پسند در ۹ سال و ۲ ماه قبل، سهشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۲۷ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » قصاید » شمارهٔ ۱۵۱ - در دلتنگی و شکایت از روزگار و خوشدلی از گوشهگیری و قناعت:
هر شبانگه پر و هر صبح تهی است
خواجه چنین باشد این خوان چه کنم
وزن مصرع دوم اشکال دارد..شاید بوده: خواجه این باشد این خوان چه کنم یا خوانچه این باشد این خوان چه کنم.
والله اعلم بالصواب
میرزا سعیدا در ۹ سال و ۲ ماه قبل، سهشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۵:۵۲ دربارهٔ سیف فرغانی » دیوان اشعار » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۵۵:
دو بیت آخر تضمینی از قصیده معروفی از عمعق بخارایی است
کمال داودوند در ۹ سال و ۲ ماه قبل، سهشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۰:۴۰ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۳۵:
شهادت امام پنجم برگنجو ریان تسلیت
بنده این رباعی را با دوستان به اشتراک گذاشتم وجمع این رباعی از 8073
سید مهسا موسوی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵:
سلام. دیوان حافظی که من در دست دارم به اهتمام جهانگیر منصوری هستش و در مصراع دوم بیت دهم دارم: دلبر که کف او موم است سنگ خارا. ولی جاهای دیگه ای که دیدم اینجور نبود . میخواستم ببینم حذف "در" طی اشتباه چاپی بوده یا جای دیگه ای هم به همین شکل بیان شده؟؟ آخه دارم حفظ میکنم .دقیقشو میخوام.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۴۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۷:
نسیم ِ بادِ صبا دوشم آگهی آورد
که روزمحنت وغم روبه کوتهی آورد
"نسیم بادصبا" یاپیک صباهمان بادملایم وروح نوازیست که درادبیات عاشقانه ی ما، به منزلگاه دوست دسترسی دارد. پیامرسان میان عاشق ومعشوق هست وپیامهای إنها رابه یکدیگر می رساند. اغلب شاعران کهن پارسی با دستآویزقراردادن این نسیم خوشنام،مضمونهای ناب ،بدیع وبکری خَلق کرده اند. حافظ نیز که شاعرعاشق پیشه بوده وعشق درسرلوحه ی افکارواندیشه های اوقرارداشت،دراغلب غزلها،با بادصبا مضامین احساسی، جالب ومنحصربفردی خلق کرده وازخودبه یادگارگذاشته است. بادصبا که به راحتی به منزلگاه حبیب رفت وآمدمی کند،به عطروبوی گیسوان عنبرآمیز اومزیّن شده ودوباره هنگامی که به نزدعاشقان بازمی گردد عاشقان با استشمام رایحه ی عطرآلودمعشوق بیقرارتروبیتاب ترمیگردند یا به عبارت دیگر توان وانرزژی مضاعف پیداکرده وبه ادامه ی کار امیدوارترمی شوند...
معنی بیت:
دیشب پیکِ بادِ صبا،رابط و پیامرسان عاشق ومعشوق،به من خبر آورد که روزگار غم و رنج رو پایان است وانتظارمی رودروزهای امیدبخش وخوبی درراه هستند .
بنظرمی رسد اوضاع سیاسی اجتماعی جامعه که چندان وفق مراد نبوده، کم کم درحال بهبودی وسروسامان گرفتن است. باتوجّه به بیتِ پایانیِ غزل، احتمال دارد این غزل در استقبال ازبه قدرت رسیدن ِ شاه منصور سروده شده باشد. شاه منصور وشاه شجاع وشاه یحیی هرسه باحافظ روابطِ دوستیِ صمیمانه وعاطفی عمیقی داشتندوبسیاری ازغزلیات حافظ تحت تاثیراین روابط عمیق عاطفی خلق شده است....
شاعرآرزو وامید فراوان دارد که روزهای غم واندوه بسرعت سپری شده ودورانِ شادمانی وعیش ونشاط فرارسد.
بوی بهبودزاوضاع جهان می شنوم
شادی آورد گل وبادصبا شادآمد
🌿━━━━━━🌿
به مطربانِ صبوحی دهیم جامه چاک
بدین نوید که باد سحر گهی آورد
مطربان ِصبوحی: نوازندگانی که سحرگاهان، برای کسانی که شرابِ صبحگاهی می نوشیدند موسیقی می نواختند.درآن روزگاران رسم برآن بوده که درهنگام سحر شراب می نوشیدند تااثرات خماری شرابِ نوشیده شده ی دیروز رابرطرف کرده وتوانسته باشند روز جدیدرابانشاط وسرمستی وانرژی بیشتر آغازکنند به همین سبب جام صبوحی گویند.
البته که درنظرگاه حافظ، عباراتی مانند: "صبوحی زدگان" وعیش وعشرت وباده نوشی، وتاکید برخوشباشی وشادیخواری، انتزاعی، نمادین ومفهومی هستند ومقصوداصلی او دربکارگیری این عبارات، مقابله با متشرّعین متعصّب وزهد خشک وتقوای زاهدانه بود که درمورد شادیخواری وشراب نوشی سیاه نمایی کرده وآن را گناهی عظیم می شمردند! واین درحالیست که خودشان مرتکب انواع گناهانی مانند ریا وربا وخوردن مال اوقاف و.... می شدندکه هزاران برابر زشت تروکثیف تر ازباده نوشیست!
حافظ نیزبه ناگزیر به منظور رسوا نمودن آنها، برطبل خوشباشی وباده نوشی وعیش وعشرت می زد تا مردم ساده لوحی که فریب این زهد فروشان حُقّه بازشده ودرخواب جهالت فرورفته اند بیدارشده وبه خودشان بیایند که دینداری حقیقی، درانسانیت، مهرورزی وشادمانه زیستن است نه رفتارهای ریاکارانه ی عابدان اخم آلود وزاهدان عبوس. ازنظرحافظ خدا نه ازتسبیح گردانی وزهدخشکِ زاهدخرسند می شود نه ازباده نوشی وعیش وعشرت رندان وخوشباشان خشمناک می شود. او براین باوربود که همه ی ما در روز رستاخیز، ازنوع رفتارکریمانه ی خداوند با مردم به طرزی عجیب غافلگیرو شگفت زده خواهیم شد.
ترسم که روزحشر عنان درعنان رود
تسبیح شیخ وخرقه ی رندشرابخوار
جامه ی چاک: درقدیم رسم براین بوده که اگربرای کسی اتّفاق خوبی رخ می داد بی درنگ اقدام به پاره کردن ِ خرقه وتن پوش ِ خودکرده وقطعه های پاره شده را به این نیّت که برای آنان نیزاتّفاق خوب رُخ دهد به عنوان تبرّک درمیان مردم پخش می کردند. مردم براین باوربودند که باجمع آوری آنها ودوختن لباس ازتکّه های جمع آوری شده، دعاهای آنان نیز زودتر درمسیراجابت شدن قرارمی گیرد.
هنوزهم این رسم دربسیاری ازنقاط وجود دارد، کسانی که بنوعی ازبیماری وگرفتاری به نوعی شفاپیدامی کنند،مردم لباس های اوراتکه تکه کرده وبه عنوان تبرّک باخودمی برند تاخواسته های آنان نیزبرآورده گردد.
معنی بیت: به خاطر این مژده ای که باد سحرگاهی ،درموردِ بهبودی اوضاع اجتماع آورده خرقه ی خودرا پاره پاره کرده وبعنوان تبرّک به نوازندگان صبوحی که برای خوردن شراب صبحگاهی، موسیقی می نوازند می بخشیم.
یادبادآنکه صبوحی زده درمجلس انس
جزمن ویارنبودیم وخدابامابود
🌿━━━━━━🌿
بیا بیاکه توحوربهشت را رضوان
دراین جهان زبرای دل رهی آورد
حور: زن سیاه چشم بهشتی
رضوان : فرشته ای که نگاهبان بهشت است.
رهی: این کس. اگردراینجا این کس را مخاطب غزل درنظربگیریم پیوند وارتباط معنایی تمام ابیات محکمتر می گردد.بدین صورت که رضوان، حور رابه عنوان پاداش پیروزی برای شاه منصور آورده است.
گرچه« رهی» به معنای خودشاعر نیز خللی درپیوند معنایی بیتها ایجاد نمی کند.
معنی بیت:
بیابیا که تورا ای زن سیاه چشم زیباروی، نگاهبان بهشت ، برای خشنودی دل شاه منصور آورده است. زندگی درنظرگاه حافظ به ویژه دراین ایام فتح وفیروزی، یک جشن باشکوه ویک ضیافت شورانگیزاست ابروباد ومه وخورشید فلک همه درکارندکه این جشن هرچه باشکوهتر وسرورانگیزتر برگزارگردد وشوروشعف تمام هستی رافراگیرد.
فرداشرابِ کوثروحورازبرای ماست
امروزنیزساقی مَه رو ی وجام می
🌿━━━━━━🌿
همی رویم به شیراز با عنایت بخت
زهی رفیق که بختم به همرهی آورد
معنی بیت:
درادامه ی بیت قبلی، با عنایت وتوجّهی که بخت به ما کرده به سوی شیراز می رویم . مرحبا چه مبارک ومیمون اتّفاقی رخ داده است! بختِ سازگار چه رفیق وهمدمی زیباروی وهمدل برای همراهی ِمن آورده است.
جمال بخت زروی ظَفرنقاب انداخت
کمال عدل به فریاد دادخواه رسید
🌿━━━━━━🌿
به جَبرِخاطرماکوش کاین کلاهِ نمد
بسا شکست که با افسرشهی آورد
جبر: شکسته بندی وبهبودی بخشیدن
کلاه نمدی استعاره ازدرویشی وتهیدستیست.
معنی بیت:
سعی کن خاطر ودل ِ شکسته ی مارا بهبودی ببخشی که این کلاهِ درویشی ما، چه ضربه هایی که بر تاج شاهنشاهان فرو نیاورده است.
احتمالاً در زمان نزول این غزل؛ تاج وتختِ پادشاهی ستمگر فروریخته که حافظ اینچنین ازروندِبهبودی اوضاع سیاسی اجتماعی راضیست. او فروپاشی ِ تاج وتختِ شاهنشاهی را ازهمّت بلندِ درویشان می بیند که نسبت به دنیا وتعلّقاتِ آن هیچ التفاتی ندارند اگرچه دردنیازندگی می کنند وازنعمتهای دنیوی بهره مندمی شوند لیکن دنیایی نبوده وبه ناپایداری آن آگاهند.
خسروان قبله ی حاجات جهانندولی
سبب اَش بندگی حضرتِ درویشانست
🌿━━━━━━🌿
چه ناله ها که رسیدازدلم به خَرگهِ ماه
چو یاد عارض آن ماه خر گهی آورد
خرگه: سراپرده ی بزرگ شاهی، خیمه
معنی بیت:
(درادامه ی مطلع غزل وقتی که سحرگاهان دوشم آگهی آورد) و یادِ روی زیبای آن ماهِ پرده نشین رادر خاطرمن زنده کرد،چه ناله ها که از دل من به آسمان بلندشد تاسراپرده ی ماه رفت.
ممکن است که منظوراز"ماهِ پرده نشین" شاه منصوربوده باشد که درحال پیروزی وفتح شهراست.
هرناله وفریادکه کردم نشنیدی
پیداست نگارا که بلنداست جنابت
🌿━━━━━━🌿
رساندرایتِ منصوربرفلک حافظ
که التجا به جنابِ شهنشهی آورد
رایت: پرچم وعَلَم
منصور: ایهام دارد ۱- پیروزی ۲- شاه منصور
"که" درمصرع دوم به معنی هرزمان که
التجا: پناه آوردن وروی کردن، ضمن آنکه حافظ ازکارمندان رسمی بارگاه پادشاهی بود ومقام وموقعیت دولتی داشت.
معنی بیت:
هرگاه که حافظ روی به درگاه شاهنشاهی آورد (ودرمسایل مهم کشوری به دولتمندان مشاوره داد) پرچم پیروزی او(شاه منصور)را ازسربلندی وسرافرازی به آسمان رساند.
ازمُرادشاه منصورای فلک سربرمَتاب
تیزی شمشیر بنگر قوّتِ بازو ببین
پروانه در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۴۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسد:
با سلام بیشتر نظرات دوستان و خوندم نمیدونم این همه تفسیر واسه قتل زرگر و ربط دادن به هیروشیما و هیتلر و شک کردن تو چیه؟من مثه شما استاد نیستم رشته مم هیچ ربطی به ادبیات نداره اما میتونم زیبایی لطافت و خلوص و ایمان محض به خدا رو تو تک تک بیت ها ببینم مگه به جز اینه که در برابر خدا باید سر رو خم کرد اینجا مولانا چندین بار گفته که هم طبیب و هم شاه نماینده های خدا هستند و از غیب بهشون الهام شده اصلو خود مولانا فرمودن که آنک جان بخشد اگر بکشد رواست
نایبست و دست او دست خداست
خب خود مولانا گفته بهتر اصل و دید نه دنبال حاشیه بود البته ببخشید جسارت به اساتید نشه.
عبدالحمید در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۲۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۵:
بنظر اینجانب هم نظر اقا محسن درست بوده و عبارت بیهوده بهتر است جایگزین«ای خواجه»شود،ضمن آنکه خواجه ای متهم به بی عقلی یا کم عقلی نمیشود.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۱۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۶:
نـصیحتی کنم ات بـشنـو و بـهانه مگیر
هـر آنچه ناصـح مُـشفـق بگویدت بپذیر
ناصح : اندرز دهنده
مُشفق : دلسوز ، مهربان ، خیرخواه
معنی بیت : بهانه تراشی مکن خوب گوش کن به پند واَندرزی که به تو میدهم این نصیحت کاملاً به نفع توست. رفیق خیرخواه هر چه به تو میگوید ازسر تجربه ی زیسته ودلسوزی وارادت است قبول کن وباآغوش بازبپذیر تاکامرواگردی. (البته اصل نصیحت درمتن بیت های پیش روست....)
«گوش دادن» اگردرست اتفاق بیافتد همین غزل ناب می تواند زندگی هرکسی رامتحوّل کرده وبه شکوفایی برساند. «گوش سپردن» درحقیقت برای هرکسی ازدشوارترین کارهاست چراکه اغلب ما قادربه کنترل افکارنیستیم وهنگام گوش دادن؛ ذهنمان درزمان «حال» حضور ندارد یادرسیروسیاحت گذشته بسرمی بریم یادررویاهای مه آلودآینده گم شده ایم. به همین خاطراست که کسانی که توانسته اند این نصایح راگوش داده وبدان عمل کنند بسیارکم وانگشت شمارند. درهنگام خواندن مطلب و گوش دادن به سخنان ناصح مشفق، اگربه تمامیّت وجود، حضورنداشته باشیم چیزهای دیگر غیرازسخنان گوینده شنیده وبرداشتمان مطابق حقیقت نخواهدبود. درست است که کلمات رامی شنویم یامی خوانیم اما چون ذهنمان شلوغ است برداشتهای نادرست رقم می خورد. درگوش دادن نباید پیشداوری وقضاوت کرد بایدبااشتیاقی درونی؛ گوشهای کاملاً خالی وذهن ساکت،به سخنان گوینده گوش سپرد وگرنه جزاتلاف وقت ودرک ناقص ومبهم هیچ نتیجه ای حاصل نخواهدشد.
حافظ پندهایی به مخاطبین خود توصیه می کرد که خودآنهاراآزموده بود امّا واعظ مردم رابه پرهیزگاری دعوت می کند درحالی که خود آن راتجربه نکرده است! روشن است که وقتی چیزی را بگویی که خود تجربه نکرده ای، حقیقتی در آن نهان نیست.
نصیحت گوش کن کاین دُربسی بِه
از آن گوهر که درگنجینه داری
🌿━━━━━━🌿
ز وصلِ ِ روی جـوانان تـمتّعی بردار
که در کمینگهِ عمرست مَکر عالَم پیر
وصل : دیدار، رسیدن به یار تمتّع : بهره
مَکر : فریب و حُقّه
نصیحتی که حافظ دربیتِ مطلع به آن اشاره نموده این بیت وبیتهای پیش روست.
معنی بیت : سعی کن از دیدار بازیبا رویانِ جوان بهرهمند شوی زیبائیها وجذّابیّت های آنان راباقلب خویش لمس کن تاحظِّ روحانی ببری ودل وجانت را صفاوطراوت فراگیرد. همنشینی ومصاحبت بازیبارویان مارا به منبع زیبایی مطلق رهنمون کرده وسرحال وسرمست می سازد زیرا که این دنیامکرکننده ونیرنگ بازاست همه چیز ناپایدار وبی ثبات است. زندگی بی رحمانه عمل می کند هرلحظه خطر درکمین توست ساعت شنی عمر بی وقفه وباسرعتی ناباورانه درحال کم شدن است ومابسرعت به خط پایان خواهیم رسید قبل ازآنکه این اتّفاق بیافتد جَهد کن که ازمشاهده ی زیباییهاغافل نمانده باشی و ازهمنشینی با خوبرویان فیض ببری. اگرنیک بنگری ارزش بهشت نیزبه زیبارویانش بنانهاده شده است بهشت به لطف خوبرویان ودلستانانش وسوسه کننده وخیال انگیزبه نظرمی آید عیش ونوش بامهرویان به معنای زیستن دربهشت است جهدی کن وازبرخورداری ازاین نعمت غافل مباش که رازخوشبختی وکامروایی درهمین نکته نهفته هست. اگرازآویزش دلها وهمآغوشی باسیمین تنان سینه چاک محروم وبی نصیب مانی بدان که درجهان دیگرنیز ناکام ونامرادخواهی بود.
زمیوه های بهشتی چه ذوق دریابد؟
هرآنکه سیب زنخدان شاهدی نگزید!
🌿━━━━━━🌿
نَعیم ِهردوجهان پـیـشِ عاشقان به جو وی
که این مَتاع قـلیل ست و آن عطای کـثیر
نعیم : لذّات،نازونعمت ، رفاه و آسایش ،ضمن آنکه نعیم از نامهای بهشت است جنّت النعیم یکی ازهفت بهشت است.منظور از "نعیم هر دو جهان" خوشی ها و نعمتهای هردو دنیاست.
به جو وی: به اندازه ی یک دانه جو ارزش دارد نه بیشتر. یا هیچ ارزشی ندارد.
که: به رغم اینکه،بااینکه.
مَتاع : جنس،کالا
«این متاع» اشاره به یک «جو» هست که عاشقان برای نعمتهای هردو جهان ارزش قائل هستند که درمصرع اول گفته شد.
قلیل: کم،اندک
«آن متاع» اشاره به نعمتهای هردوجهان
عطا : بخشش ، هدیه
کثیر : زیاد،عظیم
معنی بیت:
همه ی نازونعمت های هردودنیا پیش عاشقان به یک جو می ارزد وبیشترازآن نمی ارزد به رغم آنکه "این متاع(یک جو) بسیاراندک وکم است وآن متاع (بهشت باهمه ی نعمتهایش) لطف وعطای بسیارزیادووسوسه کننده هست لیکن بااینحال بازهم درنظر عاشقان هیچ ارزشی ندارند. عاشقان فقط به عشق وعشقبازی دلخوش کرده وهیچ متاعی راهم اندازه با «عشق نمی دانند» عشق والاترین وباارزش ترین موهبتی هست که به انسان اعطاشده است.
آسمان گومفروش این عظمت کاندرعشق
خرمن مَه به جوی خوشه ی پروین به دوجو
گرچه ازمنظرشریعت عشق موردقبول نیست وروایات متعددی ازبزرگان دینی در رد ان مطرح می باشد. اماحافظِ عصیانگر به هیچ چیز وهیچ نظریه ای جز به یافته های خویش که همان طریق عشق هست اعتقادی نداشت اودلی عاشق پیشه داشت وهرگز تاپایان عمرشریفش، ازعشقبازی چه زمینی وچه آسمانی دست نکشید.
عشق ازنظراو قائم به شخص مشخصی نبود ودرحقیقت هرازچندی، اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگر وازقلّه ای به قلّه ی دیگرمی رفت واندرون خویش راباعشقبازی، لطف وصفایی دیگرمی بخشید وطبع جوشان وعواطف خودرا دچارچالش احساسات برانگیزمی نمود. شاعری همچون حافظِ شیدا وبیقرار، بایدکه زندگانی خودرابرمدارعشق ودلدادگی نهاده وروزهای زندگی راعاشقانه سپری کند تاتوانسته باشد شعربسراید، آوازبخواند وفشارهای روزمرّه ی زیستی راتحمل کند.
درنظرگاه حافظ اگرچه طریق عشق طریقی خطرناک وصعب العبور ودردانگیز است لیکن بااینحال عشق ودلدادگی، گل سرسبدِ تمام نعمتهای دنیوی واُخرویست از بهشت ونعمتهایش هم والاتراست. حافظ حاضراست دردوزخ بسربرد اما درسینه اش دلی عاشق به تپد واندرخیالش تصویررخ دوست باشد درآنصورت هیچ گله وشکایتی ندارد.
درآتش اَرخیال رُخش دست می دهد
ساقی بیا که نیست زدوزخ شکایتی
🌿━━━━━━🌿
معاشری خوش و رودی بساز میخواهم
که دردخویش بگویم بـه نالهی بم و زیر
معاشر : همنشین ، همدم
رود : سازی زهی شبیهِ عود و بَربط ، بعضی آن را با عود یکی میدانند.
بساز : کوک شده، موزون
بم : قطورترین رشتهی ساز که صدایی درشت از آن برمیخیزد
زیر : نازک ترین رشتهی ساز که از آن صدایی نازک برمیخیزد.
معنی بیت : همنشینی همدل و اهل ادب وبافهم ودرک عمیق و سازی کوک شده وآماده ی نواختن می خواهم تاهمراه بانواختنِ ساز، دردِ دل خودرا (غزلیّاتِ خودرا) به آوازبَم وزیر درکناردوست بخوانم که تمام لذات دنیا دردل همین اتّفاق مبارک ومیمون نهفته است.
حافظ به استنادِ فرمایشاتِ خودش درچندین غزل، علاوه بردانش والای موسیقی ازصدای دلنشینی نیز بهره مندبوده وبه فنونِ آواز خوانی نیزتسلط بالایی داشته است.
زچنگِ زُهره شنیدم که صبحدم می گفت
غلام حافظِ خوش لهجه ی خوش آوازم
🌿━━━━━━🌿
بر آن سرم که نـنوشم مِی و گـنه نکنم
اگـر موافـقِ تدبـیـر من شـود تقدیر
برآن سرم : بدان قصد و اندیشه هستم
گنه نکنم: شرابخواری نکنم وازمنظرشریعت گناهکار نباشم. دراینجا به طعنه سخن می گوید وگرنه درنظرگاه حافظ شراب نوشیدن نه تنهاگناه نیست بلکه لازم وواجب نیزهست.
موافق : همراه ، هماهنگ
تدبیر : چاره اندیشی
تقدیر : سرنوشت ، حکم الهی.
معنی بیت : تصمیم دارم که اگر تقدیرالهی با عزم و ارادهی من همراه و هماهنگ بوده باشد ازاین به بعد دیگر شراب ننوشم و گناه نکنم.
حافظ دراینجانیزطنزراچاشنی سخن کرده وبازبان وادبیّاتِ زاهدانه، باورهای پوسیده وکهنه ی آنها رازیر سئوال می برد ودر آنسوی پرده ی معنا می فرماید:
ای زاهدعالیمقام! چه کنم؟ همانگونه که خودشمابارهاتاکید وتایید نموده اید: (تقدیر همه ی ما ازقبل نوشته شده؛ وهیچ برگی بدون اِذن او به زمین نمی افتد) تقدیرمن نیز همین است که شراب بنوشم وبا ماهرویان خوش وخرّم باشم تدبیر وتلاش من درمقابل تقدیر وقضای آسمان چه فایدهای دارد؟!.
حافظ دراینجا ضمن اینکه زاهدان متعصّب رابازبان وبرهان خودشان برسرجای خودنشانده ودهانشان رامی بندد با رندی به نکته ای بسیار قابل تامّل وحقیقتی غیرقابل انکارنیزاشاره دارد و آن اینکه: تقدیر من نه اینکه ازقبل چنین نوشته شده باشد بلکه توانمندیهای من به عنوان یک آدم وساختار وجودی من چنین ایجاب می کند که شادمانه زندگی کنم باماهرویان همنشینی کنم آوازبخوانم برقصم وتجربه کسب نمایم تابه مراحل بالاتری ازآگاهی برسم.
انسان برای بهره مندی ازنعمتها؛ رسیدن به آگاهی ناب ومعرفت خالص وپرداختن به کشف واکتشاف وشهود ازطریق تجربه ی فردی خلق شده است و روشن است که طی این مسیر فقط باعشق ورزی؛ مهرورزی وخوش وخرم زیستن میسّراست وباشورو شادمانی زندگی کردن وشفقت ورزیدن؛ خود خالصانه ترین نیایش وبندگی بشمارمی رود.
کنون به آبِ می لَعل خرقه میشویم
نصیبهی ازل از خود نمیتوان انداخت
🌿━━━━━━🌿
چو قـسمـتِ ازلی بی حضـور ما کردند
گراندکی نه به وفقِ رضاست خُرده مگیر
قسمت : بهره ، بخش
اَزلی : روز نخست ، آغاز آفرینش خُرده : ایراد ، بهانه
درادامه ی سخن وادامه ی پندواَندرز موردبحث درمطلع غزل می فرماید:
روزنخست که قسمت هاراتعیین کرده ونعمت هارا میان بندگان تقسیم می کردند بدون حضور مابوده وازما نظرنخواستند وهرچه که جهان هستی صلاح دانسته به ماداده است، بنابراین اگرچیزی که نصیبِ توشده وفق مراد تونیست وباخواستها ورویاهای تومطابقت ندارد ناراضی نباش وخُرده مگیر. توبه هرحال به این ضیافت دعوت شده ای وشایسته وسزاوار این است که دراین جشن زندگانی، حضوری آگاهانه وشادمان داشته باشی.
کسی که به سرمنزل مقصود رسیده وحقیقت رادریافته باشد نمی تواند نارضا باشد رضایتمندی درهمه حال دروجوداوموج می زند هیچ شکستی نمی توانداوراناشاد وغمگین کند تنهامعیار سعادتمندی وبدبختی انسانها درپذیرش شرایط،رضایت خاطر یا نارضا بودن آنها ازشرایط پیرامونیست
بسیاری ازداشته ونداشته های مابدون اراده واختیارماتعیین وتقسیم شده است. آمدن به این دنیا،اینکه درکدام کشورچشم به جهان بگشائیم؟ درکدام خانواده رشد ونموّ کنیم؟ چه اسمی ازکودکی برخودمان بگذاریم، چه دین وآئینی برشناسنامه هایمان نوشته شود،چه کسانی مسئول تربیتِ ما باشند؟ چه کسانی پدر، مادر، برادروخواهرماباشند؟ ومواردبسیاری دیگرکه ازاختیارمابیرون است اگربخواهیم غصّه ی نداشته ها رابخوریم باید صبح تاشب خون دل بخوریم ودرحسرت رویاهایمان اشک بریزیم. بنابراین باپذیرفتن این بی اختیاری وقبول این حقیقتِ هرچندبظاهرتلخ؛ می بایست ازداشته های خودلذت برده وسپاسگزار وپذیرا باشیم تانعمتهای بیشتروبیشتر نصیبمان گردد «هستی» بسیاربخشنده ترازآنیست که ما تصوّر می کنیم لیکن اگر ماباشوروشادمانی پذیرا وبازنباشیم هستی هم نخواهد توانست برما بیشتر وبیشتر ببخشد نارضایتی سبب بسته بودن مامی شود وکائنات برای کسانی که «بسته» هستند چیزی فزونتر نمی تواندببخشد هرآنچیزی که لازم بوده داده شده وبافروبستگی ونارضایتی فقط خون دل خوردن است که رقم خواهدخورد.
بشنواین پندکه خودرا زغم آزاده کنی
خون خوری گرطلبِ روزیِ ننهاده کنی
🌿━━━━━━━━━━🌿
چو لاله درقدحم ریزساقیا می ومُشک
کـه نقش خال نگارم نمیرود زضمیر
ضمیر : درون ، دل وجان
لاله در ادبیات فارسی لاله در اغلب موارد مظهر رنج و گداز عشق است. گاه به خاطر سیاهی مدوری که چون داغی در وسط جام آن است به دل سوختهٔ عاشق تعبیر شدهاست. در بسیاری جاها زخم خونآلود را بدان تشبیه کردهاند. در معدودی موارد به نشانه قدح و می به کار رفتهاست. به جهت سرخی و لطافت، گاهی صورت معشوق به آن تشبیه شدهاست. در تعبیرات شاعرانه لاله از خون میدمد و شگفتی اینجاست که لاله بر گورها فراوان میروید، چنانکه از خون فرهاد هنوز لاله دمید.
معنی بیت: ای ساقی همانندِ لاله که مثل کاسه ی پرازشراب است درپیاله ی من نیز شرابِ مُشک آلودبریز. زیرا تصویرخیال انگیز خالِ رُخسارنگارم ازفکرم ولوح دلم بیرون نمی رود ودایماً آن تصویر درضمیر ودرونم جلوه گراست. شایدبتوانم بامستیِ شراب، اندکی ازدردِ درونی راتسکین دهم وبیاسایم.
وامّا "مُشک" را هم برای خوشبو کردن وهم برای دفع ِ مضرّاتِ شراب به آن میافزودند و نیز مُشک گیراییِ شراب را بیشتر میکرده و برای اینکه کسی را بیهوش کنند مُشک بیشتری در شراب میریختند. حافظ علاوه برآنکه قصد داردشرابِ گیرایی نوش ِ جان کند تا توانسته باشد تصویر خال یارراکمرنگ ویاپاک کند، قصد دیگری نیز دارد! وآن این است که حافظ همیشه خال نگار رامُشکین می دیده:
خالِ مُشکین که برآن عارض گندم گونست
سِرّآن دانه که شد رهزنِ آدم بااوست
حالا می خواهد شرابی راهم که به قصدپاکسازی ِ تصویر خال اوبخورد مشک آلود باشد! بنابراین درحقیقت اینجا نیزحافظ دست به خَلق پارادوکس حافظانه می زند وبه جویندگان حقیقت این نکته را می رساند که درواقع نمی خواهد تصویرخال راپاکسازی نماید! اوبا درخواستِ شراب مشک آلود قصد دارد این تصویررابرجسته تروشفّاف ترببیند وحظِّ بیشتری ببرد، تازه اودر نظردارد تاتصویراین خال را به آن جهان نیزبا خودببرد!
خیالِ خال توباخودبه خاک خواهم برد
که تازخال توخاکم شودعبیرآمیز
🌿━━━━━━━━━━🌿
بـیارسـاغـر ِدُرّخـوشـاب ای ساقی
حسودگوکرم آصـفی بـبین و بمیر
ساغر : جام شراب
دُرّ : مروارید
خوشاب : گوارا،خوش آب و رنگ
کَرَم :جود و بخشش
آصفی : آصف بن برخیا مشاور و وزیر هوشمند و بخشنده ی حضرت سلیمان است. امّا حافظ معمولاً این لقب را به "تورانشاه " می داده که وزیر باکفایت وبالیاقتی بوده وباحافظ نیز سر وسرّی داشته است.
منظوراز"ساغر درّ خوشاب" شرابِ گوارا،خوش رنگ و ناب است که در"جامی گرانبها وساخته شده از مروارید ریخته شده است. جامی که بیشتردراختیارشاهان ودولتمندان بوده ودر مجالس آنها مورداستفاده قرارمی گرفت. دراینجانیز احتمالاً صاحب وبانی مجلس تورانشاه است که حافظ به شرط ادب واحترام ازاویاد کرده است.
در قدیم در مجالس بزم شاهانه هنگامی که شاه مست میشد و از شعر شاعران و آهنگ نوازندگان لذّت میبرد دستور میداد که جامی را پر از مُروارید کنند و به عنوان "صله" به آنها بدهند،اشاره به این موضوع نیزهست. حافظ رندانه وزیر را درشرایطی قرارمی دهد که ناگزیربه پرداخت هدیه باشد.
معنی بیت : ای ساقی ! جامی پر ازمرواریدِ خوش آب و رنگ به دستور وزیر(تورانشاه) به من بده و بگذار تا حسود با دیدن این صله و هدیه ی آصفی از حسادت بمیرد.
می اندرمجلس آصف به نوروزجلالی نوش
که بخشدجُرعه ی جامت جهان راسازنوروزی
🌿━━━━━━━━━━🌿
بـه عزم توبه نهادم قدح ز کف صدبار
ولی کرشمهی ساقی نمیکند تقصیـر
عزم :اراده، تصمیم ، قصد
توبه : بازگشت از گناه
قدح : جام
کرشمه :عشوه و غمزه ، ناز و ادا ، حرکات دلبرانه و عاشق کُش چشم و ابروی دلبر
نمی کندتقصیر : کوتاهی نمی کند.
معنی بیت : به قصد بازگشت ازگناه وترکِ شرابخواری(البته ازنظرگاهِ زاهدان وگرنه خودِ حافظ شرابخواری راگناه نمی شمارد) صدها بار خواستم جام راشکسته وازدست بگذارم وزهد وپارسایی پیشه کنم ودیگر شراب ننوشم ولی کرشمه های ساقی، کوتاهی نمی کنند وآرام نمی گیرند ومرادوباره به وسوسه می اندازند تاشراب بخورم. اگرساقی درعشوه گری کوتاه می آمد شایدمن نیزمی توانستم شراب خوردن را ترک کنم. ساقی درشکستن گردن توبه ی من کوتاهی نمی کند وهرآنچه می تواند می کند تامن موفق به ترکِ شراب نگردم.
درفرهنگ حافظانه جاذبه وجادوی عشقبازی همواره برزهدخشک وتقوای بی روح زاهدانه غالب است.
چنان زند رهِ اسلام غمزه ی ساقی
که اجتناب زصهبا مگرصُهیب کند!
🌿━━━━━━━━━━🌿
می دوسـاله و محـبوب چارده ساله
همین بسست مراصحبت صغیروکبیر
این بیت نیزازآن بیت های بحث برانگیزبوده وبسیاری ازشارحان نتوانسته اند برداشتِ درستی ازآن نمایند. چراکه متاسّفانه دلشان می خواسته برداشتِ دلخواهِ خودرا داشته باشند نه معنای موردِ نظرخواجه را!
شگفتا که بعضی گفتهاند که : منظور از "می دوساله" قرآن است که نزول آن طیِّ دوسال به انجام رسید! و "چارده ساله" یعنی چهار تا ده سال که میشود چهل سال! و منظور از "محبوب چارده ساله" ، پیامبر اسلام (ص) است که در چهل سالگی مبعوث گردید!!! بعضی دیگر که "چارده ساله" را چهارده معصوم گرفته ومعتقدند که بااین حساب حافظ شیعه بوده است!!!
دوستی درپاسخ به این برداشت های متعصّبانه وجاهلانه،می گفت: من اطمینان دارم اگرحافظ سخن ازمِی سه ساله ومحبوبِ پانزده ساله سخن می گفت بازهم شک نکنید که یک عدّه ای پیدا می شد وباتحلیل های عجیب وغریبِ خویش می فرمودند چون قرآن درمدّتِ سه سال نازل شده منظورحافظ از"شرابِ سه ساله" قرآن و"محبوب پانزده ساله" چهارده معصوم بعلاوه فلان خلیفه ی بغداداست که حافظ مرید اوبوده است!!!
بگذریم خداانشااله همه مرضای مسلیمن راشفای عاجل عنایت فرماید.
"می دوساله "آن شرابی است که دوسال از آن گذشته وبه خوبی رسیده باشد. منظور از "محبوب ِ چارده ساله " نیزجوانی است که چهارده سال سن داشته باشد و حافظ غیر از این هیچ معنای عرفانی اراده نکرده است. سندِ این ادّعا همین غزل وغزلی دیگر است که قبلاً دشواریهای فهم عبارات آن شرح داده شده است دوباره ابیاتی ازآن غزل یادآوری می شودتااگرشُبهه ای مانده باشد برطرف گردد .
دلبرم شاهد وطفلست و به بـازی روزی
بکُـشد زارم و درشـرع نباشـد گـُنهش
من همان بـه که از و نیک نگه دارم دل
که بد و نیک ندیـدهست و ندارد نگهش
بـوی شیـر از لبِ همچون شکرش میآیـد
گرچه خون میچکداز شیوهی چشم سیهش
چنانکه که قبلاً نیزگفته شده انتسابِ حافظ به هرمذهب ومَسلکی، دروهله ی اوّل جفا برآن مذهب ودروهله ی بعدی جفا برخودِ حافظ است. چراکه حافظ پیرو هیچ مذهبی نبوده ویک رندِ آزاداندیشی بوده که پایه واساس زندگی وباورها واعتقاداتِ خودرا خودشخصاً بنانهاده است. شایسته این است که حافظ را اگردوست داریم با باورها واعتقاداتش دوست داشته باشیم وازبرداشتهای متعصّبانه پرهیز کنیم.
"صغیر و کبیر" ایهام دارد :
1- اشاره به "می دوساله" به عنوان صغیر و "محبوب چارده ساله" به عنوان کبیر
2- یعنی هرآنچه که درکائنات موجود هستند، تمام مردمان چه کوچک و چه بزرگ.
معنی بیت : مرا دراین دنیا دوچیز کفایت می کند یکی شرابِ دو سال در خُم مانده وبه خوبی رسیده، ودیگری معشوق به چهارده سالگی رسیده، اگراین دودر دسترس من باشد من دیگر ازاین کائنات وجهان هستی هیچ چیزنمی خواهم واین دومرا از تمام مردم ونعمتهای دنیا چه کوچک و چه بزرگ کفایت میکند.
بایدپذیرفت که حافظ نیز همانندِ همه ی آدمیان، احساسات گوناگون ومتضاد داشته، چنانکه بعضی وقتها سخنان فلسفی می گفته، بعضی وقتها نصیحت می کرده، بعضی وقتها شوخی ومَزاح می کرده وبعضی اوقات نیز چنین هوسهایی دردل می پرورانده است.
حافظم درمحفلی دُردی کشم درمجلسی
بنگراین شوخی که چون باخلق صنعت می کنم.
🌿━━━━━━━━━━🌿
دل رَمـیدهی مارا،که پیش میگیرد؟
خبردهیدبه مجنون خسته اززنجیر
رَمیده : رم کرده ، فراری
که پیش می گیرد؟: چه کسی قبول می کند؟ چه کسی تحمّل می کند؟
"زنجیر" : زنجیر عشق و استعاره از زلفِ معشوق است.
معنی بیت : دل عاشق پیشه ی ماراکه اینگونه بی مهابا ازهمگان می رمد، چه کسی قبول می کند؟ چه کسی می تواند این دل رمیده ی ووحشی صفت ماراکنترل وتحمّل کند؟(فقط عاشق وشیدای لیلی ، آن مجنون ِدل رمیده می داند که چه بلایی برسردل ماآمده ودردش چیست) بنابراین به مجنونِ خسته شده از زنجیر، خبر دهید تا جلوی دل سرگردان مرانیزبگیرد گویی که دوای دردِ دل رمیده ی مانیز همان زنجیریست که دل مجنون رامهارکرده است.
دورمجنون گذشت ونوبتِ ماست
هرکسی پنج روزه نوبتِ اوست
🌿━━━━━━━━━━🌿
حدیثِ توبه دراین بَزمگه مگو حافظ
که ساقیانِ کمانابـروی اَت زنند به تیر
حدیث : سخن ، صحبت
معنی بیت : در این مجلس عیش وعشرت، صحبت از توبه و ترکِ باده خواری مَکن ای حافظ، که اگرچنین کنی وسخن ازتوبه آغازکنی، ساقیانِ ابروکمآن با حرکاتِ دلبرانه و کرشمه، تو را با تیرمژگان تیرباران میکنند و توبه تو را قبل ازآنکه تصمیم بگیری درهم میشکنند.
زچشم اَش جان نشایدبُرد کزهرسوکه می بینم
کمین ازگوشه ای کرده ست وتیراندرکمان دارد
گمنام-۱ در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۵۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:
@ saji بسیار محترم،
سفارش میکنم زیادی نخندید ، که برای تندرستی برخی مردم زود خند زیانبار است.
همیرضا در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۳۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۳:
در کتاب گزیدهٔ غزلیات سعدی به انتخاب و شرح دکتر حسن انوری ذیل این غزل آمده است:
«6 بیت اول این غزل در دیوان همام تبریزی، به تصحیح مؤید ثابتی، تهران، 1332، ص 37 آمده. به همین جهت آقای دکتر خطیب رهبر نوشتهاند: این غزل از همام تبریزی است (خ ص 594)، اما باید دانست که دیوان همام از روی نسخهای چاپ شده که در تاریخ 816 ه ق کتابت شده یعنی قریب 124 سال بعد از درگذشت سعدی، از این رو بعید به نظر نمیرسد که کاتب غزل سعدی را به اشتباه در دیوان همام وارد کرده باشد.»
در مورد بیت آخر آمده است:
«مفهوم مصراع دوم چندان روشن نیست. محمدجعفر واجد شیرازی نوشته: [یعنی] اگر این برخلاف واقع باشد سعدیا به سوی تو رو آورده و راه خودپرستی در پیش گرفته باشم (مجلهٔ یغما، سال 21، ص 283) امیری فیروزکوهی (سو) را به معنی (سان) و (مانند) گرفته و نوشتهاند: [یعنی] ای سعدی هر در این ادعا که به معشوق میگویم «هزار بادیهٔ هولناک را به آسانی با وجود تو طی خواهم کرد» خلاف کنم و در دعوی خود صادق نباشم مثل و مانند تو باشم و یا در خلافکاری اعتقادی چون اعتقاد تو داشته باشم (همان، ص 403)»
محسن سعیدزاده در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۳۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:
هادی نوشته:
سلام ، چه نسبت است به رندی صلاح و تقوا را ،سماع وعظ کجا و نغمه رباب کجا معنیش چی میشه ؟؟؟
برای آقای هادی:
شنیدن وعظ،موجب نگرانی وترس ودلهره است. واعظ بیشتر تنذیر میکند تا تبشیر.ازدوزخ میترساند واز صدایش آتش میبارد...اما شنیدن صدای رباب،نشاط آور است وامید بخش،دم رحمانی دارد.صدای وعظ،صدای ریاورزانه وظاهر پرستانه است وصدای رباب ،صدای راز واهل توجه به فکر وعمق جان.این دو صدا،متضاد هم اند.
رباب و چنگ به بانگ بلند میگویند
که گوش وهوش به پیغام اهل راز کنید
saji در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۴۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:
در این دوره از موسیقی کمتر کسی جرات میکنه سمت اشعار کلاسیک بره
واقعا باید به جسارت محسن چاوشی آفرین گفت و برای موفقیتش در این کار ، تبریک
نادر.. در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۴۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۵۰:
تو خورشیدی، قبایت نور سینه است..
saji در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۴۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:
آقای Reza و گمنام نامحترم
لطفا شما برو دوتا دونه موزیک گوش کن و یه جستجو بکن تا بفهمی و بشناسی که محسن چاوشی کیه تا بعد بتونی اظهار نظر کنی.
واقعا از حرفتان خنده ام گرفت
محسن چاوشی فارسی بلد نیست و لهجه اش مشکل داره ؟
بعد ببخشید شما لهجتون درسته ؟
شما میتونی این اشعار رو با اون سبک بخونی ؟
که هم مفهوم منتقل بشه و هم آهنگ حفظ بشه؟
خواهشا از این یاوه گویی ها دست بکشید
محسن چاوشی با این کار باعث میشه مردم حداقل یک بیت شعر از سعدی را به لطف موسیقی حفظ شوند آن هم در این دوره و زمونه
حالا که جناب سعدی نیستند بعضی دوستان انگار دارندجای ایشون اظهار نظر میکنند.
و مثل بعضی ها نیستم که ژست و فیگور ادبی بگیرم
Bigsan در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲:
مصرع آخر چجوری خونده میشه به نظر میاد اگر حرف واو رو برداریم بهتره
ایقیل و ای قال تو خوش ، ای جمله اشکال تو خوش
ماه تو خوش سال تو خوش ای سال و مه چاکر تو را
Bigsan در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۲۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰:
لطفاً از اساتیدی چون کیخا و ... درخواست دارم نقدی بر این شعر بزنن
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴:
.https://rezasaghy.blogfa.com/
نفس بادِصبامُشک فشان خواهدشد
عالم پیر دگر باره جوان خواهدشد
غزلی نغز وناب، امیدبخش وفرح فزا،که نوید بخش بهاری دل انگیزسرشارازامیدوآرزو باطراوت وسرو آمیزاست . امیدواری واطمینان دراین غزل بی نظیر موج می زند وآدمی را وادارمی کند که درمقابل ِ شکوهِ زندگانی، سرتسلیم فرود آورده وبه ندای زندگی پاسخ ِ آری دهد. این غزل هرگزکهنه نمی شود وازخواندن ِآن هیچکس خسته نمی گردد. به لطفِ حضور گلهای رنگارنگی چون ارغوان ،یاسمن ،شقایق ولاله، این غزل ناب آنقدرسرسبزومعطّراست که خود به تنهایی بهاری سرسبزو خرم و خیالپرورمی باشد بااین تفاوت که به دنباله خزانی ندارد وهیچگاه صفاوسبزیِ آن به زردی نمی گراید.
«مُشک» مادّه ای خوشبوست که طَیِّ فرآیندی از نافِ آهو گرفته می شود. نفس ِبادِصبا به میمنتِ رویش ِ گلهای خوشرنگ و بو به زودی مُشکفشان خواهدشد. عطری شامّه نواز که حتّی رایحه ی روح افزای آن ازواژه واژه های غزل نیزبه مشام می رسد
«عالم پیر»: اشاره به دوران وروزگار دارد که درحال پشت سرگذاشتن زمستان است،حافظ به زیبایی این وضعیّت را به دوران پیری وبهار را به جوانی تشبیه کرده است.
معنی بیت: به زودی بافرارسیدن بهار وشکفته شدن گلهای رنگارنگ وخوش بو ومعطّرنفس باد صبا مُشک افشان خواهدشد وهمه جارا عطردل انگیزبهاروشادابی فرا خواهدگرفت. روزگارنیزکه ازسپیدی برفی که برسرش نشسته وبه پیری سالخورده شبیه شده است به زودی جوانی آغازکرده وسرشارازنشاط و شادمانی خواهدشد
ساقیا سایه ی ابر است و بهار و لب جوی
من نگویم چه کن ار اهل دلی خودتوبگوی
🌿━━━━━━━━━━🌿
اَرغوان جام عقیقی به سَمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهدشد
حافظ درتصویرسازی خیالات وترسیم آنها بربوم غزل نظیرندارد، اوباواژه ها وترکیباتِ بدیع همچون نقّاشی ماهر نقاشی می کشد وسپس نقّاشی را چون شاعری بی بدیل به رشته ی نظم درمی آورد. دراین غزل هردوحالت رُخ داده است. تصویری خیال انگیز ازبهاری خرّم وخندان، گلِ اَرغوان جامی از شرابِ ارغوانی رنگ آماده کرده و به گل یاسَمن پیشکش میکند. درگوشه ای دیگرگلِ "نرگس" بانگرانی، درانتظارآمدن شقایق است. "نگران" به معنی "نگاهکنان" نیزهست و هردومعنی دراینجا مدِّ نظرشاعرخوش ذوق بوده است. حافظ دراین بیت ، به گلها وبلبل وپدیده های طبیعت، شخصیّتِ انسانی بخشیده وهنرمندانه سبک زندگی وماهیّت وجودی آنهارا برجسته ترنشان داده است.
معنی بیت: وقتی بهارفرارسد گل ارغوان جام شرابی آماده کرده وبه گل یاسَمن تقدیم خواهدکرد وگل ِ نرگس که معمولاً پیش ازرویش ِشقایق ها ازبین می رود، چشمانش منتظر روییدن شقایق ها خیره ونگران خواهدماند.
به بزمگاه چمن رو که خوش تماشایی است
چو لاله کاسه ی نسرین و ارغوان گیرد
🌿━━━━━━━━━━🌿
این تطاول که کشید از غم هجران بلبل
تا سراپرده ی گل نعره زنان خواهد شد
"تَطاول" گردنکشی،گستاخی، دراینجا منظور همان ظلم وستم زمستان به بلبل، دربه تاخیر انداختن ِ شکوفایی گلهاست.
معنی بیت:
زمستان با سوز و سرمای خود، باعثِ به تاخیرافتادن ِ شکوفایی گل (معشوقه ی بلبل) شده وبه بلبلِ شیداوشیفته ی گل ، ظلم وستم کرده واو رابادورنگاهداشتن ازگل آزرده خاطرکرده است.
"سراپرده" خلوتگاه وپشتِ پرده، اندرونِ غنچه، بلبلِ طاقت ازکف داده ازبس که انتظار زیادی کشیده وبی تاب وبیقرار شکفتن ِ گل است، فریاد زنان از ظلم وتعدّیِ زمستان، سعی خواهدکرد بی صبرانه به درونِ غنچه واردشده وگل راازخلوتسرای خویش بیرون بکشد.
نه گل از دست غمت رست و نه بلبل در باغ
همه را نعره زنان جامه دران میداری
🌿━━━━━━━━━━🌿
گر ز مسجد به خرابات شدم خرده مگیر
مجلس وَعظ دراز است و زمان خواهد شد!
حافظ دراینجابه واقعیّتِ روشنی اشاره دارد! مجلس ِوَعظ درازاست وزمان خواهدشد! مسجدوخانقاه ومعابد همه ساخت دست انسان هستند بهترین معبدبرای عباد، طبیعت ودرون آدمیست ماهرگزخدارادراین معابدبظاهرباشکوه ومناره های سربه فلک کشیده پیدانخواهیم کرد. واعظ بیهوده گوی،باچرب زبانی،زیبا وفریبنده صحبت می کند اما خود به آنچه که می گوید اعتقادی ندارد وزیبازندگی نمی کند. اوهنگامیکه ازوعظ وخطابه فارغ شده و به خلوتگاه خویش می رود مشغول آن کاردیگرمی شود کارهایی شنیع که حتی بیان آنهانیز چندش آوراست نشستن درچنین مجلسی تلف کردن اوقات گرانبهای عمراست.
زمان خواهدشد: زمان ازدست خواهدرفت
خرابات: ازواژه های کلیدی دیوان حافظ است. خرابات تاقبل ازحافظ به مکان خرابه ای درحومه ی شهرگفته می شد که قماربازان ومیخواران درآنجا به دور ازچشم مأمورین تجمـع کرده وبه قماربازی ومیخواری می پرداختند. اما حافظ به «خرابات» رانیز مانند پیرمغان،ساقی،میکده و...غنی سازی کرده وبه آن عمق وژرفا بخشید ودامنه ی معنا راتوسعه داد. درفرهنگ حافظانه خرابات درمقابل مسجدوصومعه وخانقاه قراردارد دراین معابد بظاهرمقدس، ریاکاری وتظاهر به تقوا ودینداری رواج دارد درمسجد وکلیسا وکنشت وتمام عبادتگاههای ساخت دست بشر، کسانی حضوردارندکه معنای حقیقی عبادت رانمی دانند. آنهاقادرنیستند نیایش را وارد لحظه لحظه های خودکرده وکارهای روزمرّه ی خودرابه عبادت تبدیل کنند آنهاقادربه تحقیق وتفحص نبوده وچیزی رابه دروغ می پرستندکه هیچ شناختی ازآن ندارند.
اما درخراباتِ حافظ که یک مکان مجازیست یکرنگی وصداقت وشفقت ورزیست. درآنجا هرکارجزیی وپیش پاافتاده مثل نظافت کردن وخوردن وخفتن نیز نیایش وعبادت محسوب می شود چراکه تمام رفتارهاباحضوری خالص وآگاهانه انجام گرفته وهیچکس نیازی به ریاکاری ونقاب زدن ندارد. ازنظرگاهِ حافظ خراباتیان گرچه ظاهری آلوده وگنهکار دارند لیکن ازصفای باطن برخورداربوده وبدون چشمداشت، به پیرامون خویش عشق می ورزند درست برخلاف زاهد وعابد که ازظاهری پاک ومنزّه وقدیسانه برخوردارند اما درونشان به ریا وتزویر وتظاهر آلوده است .
خراباتیان همان دم غنیمتیان هستند که «درلحظه وحال» حضورخالص دارند همانهاکه ازلحظه های جاری حال به تمامیّت لذت می برند. وقتی کسی درزمان حال قدر لحظه هارامی داند درحقیقت او درحال نیایش وسپاسگزاریست تفاوتی نمی کند که درحال انجام چه کاریست حتی نفس کشیدن هم عبادت ونیایش می شودلزومی ندارد که وقت خودرا درمجلس وعظ و مسجدوصومعه تلف کند.
حافظ دراین بیت از دستِ صحبت های زیاد ریاکارانه ومجلس ِ کسالت بارِ واعظ والبته ازبی عملیِ او دادسخن سرداده و می فرماید:
معنی بیت:
برمن خُرده مگیرید اگر از مسجد به خرابات می روم ازمن دلگیر مشوید زیرا که مجلس ِ وعظ آلوده به ریا وتظاهر است مجلس وعظ طولانی وملال آور وکسالت بار است. من اگروقت ِ خودرا درچنین مجلسی تَلَف کنم، درحقیقت به خودم خیانت کرده ام وزمان باارزش عمرم را بیهوده تلف کرده ام! اگردرمسجدبمانم زمان می گذرد وفرصتهای ناب برای شادیخواری،شفقت ورزی و لذّت بردن اززیبائیهای بهار وعشقورزی به پیرامون خویش ازبین می رود.
عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس
که وعظِ بی عَملان واجب است نشنیدن
🌿━━━━━━━━━━🌿
ای دل اَر عشرت امروز به فردا فکنی
مایه ی نقدِ بقا را که ضمان خواهد شد؟!
عشرت امروز: دریافتن زمان حال وجشن گرفتن زندگی. تنهاراه زندگی کردن درست، جشن گرفتن وبه عشرت پرداختن ورقص وآوازخوانیست. بامتمرکزشدن به عیش وعشرت امروزهست که ازگذشته وآینده رهاشده وبه لحظه ی زمان حال برمی گردیم. زندگی حقیقی به کسانی تعلق دارد که ازقیدگذشته وبندآینده خلاص شده وامروزراجشن گرفته ومشغول عیش وعشرت باشند. باچسبیدن به گذشته وترسیدن ازآینده، چگونه می توان درضیافت زندگی به عیش وعشرت پرداخت؟ آنانکه ازامروز غافل شده ودرگذشته وآینده سیر می کنند درگورهای خودبسرمی برند واجازه نمی دهند که زندگی دروجودآنان جریان یابد.
ضمان: تضمین کننده ،ضامن
معنی بیت:
درادامه ی بیتِ قبلی میفرماید:
ای دل اگرفرصتِ شادیخواری وشادمانی(بهار) راازدست داده وعیش وعشرت وشادبودن را ازامروز به فردا بیندازی، چه کسی تضمین خواهد کرد که تا فردا زنده خواهی ماند؟!
ساقیاعشرت امروزبه فردامگذار
یازدیوان قضا خط امانی به من آر
🌿━━━━━━━━━━🌿
ماهِ شعبان مَنه ازدست قَدح کاین خورشید
از نظر تا شب عیدِ رمضان خواهد شد
قدح: جام وکاسه ی شرابی که دوکس راسیرگرداند.
معنی بیت: وقت رادریاب ماه شعبان است وعیش ونوش هنوزآزاداست قدح شادمانی وپیاله ی شادخواری راازدست مده و این فرصت راغنیمت دان که پس از ماهِ شعبان ماهِ رمضان فراخواهدرسید و به باده نوشان سخت خواهند گرفت و آفتابِ قدح ِ شراب، یک ماه از برابر چشمانمان دور خواهد ماند. گرچه حافظ درماه رمضان نیزبه بهانه های مختلف قدح ازدست نداده وعیش ونوش خودراترک نکرده است.
زان باده که درمیکده ی عشق فروشند
مارادوسه ساغربده و گورمضان باش
🌿━━━━━━━━━━🌿
گل عزیز است غنیمت شمریدش صحبت
که به باغ آمد ازاین راه و ازآن خواهد شد
غنیمت شمردن: قدردانستن، مواظبت کردن
معنی بیت:
فلسفه ی وجودی "گل" برای لذّت بردن اززیبائیها،شادبودن وپرداختن به عیش ونوش است. بنابراین گل باارزش وعزیزاست هم نشینی و هم صحبتی با گل را غنیمتی بدانیم چرا که گل درنگ نخواهدکرد ومنتظرکسی نخواهدماند. گل ناگشوده نقاب ازرُخ،آهنگِ رحلت سازخواهد کردو باهمان سرعتی که از یک در می آید باهمان سرعت ازدردیگرخارج شده وازنظرها ناپدیدمی گردد.
به رویش خیال انگیز گلها نگاه کن ببین چگونه رقصان وشادان درحال شکوفندگی هستند بی تفاوت وخنثی مباش بارویش ورقص آنها همراه وهم آوازشو بجای معترض بودن، منعطف وروان وپذیرا باش به میهمانی گلها برو ودرضیافت آنهامشتاقانه مشارکت کن تاجریان رقص گلها دروجودتونیزجریان پیداکند وپاهای تورابه رقص وادارد. دوران شادمانی رادریابید که خیلی زود دیرخواهدشد!
به دورگل منشین بی شراب وشاهدوچنگ
که همچو دور بقا هفته ای بود معدود
🌿━━━━━━━━━━🌿
مطربا مجلس اُنس است غزل خوان و سرود
چند گویی که چنین رفت و چنان خواهد شد؟!
مجلس اُنس: محفل خصوصی دوستان همدل وصمیمی
معنی بیت:
ای مطرب،مجلس مجلسِ اُنس واُلفت ودوستیست. صحبت های متفرّقه راکوتاه کن،غزل هاوسرودهای عاشقانه وآبدار بخوان و صحبتهای بیهوده ی دیگر را رها کن. تاکی می خواهی ازگذشته وآینده تعریف کنی به زمان حال وهمین اکنون توجّه کن که دوستانِ همدل وهمراه گِردِ هم آمده اند تابه عیش وعشرت وخوشباشی بپردازند.
حافظ به سطحی ازآگاهی وشعورجهش پیداکرده بودکه ازهیج چیزوهیچ کس نمی هراسید درنظرگاه اوفقط یک چیز وجود داشت که می باید از آن ترسید و آن خود ترس بود. اوبراین باوربود که آدمی باید هماهنگ وهمراستا باطبیعت، به شکوفایی برسد. هرکسی در دل خود، ترانه ای دارد که باید سروده شود، رقصی که باید به اجرا درآید منظور از شکوفایی نیز همین است.
حافظ با آواز وترانه خوانی ورقص کنان در راه خدا قدم می گذارد. اوآزادانه وبااشتیاق درونی درخدازندگی می کندخدا تنفّس و تپش قلب حافظ شده است. خدایی که حافظ دراوزندگی می کند به آزادی انسانهااحترام فوق العاده قائل است اودرزندگیِ هیچ یک ازمخلوقات خویش دخالت نمی کند او آنقدربه انسانها آزادی بخشیده که هرکسی می تواند بهشت وجهنّم خویش رابسازد، خدارادوست داشته باشد یا به مخالفت باخدا برخاسته و به کلّی اوراانکارکند این جزیی از آزادی انسان هاست که خداونداعطاکرده است.
اوباتمامیّت وجوددر دنیا زندگی کردو تمام ابعادش را (غم وشادی،ثواب وگناه ،امیدونامیدی، شکست وپیروزی و..... )تجربه نمود واجازه نداد که دنیاوارداو شده واورافریب دهد. حافظ باشهامتی ستودنی پشت هیچ مرزومذهبی توقّف نکرد وهرجاکه ممکن بود چندقدم جلوتررفت، آفرینشگری همچون حافظ هرگزنمی توانست یکجاآرام گیرد اونیک می دانست که فقط در فضای خطرکردن! ماجراجویی، شور و هیجان و عصیان هست که درون ادمی شکوفا و غنچه ی وجودش تبدیل به گل می شود وهوشمندی هنگامی رشدونموّ میکند که هر لحظه با ناشناختگی روبروگردد. اوبه خوبی از شرطی شدن ها وتلقینات هیپنوتیزمی که هرآدمی در دوران کودکی تحت تاثیر آن قرارمی گیرد، خود را پاکسازی کردوبستری مناسب برای آزاد ساختن قریحه ی شعر و شاعری آفرید.مجلس اُنس وبهاروبحثِ شعراَندرمیان
نستدن جام می ازجانان گرانجانی بُوَد
🌿━━━━━━━━━━🌿
حافظ از بهرتو آمد سوی اقلیم وجود
قدمی نِه به وداعش که روان خواهد شد
اقلیم: سرزمین
معنی بیت:
حافظ تنهادلیل آمدنش به این دنیا را ،دیدن معشوق و عاشق شدن می داندورندانه از معشوق میخواهد حال که درزمان زندگی، لطف ومرحمتش را ازاین عاشق دلداده دریغ نموده ، حداقل اکنون که در حال رحلت ورخت بربستن از این دنیاست، بر سر بالین او بیاید ولطف و مرحمتش راشامل حال او کند چراکه حافظ فقط بخاطراوبودکه به این دنیا آمده است.
می خواستم که میرم اَش اَندرقدم چوشمع
اوخود گذربه ماچونسیم سحرنکرد.
علی سنجرانی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۱۸ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب هفتم در عالم تربیت » بخش ۲۸ - گفتار اندر سلامت گوشهنشینی و صبر بر ایذاء خلق:
این بند شعر به گونه ای که آمده نا درست است.(اگر بر پری چون ملک ز آسمان).
درست آن این است:
اگر بر پری چون ملک به آسمان.
ملک به سوی آسمان پرواز میکند و نه از آسمان.
این بند در کتاب فارسی سال پنجم دبیرستان (1350) درست و آمده بود.
سیدعلی (رضا) ساقی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۶ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۷:
نفس بـرآمـد و کـام از تو بر نمی آید
فغان که بخت من ازخواب درنمی آید
بعضی ازحافظ پژوهان، ازجمله استادسعیدنفیسی براین باورندکه مخاطب بسیاری ازغزلهای عاشقانه ی حافظ، خانم جَهانْمَلِک خاتون دختر جلال الدین مسعودشاه اینجو، شاهدخت و بانوی شاعر ایرانی است که در نیمه دوم سده هشتم هجری میزیست. او هم دوره با حافظ و عبید زاکانی بوده ومشاعره هایی بایکدیگر داشته اند. لیکن باتوجه به اینکه هیچ اسمی از وی دردیوان حافظ نیامده بنظر میرسد این برداشت صحت نداشته باشد. تنها دلیل استادنفیسی، مشابهت موضوعات غزل وهم قافیه وهم ردیف بودن تعدادی ازغزلهای دوشاعر می باشد. درصورتی که این دلیل نمی تواند سندی مطمئن بر روابط عاطفی این دوشاعربوده باشد. چراکه درآن روزگاران معمولا درمحفل شعرا یک وزن وقافیه ازسوی پادشاه یا ریش سفیدمحفل مطرح می شد وشاعران برهمان وزن وقافیه غزل می سرودند وباهم مشاعره می نمودندوقدرت نبوغ خویش رابه رخ یکدیگرمی کشیدند. بدیهی است که بااین شیوه، اغلب غزلهای شاعران ازلحاظ، مضمونها وموضاعات وهمچنین کلمات وواژه های انتخابی، تقریبا مشابه هم سروده می شد ودرنتیجه این ظن وگمان رادراذهان بعضی ایجادمی نمودکه این شاعران احتمالا باهمدیگر ارتباطات عاطفی داشته اند که اینچنین دریک ردیف وقافیه غزل سروده اند.
نفس برآمد : جان به لب رسیدکنایه از واپسین نفس، زمان رسیدن مرگ
کام : مراد ، آرزو
معنی بیت : جانم بر لب آمد وعمرم به آخررسید افسوس که از تو کامیاب نشدم وتومرا به آرزویم نرساندی. فغان وفریاد از این اقبالی که من دارم، بختم به خواب رفته و قصدبیدارشدن ندارد. امّاحافظ کسی نیست که به این زودیها ناامیدشده ودرِنیم گشوده رابه روی خویش بازبندد وپاپَس بکشد...........
دلبرکه جان فرسودازاو کام دلم نگشودازاو
نومیدنتوان بودازاوباشدکه دلداری کند
🌿━━━━━━🌿
صبا بـه چـشم من انداخت خاکی ازکویش
کـــه آبِ زنــدگـــیام در نظـر نمی آیــد
صـبا : باد ملایم سحرگاهان که از شمال شرق می وزد، امّادر ادبیاتِ عاشقانه ازسرمنزل معشوق می وَزد. به خلوتگاهِ اودسترسی دارد وبوی خوشش را به عاشقانش به ارمغان می آورد.
"صبا خاکی ازکویش به چشم من انداخت" یعنی مرا باخاک کوی دوست آشناکرد من بااستشمام رایحه ی جانپرور دوست که صباباخود آورده بود عاشق دوست شدم. خاکِ کوی دوست، توتیای چشم من شد ازآن روز به بعد غیرازدوست وسخن هیچ چیزی درنظرمن ارزش دیدن وشنیدن ندارد.
"که آبِ زندگی اَم درنظرنمی آید" یعنی درمقابلِ خاک کوی دوست حتّی آبِ حیات وکلِّ زندگانی درنظرمن بی اهمیّت شده است. دراینجا حافظ کوی دوست را یک طرف وکلِّ زندگی را درطرفِ دیگرقرارداده ودست به مقایسه زده است. بی ارزش ترین متاع ِ کوی دوست یعنی "خاک"را در یک کفّه وباارزش ترین متاع زندگانی یعنی آب حیات را درکفّه ی دیگرقرارداده تاموردِ ارزیابی واقع شوند. می بینیم که خاکِ بظاهربی ارزش، مهمّترازآبِ بظاهرباارزش شده است واین ارزش واهمیت والا، به لطفِ گذار دوست برروی خاک حاصل شده است.
معنی بیت : نسیم صبا گردوغباری از کوی دوست بر چشم ِمن ریخت ، ازآن به بعد دیگر هیچ التفاتی به هیچ چیز ندارم حتّی آب حیات (زندگی جاویدان) نیز از نظر من ارزشی ندارد. خاکِ کوی دوست ازنظرحافظِ عاشق پیشه، ازبهشت ونازونعمتِ اَبدی نیز والاتراست.
باغ بهشت وسایه ی طوبا وقصرحور
باخاکِ کوی دوست برابرنمی کنم
🌿━━━━━━🌿
قــدِ بلند تــو را تــا بـه بـَر نـمی گـیـرم
درخـت کـام و مرادم بـه بَـر نـمـی آیــد
دراینجابه زیبایی، مُراد وآرزو به درختی تشبیه شده که اگربه ثَمربرسد،میوه ی آن وصلت خواهدبود. همچنین یک تشبیه پنهانی نیزرُخ داده وقامتِ رعنای یار به درخت مانندشده است.
"بَر" درمصراع اوّل به معنی آغوش است.
"به بَرنمی آید" ایهام دارد هم به معنای به ثمرنمی نشیند است هم به معنای درآغوشم نمی آید.
معنی بیت: تاآنگاه که تورا درآغوشِ خویش نمی کشم حس کامیابی وکامروایی نمی کنم.
درنظرگاهِ حافظ، عاشق تنها زمانی آرام گرفته وبه کامیابی می رسد که به وصال دست پیداکند ودرآغوش یاربیاساید وگرنه هیچ لذّت ونعمتی نمی تواند آتش ِ بیقراری اورافرونشاند.
به کام تانرساندلبش مراچون نی
نصیحت همه عالم به گوش من باداست
🌿━━━━━━🌿
مگـربه روی دلارای یار ما وَرنی
به هـیچ وجهِ دگرکاربر نمی آید
معنی بیت: به هیچ روی وبه هیچ شرایطی کار نابسامانِ ما به سامان نمی رسد مگرزمانی که درمَحضر دوست بوده باشیم. تادوست حضور نداشته باشد هیچ چیز،وفق مراد، قابل تحمّل وخوشآیند نیست. اما اگرحتی خیالِ رخ دوست درمیان آتش سوزان دوزخ نیز دست دهد هیچ گله وشکایتی نیست چراکه دوزخ تبدیل به بهشت می شود.
درآتش اَرخیال رخش دست می دهد
ساقی بیا که نیست زدوزخ شکایتی
🌿━━━━━━🌿
مُقیم زلفِ توشددل که خوش سوادی دید
و زآن غـریـب بـلاکــش خبـر نمی آید
مقـیم : ساکن ، اقامت گزیده
یکی ازمعانی "سـواد" سیاهی شهراست که ازدورنمایان می شود وکورسوی امید را در دل مسافران روشن می سازد.
بلاکش: سختی دیده ومِحنت کش . عاشقی همیشه بارنج ومِحنت همراه بوده وبلاکشیدن وسختی هاراتحمّل کردن ازخصوصیّاتِ دلهای افرادعاشق پیشه هست. ازاین روست که حافظ صفتِ بلاکش رابه دل خود داده است.
نازپروردِتنعّم نَبَردراه به دوست
عاشقی شیوه ی رندانِ بلاکش باشد
معنی بیت:
دل شیدای من سیاهیِ زلفِ دلفریبِ تورادید امیدوارشد که مکانی برای آسودن یافته، بااشتیاق درهمان شهر(درحلقه های زلفِ مشکین تو) مَسکن واقامت گُزید. ازآن غریبِ مِحنت دیده وسختی کش، دیگرخبرهم نمی آید! اودیگربه وطن خودبازنمی گردد.
تادل هرزه گردِ من رفت به چینِ زلفِ او
زان سفردرازخود عزم وطن نمی کند.
🌿━━━━━━🌿
ز شَست صِدق گشادم هزار تـیردعـا
ولی چـه ســودیکی کـارگـر نمی آید
شَست :انگشت بزرگ که بُن چوبه ی تیر راباآن گیرندودرکمان گذارند وبه عقب کشند تاآماده ی پرتاب گردد.
شست ِصـدق : درستی وراستی به شست تشبیه شده است. یعنی ازصمیم دل وجان
تـیـر دعا : دعا وخواسته به تیر تشبیه شده که نه باانگشتِ شست، که باشستِ راستی ودرستی درکمان نهاده شده است.
"شست" یا بُن چوبه ی تیر، دارای دو حلقه از استخوان بوده که حلقهای را در انگشت اشاره میکرده و تیر را در حلقهی دیگر قرار میداده و پرتاب میکردهاند و ازهمین جهت بعداً انگشت ابهام را "شست" خواندهاند. در اینجا حافظ دستی را که برای دعا بلند کرده ،پنهانی به کمانی تشبیه کرده که تیر دعا را پرتاب میکند،لیکن هیچکدام به هدف نمی نشیند وکارگر نمی افتد
کارگر: مؤثـر
معنی بیت : از شستِ کمان صداقت وخلوص ِ نیّت هزار تیر دعا پرتاب کردهام چه سود که یکی به هدف نمی خورد واجابت نمی شود. امّاحافظ دست بردارنیست وبه امید کارگرافتادن یکی ازتیرها ازهرکرانه بی وقفه تیردعاست که شبانه روزی روانه می کند.
ازهرکرانه تیردعاکرده ام روان
باشدکزان میانه یکی کارگرشود.
🌿━━━━━━🌿
بـسم حکایـت دل بود بانسیم سحر
ولی به بخت من امشب سحرنمی آید
معنی بیت:
سخن های زیادی با نسیم بادصباداشتم،دردِ دلهای بسیاری بردل من هست که باید باصبا درمیان بگذارم تا شاید به گوش معشوق برساند، لیکن دریغا که امشب ازاقبالِ بَدِ من گویا سحر نخواهدشد تا با بادصبا ملاقات کنم!
دراین شب سیاهم گم گشت راه مقصود
ازگوشه ای برون آی ای کوکب هدایت
🌿━━━━━━🌿
در این خیال بسـرشدزمان عمر وهنوز
بـلای زلـف سیاهـت به سر نمی آید
"بلای زلفِ سیاه" همین است که جلوه ی فریبنده ی زلف یار،دلِ عاشق راازراه بدرکرده ودلِ شیدا، مقیم حلقه های زلفِ اوشده ودیگرقصدبازگشت به وطن(جان عاشق) راندارد.
معنی بیت:
عمرگرانمایه دراین تصوّرباطل تمام گشت که بلا وفتنه ودردسرهایی که اززلفِ سیاهِ تو برسرم می آید ناتمام است وبه پایان نمی رسد.
گداخت جان که شودکاردل تمام ونشد
بسوختیم دراین آرزوی خام ونشد
🌿━━━━━━🌿زبس که شددل حافظ رَمیده ازهمه کس
کنون ز حلقـهی زلـفـت بـه در نمی آید
رمیده: دوری گُزیده، آزرده خاطر،ترسیده
معنی بیت:
دل عاشق حافظ که ازرفتارها وعقایدِزاهدِخشکه مغز وعابدِ طمّاع وصوفی ِ حُقّه باز آزرده خاطربود، طریق ِعشق راانتخاب کرد واکنون که جای خوش وخرّمی درحلقه های زلف اَت پیدا کرده ودیگر قصد بازگشت ندارد.
عقل اگرداندکه دل دربندِزلفش چون خوشست
عاقلان دیوانه گردند از پی زنجیر ما
رحیمی در ۹ سال و ۲ ماه قبل، سهشنبه ۷ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۰۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۸۰: