گنجور

حاشیه‌ها

همایون در ‫۹ سال قبل، سه‌شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۱۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۱:

این غزل همان غزل 60 است ولی مطلع آن عوض شده است یا تصحیح گردیده است مطلع غزل بسیار مهم است
معمولاً شاعر حرف خود را آنجا آغاز و بیان میکند و این ویژگی‌ برأعت استهلال نامیده میشود که توانائی شاعر را میرساند که هر چه سریع تر مضمون را به میان آورد
موسی‌ و صفورا و کوری جای خود را به ناهید درخشان می‌دهد و چشم بینا مصرع دوم به گوش بینا و در همان مصرع اول جای میگیرد و عشق به تقاضا و جای خالی‌ دل‌ نیز پر میشود و کشش دل‌ که موضوع غزل است
دو تصحیح بسیار زیبا :
منم‌ای برق رام تو به منم ناکام کام تو
غم و درد زلیخا را به نتیجه شور و غوغا را

زنشاه در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۱۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۴:

لطفا به دوستانی که خودشون رو شیخ و واعظ میپندارند و گمان میکنند خدا در انحصار اونهاست بفرمایید عقده های فروخورده خودشون رو جاهای دیگر خالی کنند،حافظ فقط قرآن از بر نکرده بود،مثل این مدعیان، طوطی وار که از بر میکنید و اصلا نمیدونید چی میخونید،او به معنا و مفهوم علاقه بیشتری داشت،به همین جهت خیلی بهتر از شما که فقط سطوح دین رو میبینید به این بصیرت رسیده بود که هرکس سنگ دین به سینه میزند مردم فریبی بیش نیست،و او که ادعای بی دینی میکند و همه اون رو زندیق و کافر میپندارند و مرتد خطاب میکنند از همگان با خدا تر است

همایون در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۵۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۰:

براستی عرفان جلال دین با دیگر عرفا متفاوت و یگانه است و مکتب عشق ویژه خود اوست
او دل‌ را مرکز هر چیزی می‌‌داند و هر چیزی در هستی‌ دل‌ دارد و همه دل‌‌ها به هم راه دارند
دل‌ مرکز نویی و خرمی است
خموشی یعنی‌ توجه به دل‌ و اینکه چیز دیگری مهم تر از آن نشود تا از موهبت دل‌ برخوردار شویم
که همان کشش دل‌ است به بالا و اثر آه‌ دل‌ که از راه پنهان آتش‌ها بپا می‌‌کند

rezasafari در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۴۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۰۱:

بسیار دیده ام که جنابش ؛ به نحوی به جبر! چشمی داشته اند.
لیکن دراینجا ودربیت آخر همین، تکلیف را بر نظارهء جبر واختیار روشن کرده اند
که؛
اگرجستی نمی زنیم ؛پریدن نمی دانیم وگرنه این گوی واین میدان.

حسین در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۰۱ دربارهٔ اقبال لاهوری » ارمغان حجاز » بخش ۲۲ - سرود رفته باز آید که ناید؟:

محمد رضا پیرهادی گرامی
{از سرزمین وحی که روزی منشا نسیم عظمت مسلمانان بود}؟؟؟؟؟
از کدام ”نسیم عظمت “صحبت میکنید؟
در تاریخِ آن سرزمین جز جنگ ، جهاد و غزوه ، چیز دیگری سراغ دارید؟

مسعود عباسی در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۴۷ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:

با سلام
می توان وزن این شعر و اشعار مشابه را از زیر مجموعه های اوزان دوری ( متناوب ) بر شمرد. وزن هایی همچون مستفعلن فع مستفعلن فع ( فع لن فعولن فع لن فعولن ).واژه مفاعلاتن بعنوان رکن ، در میان ارکان عروض ثبت نشده است . بطور مثال در کتاب ادبیات فارسی 1 ( دوره پیش دانشگاهی رشته علوم انسانی )

شاهین در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۲۰ دربارهٔ هاتف اصفهانی » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۱ - قصیدهٔ طلوعیه:

مسعود درست میگوید
تصحیح کنید لطفا

semenibijan در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۱۴ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۶۱:

میان تخته نردم نشاندی

محمد رضا پیرهادی در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۱۰ دربارهٔ اقبال لاهوری » ارمغان حجاز » بخش ۲۲ - سرود رفته باز آید که ناید؟:

مرحوم اقبال از این که در زمان او خبری از بیداری مسلمین و باز گشت به اصالت خود دیده نمیشد و کسی به روشنی متوجه راز عقب ماندگی جوامع اسلامی نبود تا اندازه ای نا امید می نمود و سرود عظمت رفته را برگشتی نمی دید و از سرزمین وحی که روزی منشا نسیم عظمت مسلمانان بود نیز با شرایط اجتماعی و حکومتی جدید امیدی به وزش نسیمی نمیدید و از سویی پایان عمر خود را می دید اما به زعم خود حتی امیدی به این که کسی چون او که راز عقب ماندگی و به عکس راز پیشرفت مسلمانان را بداند دوباره باز اید و سر بر اورد نداشت. اما از طرفی شعر ای جوانان عجم جان من و جان شما حاکی از امید او به ایرانیان بود که باید این امید به لطف خدا و همت جوانان ایران محقق گردد

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۲۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵:

پیوند به وبگاه بیرونی

ای شاهد قدسی که کشد بندِ نقابت ؟

وی مرغ بهشتی که دهد دانه وآبت؟

 

🌿این غزل از آن غزل‌های نابیست که حافظ در هربیت، به مدد نبوغ خاص خویش،حالتهایی از حسرت،غیرت وحسادت عاشقانه، شکایت و ستایش جمال معشوق را به زیبایی در هم آمیخته وبه روشنی به تصویر کشیده است.

🌺 درباره مخاطب این غزل دیدگاه‌های گوناگونی مطرح شده است. برخی شارحان آن را خطاب به تورانشاه، برخی خطاب به شاه شجاع و گروهی نیز خطاب به دل دانسته‌اند.

🌿همچنین عده‌ای در این غزل اشارات و مضامین عرفانی یافته‌اند. به نظر نگارنده، با توجه به واژگان و تصاویر به‌کار رفته، غزل بیش از هر چیز رنگ‌وبوی عاشقانه دارد و مخاطب آن معشوقی زمینی از جنس مخالف است

🔹از این منظر، بسیاری از ظرایف و لطایف شاعرانه بیت‌ها در فضای عشق انسانی جلوه‌ای روشن‌تر و ملموس‌تر می‌یابند؛ هرچند وجود اشارات حکمی و عرفانی در لایه‌های دیگر شعر نیز قابل انکار نیست.

♦️ممکن است مخاطب غزل، جهان‌ملک خاتون، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانی، دختر جلال‌الدین مسعودشاه اینجو باشد که در نیمه دوم سده هشتم هجری می‌زیست و هم‌عصر حافظ و عبید زاکانی بود.جهت کسب اطلاعات بیشتر درمورد «بانوجهان ملک خاتون» به شرح غزل شماره چهار رجوع شود.( بالمس واژه ی «بانوجهان ملک خاتون » درمیان برچسبهایی که درانتهای همین صفحه قرارداردبه صفحه مذکورهدایت می شوید)

با این حال، از آنجا که در متن غزل نامی از شخصی خاص برده نشده است، این احتمال را نمی‌توان فراتر از یک گمانه دانست.

🌺 حافظ، مطابق شیوه هنرمندانه ی خویش، در میان مضامین عاشقانه، نکته‌های حکمی و اشارات عرفانی نیز گنجانده است تا هر خواننده‌ای به فراخور درک ودانش ودریافت خویش از آن بهره گیرد.

شاهد: دلبر، محبوب

قدسی: پاک، آسمانی، بی‌آلایش

نقاب: معجر یا مقنعه؛ پوششی که زنان برای پوشاندن سر و چهره به کار می‌بردند.

که کشد بند نقابت؟: بند نقاب تو را بگشاید.

✍️معنی بیت:

 

ای محبوب پاک‌چهره و آسمانی‌خو، چه کسی به مرتبه‌ای از نزدیکی و محرمیّت با تو رسیده است که بند نقابت را بگشاید و رخسارماهت را ببیند؟

و ای محبوب زیبایی که به مرغی بهشتی می‌مانی، چه کسی سعادت خدمتگزاری و رسیدگی به تو را یافته و آب و دانه‌ات را فراهم می‌آورد❓

💎در این بیت، شاعر با لحنی آمیخته به حسرت و رشک، از خوش‌اقبالی کسی سخن می‌گوید که از قرب و وصال محبوب بهره‌مند شده است.».

یارب آن شاه وشِ ماه رخ ِ زُهره جبین

دُرّیکتای که وگوهریک دانه ی کیست؟

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

خوابم بشد از دیده در این فکر جگرسوز

کآغوش که شد منزل آسایش و خوابت؟

 

خوابم بشد: خوابم ازدیده برفت. دچاربی خوابی شده ام ودیگرنمی توانم راحت بخوابم.

✍️معنی بیت:

ازاین فکر واندیشه ی آزارنده و جگر سوز که اینک درآغوش چه کسی آرام گرفته ای، دیگرخواب به چشمانم نمی آید. مُدام دراین تشویش ونگرانی هستم که چه کسی تورا درآغوش گرفته ونوازش می کند؟ ازاین غصّه ی جانکاه نمی توانم بخوابم!


♦️از تصوّر اینکه محبوبم در کنار دیگری آرام گرفته و از وصال او برخوردار است، خواب از چشمم ربوده شده و آسایش از وجودمن رخت بربسته است.
💎در این بیت، حافظ یکی از طبیعی‌ترین حالات عاشقانه را به تصویر می‌کشد؛ عاشقی که نه تنها از دوری معشوق رنج می‌برد، بلکه اندیشه ی بهره‌مندی رقیبی ناشناس از هم صحبتی با محبوب نیز او راسخت می‌آزارد.

🔻از همین رو، «فکر جگرسوز» تنها فراق نیست، بلکه حسرت و حسادت عاشقانه نیز در آن نهفته است.

🔹با توجّه به تصاویر و تعابیر به‌کار رفته، فضای بیت آشکارا رنگ و بوی عاشقانه دارد و خوانش زمینی آن بسیار طبیعی می‌نماید.
حالیا خانه برانداز دل ودین من است
تا درآغوش که می خُسبد ودرخانه ی کیست؟

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

درویش نمی‌پرسی وترسم که نباشد

اندیشه ی آمرزش و پروایِ ثوابت

 

مراد ازدرویش، خودِ شاعراست که ظاهراً موردِ بی توجّهی ِ معشوق قرارگرفته است.

پَروا:بیم وترس ، میل ورغبت

ثواب: ثواب با ث در اصل یعنی اجر و پاداش و مُزدِعمل، که آن را برای احسان و نیکی هم به کار می‌برند. نقطه‌ی مقابلش می‌شود عِقاب به معنای جزای بدی.

✍️معنی بیت:

از حال این درویشِ دل‌سوخته و عاشقِ بی‌نوا نمی‌پرسی و به او اعتنایی نمی‌کنی❗️ نسبت به من بی چنان بی تفاوت شده ای که بیم آن دارم دیگر نه اندیشه ی آمرزش در سر داشته باشی و نه میلی به انجام کارهای خیروثواب❗️

 

🔹️مگر نمی‌دانی که دلجویی از درماندگان و غمخوارگیِ دل‌شکستگان، خود عملی نیک و پسندیده هست❓️

🌹حافظ در این بیت با زبانی آمیخته به طنز و گلایه، مفاهیم دینیِ «آمرزش» و «ثواب» را وارد گفت‌وگوی عاشقانه می‌کند. مقصود او آن نیست که معشوق را به کاردینی وپاداش اُخروی ترغیب کند، بلکه می‌خواهد بی‌اعتنایی و سنگدلی محبوب را برجسته ترسازدتا شایداندکی نرم خوترگردد.

😭درد شاعر دیگر فقط دوری وحسادت عاشقانه نیست؛ بلکه بی‌اعتنایی محبوب هست که دردناک تراز فراق وحسادت عاشقانه می باشد.

🔹️گویی به طعنه می‌گوید: آن‌چنان از من روی گردانده‌ای که انگار دیگر نه دل‌سوزی می‌شناسی و نه خیروثواب ومهربانی وآمرزش را به چیزی می‌گیری

به سامانم نمی پرسی نمی دانم چه سرداری ❓️

به درمانم نمی کوشی نمی دانی مگردردم❓️

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

راهِ دلِ عشّاق زد آن چشم خُماری

پیداست ازاین شیوه که مست است شرابت

 

راهِ دل عشّاق زد: دل عاشقان را ربود وشیداو شیفته ی خودکرد. به یغما بردن دل ِ عاشقان

 

🔹️چشم خُماری: چشم خُمارین،شراب زده،

چشمی که حالتِ خوش مستی دارد بی آنکه باده ای خورده باشد.

 

♦️«چشم خمار» در شعر فارسی صرفاً وصفی برای زیبایی چشم نیست، بلکه نماد قدرتِ بی‌اختیارکننده ی معشوق است؛ چشمی که بدون نیاز به شراب🍷 باجاذبه وگیرایی خاصی، عاشقان را مست و از خود بی‌خود می‌کند.

شرابت:شراب تو،دراینجا کنایه ازچشم معشوق است. ازآنجاکه چشمان خماری ِ معشوق، درنظر عاشق گیرایی وجاذبه ی خاصّی دارد وسببِ مستی عاشق می شود، به جای چشم "شراب" آورده است.

در بیت‌های گذشته،چنانکه شاهدبودیم حافظ از فراق، حسادت و بی‌اعتنایی معشوق سخن می گفت؛ اما در این بیت ناگهان لحن شکایت‌آمیز به کنار می‌رود و شاعر دوباره محوِ تماشای زیبایی محبوب می‌شود.

♥️ این از ویژگی‌های عاشق راستین در غزل حافظ است؛ هر قدر از معشوق بنالد، باز در برابر حُسن وزیبایی او زبان به ستایش می‌گشاید.

🔹️به همین دلیل، این بیت در میانه ی غزل مانند یک وقفه ی تصویری عمل می‌کند؛ شکایت متوقّف شده و صحنه‌ای از زیبایی جمال معشوق پیش چشم خواننده نمایان می شود.

 

✍️معنی بیت: آن چشم خمارآلود و افسونگر، دل‌های عاشقان را چنان ربوده و به تاراج برده است که از این شیوه ی دلبری آشکار می‌شود شراب تو مست و سرمست است.

 

🌿یعنی نگاه تو چنان جاذبه و گیرایی دارد که گویی از باده‌ای شورانگیز نیرو گرفته است (درحالی که حقیقت غیرازاین است وچشمهای توبی باده و شراب،جاذبه و گیرایی خاص داشته وذاتاً سرمست هستند)

🍷دراینجا شاعر از پیوند میان «چشم» و «شراب» باهنرنمایی بهره می‌گیرد؛ دو عنصری که در شعر عاشقانه ی فارسی همواره با مستی، بی‌خودی و دل‌باختگی همراه بوده‌اند.

 

❤️چشم خمار معشوق بی‌آنکه باده‌ای نوشیده باشد، خودسرچشمه ی مستی و بی‌قراری عاشقان است. از همین رو شاعر به اغراق می‌گوید: از این همه فتنه‌گری و دلربایی پیداست که شراب🍷(چشم) تو نیز مست شده است.

من ازچشم توای ساقی خراب افتاده ام لیکن

بلایی کزحبیب آید هزارش مرحبا گفتیم

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

تیری که زدی بردلم ازغمزه خطارفت

تا باز چه اندیشه کند رایِ صوابت؟

 

غمزه: اشاره با چشم و ابرو، برهم‌ زدن مژگان از روی نازوکرشمه

خطارفت: به هدف اصابت نکرد ومن هنوززنده هستم وجان سالم بدربرده ام

رأی: نظر وتصمیم

صواب: راست ودرست

حافظ با بازیِ هنرمندانه باواژگان «خطا» و «صواب»، منطقِ وارونه ی عشق را به زیبایی به تصویر کشیده است منطقی که در آن، عاشق از خطا رفتنِ تیرِ معشوق نیز ضربه ی سختی دریافت می کند، زیرا کارصواب وسعادتمندی برای او دراین است که سرانجام جان خود را نثار محبوب کند.

💘تیرِ معشوق «خطا» رفته است، اما عاشق همچنان اطمینان وامید دارد که «رأی صواب» محبوب سرانجام کارگرخواهد افتاد . 🏹

✍️معنی بیت: تیری که با غمزه و نگاهِ دلربایت به سوی دل من افکندی، برخلاف خواست تو به هدف ننشست و هنوزمن زنده‌ هستم. اکنون باید دید رأی و تدبیر درستِ تو این بار چه خواهد بود؟

گرچه امیدآن دارم که بی‌ هیچ تردیدی دوباره ودوباره قلب مرا نشانه خواهی گرفت ودرنهایت کاردرست به سرانجام خواهدرسید..

🌹در منطق عشق، خواستِ معشوق عینِ صواب است؛ ازاین‌رو عاشق، حتّی مرگ به دست محبوب را نهایتِ سعادت و کمال عشق می‌شمارد.

خونم بریز وازغم عشقم خلاص کن

منّت پذیرغمزه ی خنجرگذارَمت

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدی

پیداست نگاراکه بلند است جنابت

 

جنابت: بارگاه ومَحضرتو،آستان تو

📚حافظ دراین بیت با عبارت «هرناله وفریاد که کردم» درحقیت رشته ی منسجم معنای کلّی غزل وپیوند عمودی ابیات را پررنگ ترکرده وباز یادآوری نموده تاذهن مخاطب رابه بیت های پیشین ارجاع داده باشد.

 

برگشت خوردن غیرمستقیم اذهان مخاطبین به مراتب محتوای غزل، درک وفهم نتیجه راآسان تر ولذت بخش ترمی نماید

چنانکه ملاحظه میگردد

بیت اول: ای مرغ بهشتی چه کسی نقاب تو را می‌گشاید؟

بیت دوم: آغوش چه کسی منزل خواب توست؟

بیت سوم: بی اعتنایی به این درویش ِ دلداده و....

بیت چهارم: مستی چشم خمارتو وبه غارت رفتت دل‌ها .....

بیت پنجم: به خطارفتن تیر غمزه‌ات وناکامی عاشق....

 

✍️معنی بیت:

ناله ها وشِکوِ هایی که درفراقت سردادم گویی که هیچکدام به گوش تونرسید! چنین که پیداست دوراز دسترسی هستی درگاه تو بسیار بالاتر ازان است که ناله وافغان های عاشقانت بدانجا برسند تواصلاً شکایتهای آنهارانمی شنوی!

چنانکه شاهدهستیم دراین بیت نیز دردی دیگر(بلندبودن جایگاه ونرسیدن ناله بگوش معشوق) بردردهای قبلی عاشق اضافه شدواو را درمانده تر وناتوان ترساخت.

🔹️درحقیقت این درد تازه، شکستن کامل عاشق رارقم می زند چراکه اونمی پرسد چرا هرناله وفریاد که می کنم نمی شنوی؟

اوخودپاسخ را دریافت کرده وغم واندوهش به اوج خود رسیده است

جایگاه معشوق بسیاربلند ودور ازدسترس است واین ازهردردی دردناکتراست.

🥀حافظ تا اینجای کار بخشی از مشکلات وحالات توان سوزعاشقی را به تصویر کشیده است.

 این دردها وناکامیهاو شکستها، تنهایک دوحرف ازآن هزاران مشکلاتیست که درطریق عشق وجود دارد ودراغلب غزلها به عبارات وبیانات متنوّع مطرح شده است.

🌷حال بهتر می توانیم گفته ی حافظ را دراولین غزل دیوان،مصراع «که عشق آسان نموداول ولی افتاد مشکلهارا» درک کنیم.

جالب آنکه اغلب غزلهای حافظ، به نوعی درهم تنیده شده وپیوندهای آشکار وبعضاً ناپیدای زیادی بین آنها وجود دارد وهمین پیوندهاست 🖇که شبکه ی جهان بینی شاعر راشکل داده ونمایان می سازند.

🔗پیوندها چنان استوار وریشه ای هستند که برای شرح وتفسیرغزلها، دربسیاری اوقات،نیازی به رجوع به منابع واسناد تاریخی ضرورت ندارد وغزلهای دیگر ابهامات غزلهای دیگر راروشن کرده وابیات نیز به عنوان شاهدی معتبر ابیات دیگر رایاری کرده وقابل فهم ترمی کنند.

جنابِ عشق بلنداست همتّی حافظ

که عاشقان رهِ بی همّتان به خودندهند

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

دوراست سرِآب ازاین بادیه هشدار

تا غولِ بیابان نفریبد به سرابت!

 

سر ِآب: سر ِ چشمه، منظورهمان سرمنزل محبوب که دربیت پیشین دورازدسترس بود.🔗 رشته ی نامرئی یاپیوند معنایی که ابیات رابه هم متصّل می کنند همین نکات ظریف است که شاعربه سرانگشتان نبوغ خویش بافته است.

بادیه:صحرا وبیابان، منظورهمان بیابان عاشقیست. هرچشمه دراین بیابان خشک، سرابیست که برسینه ی خاک می درخشد.

غول بیابان: بیابانی که عظیم باشد و وتوهّم زا، ضمن آنکه غول 🧞‍♂️اشاره ی لطیفی نیز به داستانهایی دارد که معمولاً درآن هیولایی 👻ظاهر شده و قصدِ فریبِ کسانی را می کند که ساده دل وخوش باورند.

سراب: بخشی اززمین که دراثرتابش نورخورشید🌤 از دور همانندِ آب به نظرمی رسد و سبب گمراهی و انحراف رهروان می شود.

✍️معنی بیت: دراین بیابانی که ما سالکان طریق عشق درحال پیمودن آن هستیم سرچشمه ی حقیقی آب در جایگاهی دورازدسترس قراردارد.

مواظب باش که این بیابان ِ عظیم و پرخطر،سراب های زیادی دارد. باید بسیارقوی،آگاه ومقاوم باشی تابتوانی سراب ها راتشخیص داده ومنحرف نگردی و سرانجام به سرچشمه ی حقیقی دست پیداکنی.

 

سرآب با سراب درظاهرآهنگ مشابهی دارند وتقریباً ازلحاظ نوشتاری هم شبیه هم هستند امّا درمعنا درست نقطه مقابل یکدیگر ودرتضاد همدیگرهستند.

🥀حافظ بابازی هنرمندانه بااین واژگان ، ونشانیدن آنها دریک بیت، نکته ای حکیمانه ومضمونی شاعرانه ونغز خلق کرده است.

چنانکه ملاحظه میگردد شاعر درآغاز غزل،مارابه شنیدن واگویه های عاشقانه ی زمینی که برای هرکسی عامی وخاص، توجّه برانگیز ،جالب وشنیدنی هستند دعوت کرد لیکن درادامه ی سخن، لطایف حَکمی وظرایف سیروسلوک معنوی را بامهارتی بی نظیر درقالب همین واگویه ی به ظاهر عاشقانه ی زمینی، بازگومی کندتانه تنها جویندگان حقیقت بلکه مردم عامی نیز ازچندوچون رشدونموّی معنوی آگاه شوند.

گویی حافظ مخاطبین خویش را به یک سفر زمینی ـ آسمانی می برد سفری که مسافران ان درهریک ازاین منزلگاهها(ابیات غزل) نکته ای پندامیز دریافت می کند.

 

درهمین بیت یا همین منزلگاه درمی یابیم که بیابان عاشقی به رغم انکه جاذبه های زیادی دارد به همان میزان نیز خطرناک است وازهرسو صدها سختی ومشقّت و خطر در کمین ماست.

🔷️ازدستآوردهای همین سفراست که به اسرار ورمزو رازِ راه آگاه می شویم، تامبادا سراب ها گمراهمان کنند ودر نهایت به منزلِ مقصود رهنمون نگردیم!

ازهرطرف که رفتم جزوحشتم نیفزود

زینهارازاین بیابان وین راهِ بی نهایت

 

🌺━━━━━━━━🌺

 

تادرره پیری به چه آیین روی ای دل

باری به غلط صرف شد ایّام ِ شبابت

 

شبابت: جوانی اَت

♥️خطاب به دل خود است. معمولاً حافظ هرگاه قصد پندواندرز دادن می کند روی سخن رابه سمت خود می گرداند این روش ازلحاظ روانشناختی نیز موثّرترین سبک آگاهسازیست.

✍️معنی بیت: ای دل، جوانی که به غفلت و بیهودگی وبی حاصلی تَلف شد،تاببینیم که دوران پیری راچگونه وبه چه سبکی خواهی گذراند؟

 

♦️بنظر نگارنده نکته ی بسیارحکیمانه ای که از این بیت هشدارآمیز می توان برداشت کرد این است که هرکسی درهرموقعیتی ضرورت دارد که بامرور وتحلیل گذشته ی خویش،به این پرسش راهبردی پاسخ دهد که آیامن درگذشته چه موقعیتهای ارزشمندی را ازدست داده ام؟

آیادرآینده ای که درپیش رویم هست باعبرت گرفتن ازگذشته، تصمیمات درست خواهم گرفت یانه؟

🔹️امّابطورکلی تصمیمات درست ونادرست کدامند؟

🥀همه ی ما درامورات روزمرّه ی زندگانی وانتخابهای مهم وغیرمهم ، دوراه بیشتر، پیش رو نداریم. یاتصمیمات وکارهایمان را ازروی عشق ومحبت به انجام می رسانیم یااز روی ترس وناچاری.

ترس ازطردشدن،ترس ازدست دادن،ترس ازبیماری، ترس از اینکه مبادا چنین وچنان شود،ترس از.....

امّا درطریق ِعشق ومحبت،ترس ازدست دادن جان ومال جایی ندارد، ترس بدنامی وننگ نیست درعشق ومهرورزی اصلاً ترسی وجود ندارد،هرچه هست شوق است واشتیاق ومحبت.

🔹️بنابراین هرکسی هرکاری حتّی شستن ظرف ونظافت خانه راباعشق واشتیاق به خود،دیگران وجهان هستی،انجام دهد باهردین ومسلکی کاری درست محسوب شده ونوعی ستایش وعبادت بشمارمی رود وبرعکس اگر هرکسی حتی والاترین خدمت به دیگران را ازروی ترس به انجام برساند فاقدارزش معنوی بوده وبه نوعی بردگی کرده است.

♥️درنتیجه اگر درابتدای آغازهرکاری ازخودمان بپرسیم که آیااین کاریااین تصمیم من ازروی عشق است یاترس؟ازبلاتکلیفی خلاص شده وآرام آرام درمسیرومدار سعادت قرارخواهیم گرفت.

🌹حافظ باآوردن ..تادرره پیری به چه آیین روی ای دل؟ خودرا دربرابرهمین پرسش بنیادین قرارداده وازدل خویش می پرسد:آیا عشق راانتخاب خواهی کرد یاترس را؟

عاشق شو اَرنه روزی کارجهان سرآید

ناخوانده نقش مقصودازکارگاه هستی

 

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

ای قصردل افروز که منزلگه اُنسی

یا رب مَکناد آفتِ اّیام خرابت

 

شاید این بیت وبیتِ پیش رو برای کسانی که معتقدند مخاطبِ غزل شاه شجاع یاتورانشاه هست دلیل قانع کننده ودلگرم کننده ای بوده باشد.

🏠منزلگه اُنس: محفل دوستانه ای که دویاچندنفر همدل وهمراه وهمرای، درآنجا خلوت کرده وبه گفتگو، معاشره و ویا معاشقه می پردازند. روشن است که برای هرکدام ازآنها این چنین مکانی، درحُکم کاخ وقصرخواهدبود.

مَکناد: نکند

آفت ایّام: بلایا ،گزندِ روزگار،چشم زخم

✍️معنی بیت:

ای قصری که محلّ اُنس واُلفتِ من ومحبوب بودی، ای کاخی که خاطراتِ معاشقه ی زیادی درتو دارم، الهی که آباد واستواربمانی و از آفات وبلایا وگزندِ روزگار دراَمان باشی .

خالی مَباد کاخِ جلالش زسروران

وز ساقیان سرو قد ِ گلعذارهم

 

🌺━━━━━━━━🌺

حافظ نه غلامیست که ازخواجه گریزد

صلحی کن و بازآ که خرابم ز عِتابت

 

بعضی ازحافظ خوانان،خُرده گرفته واین پرسش رامطرح می سازند که چرا حافظ با آن منزلت والایی که دارد درمدح شاه شجاع یا دیگردوستان خویش ازعناوینی مثل غلام وبنده استفاده می کند؟

باید درنظرداشت که حافظ وقتی <غلام‌> را دربیت عرفانی:

غلامِ همت آنم که زیر چرخ کبود...

بکارمی گیرد«غلام» معنایی عرفانی و اخلاقی پیدا می‌کند، اما وقتی درباره ی شاه شجاع یا دیگر امیران خودراغلام معرفی می کند این لزوماً از سر باور قلبی یا ستایش بی‌حد نیست. در سنّت ادبی آن روزگار، «بنده» و «غلام» تعارف‌های رسمی وبخشی اززبان معیار بودند؛ همان‌گونه که امروز در نامه‌ای رسمی می‌نویسیم: «ارادتمند شما» یا «خادم شما»، بی‌آنکه واقعاً خود را برده ی طرف مقابل بدانیم.

خواجه: ثروتمند، سرور، ولی نعمت، ، عنوانی برای وزیران و بزرگان.

عِتاب: ملامت ،سرزنش وخشم

✍️معنی بیت:

حافظ ازآن بنده هایی نیست که به یک خشم ونامهربانی، خواجه ی خودرا رهاکرده واز سرور و ولی نعمتِ خود روی گرداند وبگریزد. دوباره به نزدِ من ازروی لطف ومهربانی باز آی که از خشم وعصبانیّتِ توبسیار آزرده خاطرم.

زانجاکه رسم وعادتِ عاشق کشیِّ توست

بادشمنان قدح کش وباماعِتاب کن !

 

🌹🙏

🌿━━━━━━━━━━🌿

پیوند به وبگاه بیرونی

هادی مختاری در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۳۴ دربارهٔ جامی » هفت اورنگ » یوسف و زلیخا » بخش ۱۱ - در بیان آنکه هر یک از جمال و عشق مرغیست از آشیان وحدت پریده و بر شاخسار مظاهر کثرت آرمیده اگر نوای عزت معشوقیست از آنجاست و اگر ناله محنت عاشقیست هم از آنجاست:

بیت "نکو رو تاب مستوری ندارد
ببندی در ز روزن سر برآرد"
در سریال "شهریار" که زندگینامه مرحوم شهریار شاعر بزرگ تبریزی ست؛ از زبان ستارخان این بیت بصورت:
پری رو تاب مستوری ندارد
چو در بندی ز روزن سر برآرد
که البته در افواه عموم و برخی منابع به اینصورت هم ثبت شده است.

ناشناس در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۲۷ دربارهٔ رودکی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

و نیزه چگونه خون می پالاید؟؟؟

ناشناس در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۳۵ دربارهٔ رودکی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

جناب مدرس،
همان " آنجا دوهزار نیزه بالا، خون است "،درست است
می فرماید به بلندی دو هزار نیزه ، به ارتفاع دو هزار
و نیزه راازبرای سنجش بلندا به کار می بردند.

کورش در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۲۱ دربارهٔ هلالی جغتایی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۹:

این رباعی در برنامه یک شاخه گل شماره 488 بوسیله خانم روشنک دکلمه شده.
مصرع آخر بدینصورت خوانده شده است:
تشریف وصال یار می‌باید و نیست

جاوید مدرس اول رافض در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۴۸ دربارهٔ رودکی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

در مصرع اول
نیزه بالا خونست بی معنی و اشتباه است
باید نیزه پالا خونست باشد ( یعنی خون پالاست)

تماشاگه راز در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۱۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۲:

شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالیان
جنگ ونفاق و رقابت و نقض عهد بین فرزندان امیرمبارز‌الدین امری عادی به شمار می‌رفت. شاه محمود، برادر شاه شجاع از طرف سلطان اویس بر علیه برادرش تحریک می‌شد و در سال 765 به قصد تسخیر شیراز لشکریانی فراهم ساخت. شاه‌شجاع برای مقابله با برادر از شیراز خارج ولی به سبب خیانت سران لشکر و قهر سلطان احمد برادرش کاری از پیش نبرده به شیراز مراجعت وبالاخره دراثر مذاکره فیمابین شاه‌شجاع به قصد ابرقو از شیراز خارج شد و شاه محمود وارد شیراز و به حکومت نشست. این غزل را حافظ در این زمان که شاه شجاع بالاجبار از شیراز به ابرقو عزیمت کرد سروده و در بیت نخست با عنوان ترک پری‌چهره به کنایه از او نام می‌برد چه نسب شاه شجاع از طرف مادر به ترکان قراختایی می‌رسید و نیز چهره‌ زیبایی داشت. با اندک دقت و تعمق دربارة مضامین ابیات این غزل می‌توان به درجه محبت و دوستی و یکرنگی و جوانمردی حافظ پی برد. وگرنه می‌توانست نان را به نرخ روز خورده و به حاکم فاتح نزدیک شود.
***

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۵۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۱:

که به قرب کل گردد همه جزوها مقرب
یه سکته درش هست
به نظر میاد باید این طور باشه
صلوات بر تو آرم که فزوده باد قربت
که به قرب کل بگردد همه جزوها مقرب

معصومه در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۳۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۷۱:

خطاب به جناب آریا که نمیدونم با توسل به چه منبعی واژه ی منافق رو موافق معرفی کردن! مشکل اینه که فکر میکنیم شاعر اون کلمه ی خاص رو دقیقا با همون معنایی که مد نظر ما هست، میاره... تو این بیت : ای پادشاه صادقان چون من منافق دیده ای / با زندگانت زنده ام با مردگانت مرده ام . منظور شاعر از منافق ، شخصِ "دو رو" و "دوچهره" هست. که کاملا با بیت جور در میاد. ای کاش تا وقتی اطلاعاتمون تو ادبیات کامل نشده نظریه پردازی های مضحک نکنیم.

مهدی کاظمی در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۱۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدن:

جانی که جدا گردد جویای خدا گردد او بوالعجبی باشد او نادره ای باشد انکس که چنین باشد باروح قرین باشد در ساعت جان دادن اورا طربی باشد

مهدی کاظمی در ‫۹ سال قبل، دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۱۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدن:

طوطی خوش طبع داستان ما به بازرگان یکی دو پند داد و سپس سلامی بر او داد و گفت میان من و تو جدایی و دوریی است خواجه هم در جواب گفت در پناه حق باشی و بمن راه و رسم تازه ای اموختی ...خواجه با خودش گفت این درسی است که من باید بیاموزم و این راه رهایی از قفس امیال و خواهشهای زندگی است مگر جان من از این طوطی کمتره؟ جانی که جویای ازادی از اسارت نفس انسانییه بسیار خجسته و مبارکه ....

۱
…
۳۴۵۸
۳۴۵۹
۳۴۶۰
۳۴۶۱
۳۴۶۲
…
۵۸۷۱