر. قبل از هر چیز چند واحد کلاسیک از ادبیات پاس می کردن. به مولا!

omid در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۳۰ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹:

این شعر زیبا چند بیتش توسط استاد بی نظیر وبی همتا بانو زنده یاد روشنک در برنامه گلهای رنگارنگ شماره 287 دکلمه میشه..در این برنامه البته آهنگ بسیار زیبایی وبا ارکستر مدهوش کننده ای شنیده میشه که قابل وصف نیست

آذرسا در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۱ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۴۳۵:

بنظر این درسته
با من به زبانی و به دل با دگرانی
اما نوشته شده
به دل باد گرانی

بیگانه در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۰۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۰۴:

ای دل ز عبیر عشق کم گوی
خود بو برد آن که یار باشد...

علی عباسی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۰۶ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی بهرام گور » بخش ۲۹ - بخشش کشور بر پهلوانان، نکوهش بیداد یزدگرد و پیمان داد شاه با زیردستان:

ابیات پر شکوهی که مفهوم ایران و شاهنشاهی رو بخوبی بازگو می کنه.

امیر در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۰۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۴۹:

بیت سوم، مصرع دوم نوشته شده:
کز زخمه سخت بسکلد یار

که فکر کنم درستش «بگسلد» ه:
کز زخمه سخت بگسلد یار

گمنام- در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۵۳ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب نهم در توبه و راه صواب » بخش ۱۷ - حکایت:

درست می فرمایید آوخ شنیدنی است و هم زیباست
اما سخن شیخ است
و به قول معروف " مو لای درزش نمی رود "

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۳۲ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب نهم در توبه و راه صواب » بخش ۱۷ - حکایت:

شنید این سخن پیر روشن روان
آوخ را شنید
آوخ صدا میباشد و شنیدنی
آیا شنیدنی نیست

گمنام- در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۱۴ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب نهم در توبه و راه صواب » بخش ۱۷ - حکایت:

که آیا خجل گشتم از شیخ کوی؟؟
پرسشی است ، خبری نیست

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۱:

 

پیوند به وبگاه بیرونی

 

زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نیست

درحق ماهرچه گویدجای هیچ اکراه نیست

 

این غزل بی‌ هیچ تردیدی از درخشان ترین غزلیات حافظ و سرشار از جان‌مایه‌های نابِ فکری اوست؛ چنانکه برای درکِ ژرفایِ اندیشه و جهان‌بینیِ خواجه، تنها کافیست با دیده‌ی بصیرت در معانیِ این ابیات تأمّل کرد. بیشترِ سروده‌های این غزل، بر محورِ تبیینِ مسلکِ رندانه‌ی او می‌چرخد و به آوردگاهی می‌ماند که در یک‌سوی آن، شریعتِ زاهدانه با سلاحِ ریا، تزویر و کین‌توزی صف کشیده و در دیگرسو، حقیقتِ رندانه‌ی حافظ با تکیه بر راستی، درستی و مهرورزی، خیمه افراشته است. در این کارزارِ فکری، خواهیم دید که چگونه آرمان‌های متعالیِ خواجه، در تقابل با باورهای قشریِ زاهدان، سرافراز و پیروزمندانه از میدان برمی‌آیند و بنیادِ سستِ اندیشه‌ی زاهدانه را به خاکِ مذلّت و شکست می‌نشانند.»

زاهد: کسی که با پرهیزگاری و دوری جستن از لذِات دنیا،وبا گوشه‌نشینی سعی دررسیدن به بهشت موعود رادارد. اوباپشت کردن به جشن عظیم زندگی گناهی بزرگ مرتکب شده است. زاهد باعبادات خشک وتکرارجملات مشخص ِ ازپیش آماده شده باحالتی ناشادوعبوس مشغول دریوزگی وگدایی ازدرگاه خداوندیست غافل ازاینکه خدا ازگدایان بشدت بیزاراست وکائنات به زبان گفتاری پاسخی نمی دهد!

امّاچرا "زاهدِ ظاهرپرست"؟ برای اینکه زاهدان باسطحی نگری مغرور به زُهدِ خشکِ خویش هستند وبه ظاهرانسانها توجّه دارند وازروی ظاهر آنها قضاوت می کنند. به ویژه درآن روزگاران که رندان ظاهری گناه آلود داشتند همواره موردِ نقدِ غیرمنصفانه ی زاهدان قرارمی گرفته وبه اتّهاماتِ ناروا متّهم می شدند ازهمین رو حافظ آنها را ظاهرپرست می نامند.

اِکراه: اجبار، انزجار، بی میلی، کراهت، ناخواست، نفرت ، رغبت دراینجا به معنی نفرت است. یعنی هرچه بگویند ما کینه ونفرت به دل نمی گیریم،به تجربه می دانیم که آنها خشکه مغزهستند بنابراین ازآنها انتظاری بیش ازاین هم نداریم.

✍🏻معنی بیت: زاهدانِ ظاهرپرست که ازدرون وباطنِ ما رندان بی خبرند درموردِ ما قضاوتِ نادرست می کنند وهر اتّهامی را به ما می چسبانند ما ازاین قشرظاهربین متعصّب چیزی به دل نمی گیریم. آنها بارهابه تجربه ثابت کرده اند که سطحی نگر وکوته فکرهستند، انتظاری نداریم که آنها ازدرونِ پرده باخبرباشند وحال مارا به درستی دَریابند.

رازدرونِ پرده زرندان مست پُرس

کاین حال نیست زاهدِ عالی مقام را

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

درطریقت هرچه پیش ِسالک آیدخیر اوست

درصراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست

 

طریقت:

درمباحث عرفانی سه موضوع وسبک مطرح است:

شریعت: از "شرع" به معنای "راه و روش" گرفته شده است، شریعت مجموعه‌ی کتاب و سنت نبوی و امامان معصوم است که با تعلم و به کارگیری آنها انسان به هدف نهایی‌اش می‌‏رسد.

طریقت: از "طریق" (راه) گرفته شده و به معنای "پیمودن راه" است. و در اصطلاح عرفان به معنای پیمودن مراتب انسانیت و طی منازل تعالی و ترقی و صعود به کمال نهایی، انسان است.

حقیقت: از ریشه‌ی "حق" به معنای "مطابق با واقع و خارج" است. و در اصطلاح به معنای کشف حقایق هستی و رسیدن به حق الیقین است. اما باشناختی که ازحافظ داریم هیچکدام ازاین سه سبک موردقبول اونیست. حافظ گرچه همه ی این راههارا به تجربه پیموده وباپیچ وخم راههاآشنایی داشته لیکن ،اودراین قالبهاوچارچوبهای معیّن نتوانست آرام وقرار بگیرد ودرنهایت آزاداندیشی پیشه کرد.

جنگ هفتادو دوملت همه راعذربنه

چون ندیدندحقیقت ره افسانه زدند

ازآن روز به بعد حافظ مسلک منحصربفرد رندانگی رابنانهاد وسبک حافظانه ای برای سیروسلوک وجویندگی ازخود به یادگارگذاشت. مسلکی که راهنما ودلیل راهِ آن" پیرمغان" آن فرزانه ی نیکوپندار دست نیافتنی ونیک گفتار ِنیکو کردار بی ماننداست.

حافظ دراین سبک به معناهای واژگان : رند، طریقت، نظربازی وعشقبازی،عیش وعشرت و..... ژرفا وعمق بخشیده ودامنه ی معناراگسترش داده است. بنابراین منظورازطریقت دراینجا همان رندانگی حافظانه ومسیری متفاوت ازفرقه های مذهبی هست. مسیری که سنگ بنای آن، یافته ها،اندیشه ها وتحقیقات شخصی حافظ بوده وهیچ برچسبی جزرندانگی نمی پذیرد.

سالک: ره رو ِراه طریقت، درنظرگاهِ حافظ مطمئن ترین راهِ رستگاری و صراطِ مستقیم همان طریق عشق ورندیست.

مقصود حافط از"صراط مستقیم" همان راه درست راستی،انسانیت، رندانگی وحافظانگیست. درنگرش حافظانه کسی که راستی پیشه کرده وآزارنرساند (فارغ ازاینکه هرمذهب ومسلکی داشته باشد) به سرمنزل رسیده ونجات یافته محسوب میگردد. راه راستی وانسانیت، برخلاف ادیان ومذاهب دیگر، سازمان یافته نیست، اصول وقوانین خاصی نداردچیزمبهمی درمیان نیست که لازم باشد افرادی خاص بالباسهایی مشخص وعلامت دار آن راتعبیر وتفسیر کنند همه چیزساده وروشن هست هیچ تخصص ومهارتی نیازندارد همین که کسی راستگو بوده ودر پی آذار نباشد رستگارهست. هرکسی می تواند آزادانه وارد این مسلک شده ویاازآن خارج گردد.

هرکه خواهد گوبیا وهرکه خواهد گوبرو

کِبروناز وحاجب ودربان بدین درگاه نیست

بگذریم برگردیم به شرح بیت:

درطریق عشق ورندی، که رهرو به پیرامون خویش ازوَرای عینکِ عشق وراستی می نگرد همه جا راآبی می بیند،هراتّفاقی که رُخ دهد مبارک ومیمون است، دراین مَسلک وبا این نگرش،همه جا خانه ی عشق است وهمه کس طالبِ یار وکسی دراین راه گمراه ومطرود و مغضوب نیست همه چیز ساده وبی تکلّف وروشن است.

همه کس طالب یارند چه هشیار وچه مست

همه جاخانه ی عشق است چه مسجدچه کُنشت

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

تا چه بازی رُخ نماید، بیدقی خواهیم راند

عرصه ی شطرنج رندان را مجال شاه نیست

 

"رُخ" ایهام دارد وبه دومعنا بکارگرفته شده است. ۱- مُهره ای ارزشمند درشطرنج ۲-اتّفاق افتادن ورقم خوردن بدین معنا که: ۱- تاببینیم مهره ی رخ چه بازی خواهد کرد ۲- تاببینیم بازی به چه شکلی پیش خواهد رفت.

بیدق: مهره ی پیاده درشطرنج.

خواهیم راند: حرکت خواهیم داد.

"بیدقی خواهیم راند" باتوجّه به ارزش ودرجه ی کمتر این مُهره درقیاس بامُهره های دیگر، دراینجا کنایه ازاین است که ما رندان، بازی را درنهایتِ سادگی،سربازی، باکمال فروتنی و خاکساری حرکت خواهیم کرد، مغرور ومتکبّر نیستیم. تردیدی نیست که حافظ به بازی شطرنج مسلّط بوده ووقتی عبارت "بیدقی خواهیم راند" رامی نوشت این نکته ی مهم را مدّنظرداشته که همین بیدق ِ بظاهربی ارزش،وقتی مسیربازی راتاآخرین خانه ی عرصه ی شطرنج باموفقیّت طی می کند ناگهان به درجه ای نایل می گردد که قابلیّت تبدیل شدن به هرمهره ای راپیدامی کند. رند نیز همانند این مهره ی بظاهربی ارزش درمسیر رشدونموّ معنوی، همین گونه تاآنجاپیش می رود که قابلیّت تبدیل شدن به بوداها وزرتشتها وحافظ ها رابه دست می اورد ورستگارمی شود.

عرصه: صفحه، پهنه، میدان.

مَجال: فرصت و جولانگاه، امکان عمل.

حافظ به مددِ نبوغ اعجاب انگیز خویش، حرکات وشیوه های بازی برروی صفحه ی شطرنج رابا مَنش ومرام رندانه درعرصه ی زندگی درهم تنیده و مضمونی ناب وپُرمایه خَلق کرده است. دراین بیتِ زیبا ونغز، واژه ها آنچنان ماهرانه درکنارهم چیده شده که درلایه های عمیق ترمعنا، مخاطبین از خصوصیّات خاص ِ رندان آگاه می گردند بی آنکه آشکارا اشاره ای به این مفاهیم اخلاقی شده باشد. اعتماد به نفس والای رندان ، طهارت درونی،مهارتِ فوق العاده ی آنها دربازی شطرنج زندگانی، مناعتِ طبع،فروتنی، شهامت وآزادگیِ رندان درژرفای معنا موج می زند.

✍🏻معنی بیت: برای ما رندان مهم نیست که بازی به چه صورت پیش برود وچه اتّفاقی رقم بخورد، ما با اعتماد واطمینان به نفس، فروتنانه مُهره ی پیاده ی خود را حرکت خواهیم داد حریف (زاهدان، مدعیّان، وواعظان و...) به هرروشی که دوست دارند عمل کنند مابه مهارت وتوانمندی خویش ایمان داریم وسرانجام پیروز میدان خواهیم شد.

معنای"عرصه ی شطرنج رندان را مجال شاه نیست" ژرفای عمیقی دارد. اوّل اینکه رندان هیچ اهمیّتی به مقام کسی نمی دهند وشاه وگدادر نظرآنان یکیست. دوِّم اینکه رندان در بازی شطرنج اینقدر مهارت دارند وچنان سریع حرکت کرده وکارحریف رایکسره می کنند که به حرکتِ مُهره ی شاهِِ خودحساب بازنکرده وبه حمایت او تکیه نمی کنند .

سوّم اینکه چنان شاه ِحریف رابه ناگهان غافلگیر کرده وکیش ومات می کنند که مجالِ حرکت پیدانمی کند!

شاه اگرجُرعه ی رندان نه به حُرمت نوشد

التفاتش به مِی صافِِ مُروّق نکنیم

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

چیست این سقفِ بلندساده ی بسیارنقش

زین معمّا هیچ دانا درجهان آگاه نیست

 

بعضی ازشارحان عزیزکه معنای قابل درکی برای "ساده ی بسیارنقش" پیدا نکرده اند، با دست درازی درشعرخواجه به جای ساده "اِستاده" به معنای ایستاده راجایگزین کرده اند تا ازدشوارفهم بودن ِ "ساده ی بسیارنقش" بکاهند! درحالی که زیبایی وشیرینی شعر خواجه، درهمین تناقضاتِ نغز وپرمایه ایست که با هنرمندی بکارگرفته وآدمی رابه حیرت و اندیشه وا می دارد.

معنای "ساده ی بسیارنقش" این است که سقفِ آسمان به رغم آنکه درروز بسیار ساده وبی نقش ونگار به نظرمی رسدشکوه وعظمتی حیرت آور ونقشهای بی نظیری دردل خود دارد! باتاریک شدن هوا وفرا رسیدن شب،اندک اندک اوضاع دگرگون شده و نقش ونگار خیال انگیزی درپهنه ی بیکران آسمان تجلّی پیدا می کند وهمگان راغافلگیروشگفت زده می سازد!

حافظ دراینجا سئوال بی پاسخ ِ چیستیِ هستی وپیچیدگی ِبنای کائنات را که ازآغاز هستی،ذهن بشر رابه خودمشغول کرده مطرح نموده وسپس خود نیزبه آن پاسخ داده است. پاسخی که به جای رفع ابهام، سئوال را صدچندان سخت تر کرده است! این همان روش حافظانه است روشی راستین وبی ادّعا. به جای لاف وگزاف وخرافه پردازی،پرده ازحقیقتی تلخ برداشته وبا شهامت می گوید: " نمی دانم وهیچ اندیشمند دیگری نیزتاکنون نتوانسته ودرآینده نیزقادرنخواهدبود پاسخ روشنی دربرابراین معمّا ارایه نماید." شهامتی که اگرهمگان دارا بودند جهان ما اینک رنگ ورویی دیگرداشت وجایی برای این همه خرافات نبود که مارا احاطه نموده ودنیاراتبدیل به جهنّمی سوزان کرده است!

✍🏻معنی بیت: این آسمان آبی ِ بلند که در روزها بسیار ساده وبی نقش ونگار، امّاشبها بافروغ چشم نواز ستاره ها بسیار پیچیده وپُر نقش ونگار واسرارآمیز می شود چیست؟ وچه رازی دراین دگرگونی نهفته است؟ معماراین بنا ونقّاش این نقش ونگار چه هدفی ازآفرینش این چرخ داشته است؟ چراهیچ اندیشمندی پاسخ این معمّا را نمی داند! ونمی تواند مردم راقانع کند که هدف ازخلقتِ این بنا چیست؟

ازنظرحافظ اصلا پاسخی دراین مورد وجودندارد سئوالات همه بی اساس وبیهوده وبی ربط هستند به همین سبب هرپاسخی که بدست آوریم دههاسئوال دیگربا خودهمراه خواهدآورد وموضوع پیچیده ترخواهدشد!

اگرپاسخی وجود داشت قطعاً نظریه پردازان ودانشمندان درطول این قرنها آن راکشف می کردندیاحداقل به آن پاسخ نزدیکترمی شدند. ازآنجاکه درحقیقت اصلا پاسخی وجودندارد ازهمین رو حافظ باصداقت می فرماید که هیچ دانشمندی نتوانسته پاسخ رابیابد ودرآینده نیزیافته نخواهد شد.

حدیث ازمطرب ومی گوورازدهر کمترجو

که کس نگشودونگشاید به حکمت این معمّارا

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

این چه استغناست یارب وین چه قادرحکمت است؟!

کاین همه زخم نهان هست و مجال آه نیست

 

بعضی ازشارحان که نتوانسته اند روحیّه ی اعتراض وعصیانِ حافظانه رابرتابند، دربرداشتِ معنا ازاین بیتِ اعتراضی، به بیراهه رفته و ادّعا کرده اند که حافظ دراین بیت اززبانِ معترضین سخن گفته است!! درحالی که بانگاهی گذرا نیز می توان این نکته رادریافت که حافظ با شهامت وبی باکی ِ حافظانه ای که درتمام غزلیّاتش ازخود نشان داده، دراینجا نیز باهمان بی باکی اززبان خودش حرف می زندنه اززبان دیگران.

اینان نمی داند که حافظ همواره خدارا به عنوان دوستی صمیمی ویک معشوق درنظرگرفته وازاین منظربا اوراز نیازوعشقبازی می کرده است وبعضی اوقات نیزهمانندِ یک دوست دربرابراو نشسته و ازشدّتِ درد واندوهِ، شِکوه وناله سرمی داده است.

اینان ازاین حقیقت غافلند که حافظ ازروی خشم وقهر باخداوند حرف نمی زند، اتّفاقاً برعکس اواز منظر عشق ودلدادگی، ومحبّت وصمیمیّت سخن می گوید. ازحافظ عزیز،عاشقانه ترین غزل ها را درمورد خداوند سراغ داریم، اوچگونه می تواند با خداوند که دربیشترغزل ها به عنوان معشوق ازلی بوده باخشم وقهر سخن بگوید؟!

حافظ درعین حالی که بهترین عاشقانه هایش را تقدیم خداوندکرده، آنجانیزکه درعرصه ی زندگانی تحتِ فشارهای روحی روانی طاقت ازکف می دهد ویا با ابهامی رودررو می شود، آنجاکه دردها واندوه ورنج فَوران می کند وطاقت فرسا وتوان سوز می شود،صمیمانه درد دلها رانیز به پیشگاهِ اومی برد تا نشان دهد که اوقصد ندارد همچون زاهدان ریاکار،بندگی عاشقانه را باچاپلوسی وبُزدلی آلوده کند.

استغنا: بی‌نیازی

قادر: قدرتمند، پابرجا، نیرومند.

"وین چه قادر حکمت است" : این چه دانش وچه توانایی وچه تدبیر هست؟

✍🏻معنی بیت:

خدایا مگرتوازهمه چیز وهمه کس بی نیاز نیستی؟ مگرتوبرهمه چیز دانا وقادرنیستی، پس این چه بی نیازیست ، آه کشیدن نیزبرای کسی نیست؟!

حافظ خداوند رایک دوست صمیمی می شمارد وهمانندِ زاهدان ازاونمی ترسد بلکه دغدغه های فکری وسئوالاتِ خود را نه درجایی دیگر که درپیشگاهِ او مطرح می سازد. اوبه مهربانی ولطفِ بی عنایتِ دوست اعتماد واطمینان کامل دارد ونیک می داند که او ازاین صمیّمیت واین شجاعت وشهامت ناخرسند نخواهدشد. حافظ می خواهد به ما نشان دهد که خداوند موجودی ترس انگیز نیست! بلکه برعکس او دوستی رحیم ومهربان ودوست داشتنیست ومی توان تمام شِکوه ها وگِله هارا به درگاهِ اوبُرد. این نکته تنهایکی از تفاوت های نگرش حافظانه با نگرش خشک زاهدانه هست. حافظ باطرح این اعتراض ها می خواهد موتور اندیشه ها راروشن سازد تا جویندگان حقیقت آزادانه قضاوت کنند وبه این پاسخ برسند که آیا ترس بهتراست یاعشق؟ ودر ارتباط باخداوند، آیا ترس ِ بُزدلانه زاهدانه که ناشی ازبی اعتمادی به کرم خداوندیست ارزشمنداست یا دوستیِ صمیمانه که با اطمینان به بخشش او،امکان گِله وشِکوه نیز میسّرمی گردد؟

نمی کنم گِله ای لیک ابر رحمتِ دوست

به کشته زار جگرتشنگان نداد نَمی !

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

صاحبِ دیوانِ ما گویی نمی‌داند حساب

کاندر این طُغرا نشان حسبة لله نیست

 

صاحب دیوان: وزیروزارت مالیه،خزانه‌دار دولت ویارئیس دیوان ِمحاسبات امور مالی که طبیعتاً باید به فنون وقوانین حسابداری نیز مسلّط باشد. امّادراینجامی بینیم که درسایه ی آشفتگی ِ نظام اجتماعی، این وزیر یا مسئول بی کفایت، ازحسابداری وامور مالی هیچ چیزی نمی داند.! ظاهراً ایّام همچون زمانه ی ما فتنه انگیز واوضاع بی سروسامان بوده، اختلاس ودزدی ومال وقف خواری رواج داشته وصاحب دیوان نه تنهاواکنشی نشان نمی داده بلکه حمایت نیزمی نموده است!

طُغرا: علامت،فرمان، نشان ،مُهر، طُغری به چند خط منحنی تودرتو گفته می شد که اسم شخص در ضمن آن گنجانیده می‌شده و بیشتر در روی مسکوکات یا مُهر نقش می بسته است. این مُهررا در قدیم بر سر نامه‌ها و فرمان‌های دولتی می‌نگاشتند وبه آن نامه ها اعتبارمی بخشیدند.

حسبة لله: امیدِ مُزد وثواب ازخداوند داشتن، برای رضای خدا، درآن روزگاران عبارت "حسبه‌الله" که در سمت چپِ بالای طغرا و فرامین دولتی، نوشته می شد،بیانگرقانونی بودن واعتبار ان نامه بوده است. لیکن ظاهراً درنامه ی موردِ نظرحافظ این عبارت نوشته نشده بوده که بیانگربی اعتباربودن آن است.

معنی بیت: عجب اوضاع اسفناکیست! زمانه طوری به هم ریخته که مسئولِ دیوانِ محاسباتِ این دیارمصیبت زده، گویی که الفبای حساب وکتاب نیز نمی داند! حق رابه ناحق می دهد و درنامه ها و فرامین دولتی هیچ نشانی ازمُهر حسبه للّه هم عملاً دیده نمی شود!

یکی ازدلایل اعتراض وگِلایه ی حافظ به درگاهِ خداوند دربیتِ قبلی، درهمین نکته نهفته است. چراکه ازگلایه های حافظ کاملاً روشن است که اوضاع سیاسی- اجتماعی جامعه بشدّت آشفته بوده وسلاح دردست ناصلاح افتاده بوده، درچنین روزگاری قطعاً نالایق ها پُست های حسّاس وکلیدی رااشغال کرده وباچپاول وغارتِ خزانه ،روزگار رابرمردم سیاه می کردند که حافظ اینچنین برآشفته شده وشکایت به درگاهِ خداوندی برده است.

زانقلاب زمانه عجب مَدار که چرخ

کزین فسانه هزاران هزارداردیاد !

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

هر که خواهدگوبیا وهرچه خواهد گو بگو

کِبرونازوحاجب ودربان بدین درگاه نیست

 

می دانیم که شرایطِ ورودبه شریعت زاهدانه وخروج ازآن بسیارسخت است حتّی درشرایطی اگرکسی از شریعت خارج شده باشد مرتدمحسوب شده و ریخته شدن خون او واجب می شود. به همین سبب حافظ که بنیانگذار مَسلکِ رندیست، سعی کرده برخلافِ شریعت، ورود وخروج دراین مَسلک رابرپایه ی میل واراده ی رهروان قراردهد یعنی هرکسی می تواند بنابه اراده ومیل خویش،این مَسلک راقبول یا ازآن خارج گردد برهیچ کسی اجبار واکراهی نیست.

کِبر: خوپسندی، تکبّر، غرور

حاجب : پرده‌دار، نگهبان، دربان.

✍🏻معنی بیت: دراین مَسلک ومَرام(رندی)، هیچگونه اکراه واجبار برکسی نیست، هیچ نگاهبان و مامور کنترل مردم وجود ندارد هرکسی می تواند این مرام رندی رابپذیرد واگرمطابق میلش نبود آن را نپذیردچراکه سنگ بنای اصلی این نگرش آزادی ورهایی ازتعلقات دینی ومذهبی ودنیویست.

غلام همّت آنم که زیرچرخ کبود

زهرچه رنگ تعلق پذیرد آزاداست.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

بردرمیخانه رفتن کاریکرنگان بُوَد

خودفروشان را به کوی می فروشان راه نیست

 

میخانه: «میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجا شراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.

باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسـل به باده های دست ساز خودشده است!

میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.

گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه رادر مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد. هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.

به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش

چنین که حافظ مامست باده ی ازل است

اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند: هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند چرا که این مکانها دراغلب دورانها به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلـی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بودند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتّفاق هستیم. محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند. درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...

به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است. حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند. بگذریم....

 

یکرنگان: آنانکه هیچ نقابی برچهره نمی زنند، رنگ وریایی ندارند، افرادی که درکارخود تظاهر وتزویرنمی ورزند،صادق و درستکارند.

خودفروشان: آنها که به منظور تملّق وچاپلوسی برای دیگران، یارسیدن به جاه ومقام، ارزش خودرا نادیده گرفته وزیرپا له می کنند.

✍🏻معنی بیت: هرکسی نمی تواند طریق ِ رندی پیش گرفته وبه میخانه چه به معنای حقیقی چه به معنای مجازی قدم بگذارد. آنهاکه ارزش ِواقعی ِخودرا نمی دانندوگوهرگرانقدرخود رادر رسیدن به ثروت ومقام به کمترین قیمتی می فروشند لیاقتِ واردشدن دراین مکان را ندارند. میخانه جای خودکم بینان وضعیفان نیست بلکه کسانی دراین مکان مقدّس وارد می شوند که دارای منش ومرام بوده، خودراعاشقانه دوست دارند وبرای خودِ واقعی خویشتن ارزش والایی قائل هستند.

درکوی ما شکسته دلی می خرند وبس

بازارخودفروشی ازآنسوی دیگراست

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

هرچه هست ازقامتِ ناسازبی اندام ماست

ورنه تشریف توبربالای کس کوتاه نیست

 

ناساز: بی قواره،نامیزان،ناجور

بی‌اندام: بدشکل وبی ترکیب، نامتناسب

تشریف: خلعت

بالای کس: قد وقامت کس

✍🏻معنی بیت: خطاب به معشوق اَزلیست. لطف وعنایتِ توبسیارقابل وشایسته ومتناسب باوجودماست، خلعتی که توعطامی کنی ایرادی ندارد بسیارزیبا وبرازنده هست هیچ خُرده ای نمی توان برآن گرفت هرچه عیب وایراد هست ازوجودِ ماست که این خلعت برتنِ ما برازنده وزیبابنظرنمی رسد. ما ازوجودمان مراقبت نکرده وآن راازتناسب خارج کرده ایم وبه اصطلاح بی قواره شده ایم ازهمین رو هدیه ای که توبرما عطا فرموده ای براندام ما ناسازمی نماید این عیب وایرادرا برماببخش وبه لطف وکرم خویش بپوشان که توکریم وبخشنده ترین وبهترین پوشاننده ی عیبها هستی.

زانجاکه پرده پوشی عفو کریم توست

برقلب ما ببخش که نقدیست کم عیار

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

بنده ی پیر خراباتم که لطفش دایم است

ورنه لطف شیخ وزاهدگاه هست وگاه نیست

 

"پیرخرابات" همان پـیـرمـُغـان ،پیرمی فروش،

پیرمیکده و باده فروش هست

باده فروش بودن این پیر وشخصیّت خیالی، بسیارهوشمندانه ورندانه طرّاحی شده ودو نکته ی ظریف حافظانه دردل خود دارد.

اوّل آنکه وقتی آدمی اززبان "باده فروش ِ به ظاهر گناهکار،" فضایل اخلاقی مانند " رازداربودن، عیب خَلق پوشیدن وغیره" رامی شنود به مصداق هر چه ازدل برآید….بردل می نشیند وتاثیر بیشتری نسبت به کلام واعظ وزاهدریاکاردارد برای اینکه "باده فروش" هیچ نفع شخصی دربیان لطایف اخلاقی ندارد اما واعظ منافع شخصی خودرانیزبابیان لطایف اخلاقی دنبال می کند چراکه معاش وگذران زندگیِ واعظ ازطریق "فروش مفاهیم اخلاقی، فروش دین وفروش کالاهائیست که پس ازمرگ بدستمان خواهدرسید" می باشد وقطعاً به همین دلیل سخنان اونیزچون برآمده ازدل نیست بردل نیز نخواهدنشست.

دوم اینکه: حافظ با نسبت دادن "باده فروشی" به پیرفاضل خیالی خود، می خواهد اورا درست درنقطه مقابل واعظِ ریایی و زاهدِزُهدفروش قراردهد و با نقل قول مفاهیم اخلاقی اززبان او درواقع خوش قلبی وفرهیختگی ِ باده فروش را به رُخ زاهدِ زُهدفروش می کشد ودرگوش دلش فرومی خواند که:

"ببین که پیرمیکده به رغم باده فروشی وارتکاب گناه، صاحب چه صفت نیک و چه مرام پسندیده ای هست؟ توبا زُهدفروشی وتقوای ظاهری، به بدبینی وعیب خَلق دیدن ومال وقف خواری رسیده ای امّا اواگرچه مِی فروش است وازنظر تو گناهکار، لیکن به "اهمیّت عیب پوشی دیگران ونیک بینی" واقف واگاه است وبراین باوراست که عیب پوشیدن ازفضایل نیک اخلاقیست !!

دلیل دیگری که حافظ سعی دارد اخلاقیّات واصول مسلکِ حافظانه را اززبان "باده فروش" مطرح سازد این است که اساساً بخشی از رسالتِ حافظ، راهنمایی وهدایتِ ره گمکردگان، دین گریزان ودل شکستگانیست که بنابه دلایل گوناگون دچار سرخوردگی شده،امیدازکف داده ویا ازآغوش اجتماع به خرابات رانده شده اند. بی تردید برای چنین قشرروان رنجور و زیان دیده، "باده فروش"ِ خوش بین وعیب پوش درقیاس با واعظ وزاهدریایی، یک پناهگاه آرامبخش ویک شخصیّت محبوب ودوست داشتنیست.

رازبی ریایی ِ" باده فروش" دراین است که او هیچ نیازی به تقلّب وریاکاری ویا وانمودکردن به تقوی وپرهیزکاری ندارد چراکه اوازهمان آغاز کارباده فروشی، پیه ی آتش دوزخ را بر جان خویش مالیده وهمانند قمارباز پاکباخته ایست که دست ازهمه چیزشسته و تنها به امید لطف وکرم واحسان خداوندی نشسته است. بنابراین چنین شخصیّتی خودبخود عاری از ریاکاریست ومسلماً کلام او برای رندان باده نوش وخراباتیان، دلپذیر ودلنشین ترازکلام واعظ ریاکاراست.

✍🏻معنی بیت:ای شیخ، من ارادتمند ومُرید پیرمی فروش هستم که هیچگاه لطف وعنایتش قطع نمی شود، لیکن لطفِ تو وزاهد گاهی هست وگاهی نیست. من خواستار لطفی هستم که پیوسته ومدام جاری باشدنه گهگاه

بعضی بااستناد به ابیاتی ازاین دست:

"گفتم شراب وخرقه نه آئین مذهب است

گفت این عمل به مذهبِ پیرمغان کنند"

که تعدادآنهانیزکم نیست براین باورند که منظور حافظ ازپیرخرابات وپیرمی فروش حضرت "زرتشت" آن فرزانه ی بی مانند می باشد وچنین نتیجه می گیرند که حافظ گرایشی به مذهب زرتشت داشته است! بعضی نیزپارا فراترنهاده ومعتقدند که حافظ در اواخر عمر گرانقدرخویش به مذهب زرتشت بازگشته بود.

اینکه حافظ شخصیّتِ زرتشت راازآن جهت که شعارهای ایده آلی همچون پندارنیک،گفتارنیک وکردارنیک وشعارهایی درپرهیز ازجنگ وخونریزی وعشق ورزیِ بی قید وشرط، مطرح نموده، دوست می داشته وبه وی ازصمیم قلب ارادت می ورزیده هیچ شک وتردیدی نیست. لیکن ارادت داشتن،صرفاً دلیل زرتشتی بودنِ حافظ نیست چراکه حافظ ازهرگونه ساختار وچارجوب ومرز ومذهب بیزاربود ودوست داشت که دراقلیم آزاداندیشی به کاوش پردازدتافضای کافی برای پذیرش نظریات متضاد وجدید ایجادگردد وهیچ مانعی برای رشدونمو معنوی نداشته باشد. روشن است که یک روشن ضمیر باقرارگرفتن درچارچوب یک مذهب وعقیده، عملاً راه رابرای پذیرش عقایدمتفاوت ومتضاد می بندد ورشدونموّ متوقف می شود.

برخی نیزبراین باورندکه پیرمُغان وپیرخرابات" ازساخته های ذهنیّاتِ حافظ بوده و این شخصیّتِ خیالی اصلاً وجودِ خارجی نداشته،وحافظ به قصدِ پیروی ازیک شخصیّتِ خیالی که وابستگیِ مذهبی نداشته باشد اورادرکارگاه خیال خَلق کرده است او"پیرخرابات" رابا ویژگیهایی خاص آفریده،تا درهیچ مذهب وآئینی نگنجد!.

بنظرنگارنده نیز احتمال درستی این باور بیشترازحدس وگمانهای دیگراست. به این دلیل که هرجا که حافظ ازجانب "پیرخرابات یامغان" مطلبی، حدیثی یابه قول خودش فتوایی بیان می کند،هیچ سند ومدرکِ رسمی ارائه نمی کند وما درهیچ کجا کتابی یاسندی تاریخی درموردِ پیرمُغان وزندگی نامه ی اونداریم. کاملاً روشن است که حافظ، باهنرمندی وبه مَددِ نبوغ خویش، دست به آفرینش او زده تا باورها واعتقاداتِ خاص ومنحصربفردِ خویش رااززبانِ اونقل کند. چراکه این بهترین شیوه ی مبارزاتی درزمانِ بسته بودنِ فضای سیاسی جامعه است وحافظ به زیبایی این شیوه راابداع وباموفقیّت به انجام رسانده است. اوپیرمغان یاخرابات را ازآن سبب نیز برگزیده که درمذهبِ اوشراب خوردن حلال است. حافظ دارای اعتقاداتِ فرامذهبی بوده است. دریک تعریفِ ساده می توان چنین گفت که: به استنادِ باورهایی که ازاوسراغ داریم، اودرچارچوبِ هیچ یک ازمذاهب وفرقه هاقرارنمی گیرد. اوانسانی آزاداندیش ووارسته ازهرگونه تعلّقاتِ قومی وفرقه ایست گرچه به زرتشت نیزارادت ویژه وخاصی دارد.

درخرابات مغان نورخدا می بینم

وین عجب بین که چه نوری زکجامی بینم

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

حافظ اَر بر صَدر ننشیند ز عالی مشربیست

عاشق دُردی کش اَندربندِ مال وجاه نیست

 

صدر: سینه، مکان بالا، بالای مجلس، مقام بالا.

عالی مشربی: بلند همّتی، عالی مَنشی

دُردیی کش: کسی که ازتهیدستی نمی توانست شرابِ صاف وگرانبها بنوشد ناچاراً ازشراب ناخالص که ارزان تر بوده استفاده می کرد.

✍🏻معنی بیت: اگرحافظ درصدرمجالس نمی نشیند ازبلند همّتی وبی توجّهی به تجمّلات وجاه ومقام دنیویست زیرا عاشق دُردنوشی مثل حافظ،ازروی فروتنی وتواضع، هرگز به لذّت کاذبِ صدرنشینی درمجالس نمی اندیشد اودراندیشه ی رشد ونموّمعنوی، پیداکردن معرفت قلبیست و به پاکی باطن ودرون اهمیت می دهدنه جاه ومقام ومال ومنال دنیا.

حافظ افتادگی ازدست مده زانکه حسود

عرض مال ودل ودین برسرمغروری کرد.

 

🌹🙏🏻

🌿━━━━━━━━━━🌿

بهار در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۷ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲:

فقط با صدای استاد ناظری

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۳ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:

آی آدمها شربت تلخ برگ چغندر نیست
هر که نوش کند درد فراموش کند نی
و شاید در فرودست شلغمی میپزد
خیال در سر و تن ریش ریش شباهنگام
نیمانی

پژواک در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۴۲ دربارهٔ ملک‌الشعرا بهار » رباعیات » شمارهٔ ۲۳:

این شعر بر وزن لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةِ الّا بِالله نیست.
چون1-آ2-ی3-نه4-نور5-خیز6-گش7-تی8-اح9-سنت10
لا1-حو2-ل3-و4-لا5-قو6-وة7-ال8-لا9-بل10-لاه11

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۲۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:

شربت تلخ برگ چغندر نیست

صالح در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۱۷ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب هشتم در شکر بر عافیت » بخش ۷ - حکایت سلطان طغرل و هندوی پاسبان:

سلام بر فرخ.
ستاره سهیل به علت فاصله بسیار بازمین چشمک‌زن به نظر می‌رسد. حضرت سعدی این حالت را به لرزش تعبیر می‌کند. وجهِ شبه لرزان بودن است.

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۰۸ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب نهم در توبه و راه صواب » بخش ۱۷ - حکایت:

نشست از خجالت عرق کرده روی
که آیا خجل گشتم از شیخ کوی!
"آیا" در نیم بیت دوم نادرست است و به احتمال بسیار آوخ
که آوخ خجل گشتم از شیخ کوی!
یا:
دریغا خجل گشتم از شیخ کوی!

سید اکبر سلیمانی در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۰۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶:

احساس می کنم در مصرع دوم بیت سوم به جای " کند " " شود " باشه. تا شود لذت وصل تو فراموش مرا
اگر "کند" باشه، کژتابی داره. تا لذت وصل تو مرا فراموش کند !!!!

ابراهیم ازبک در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۵۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۶۵:

سلام ...در ذره کجا قرار ماند
خورشید به رقص در سمایی
تصاویر بدست آمده از دوربین های ناسا نشان میدهد ،خورشید به دور خود چرخش میکند .ساده بگم . گرد خود میچرخد!!!

گمنام- در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۴۱ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۵ - حکایت‌ِ عابد با شوخ‌دیده:

که خود را نگه داشتم آبروی
ز دست چنان گربزی یافه گوی
و جربز معرب گربز است و گویا " جربزه " از آن آمده باشد ، و خداوند آگاه ترین است.

۷ در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، شنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۱۴ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۵ - حکایت‌ِ عابد با شوخ‌دیده:

خور از کوه یک روز سر بر نزد
که این قلتبان حلقه بر در نزد
ریخت درست قلتبان،غلتبان است یعنی کسی که نگهبان غلتیدن است که همان جاکش است و شاهد عینی
معرب آن قلطبان گویند.

۱
…
۳۳۴۱
۳۳۴۲
۳۳۴۳
۳۳۴۴
۳۳۴۵
…
۵۸۷۱