گنجور

حاشیه‌ها

ابوذر در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۲۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۱:

مصراع دوم بیت سوم فرزند قربانی ابراهیم را مانند یهودیان اسحق می داند. آیا مسلمانان داستان "ضبح عظیم" را به اسماعیل منتسب نمی دانند؟

روفیا در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۵۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۳۷ - مناجات:

نادر جان شما هم؟
گویی همه دوستان دستی بر آتش دارند،
من هیچ شعر گفتن نمی دانم!
دست کم می توانم شعر دوست جانان را بخوانم و کیف کنم...

روفیا در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۴۵ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۳۷ - مناجات:

هیچ هیچ هیچ دوست جان
هیچ تیرگی به یاد ندارم، تنها از سکوتتان چنین برداشت کردم، اشتباه از من بود. سرتان سلامت و دلتان خوش باد...

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۹:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دوش سودای رُخش گفتم زسربیرون کنم

گـفـت:کـوزنجیر؟تاتدبیراین مجنون کنم !

"دوش" : شب پیش ، دیشب

"سـودا" معانی متفاوتی دارد: معامله، تندخویی، مالیخولیا، وسواس، اشتیاق، عشق، هوس، میل شدید، میل، اندیشه یِ بی حاصل، خیال باطل، دیوانگی، دلگیری، ملالت، سیاه، دیوانگی و...

ســودا"در اینجا به معنی ِ اندیشه و خـیـال ، فکر عشق ،آمده است.

معنی بیت:

فکر وخیال رخ معشوق که در اینجا غایب است ،دست ازسرحافظ برنمی دارد،اورا بیقرار وبی تاب کرده است. اوسرانجام تصمیم می گیرد این سودا را که هیچ حاصلی جزآشفتگی وبی قراری ندارد بکلّی ازسرش بیرون کند ودیگربه فکر اونباشد.

"دیشب به خودم گفتم که ازاین به بعد فکرش رانخواهم کرد،اورابرای همیشه فراموشش می کنم... گفت : زنجیر کجاست؟ زنجیری بیاورید تا من این دیوانه را به بندم وسر ِجایش نشانم!"

کسی که باخودش صحبت می کند،صحبت خودبه خود دوطرفه می گردد. معمولاً ندایی ازدرون ،به سخنان کسی که تصمیمی می گیردویاپرسشی مطرح می کند گوش کرده وپاسخ می دهد طوری که گویی دونفر باهمدیگرصحبت می کنند. دراین بیت نیز چنین اتّفاقی صورت گرفته است ندایی که از درونِ حافظ،دنبال زنجیرمی گردد،درحقیقت بخش دیگری ازوجودِ شاعراست که ازتصمیم بخش دیگراومبنی برکنارگذاشتن سودای عشق معشوق ناراضی هست ونمی خواهد شاعر، فکرعشق معشوق را ازسربیرون کند. چراکه همان بخش ِدیگرکه خواهان عشق است،ازاین فکر،حظّ ِ روحانی می برد وتمایل دارد این لذت عاشقی، استمرارداشته باشد.

حافظ شاعر حقیقت هائیست که ازآمیزش ِتضادها متولدشده اند. اصلاً گویاحقیقت نیزچیزی جز جمع تضادها نیست! اگرتضاد نباشد هیچ چیز وجود نخواهدداشت،بدون سیاهی سپیدی دیده نمی شود،تاریکی بستری برای نوراست وموسیقی آهنگیست که ازترکیب سکوت وصدا تولید می شود!

دردرون انسانها نیز خیر وشر ،همیشه درجنگ وجَدل هستند،بحث وجَدل دردرون راهمه ی ماتجربه کرده ایم وتازنده هستیم هرروز تجربه خواهیم کرد، انسانهاباسنّ وسال بزرگ نمی شوندبلکه درنبردباآوردگاه درونیست که رشدمی کننددردورنج مارا وادارمی کندبه جاهایی درناخودآگاه خود واردشویم که بدون دردورنج هرگزنمی توانستیم ونمی دانستیم که چنین جاهایی دردرون ما وجود دارند!درختی که می خواهدتاهمچون درختان بهشتی بشکفد بایدریشه های خودرادراعماق جهنّم محکم کند،روشنایی رابا تصوّرکردن نورنمی توان حس کردبلکه باآگاه شدن ازتاریکی می توان نورراشناخت.

شاعری ماندگارمی ماندکه باشهامت و جسارت ،توانسته باشدصحنه های آوردگاه میدان درون خویش را دربوم شعر به تصویرکشیده وتابلویی عبرت انگیز وخیال پرور ازخودبه یادگارگذارد.

حافظ سخن بگوی که درصفحه ی جهان

این نقش مانَد از قلمت یادگار عمر

🌿━━━━━━🌿

قامتش راسروگفتم سرکشیدازمن به خشم

دوستان ازراست می‌رنجدنگارم چون کنم؟!

"سرکشیدن" : طغیان کردن ، روی‌گردان شدن ، عصیان کردن .

دراینجانیز تناسب جادوئی بین واژه هابه چشم می خورد "سر کشیدن" به غیرازقهر ووعتاب،به معنای ِ "سر را بالا گرفتن نیز هست" سر را که بالا بگیری یک سروگردن،بلند تر می‌شوی ، معشوق سرش را بالا می‌گیرد یعنی من از سرو بلندترم . هم ازنظرِ معنایی وهم ظاهری بین "راست" ، "قامت" ، "سرو" و "سرکشیدن" ایهام تناسب زیبایی برقرار شده است. حافظ همیشه سعی می کند کلمات وواژه های یک بیت را ازخویشاوندان ِیکدیگرانتخاب کرده وبابرقراری پیوندمعنایی بین ها به زیبایی سخن ودامنه ی معنابیافزاید.

مـعـنـی بـیـت : یک بار قامت معشوق را به سرو تشبیه کردم ، با خشم از من روی برگرداند . ای دوستان من چه چاره کنم که معشوقم از سخن راست می‌رنجـدومکدّرمی گردد ؟!!

"راست" ضد دروغ است امّـا به قامتِ سرو هم اشاره دارد(راست قامتان) در اینجا معشوق از سخن راست عاشق رنجیده خاطرشده است اما چرا؟

حافظ عمداً این پرسش راطرح می کند تا مخاطبین شعر وجویندگان نکته های ظریف،به این پاسخ رهنمون گردند که:

معشوق ازعاشق خویش تـوقـّع دارد که عاشق، منزلت وشأن اوراحفظ کند وبه جای آنکه قامت وی را به سروتشبیه کند برسر سرو منّت گذارد وخطاب به سرو بگوید که تو مثل قامت معشوق من بلندبالاهستی! یعنی شاخص بلندبالایی ورعنایی قامتِ معشوق باشد نه اینکه قامت معشوق را به سرو تشبیه کند. یا هنگامی که عاشق می خواهد ازرخسار معشوق تعریف وتمجید کند نبایست رخ اورابه گل تشبیه کند بلکه باید به خطاب به گل بگوید که توشبیه رخسارمعشوق منی لطیف وخوشرنگ وخوشبو هستی!

حافظ اینهارابهترازهمه می داند و دراینجا به عمد اشتباه می کند وقامت معشوق را به سروتشبیه می کند وبلافاصله درمصرع بعدی اشتباه خودرا برجسته وپررنگ ترمی کند تایکی دیگر ازنکات ظریف عاشقی رابه ما بیاموزد. حافظ براین هدف است که درعشق باید عاشق، معشوق ِ خود را همیشه دربالاترین سطح ببیند.

بنابراین رنجش معشوق برحق است، نبایست قامت اوبه سرو تشبیه می شد! این حرف برای معشوق عاشقی چون حافظ سخت است ودرشأن اونیست. سخن سخت نباید به معشوق گفت ، باید سخن عاشق سنجیده تر باشد،خاطر معشوق بسیارنازک است وعاشق باید ملاحظه نازکی ِ خاطر اورا درهرحال درنظر داشته باشد

«صـبـحـدم مـرغ چمن با گل نوخاسته گفت

ناز کم کن که دراین باغ بسی چون تو شکفت

گل بخندید که از راسـت نرنجیم ولی

هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت»

🌿━━━━━━🌿

نکته ناسـنجیده گـفتم دلبـرامعـذوردار

عشوه‌ای فرمای تامن طبع راموزون کنم

عشوه کردن: نازکردن به اشارات چشم و ابرو ، در اینجا با توجه به : "بفرما" معنی دیگری هم پیداکرده و آن : "اشارات لب" است ، سخن گفتن و شنیده شدن صدای معشوق است. دیده‌ایم که سازی که کوک نبوده باشد،آن را با صدای ساز دیگر کوک می‌کنند ، در اینجا هم "حـافظ" از معشوق می‌خواهد حرفی بزند تا او طبعش را با صدای معشوق موزون کـنـد، معشوق اگر حرف بزند ، قریحه و احساساتِ عاشق، همانند سازناکوک تنظیم و کوک می‌شود.

حافظ پاسخ پرسشی راکه دربیت قبل طرح کرده بود دراینجا دوباره بازیادآوری کرده وخطاب به معشوق می فرماید:

به خطا سخن گفتم،اشتباه کردم وبدون ِ ملاحظه حرف زدم،باعثِ رنجش خاطر نازک شما شدم. حال آماده ام تا خطای خودرا جبران کنم غمزه ای، وعشوه ای بفرما،حرفی بزن،کاری بکن که من طبع ناموزون خودرا تنظیم کنم وموزون ودلنشین ترسخن بگویم. به نوعی این نکته را به معشوق می رساند که چون نسبت به من بی توّجهی می کنی،من ناکوک می شوم وسخنان ناسنجیده برزبان می آورم.پس لطفی کن باعشوه ای مرا نوازش کن تا خطاهایم راجبران کنم وسخنانم موزون ودلنشین شود.

دل نشان شدسخنم تا قبولش کردی

آری آری سخن عشق نشانی دارد


🌿━━━━━━🌿

زردرویی می‌کشم زان طبع نازک بی گناه

ساقیا جامی بده تا چهره را گلگون کنم

"زرد رویی" نشانه‌ی بیماری،بی‌خوابی و تحمّل ِدرد ورنج است ، بی خوابی و رنجی که عاشق درهجران وازبی توّجهی معشوق می‌کشد. طبع لطیف معشوق ونازکی خاطراو،باعث شده که از سخنان ناسنجیده یِ عاشق خود بـرنـجـد و از او خشم بگیرد و روی بگرداند. عاشق به سبب قهر وعتاب ِمعشوق، بی‌خواب وبی قرار شده و رنج می‌برد، آب وغـذا از گلویش پایین نمی‌رود و چهره‌اش زرد شـده است . اوبه علت آنکه خاطرمعشوق راآزرده است احساس گناه می کند!

بین "زرد رویی" و "چهره‌ی گلگون" آرایه یِ تضـاد برقرار است . "گلگون" : مانند گل سرخ ،به رنگ ِ شراب) زیبایی و گلگون شدن ِ چهره دراثرمستی ونوشیدن شراب )

"ساقی" : شراب دهنده ،

مـعـنـی بـیـت : ای ساقی ،ازاینکه خاطر نازک وطبع لطیف معشوق راملول وآزرده کرده ام ،بدون هیچ گناهی(ازروی عمدنبوده)، دچار عذاب وبی قراری شده،وبیمارگشته ام. خشم و قهر محبوب چهره‌ام را زرد کرده است. جام شرابی به من بنوشان تا چهره‌ام مانند گل ِسرخ گردد .

اگرساقی راهمان معشوق درنظربگیریم:

ای محبوب من، با من آشتی کن،دچار ِبی قراری وبیماری شده ام ، بوسه‌ای به من بده تا چهره‌ام همانندِ کسی که شرابی نوشیده سرخ شود.

مده به خاطرنازک ملالت ازمن زود

که حافظ توخود این لحظه گفت بسم الله

🌿━━━━━━🌿

ای نـسـیـم منزل لـیلی خدا را تابه کـی

رَبع را برهم زنم اَطلال راجیحون کنم ؟!

رَبع : سرا، محلّه، منزل .

اَطلال : تلِّ خاک باقی مانده از خانه ی ِ خراب شده

لیلی ازمعشوقه های ادبیات عرب است مثل : سلمیٰ ، زلیخا و.... که در ادبیات فارسی هم وارد شده‌اند، استعاره از معشوق است.

حافظ دراینجا بامجنون (عاشق لیلی) هم ذات پنداری کرده وازبادصبا که پیام رسان ازمعشوق به عاشق وبلعکس است به عنوان نسیم منزل لیلی یاد کرده وازاواستمداد می طلبد.

مـعـنـی بـیـت : ای نسیم صبا تـو را به خدا سوگند می دهم به فریادم برس، نشانی ازمنزل لیلی (معشوق ) به من بیارور آخر تا کی من باید به امیدِ رسیدن به منزل معشوق، و کوی و محلّه را باناله وافغان به هم بریـزم و بر ویـرانه های کوی معشوق آن قدر گریه کنم که آنجا را به رودخانه تبدیل کنم ؟!

گفتم اسرارغمت هرچه بودد گومی باش

صبرازاین بیش ندارم چکنم؟تاکی وچند؟

🌿━━━━━━🌿

من که ره بردم به گنج حُسن بی پایان دوست

صدگدای همچوخودرابعدازاین قارون کنم

حُسن" : جمال ، زیبایی

"گنج ِ حُسن": زیبایی به گنج تشبیه شده است

حافظ با آنکه ازشدّت ِ بیماری زردرویی می کشد وازناله وافغان کوی ومحلّه رابرهم می زند وبیقرار وناآرام است،لیکن خودراکامروا می داندچرا؟ چون به گنجی بی پایان دسترسی دارد. عاشق صادق،هیچ لذّتی رابالاتراز زیبائیهای معشوق نمی داند. حتّی اگربه وصال نرسد،درکارگاه خیال عکس رخ معشوق را برپرده ی تصوّر می نشاند ودر حظّی روحانی غوطه ورمی گردد.

مـعـنـی بـیـت : من که گنج بی پایان زیبایی معشوق را به دست آورده‌ام ، از این به بعد نه تنها خودم کامیاب هستم،بلکه آنقدرتوان دارم وهمچون قارون ثروتمندهستم که می توانم عاشقان بسیاری را اززیبائیهای محبوب،بهره مند نمایم.باشراب توصیفِ صفاتِ معشوق، عاشقانش راسرمست سازم.

گدا درعرصه ی عشق وعرفان به کسی گفته می شود که اززیبائیهای معشوق محروم بوده باشد .حافظ مدّعیست که به گنجینه ای بی پایان ره پیدا کرده ومی خواهد صدها نفر عاشق را نیزسیراب وثروتمندکند.بنابراین معنی عرفانی این بیت چنین است:

من در طریق معرفت ، حُسن بی کرانه‌ی دوست را درک ودریافت کرده و صفات جمال حق تعالی را شناخته‌ام .از این به بعدنیز، سالکان نـوپـا و نیازمند را با این صفاتِ جمال ِ دوست آشنا خواهم کرد .

وقتی نیک می نگریم،حافظ به گزاف حرفی نزده،چراکه نه تنها درآن دوره ،ادّعای خویش رامحقّق نموده، بلکه درحال حاضرنیزپس ازقرنها،حتی بهتر ازقارون، بخشندگی می کندو عاشقان ِ معشوق حقیقی راباشرابی که از حُسن روح انگیزِ اومهیّا نموده،بهره مند وسرمست می سازد. وچنین که پیداست، رونق ِمیکده ای که حافظ سنگ بنای آن رابنا نهاده،حداقل به این زودیها فرونخواهد نشست.آن گنجی که اوبدست آورده پایان ناپذیراست.....

چند آرایه ی زیبا نیز در این بیت داریم : 1- تضاد ؛ بین "گدا" و "قارون" 2- ایهام تناسب بین "گنج" و "قارون" 3- تـلـمـیـح "اشاره به داستان گنج قارون"

درعین تنگدستی درعیش کوش ومستی

کین کیمیای هستی قارون کند گدارا

🌿━━━━━━🌿

ای مـَهِ صاحب قـران ازبنده حافظ یادکن

تادعای دولت آن حـُسن روز افـزون کنم

"مـَـه" ماه ، استعاره از معشوق یا ممدوح است

"صاحب قران" : عنوان صاحبقران معمولاً به حاکمی ‌داده می‌شد که به هنگام قرینه قرارگرفتن سیّارات، خاصه قران سَعدین، متولّد می‌شد یا مدت حکومتش از سی سال تجاوزمی‌کرد. با این حال، این لقب برای حکامی ‌ نیز به ‌کار می رفته که چنان ویژگی‌هایی نداشته‌اند. نیک بخت ، و پادشاه عظیم الشأن ، کسی که حکومتش طولانی و پایدار باشد.

"یـاد کردن" : بذل تـوجـّه کردن ، عنایـت کردن

"دولـت" : نیک بختی

مـعـنـی بـیـت : ای محبوب یگانه به حـافـظ که خدمتگذار و بنده‌ی تو است تـوجـّه و عنایتی فرما تا من هم برای دَوام سعادت تو وبرای استمرار زیبائیهای روز افزون تـو دعاکنم.

باتوجه به مضمون بیت آخر،مخاطب این غزل وممدوح موردِ نظر به ظنّ قوی شاه شجاع می باشد زیرا روابط دوستانه واُنس واُلفت آنها گرچه بسیارصمیمانه وباچاشنی عاطفه ومهر ومحبتِ شدید بوده،لیکن هرازگاهی به بهانه هایی همانند شرحی که گذشت دچار تیرگی شده ودوستی آنهاراتحتِ تاثیرقرارمی داده است.

دوستی حافظ باشاه شجاع بسیارفراتر ازیک دوستی عادی بوده وفراز وفرودهایی نیز داشته است. اگرهم تصوّرمان درست بوده باشد،چنانچه ملاحظه میگردد،غزل عاشقانه – عارفانه سروده شده ودرصورت حذف بیت آخرهیچ نشانه ای مبنی براینکه مخاطب شعر شاه شجاع بوده باشدنیست،حتّی دربیت پایانی نیز هیچ اسمی ازاو بُرده نشده واین گمان تنها یک احتمال است. و"ای مه ِصاحب قِران" قابلیّت این رادارد که درمدح هرکسی بکارگرفته شود. درجاهای دیگر این عنوان به آصف لقب(خواجه جلال الدین وقوام الدین) که هردو ازوزیران شاه شجاع بودند داده شده است.

ساقیا می ده که رندیهای حافظ فهم کرد

آصف صاحبقران جرم بخش عیب پوش

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۱۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۳:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دوش وقت سحر از غصّه نجاتم دادند ​​​​​​​

واندرآن ظلمت شب آب حیاتم دادند

 

 

"دیشب" چه شبی بوده برای حافظ! چه فرخنده وخجسته شبی بوده که همه درآرزوی تجربه ی چنین شب فراموش ناشدنی هستند؟

سرانجام بیابان بَرهوت هجران ،دیشب برای حافظ ِ دلخسته به انتها رسید. دیشب نسیم روح انگیز ِکوی سرمنزل دوست،مشام جان اورا نواخته وساقی ِ گلچهره وسیمین ساق، پیاله ای نه شرابِ گوارا که آب حیات عشق را به اونوشانیده است! آبی که اسکندر برای پیداکردنش جهان را زیر پاگذاشت وناکام ماند! ازهمین روست که حافظ، جاوید وپابرجاست وازهمه ی زندگان،زنده تراست وازورای قرنها گذشت زمان،باماسخن می گوید وتاریکیهای راه راروشن می سازد.

دیشب به وقت سحر،آنگاه که هنوز دوشیزه یِ چرخ فلک،ازشکرخوابِ بامدادان،دل نمی کند،شَعشَعه ی نوری دلفروز،از مشرقِ پیاله ی شراب ِ صبحگاهی ، شاعرِ شب زنده دار رابه حیرت انداخت. اوباچشمان بُهت زده می دید که آفتاب ازدل ِپیاله می دَمد وآرام آرام ظلمتِ زوایای سرزمین ِدرونش رامی شکافد! اومی دیدکه سایه های غم وغصّه واندوه،یک یکی مَحوشده ونور شَعَف وشادی زایدالوصفی جایگزین آنهامی گردد!

اوغرق نورشده بودودرخلاءِ صورت ومعنا شناور. ناگهان درساعتی بی زمان ،حدِّ فاصل گذشته وآینده به خودآمد،دستانش که می لرزید، به سمت آیینه ی کوچک طاقچه درازشدند،اومی خواست هرچه زودترچهره ی خودراببیند،چهره ی تکیده ازاندوهی تحمّل سوزراکه اینک ،چون کودکی معصوم، ازشادمانی بی اختیار می خندید. اودرآئینه نگریست.... رفتارش بَسان ِواکنش کسی بودکه تابه حال گویی آئینه ندیده باشدازهوش رفت….دوباره به هوش آمد ودر آئینه خیره فروماند......اوچه می دیددرآئینه که باورش اینقدر سخت بود؟......... اوبه جای سیمای خویش،پرتوی ازرخ دوست رامی دیدوازناباوری می گریست واشگِ شوق می ریخت.......

صدای رعد وبرق اورا ازآئینه بیرون کشید....باران کلمات برذهن شاعر می بارید.....باشتاب قلم وکاغذبرداشت وشروع به نوشتن کرد....... دوش وقت سحر از غصّه نجاتم دادند....تندتند می نوشت ....نگران ومضطرب بود.....مبادا تعلّل کند ونتوانسته باشدتمام ِکلمات را به روی ِ کاغذ بیاورد!...تابه حال چنین حسّی راتجربه نکرده بود....تابه حال به این صورت شعر نسروده بود....اوهنگام ِ سرودنِ شعر،همیشه وسواس داشت که بهترین واژه ها راانتخاب کند،ویراش شعر بیشترین وقتِ اورامی گرفت....اینبار واژه هادربهترین شکل ممکن پشت سرهم فرود می آمدند.... آخرین کلمات بر ذهن شاعرفرودآمد....... که زبند غم ایّام نجاتم دادند.....

شاعر متحیّر انگشت به دهان مانده بود....اوّلین باربود که شعربه ویرایش نیازنداشت و هیچ واژه ای لازم نبود جای خود رابه واژه ای مناسب تروزیباترازخویش بدهد......

معنی بیت:

دیشب به وقت سحرگاهان،اتّفاقی عطیم رخ داد، دیشب مراازاندوه وغمی مداوم وجانکاه نجات دادند. ازقیدوبند تعلقات مادّی خلاصم کردند لطف ومرحمتِ الهی شامل حالم شد ومن ازدردو رنج رهایی یافتم.

دردلِ تاریکی شب،کاسه ای از آب حیات به من نوشانیدند آبی گوارا که زندگانی جاویدان می بخشد!

هنگام راز و نیاز سحرگاهی ، درخلوتگاهِ شاعر، معجزه ای رخ داده،شاعردرحالِ کشف وشهود، درعالم فراخیال،به لذّت وصال رسیده و سرخوش وسرمست شده است.

این بیت بیانگر این است که شاعربه جایگاهِ والایی ارتقا پیداکرده و انوار حق بر دلش تابیده است.

آب حیات : آبی که گویند در ظلمات است و نوشیدن آن زندگانی ِجاویدان می بخشد ،خضر و اسکندر در پی یافتن آن بودند ، خضر به آب حیات دست یافت و نوشید جاویدان شد. اما اسکندر نتوانست به آب حیات برسد .آب حیات کنایتی از سرچشمه‌ی عشق و معرفت وآگاهیست.

فیض ازل به زور وزَر اَر آمدی به دست

آب خِضِر نصیبه ی اسکندر آمدی !

🌿━━━━━━━━━━🌿

بی خود ازشعشعه‌ی پرتو ِذاتم کردند

باده از جام ِ تجلّیّ ِصفاتم دادند

بی خود : مست ، بی هوش شدن وازحال عادی خارج شدن به سببِ ورودیک شوک قوی،که دراینجا از جانبِ معشوق( حق تعالی) هست. حالتی غریب که پیامدِ رهایی از قید و بند های دنیویست. درچنین حال است که سالک ازچهار چوب ِعقل وادراک و دین و تقوا خارج شده وبه نوعی بی وزنی دست می یابد! لذّتی دَمادَم راتجرب کرده وچون پرنده ای به پروازدرمی آیدوازهمه ی هستی ِ خویش به شوق ِرسیدن به مقام ِفنا و نیستی، دست می شوید.

شَعشَعه : تَشَعشع ،انفجاروپخش ِ نور ، تابیدن وتَلا لو

پَرتو : نور ، فروغ

ذات : حقیقت وباطن ِهرچیزی،که بی تردید دراینجا منظورخداهست

تَـجـلّــی : جلوه گری،ظهور ، آشکار شدن ،

صـفـات : جمع صفت ، صفات خداوند

معنی بیت : ازتشعشع و تابش نورحق سرمستم کردند. فروغی ازجلوه گری حق تعالی به من رسید. آشکارشدن ودیده شدن ِفروغی ازصفاتِ خدا رابه پیمانه ی باده تشبیه کرده ومی فرماید:

به من ازسر ِلطف ومرحمت ازاین باده ی ناب نوشانیدند.

حافظ به معراج رفته است! درآن حال غریب، طعم گوارای مرحمت حق تعالی راچشیده وحظّی فراتصوّرتجربه نموده است.

هرکس به این درجه ازشایستگی برسد،این چنین مشمول عنایت حق شده وبه بخشی ازاسرار هستی دست پیدامی کند. درآن حالتِ روحانی، آرامشی بر دلش غالب می گردد که هرگزتجربه نکرده باشد.

سرزمستی برنگیردتابه صبح روزحشر

هرکه چون من درازل یم جرعه خوردازجام او

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

چه مبارک سحری بود و چه فَرخنده شبی

آن شب ِقدر که این تازه بَراتم دادند

 

برات:حواله ، به اصطلاح امروزی سَفته و چِک ویا هر نوع تَعهُّدنوشته ای که در آن پرداختِ چیزی را به کسی معّین کرده باشند.

شب قدر: شبی که به عقیده ی مسلمانان سه اتّفاق مهم روی داده است:

"نزول یک باره یِ قرآن ،رقم ِخوردن سرنوشت وزندگی یک ساله ی آینده ی آدمیان‌ وضربت خوردن امام اول شیعیان"

امّا درنظرگاه حافظ هرشبی که درآن حالی روحانی ولذتِ معنوی وعیش ونوش عاشقانه دست دهد،شب ِقدراست.

ایرانیان نیزقبل ازورودِ اسلام شبی به نام "‌شب‌چک‌" داشتند. شبی که در آن آتش می افرخته اند و شب را به بیداری گذرانده و روز آن را روزه می گرفته اند وبراین باوربودندکه ثوابِ روزه ی آن روز ثوابی ‌جهانیست.

معنی بیت : چه خجسته‌ وعزیزشبی! وچه میمون ومبارک سحرگاهی! شبی لحظه لحظه اش شیرین وعزیز وخوش تاطلوع فجر. شبی که برای شاعر ارزشی به میزان ارزش ِشب ِقدرمسلمانان دارد. برای شاعرچکی صادرشده سپید! هرچقدرنیازدارد خودش مبلغ آن رابنویسد. چکی که خوشبختی وکامروایی ِ شاعر راتضمین می کند. کسی که بدان شایستگی رسیده که ازدستِ معشوق چنین چک سفیدی رادریافت کند،دیگرچه نیازداردکه چه مبلغی درآن بنویسد؟ اوقطعاً آنقدرمعرفت داردکه همان چک سفید رابه یادگارازدوست نگاهدارد وهیچ مبلغی درآن ننویسد.!

ازابتدا تاانتهای آن شب فرخندگی موج می زد، آن عزیزترین وبه یادماندنی ترین شبی که براتِ آزادی مرا از بند های غم واندوه صادرکردند. آن شب بودکه نور معرفت، دلم را روشن نمود ومن افتخار ِراهیابی به حریم ِکوی دوست را کسب کردم.

زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست
پیرهن چاک و غزل خوان و صراحی در دست

نرگسش عربده جوی و لبش افسوس کنان
نیم شب دوش به بالین من آمد بنشست

سر فرا گوش من آورد به آواز حزین
گفت ای عاشق دیرینه من خوابت هست

عاشقی را که چنین باده شبگیر دهند
کافر عشق بود گر نشود باده پرست

برو ای زاهد و بر دردکشان خرده مگیر
که ندادند جز این تحفه به ما روز الست

آن چه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم
اگر از خمر بهشت است وگر باده مست

🌿━━━━━━━━━━🌿

بعد از این روی من و آینه‌ی وصف جمال

که در آنجا خـبـر از جلوه‌ی ذاتم دادنـد

حدسمان درست بود،شاعرآنقدرمعرفت دارد که قدر ِاین شب قدررابداند ودرآن چک سفید چیزی ننویسد! می فرماید:

از این لحظه به بعد، دل من آن آئینه ای خواهد شد که تنها وتنها، سیمایِ زیبایِ دوست را می نمایاند وپرتو شعشعه ی رخسار فروزان معشوق رامی تاباند وبه دلهای عاشقانش انعکاس می دهد.

من از این آئینه ی ارزشمند که جایگاهِ جلوه گری ذات پاک حق تعالیست،بهترازجان پاسبانی خواهم کرد وآنی ازآن غافل نخواهم شد

تابش انوارِ الهی بر دل من،حادثه ای نیست که من لحظه ای آن رافراموش کنم. تمام ِتوان و توّجه من درحفظ ونگهداریِ این آئینه ی گرانسنگ صرف خواهدشد.

پیشتردیدیم که حافظ درغزلی باصدآرزو وهزار امید،امّابااطمینان ِ خاطرفرمود:

من آن آئینه را روزی به دست آرم سکندروار

اگر می گیرد این آتش زمانی دّرنمی گیرد!

دیشب همان روزی بودکه حافظ درآرزوی رسیدن آن شب وروز بیقراری می کردومی سوخت! اینک آرزوی اومُحقّق شده، معشوق مرحمتی عظیم فرموده وافتخار انعکاس فروغ روی زیبایش رابه آئینه ی دل حافظ بخشیده است. حافظ صاحب همان چیزی شده که آرزومندش بوده،اوعاشقی قدرشناس است و قطعاً درپاسخ به محبّت معشوق،سنگ تمام خواهدگذاشت.

جهانیان همه گرمنع ِ من کنند ازعشق

من آن نِیم که ازاین عشق بازی آیم باز


🌿━━━━━━━━━━🌿

من اگرکام‌روا گشتم وخوشـدل چه عجب

مستحق بودم و اینها به زکاتم دادند

 

عاشق صادق به رغم مخالفت ها،کینه ورزی ودشمنی های زاهدان ومتشرّعین متعصّب،سرانجام به تمام آرزوهای خود دست یافته و دلشاد گشته است، ازنظرگاه اوهیچ جای شگفتی ندارد.! مگر هم اونبود که می گفت: هرچقدر هم گناهکارباشی، (لطفِ خدابیشتر ازجرم ماست) هر چقدر هم نامه سیاه بوده باشی (بالطف اوصدازاین نامه طی کنی) آری نبایست ازدرگاه ِرحمت ناامیدگردی.(ناامیدازدر رحمت مشو ای باده پرست) اوآنچه را که باورکرده بدست آورد چرا؟ زیرا که دنیای عشق همان دنیای حق است درچنین دنیایی حقّ کسی پایمال نمی شود. حافظ مستحق دریافت رحمت دوست بود واینها را به عنوان زکات به او دادند. حُسن معشوق وقتی که درحدِّ کمال است وعاشقی صادق چون حافظ دارد چرامشمول لطف ومرحمت اونباشد؟او اگرلطف نمی کرد جای شگقتی داشت!!

اینکه پیرانه سرم صحبت یوسف بنداخت

اجرصبریست که درکلبه ی احزان کردم

🌿━━━━━━━━━━🌿

هاتف آنروز به من مژده‌ی این دولت داد

که بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادنـد

 

هاتف : سروش غیبی ، فرشته ی حقیقت که بر دل سالک الهام رساند.

صبر :آستانه ی شکیبایی وپایداری

دولت :ثروت ،سعادت نیکبختی

معنی بیت : آن روزها که من ازجور وجفای دوست (ازسختی ایّام فراق،ازمشکلات عشق، ازبی توّجهی محبوب) به سببِ کم طاقتی وضعیف بودن، رنجیده خاطر ومَحزون وناامید می شدم،به من ازسر لطف وعنایت، توان تحمّل وقدرتِ پایداری بخشیدند. من شگفت زده شدم من درحیرت افتادم که این شکیبایی راچرا وازکجابخشیدند؟ همان روز بود که ندایی ازدرون به گوشم رسید وازالطاف حق مژده ها داد ،بشارت داد که روزی طعم گوارای وصال راخواهی چشید....

حافظ درعاشقی بی ماننداست،صبر وپایداری را هم مرهون عنایت دوست می داند،اوبود که تاب تحمّل بخشید،اوبود که به من صبرعطا کرد. من آن روز دانستم که روزی بیشترازاینها موردِ لطف واقع خواهم شدوفهمیدم که سروکارم باکریمی بخشایشگر مهربانست من آن روز یقین کردم که هُمای نیکبختی و سعادت به بام من نیز خواهد نشست.

ازثبات خودم این نکته خوش آمدکه به جور

درسرکوی توازپای طلب ننشستم


🌿━━━━━━━━━━🌿

این همه شَهد و شِکر کز سخنم می ریزد

اَجر صبری ست کز آن شاخ نباتم دادند

معنی بیت: خطاب به عموم است ،اکنون که می بینید این همه معانی ِلطیف و مضامین ِظریف از سخنانم می ریزد، تُحفه و پاداشی است که آن را به سبب شکیبایی و پایداری درعاشقی،معشوق به من اعطا کرده است.

به بیانی دیگر: به پاداش صبر و شکیبایی که ازخودنشان دادم از طرف معشوق موردِ لطف قرارگرفتم و این همه معانی و مضامین ونکته های باریک ترازمو در بیان من پدیدارگردید.

شاخ نبات :

درقدیم شاخه ی نبات درنظرگاه مردم متبّرک وعزیز بود همانگونه که الآن نیزهست مردم براین یاوربوده وهنوزهم براین باورهستندکه نبات برای هردردی دارویی شفابخش است شیرین بودن وداشتن خواص فراوان ودارویی بودن نبات، سبب تکوین این باور شده وقِداست پیداکرده است. تاآن حد که" شاخ نبات" رابه عنوان اسم نیز برای دختران انتخاب می کردند.

دراینجاباتوّجه به توضیحات ِبالا " شاخ نبات" استعاره از محبوب و معشوق است که هم شیرین است هم داروی دردعاشق است وهم متبرّک وعزیز.

حافظ چه طرفه نباتیست کِلکِ تو

کش میوه دلپذیرتر ازشهد وشکّراست

براساس داستانی عامیانه وبی اسای ،بسیاری را گمان بر این است که حافظ، معشوقه یا همسری به نام شاخه نبات داشته است. متاسّفانه حاشیه هاو وقایع زندگانی حافظ همانند غزلیاتش درهاله ای ازابهام فرورفته و صحّت وسُقم این داستان وسایر رویدادهای زندگانی آن عزیزبه درستی روشن نیست وهیچ سند قابل استناد دراین باره وجودندارد.

جای بسی دَرداست که تاریخ نگاری درکشورما( مَهدِدانش وادب ومعرفت!) باواگویه نگاری اشتباه گرفته شده است.

ازهمان آغاز دراینجا تاریخ نگاران، دل نوشته های خویش رابه جای وقایع تاریخی ثبت کرده اند! خوش انصاف ها درثبتِ دلنوشته ها نیز منافع ِشخصی رادراولویت قرارداده وآنچه راکه خودشان دوست می داشتند نوشته اند وازثبت آنچه که برای آنهاناخوشایند، زیان آوروغیرقابلِ درک بوده،چشم پوشی کرده اند.!

ازهمین رو، تاریخ وگذشته ی ما همچون کهنه کتابیست پوسیده،شیرازه اش گسسته، وبدتراز اینها اوّل وآخر ِآن افتاده ومفقودشده است! آنچه باقی مانده ودردسترس است، صفحاتی نامرتب ومخدوش، ازهمان دلنوشته هاست که رجوع به آنهاپیش ازآنکه آگاهی بخش باشدباعث سردرگمی بیشتر می گردد!

دریغا......که لایه یِ سنگینی ازگرد وغبار ِسربی ِ ابهام، گذشته ی ِ مارا فراگرفته وماناگزیریم شرح حال مفاخر ِملّی وادبی خودرا، از زبان بیگانگان بشنوییم! جالب است که اجانب وبیگانگان، اسطوره ها ومفاخر تاریخی مارا بهترازما می شناسند.! برای نمونه ماازسرگذشت حضرت زردتشت آن فرزانه ی بی همتا، ان پیام آورعشق وصلح وراستی، هیچ چیزی نمی دانیم! کجا به دنیا آمد؟که بود؟ چگونه زندگی کرد.....؟ راستی آرامگاهش کجاست!؟چه سخنان جالب توّجهی گفته که فردریش نیچه شاعروفیلسوفِ معروفِ آلمانی با آن همه کِبروغرور، درمورداین پیامبرایرانی کتاب می نویسد: (چنین گفت زرتشت)وهرگاه نامش رامی شنود سر ارادت فرود می آورد؟! چراما خودمان ازاین اسطوره ی اندیشه ورزی، متاعی که به جهانیان تحویل داده بی خبریم! هیچ جمله ای به غیر از(پندارنیک،گفتارنیک وکردارنیک) ازآن منادی آزادی وانسانیّت، چیزی به خاطر نداریم.......! تازه این شبهِ جمله رانیزنتوانسته ایم به درستی به خاطربسپاریم!هنوز برسراینکه آیا "اندیشه ی نیک "بوده یا "پندارنیک" بین علمای فرهنگ وادب اختلافی عمیق همچنان باقیست!!!

ما آنقدرازگذشته ی خویش بی خبریم که اصلا نمی دانیم کسی که درآرامگاهِ پاسارگارد خوابیده واقعا کوروش است یامادرسلیمان!!!

بایدمنتظربمانیم تانوشته های جورج ناتانیل کرزن هاوخارجی ها،بعدازسالهای سال انتظار، به فارسی ترجمه گرددتا ببینیم اصلاً ماجراازچه قراربوده است؟!لیلی مرد بود یا زن؟

گوش به فرمان جورج ناتانیل ها بنشینیم تابرای ما ازکوروش بزرگ قصّه بگویندکه او که بود وچه کرد وچه شد؟ ما خودمان کاملاً بی خبریم! مافقط این راشنیده ایم(البته درگوشمان فروکرده اند)که درخانواده ی هخامنشیان، ازدواج مَحارم مَنعی نداشته وخواهر وبرادرمجاز بودند با یکدیگر ازدواج کنند!!! آنچه که اغلب ما ازهخامنشیان می دانیم همین ازکمربه پائین است وحتّی به زانو هم نمی رسد.!!!

اینکه ما ازگذشته ی خویش چیزی نمی دانیم عیب ِبزرگیست، امّااین درد راکجابایدببریم که بعضی ها پارافراترگذاشته ومی فرمایند: اصلا کوروش وجودخارجی نداشته است ! می گویند این داستان، دروغی کبیر است نه کوروش کبیر!!!

فرهنگ وادب وگذشته ی ما بیشترازآنکه زیر سُم اسبان متجاوزین پایمال گردد، متاسفانه زیرلگد های بی مهری خودمان، به تاراج رفته است! ازماست که برماست! ملّتی که گذشته ی خویش رافراموش کند به ناچار به آزمون وخطا روی خواهدآورد،وتجربه های تلخ و اشتباهات گذشته را دوباره ودوباره تکرارخواهدکرد. بگذریم.....


🌿━━━━━━━━━━🌿

همّت حافظ و انفاس سحر خیزان بود

که ز بند ِ غم ِایّام نجاتم دادند

 

شجاعت ،همّت واراده ی حافظ درانتخاب بین "ترس وعشق" و دعاها وتاثیر نفس دوستان سحرخیزبودکه سبب شد دیشب آن اتّفاق بزرگ وخجسته روی دهد. توّجه قلبی با تمام قوای درونی به جانب حق،تلاش ،استقامت، ونیک اندیشی ودعای خیر دوستان،شرایطی را رقم زدند که من سرانجام از اسارتِ بندهای غم و دردِ روزگار نجات یافتم.

ذرّه راتانبودهمّت عالی حافظ

طالبِ چشمه ی خورشید درخشان نشود

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۰۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۶۲:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دیدار شد میسـّروبوس و کنار هـم

از بـخـت شـکر دارم و از روزگــار هـم

"مـُیـَسـّر" : امکان پـذیـر ، مـمـکـن

"بـوس و کـنـار" : آویزش دل وجان،یکدیـگر را در آغوش گـرفتن و بـوسیـدن .

دراین غزل ،شاعر از بخت و روزگار شاکر و سپاسگزار است . زیرا بخت و اقبال به او رو کرده،روزگاربر پاشنه ی مراد چرخیده واو به وصـال معشوق دست یافته است.

معنی بـیـت : دیـدار وملاقات با یار امکان‌پـذیـر گـردیـدو وآرزوی آویزش دلها، همآغوشی و بوس وکنار نیزمحقّق شده است. به همیـن سبب هم ازبخت و طـالع خویش صمیمانه سپاسگزاری می‌کنم وهم ازوفق مُرادبودن ِروزگار بسیارشاکرهستم.

منم که دیده به دیداردوست کردم باز

چه شکرگویمت ای کارسازبنده نواز

🌿━━━━━━🌿

زاهـد بـرو که طـالـع اگر طـالـع من است

جامـم بـه دست بـاشـد و زلف نگـار هـم

"زاهـد": پـرهیزگار ، درنظرگاه حافظ، عابد وزاهد صوفی که دین وایمانشان،ازسوی خانواده،جامعه وسیستم حاکمیّتی تحمیل شده وخودشان هیچ تحقیق وتفحّصی درانتخاب آن نداشته اند دروغگوترین وریاکارترین آدم دراین دنیاهستتد. ایمان واعتقاد آنهاپوشالی وبی اساس بوده وبخاطر حفظ منافع شخصی وبه دست آوردن موقعیتهای اجتماعی،اقدام به پرهیزگاری وعبادت می نمایند. وچنانچه شخصاً آدم صادق ودرستکاری بوده باشند چون باورهای آنان،یافته های فردی نبوده وباپیروی ازمرجع قدرت می باشد بازهم عبادات وپرهیزگاری آنان که به طمع پاداش گرفتن ورسیدن به بهشت می باشدهیچ ارزش معنوی ندارد آنهاهمیشه آماده ی فرمانبری هستند تاکسانی دیگر به آنهابگویند چه کاری درست وچه کاری نادرست است. حافظ براین باوربود که هرکسی که قصد رشدونموّمعنوی دارد باید ابتدا خودرا ازهرچه که جامعه، ومدرسه ومذهب داده رهاسازدوسپس باتحقیق وتجربه وکاوش بینش ودیدگاه خودرا پیدا کند وبدون توجّه به قضاوت دیگران طبیعت خودرازندگی نماید تاسعادتمند ورستگارگردد واگرقادرنیست درست ونادرست راازهم تمیزدهد اودیگرمشکل فهم ودرک داردوبایدبه دنبال درمان خویش باشد.

"طـالـع":بخت و اقبال.

نگار : دلـبـر ِزیـبـا ، "نـگـار" در اصل از نگاشتن و نقاشی کردن است به معنای نـقـاشی و تصویر زیبا ، و از آن جهت که معشوق زیبا روی ،همانند نقاشی زیباست "نـگار" گفته‌اند.مانند:

صورتش مثل نگارستان است، یـا چشمانش مثل این است که نقاشی شده است!

مـعـنـی بـیــت : ای زاهد ریـا کار ! مـن ازابتداکه به بلوغ فکری رسیدم طبیعت،ذات و اقبال خودم را خوب می‌شناختم که آن همه برعشق پافشاری میکردم وامید وآرزوی وصال درسرمی پرورانده ام اکنون ببین که چگونه به کام رسیده وکامیاب شده ام؟ من بابینش خودم رفتارکردم،مشتاقانه آغوشم رابه زندگی گشودم وهستی نیزباآغوش باز مراپذیرفت، تااینکه بخت واقبالم بـیـدارگشت و به منتهای ِ آرزو (وصال) رسیدم من در کنار محبوب به باده گساری مشغولم و درحال نوازش زلف یار ومعاشقه هستم.

دستـرسی به زلفِ معشوق نـشـانه‌ی وصـال است که خواسته و آرزوی سالک عاشق می‌باشد. "حـافــظ" در یک دست جام باده و در دستی زلف یـار دارد و بـه زاهـدِ ریـا کار طعنه می‌زنـد که بـا آن همه چوب که لای چـرخ گـذاشتی ، بخت به من روی آورد و بـه خواسته‌ام دست پیداکردم.

شکرخداکه هرچه طلب کردم ازخدا

برمنتهای همت خدا کامران شدم

🌿━━━━━━🌿

ما عـیـب ِ کس به مـستی و رندی نمی‌کنیم

لعل بـُتـان خـوشست و می خوشگوار هـم

"رنـدی" : رندی ورندانگی حرکت درمسیری متفاوت ازادیان ومذاهب بسوی الوهیت وپاکباطنی هست. آنها به جای جستجوی خدا،خدایگونگی رابرگزیدند. «خدایگونگی» دراین نگرش انجام مراسمات مشخص مذهبی وتکرارکلمات معین وازپیش تعیین شده نیست بلکه حضور خالصانه درجشن زندگانی  وپرسه زدن درفرازوفرود جاده ی معرفت وآگاهیست. «رندان»، دوره گردی درعرصه ی جستجو رابر سکونت درمعابد واعتکاف درمساجدترجیح داده وبی وقفه حتی درسکوت وخلوتگاه خویش نیز درحال حرکت ونیایش هستند.

کسی که برصف رندان زده وتبعات هرچه بادابادرا می پذیرد به تفکرات وقضاوت دیگران هیچ اهمیتی قائل نمی شود چون می داندکه اگربه توجّهات مردم واکنش نشان دهد حرکت بسوی خدایگونگی سخت وپیچیده خواهدشد. رندان نه تنها نگران نظریات دیگران نیست بلکه سعی براین دارندکه درصحنه ی نمایش نباشند آنهابیشتردرسکوت ودرخلوتگاه خویش حضور دارندساکت زندگی می کندوهرگزتوجه وتایید کسی راگدایی نمی کند.

رندعاشق پیشه هست ومیخواره،ظاهرش آلوده وگناه کاراست. به هیچ آداب تحمیلی ازسوی جامعه، ِفرهنگ ومذهب پایبندنیست امّا درونی پاک دارد اوبزرگترین گناه رامردم آزاری می داندودرموردِ رفتارهای دیگران قضاوت ودخالت نمی کند.... 

 ادامه ی مطلب وشرح کامل غزل در:👇

https://www.blogfa.com/Desktop/post.aspx?action=edit&postid=372&t=548773758

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۴:

پیوند به وبگاه بیرونی

 

دیدم بخواب خوش که به دستم پیاله بود

تعبیر رفت و کار به دولت حـواله بـود

دولت : بخت نیکو ، اقبال خوب

حواله بود : سپرده شده بود

شاعرخواب خوشی دیده که دردست جام شرابی داشته، این خواب اینگونه تعبیر شد که کار در مسیر سعادت وثروت وخوشبختی قرار می‌گیرد .

حافظ درهمان دوکلمه ی اوّل غزل،صف خود را از زاهدان وعابدان جداکرده ودر صفِ رندان باده نوش می ایستد. اوازاینکه خواب دیده پیاله ای دردست داشته،خوش حال وشادمان است،نکته های زیادی دارد وپرده ازبخش عظیمی از شخصّیت وجهان بینی وباورهای اوبرمی دارد. درهمین ابتدای سخن ،شنونده ومخاطب به راحتی می تواند پی به اعتقادات وزاویه ی نگرش اوبه جهان پیرامونی به ویژه شریعت که دران روزگاران همانندعصرما حاکمیّت مطلق داشته ببرد. یکی ازویژگی های حافظ، شجاعت وبی باکی درابراز عقایدشخصی هست.

ضمناً محض اطلاع، در بعضی خوابنامه ها نیزچنین آمده است که اگر کسی جام شراب در خواب ببیند و یا خواب ببیند که شراب می‌نوشد ، به علم و دانش ودانایی دست خواهد یافت......

حافظ ازدست مده دولت این کشتی نوح

ورنه طوفان حوادث ببرد بنیادت

🌿━━━━━━━━━━🌿

چل سال رنج وغصّه کشیدیم وعاقبت

تدبیر مابه دست شراب دوسـاله بود

چل : چهل اعدادی مانند "چهل" ، "هفتاد" ، "صد" ، "هزار" و . . . نشانه‌ی زیاد بودن و فراوانی است ، "چل سال" در اینجا به معنی "مدت زیادی" است ضمن آنکه «چهل» با مدت زمان رسیدن شراب نیزپیوندپنهانی دارد. حافظ پس ازگذشت چهل سال تلاش، به پختگی رسیده چنانکه شراب نیزپس ازگذشت چهل روز پخته می گردد!

تـدبیر : چاره

معنی بیت: سالهای زیادی در سختی و حسرت به سر بردیم .(منظور ازاین سالها،دورانیست که شاعر، زندانی ِقید وبندها بوده،درچارچوب باید ها ونبایدها گرفتارشده بود،مُدام به اوگفته شده،این گناهست وآن ثواب،اینکارراانجام بده وآن کار رانه!....) سرانجام که ازریاکاریها وخرافات، دلزده شده،آزاداندیشی پیشه کرده و برصف رندی می زند،عاشق می شود ،شراب می خورد،و.....می فرماید:

بلاخره معلوم شد که چاره‌ی کار و دوای درد ما شراب دوساله بوده است. دراینجا شراب همان شراب انگوری، وبیشترنماد شادیخواری وسرزندگی وشکستن قیدوبندهای دینی هست.

همانگونه که گفته شد راه حافظ جداشده وبرصفِ رندان زده است.دراین صف،برخلاف صف زاهدان،ریاکاری وجودندارد، شراب می خورند وپنهان کاری نمی کنند،عاشق می شوند وبا صدای بلند اعلام می کنند ومهمترازهمه خداوند را، مهربانتر، بخشاینده تروبزرگترازجُرم خویش می دانند....

لطف ِ خدابیشترازجرم ِ ماست

نکته ی ِ سربسته چه دانی خموش!

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن نافه‌ی مراد که می‌خـواستم زبخت

درچین زلف آن بُت مـُشکین کُلاله بود

نافه : قبلاً نیزگفته شده،نافه غدّه‌ای است پر از ماده‌ای سیاه رنگ و خوشبو به نام "مُشک" که در زیر ناف آهوی چینی (بویژه منطقه‌ی ختن) قرار دارد و در بهار متورّم شده و سوزش زیادی پیدا می‌کند ، و آهو مجبور می‌شود ناف خود را به سنگ تیز یا زبـری بکشد تا مواد درون آن [که همان مشک است] خارج شود

مُـراد : کام ، آرزو

نافه‌ی مراد: خوشبختی به مُراد تشبیه شده ، کنایه از کامروایی

چین: ایهام دارد 1- پیچ وتاب 2- کشورچین

بین "نافه" ، "چین" و "مشکین" ایهام تناسب وجود دارد.

 

گُلاله : کُلاله ، کاکُل ،‌ موی مُجعّد ِبالاو جلو سر

معنی بیت:

دراین سالهای زَجرآور وناکامی،گمراه بودم، کام و مرادِ خود را از بخت و اقبال خود می خواستم، درحالی که کامرانی من در پیچ و تاب زلف آن زیباروی سیاه‌موی بود.بوی زلف معشوق برای عاشق بهتر ازنافه ی ِ آهوست.

به بوی زلف ورُخت می روند ومی آیند

صبا به غالیه سایی وگل به جلوه گری

🌿━━━━━━━━━━🌿

حافظ بعدازپختگی، دریافت که شراب وشادیخواری تدبیرمناسبی برای مقابله با مصایب ومشکلات زندگیست . دراین بیت نیز ازیکی دیگرازیافته های خویش پرده برداری می کند. آرزوها ورویاهایی که قبل ازپختگی داشتم هیچکدام ارزش نداشتند اینک دریافته ام که عشقبازی ومعاشقه بهترین ومیان بُرترین راه رسیدن به لذّت،شادمانی وسعادتمندیست.

زندگانی بربسترعشق به سبک حافظانه، شرایطی را رقم می زند که شادمانی، جاودانگی وسعادتمندی درلحظه لحظه های زندگی جاری وقابل لمس باشد. درچنین حضورآگاهانه وعاشقانه، دل عاشق به رودخانه ای ازشعرهای جهان، تبدیل شده و زیبائیها ولطافتهای خیال انگیزی پدیدارمی شودوبه پیرامون خویش صفاوطراوت وتازگی می بخشد.

امیدهست که منشورعشقبازی من

ازآن کمانچه ی ابرو رسد به طُغرایی

🌿━━━━━━━━━━🌿

از دست بـُرده بـود خمار غمم سحر

دولت مسـاعدآمدو می در پیاله بود

 

از دست برده‌بود : نابود کرده‌بود

خمارغم : غم ِنبود شراب، خماری بدی ایجاد کرد، این خماری وغم هنگام سحرگاه ،داشت مرا نابود می کرد، خوشبختانه بخت سازگار افتاد(خوابی که دیده بودم به دستم پیاله بود تحقّق پیداکرد) خیلی خوش شانس بودم شراب در جام آماده ی سرکشیدن بود خیلی خوب شد توانستم با آن دفع خماری کنم.

محض اطلاع دوستان، "درقدیم هنگام ِبامدادان سه جام (ثلاثه‌ی غسّاله) شراب می نوشیدند ، اولی برای "دفع ِخمار ِ" مستی شب پیش ، یکی برای "شستشوی معده ، آخری هم برای سرخوشی و سرحال شدن درطول ِآن روز."

ساقی حدیثِ سرو وگل ولاله می رود

وین بحث با"ثلاثه ی ِ غسّاله می رود

🌿━━━━━━━━━━🌿

بـر آستان میکده خون می‌خورم مُدام

روزیّ مـا ز خوان قَدَر این نـواله بـود

آستان : درگاه ، دروازه

میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجاشراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.

باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسل به باده های دست ساز خودشده است.

میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.

گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه رادر مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد .

هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.

به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش

چنین که حافظ مامست باده ی ازل است

اما به رغم این تفاوتهای بنیادی، هردومیکده ی «حقیقی ومجازی» وجه مشترکات زیادی دارند:

هردو درمقابل مسجدوکنشت وصومعه قراردارند. چرا که این مکانها دراغلب دوران(البته نه بصورت مطلق) به ویژه دردوران زندگانی حضرت حافظ، محلی برای نمایش، ریاکاری وتظاهرو تزویر بودند چنانکه امروزه نیزهستندو مابه عینه شاهداین اتفاق هستیم.

محصولات هردومیکده «شراب وباده» هست. درهردومیکده ساقیان زیباروی خوش مشرب، مشغول خدمت رسانی بوده وازمشتریان پذیرایی می نمایند. با جامهای شراب وپیاله های باده، غم ازدل آنهازدوده وچهره هایشان راازشادمانی ارغوانی می کنند.

درهردو میکده پیری باتجربه وروشن ضمیر حضور دارد ومیگساران راهدایت وراهنمایی می کند. منیّت وتکبرو خودخواهی به محض ورود به هردومیکده ناپدید ومستی وراستی برجسته ونمایان می گرددوالی آخر...

به واسطه ی همین اشتراکات، حافظ فرزانه ازروی رندی وشیرینکاری، دراغلب غزلها این دومیکده رادرهم ادغام نموده تاذهن مخاطبین خودرا به کاویدن درلایه های تودرتوی معناهاترغیب وتحریک نموده وبه چالش کشیده باشد. دراثراین شیرینکاریهاست که شعروسبک بیان وقلم حافظ، ازسایرشاعران متفاوت ومتمایز شده است.

حافظ به عمد چنین شرایطی راایجادنموده تا هیچ یک ازمخاطبین وخوانندگان غزلهای او، ازاین درگاه دست خالی وناامید برنگردندو عارف وعامی بااندکی کاوش در لایه های سطحی وزیرینی معنا، به فراخور درک وفهم خویش، توانسته باشند از گوهرهای گفتارو مرجانهای ارزشمندِ معانی بهره مندگردند

خون خوردن: ایهام دارد:ا- رنج و سختیِ بسیار کشیدن و غصّه خوردن،۲- خون رَز،شراب که به رنگ خون نیز هست.

قَدَر : حکم و فرمان خداوندی ، سرنوشت

خوان قدر : سفره ی ِ سرنوشت

نواله : لقمه‌ای که دردست می‌گیرند و می‌خورند.

معنی بیت بادرنظرگرفتن خون خوردن به معنی رنج واندوه :

همیشه بر درگاهِ میخانه، با حسرت واندوه کسانی را که امکان ِپرداختن به عیش و عشرت و میگساری دارند،تماشامی کنم و پیوسته غم می خورم ،رنج می‌برم و حسرت می‌ کشم که چرا من ازاین عیش وعشرت محروم هستم؟ چه می‌شود کرد،قسمت ما از سفره‌ی سرنوشت همین اندازه بود که به جای خوشی خون ِدل بخورم !

امّا باتوّجه به بیت های قبلی ، به نظر ِ نگارنده، حافظ ازخون خوردن معنای دوّم را اراده کرده است گرچه هردو برداشت درست است.

مُدام در دور وبَر میکده می گردم،پاتوق من میکده شده، درآنجا به شراب خوردن مشغولم! کاردیگری ندارم چه کنم که قسمتم از ازل این چنین بوده که من درمیکده باشم ومدام درحال شراب خواری باشم. این لقمه را جهان هستی برای من گرفته وهمین طوربه پیش خواهد رفت. حافظ به درستی راه درست راپیداکرده است:

خون ِ پیاله خور که حلال است خون او

درکارِ یارباش که کاریست کردنی….

🌿━━━━━━━━━━🌿

هرکونه کاشت مِهروزخوبی گلی نچید

در رهـگذار بـاد نـگهبـان لاله بـود!

مِـهـر : محبت ، مهربانی

رهگذار : محل عبور

لاله : ایهام دارد 1- گل لاله 2- چراغ لاله

"در‌رهگذار‌باد‌نگهبان‌لاله‌بود" کنایه از بیهوده سپری کردن عمراست ، کسی که می‌کوشد از پرپر شدن گل لاله یا خاموش شدن چراغ لاله در برابرباد جلو گیری کند!

هرکس که دراین مُهلت چندروزه ی کوتاه زندگانی، بذر مِهر وتخم ِ محبّت نکاشته باشد وازآن گلی نچیده باشد وبهره ای ازاین کاشت وداشت وبرداشت، درمزرعه ی دل نبرده باشد، زندگانیش بیهوده آب درهاون کوبیدن وبی ثمر است!

اوّل باید محبت و مهربانی کرد تا بتوانی از محبت دیگران بهره‌مند شوی ، هر کس که چنین نکرد عمرش برباداست. همانندِ کسی است که درمسیر ِباد،ازچراغ لاله نگهبانی کند.! روشن است که درمسیر باد چراغ خاموش می شود.چراغ لاله را ازآن جهت گفته که واژه های ِ بذرمهر و چیدن گل، خویشاوندباشند وشعر دلنشین گردد وگرنه می توانست بگویدروشن کردن شمع در مسیر باد است. تشبیه لاله به چراغ،ازآن جهت که درون لاله مثل آتش سرخ است وشکل لاله بصورت چراغ است ،شاعرانه وبسیارخیال انگیزاست.

درجایی دیگر جام ِشراب به چراغ تشبیه شده است.:

بی چراغ ِجام درخلوت نمی یارم نشست

زانکه کُنج ِ اهل دل باید که نورانی بود

🌿━━━━━━━━━━🌿

برطرف گلشنم گذرافتاد وقت صبـح

آن دم که کار مرغ سحر آه و ناله بود

این بیت با بیت بعد باهمدیگرمعنی می شود موقوف المعانیست :

دیدیم شعر دلکش حافظ به مدح شاه

یک بیت ازاین قصیده به ازصدرساله بود

رساله : ایهام دارد 1- نامه ، پیام 2- کتاب و نوشته، مقاله ، به مجموعه‌ی فتواهای فقها نیز می‌گویند .

معنی هردوبیت:

صبح زود ،آن هنگام که مرغ سحری(مجازاً بلبل) با سوز دل مشغول آوازخوانی بود، گذرم به باغ و بوستانی افتاد، دیدم که بلبل بی دل، شعر حافظ رامی خواند! کدام شعر،شعرمدح شاه را می‌خواند و چه پرمعنا و زیبا بود،سرشار ازنصایح وپند واندرزها ونکته های عبرت انگیزبودبگونه ای که یک بیت ازاین شعر،از صد کتاب وصد رساله ی فقهی ودینی هم بهتر بود.

دراینجا حافظ پرده ازحقیقتی مهم برداشته وآن اینکه: مدّاحی های حافظ واقعاً همه نغز وزیبا وعبرت انگیز هستند،فقط تعریف وتمجید نیست، بلکه درلابلای مدح، نکاتِ اخلاقی،مردم داری، عدالت گستری،وچه بسا ناپایداری تخت وتاج پادشاهی را گوشزد کرده وتبلیغ عشق ومهر و محبت نموده است.

🌿━━━━━━━━━━🌿

باید دانست که درقدیم مدح پادشاهان جزو عرف و رسوم بوده وتمام شاعران به مداحی پادشاهان مبادرت می نمودند. اماآنچه که حافظ رادرمبحث مدّاحی پادشاهان متمایز می سازداین است که حافظ هرگز به مدح پادشاهان ظالم و ستمگر لب نگشوده وچنانچه درمدح شاعرانی همچون شاه شجاع وشاه منصور و....شعرسروده است، اول اینکه حافظ با آنها روابط نزدیک دوستی وعاطفی داشته ومدّتی انیس ومونس همدیگر بوده اند. دوم اینکه کسانی که حافظ ازآنها یادکرده،پادشاهانی ادب دوست وحامی فرهنگ وادب پارسی بودندوبعضاٌمانندشاه شجاع شاعربوده و شعرنیز می سروده اند وهمین نقطه ی مشترک سبب پیوندخوردن آنهاوعمق پیداکردن دوستی آنهامی شد.

سوم اینکه حافظ رندانه وبازیرکی حکیمانه، دربسترمداحی وتعریف وتمجیدازآنها، ،مفاهیم ونصایح ارزشمنداخلاقی،آموزنده، همچون عدالت ورزی، دادگستری ودستگیری ازمحرومان وتهیدستان رامطرح می نمودواین نکات را با مهارت خاصی درلفّافه ی ایهام واشاره پیچیده وپادشاهان را به انجام کارهای خیرو خداپسندانه تشویق وترغیب می نمود. بقول روانشاد استادشهریار: طبع کودکان وپادشهان مثل هم هستند چنانچه کسی قصد داشته باشد به کودک یاپادشاهی موضوعی رابقبولاند وارزشهای اخلاقی راالقا نماید بایدآن موضوع راباظرافت ومهارت خاصّی درلفّافه ی تمجیدوتشویق بپیچاند تا همچون نوشدارویی مؤثر واقع گردد وگرنه هرگزتوفیقی حاصل نخواهدنشد.

شاه رابِه بودازطاعت صدساله وزُهد

قَدریک ساعته عمری که دراو دادکند

چهارم اینکه دربسیاری اوقات، حافظ مدح خودرا مانندبیت زیرچنان به مبالغه آغشته می نمود که در حقیقت تعریف وتمجید، تبدیل به تمسخرو ریشخندمخاطب می شد:

دریای اخضرفلک وکشتی هلال

هستندغرق نعمت حاجی قوام ما!

پنجم اینکه: بعضی ازغزلها که یکی ازبیتهای پایانی آنهاخطاب به یکی ازپادشهان می باشد،درحقیقت اصل موضوع غزل هیچ ارتباطی به مخاطب بیت پایانی ندارد وروشن است که شاعربه رسم زمانهو عُرف معمول ویابه سبب درخواست مخاطب ویا علل دیگر،ازروی اجبارواکراه، بیت مدح آمیزی رامتناسب باردیف وقافیه ی غزل سروده وآن را به مخاطب هدیه نموده است تابظاهر دل مخاطب راشادکرده وبدینوسیله شرّ اورا ازسرخوددفع نموده باشد.

بردرشاهم گدایی نکته ای درکارکرد

گفت برهرخوان که بنشستم خدارزّاق بود!

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن شاه تندحمله که خورشیدشیرگیر

پیشش به روز معرکه کمتر غزاله بود

 

تند حمله : آنکه درهنگام حمله سبک پا وتندوتیز است.

خورشید ِشیرگیر :

خورشید در مدار ِگردش خود به بُرج "اَسَد" (شیر) که یکی از بُروج 12 گانه‌ی فلکی است می‌رسد. درعلم نجوم ِقدیم ، برج اسد را "خانه‌ی خورشید" دانسته و می‌گفتند خورشید در آنجا غذا می‌خورد و استراحت می‌کند! در اینجا منظورازخورشید ِشیرگیر این است که خورشید بسیارقوی هست ودرمسیر گردش خویش تمامی بُرج های فلکی را زیرپا می گذارد وشیر(بُرج اَسَد) که دربالاترین نقطه ودراوج قراردارد رااشغال می کند(شکار می‌کند)! حالا خورشید که اینقدر قدرتمند است به پیش این شاه، کمترین صید است،همچون برّه آهوییست که به راحتی توسط شاه شکارمی گردد.(مبالغه وغلوّ است)

به احتمال بسیارقوی،شاهی که مورد مدح حافظ قرارگرفته،شاه شجاع است که به گواهی ِ موّرخین، باحمله ای برق آسا شیراز رافتح کرد وتاحدودی آزادی واستقلال را به شیراز ارزانی داشت.

معنی بیت : آن شاهی که،شکار خورشید برای اواز یک برّه آهو هم کمتر است.شکار خورشیدی که شیرگیراست،همه ی بُروج دوازدگانه رابه راحتی تسخیر می کند کسی که خورشیدرابه آسانی صید کند پس چرخ ِ فلک رانیز تسخیر می کنداغراقی بی نظیر که درمدح شاه شجاع رقم خورده است.

ای شاه شیرگیر چه کم گردد اَرشود

درسایه ی تومُلک فراغت میسّرم؟!

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۰۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۸:

غــزل (348)
دیـده دریـا کـنـم و صـبـر بـه صـحـرا فـکـنـم
و انـدریـن کـــار دل خـویـش به دریـا فـکـنـم
دیده دریا کردن" : بسیار گریه‌کردن
صبر به صحرا افکندن" :ازبی قراری روی به دشت وبیابان نهادن ، ناشکیبائی،سرگشتگی
"دل به دریا زدن":به استقبال ِ خطر رفتن،همچنین دل را در اشک غرقه ساختن
مـعـنـی بـیـت : شاعر درمسیر ِ جستجوی ِ حقیقت ،دچار ِ شیدائی وشیفتگی شده،عاشق است وباخود می فرماید:
آنقدر گریه می کنم تا دیدگانم پُرازاشک شود مثل ِ دریا. بُردباری و شکیبایی را هم به کنار می‌گـذارم وروی به بیابان می نهم به استقبال ِ خـطـر می روم .
شاید زنده یادسهراب سپهری ازاین بیت الهام گرفته و"قایقی خواهم ساخت...." راساخته است!

از دل ِ تــنــگ ِ گـُـنــه ‌کــــار ، بـر آرم آهـی
کــآتـش انـدر گــُـنـــهِ آدم و حـــــــوّا فـکـنـم
دل تـنـگ" :دل غصّه دار ، دل شکسته
"گناه آدم و حوّا" : همان خوردن میوه‌ی ممنوعه است که باعث شد از بهشت رانده شده و به زمین تبعید گردند.
امّا"آتش به گناه ِ یکی انداختن" چه نتیجه ای دارد که حافظ قصد دارد آتش اندر گنه ِ آدم وحوّا بزند؟
اگراعمال را بصورت ِ کارنامه تصوّر کنیم آتش می تواند آن رابسوزاند وپاک کند.دراینصورت حافظ قصد دارد گناه ِ پدر ومادر ِ خویش راپاک کند.(بنظرمن که حافظ درپِی این نیست.)
باشناختی که ازحافظ داریم اوهمیشه چند منظوره حرف می زند،آیا منظور دیگری نیز درسر دارد؟
بنظر ِنگارنده ی این سطور،حافظ نه تنها قصدندارد گناه ِ آنان راپاک کند،بلکه بلعکس می خواهد گناه ِ بزرگتری انجام دهد،می خواهدچنان طوفان کندکه گناهِ آدم و حوّا به فراموشی سپرده شده ودیگربه چشم نیـایـد.!! اودرجایی دیگر چنین می فرماید:
پدرم روضه ی ِ رضوان به دوگندم بفروخت
ناخلف باشم اگر من به جُوی نفروشم.!
پدرمان بهشت رابا آن همه امکانات ورفاه وامنیّت به دوگندم بفروخت.حافظ می خواهد همانند ِ همه ی فرزندان ،روی ِ دست پدر بلند شود،کارنیمه تمام ِ پدر را تمام کند.لُقمه ی بزرگتری برمی دارد،اومی خواهد بهشت وهمه ی امکاناتش را به یک جو! بفروشد چیزی بسیار ارزانتر ازآن چیزی که پدر فروخت! درقدیم جو درمقابل گندم ازارزش بسیارپائین تری برخورداربود.فقرا نان جو می خوردند واغنیا نان ِ گندم!
البته ظاهر ِ کاربیانگر ِ حماقت ونادانیست، فروختن ِ آن همه امکانات به دوگندم یا یک جو،بی عقلی ودیوانگیست!مگرآنکه درقَفای این معامله چیزی دیگرنهفته باشد؟
هم حافظ، هم من وشما وهم همه ی آدمیان نیک می دانند که آدم وحوّا کاربدی نکردند!آنها مطابق ِ ذات ِخود دست به آن میوه ی ممنوعه (سیب یاگندم یاهرچیزی دیگر) زدند یاخوردند! همه یِ ما خوب می دانیم که اگربه جای آدم وحوّا هرکدام ازما بودیم،بی هیچ تردیدی همان کار راانجام می دادیم.!ما آدم هستیم ،سرشت ِ ما با آرمیدن دربهشت وخوردن ِ شیر وشکر ِمداوم سازگارنیست! مانمی توانیم مدّتی طولانی درجایی اَمن به تن پروری بپردازیم،خیلی زودکاسه ی ِ صبرمان لبریزشده ودستمان پِی ِ چیزی می گردد که اوضاع رادگرگون سازد! درسرشت ِ ماچیزی هست که مارا به تغییر ودگرگونی تشویق می کند حتّا اگرناگزیرباشیم برای رسیدن به تغییر،مرتکب ِگناه شویم ، حاضریم تاوان ِ آن را هرچه که باشد حتّا ازدست دادن ِ بهشت بوده باشد بپردازیم وآن گناه را مرتکب شویم....چیزی درما وجود دارد که درحوریان وملایک و...وجود ندارد.چیزی مثل ِ عشق، چیزی مثل محبّت،چیزی مثل ِمیل به تغییرو تکامل!
حافظ دقیقن ازهمین منظراست که بهشت وسایه ی ِ طوبا وآن همه راحتی وآسایش رابه جوی می فروشد وباخاک ِ کوی ِ دوست برابر نمی کند.
مـعـنـی بـیـت : از دل غصـّه‌دار و پُر اندوهم چـنـان آتشی برافروزم ،کارهایی بکنم ،گناهانی مرتکب شوم که گناهِ آدم و حوّا را هم بسوزاند وازیادها ببرد.!
کمال ِ سِرّ ِ محبت ببین نه نقص ِ گناه
که هرکه بی هنرافتد نظربه عیب کند!
ماآدم هستیم وهمیشه درپِی اینیم که طرحی نو دراندازیم،فلک راسقف بشکافیم وراهی تازه پیش ِ روی خویش بگشائیم.اگر آدم وحوّا درنزد همه ی ِ ما آدمیان فارغ ازهرجهان بینی ومذهب،قابل ِ احترامند به سبب ِ این است که آنها اشتباه نکردند آنها براساس ِ فطرت ِ خویش عمل کردند.ما به راحتی می توانیم باآنها همذات پنداری کرده وحق را به آنها بدهیم! پویش وکنجکاوی در روح ِ مانهادینه شده و هرگز نمی توانیم آرام بنشینیم.موجیم که آسودگی ِ ما عدم ِ ماست! ما آزتوّقف دربهشت خیلی زود دلزده می شویم وبه استقبال ِ خطر می شتابیم.ما ریسک پذیرترین موجود ِ روی زمین هستیم.

مایه‌ی خوش‌دلی آنجاست که دلـدار آنجاست
می‌کـنـم جـهـد که خود را مگـر آنجا فـکـنـم
"مایه": اصل هرچیز
"خوش‌دلی" : شادی
"مـگـر" : در اینجـا به معنی : حـتـمـاً
مادربهشت بودیم ودیدیم که چیزی بیشترمی خواهیم! درجستجویی ِ نوعی خوشی که فقط باوصال حاصل می گردد.مادربهشت باهمه ی ِ امکاناتش به آن خوشی نرسیدیم.مابهشت رابه اختیار ِخودرهاکردیم!اگردوباره ودوباره هم به بهشت بازگردیم همین کار را خواهیم کرد که آدم وحوّا کردند.ما به دنبال ِ خود دوست هستیم نه خانه ی دوست.ما هرجا که دوست ومعشوق باشد آنجا را می خواهیم.مادرپِی ِخوردن وخوابیدن نیستیم.مادرپِی ِ دلداریم،حاضریم در دوزخ باشیم امّا بادلدار باشیم.ماخود دوست راهدف قرارداده ایم وتابه وصال ِ اونرسیم هیچ چیز ماراقانع نخواهدکرد.مابه سیب وشیر وعسل فریب نمی خوریم.
چوطفلان تاکی ای زاهدفریبی
به سیبِ بوستان وشهد وشیرم؟
مـعـنـی بـیـت : اصل شادی و دلـخوشی همان جائیست که محبوب ومعشوق آنجا باشد وبس. مـن تلاش می‌کنم که خودم را به آنجا برسانم. آدمی موجودِ عجیبی هست ازلَم دادن دربهشت دلزده می شود،امّا ازتلاش برای وصال به معشوق هرگز!
حافظ درهیچ یک ازغزلهایش،خواستار ِبهشت نبوده،همیشه درپِی ِ خود ِ معشوق است چراکه بهشت ِ واقعی خود ِ اوست نه بوستان ِ شیر وعسل!
حافظ آنقدرشور درونی برای وصال داردکه حتّا چنانچه زیبائیهای چانه ی ِ معشوقی زمینی،اورا دلالت به سیب ِ زنخدان دوست نماید،حاضراست تمام ِبهشت رادراِزای ِ این معشوق ِ زمینی ازدست بدهد! چراکه خوب می داند همین عشق ِ زمینی، برای عبور به آنسوی ِماجرا یعنی عشق ِ حقیقی،پُلی محکم وقابل ِ اعتماد است.بنابراین سیبِ زنخ، زمینی هم بوده باشد ازکُلّ ِ بوستان برای یک عاشق ارزنده تر وزیباتراست.
به خُلدم دعوت ای زاهد مفرما
که این سیبِ زنخ زان بوستان بِه
بگـشا بـنـد قـبـا ، ای مـَـهِ خورشـیـد کــلاه !
تـا چو زلـفـت سـر سـودا زده در پـا فـکـنـم
دربعضی نسخه ها مصرع اوّل چنین آمده:
"بـنـد بـُرقــَع بـگـشـا ای مـه خورشید کلاه"
" بـُرقــَع " همان "روبـنـده" است که زنان عرب با آن چهره را می‌پوشانند و فقط دوسوراخ جلو چشم دارد برای دیـدن.
"بـنـد قبا" : گِره بند ،دکمه‌ وبندی که به وسیله ی ِ آن، قبارامی بندد.
"بـنـد قـبـا گشودن" یا"بـنـد بـُرقــَع گشودن"کنایه ازنزدیک شدن عاشق به معشوق و پـذیـرا شدن و مهر ورزی ِمعشوق با عاشق است.
"مَه ِخورشید کلاه" :
کنایه ازمعشوقیست که جایگاه بسیاربلندی دارد،صورتش مثل ماه زیبا وکلاهش یاتاجی که برسردارد مثلِ خورشید می درخشد." جمع کردن وادغام معنای ِ"ماه وخورشید" که تقریبن نقطه مقابل ِ یکدیگرند کارزیبا وحافظانه است.
"سـودا زده" : آشفته ، بی‌سامان ، عاشق ، ازعشق به جنون رسیدن ودیوانه شدن
زلف ِیاردرنظر گاه ِ عاشقانه ی ِحافظ، آنقدربلند شده که سر ِموها به پـاهایش رسیده است.زلف ِ معشوق نیزدلبسته وشیدای ِ معشوق است وازشدّت ِاشتیاق، سر در پای معشوق نهاده است.
همانگونه که گفته شد حافظ به چنین وضعیّتی راضی خواهدشد.به معشوق دسترسی داشته باشد وهمانندِ زلف ِ او سردرقدمش نهاده وخاکسار ِ آن بی همتاباشد.
مـعـنـی بـیـت : ای زیبا روی ِ همچون ماه بـلـنـد مرتـبـه ،که کلاهت یاتاج ِروی سرت ،همانند ِخورشیدمی درخشد،لطفی کن وعشق مرا پـذیـرا بـاش (گِره بند ِقبا رابازکن وبامن صمیمی ترباش ودر کنار من راحت تربنشین) تا من هم مثل ِ زلف ِ بلندت، سر بر پـای تـو بـگـذارم و خـاکسـار تـو شـوم .
گربه هرموی سری درسرحافظ باشد
همچوزلفت همه رادرقدمت اندازم.
خـورده‌ام تـیـر فـلک ، بـاده بـده تا سرمست
عـُقـده در بـنـد کـمـر تـرکـش جـوزا فـکـنـم
فـلـک" : آسمان ، درآن دوره هاگردشِ آسمان و طرز قرار گرفتن ستارگان را در سرنوشت انسان ها تأثیرگذار می‌دانسته‌اند.
"عـُقـده" : گـره
"تـرکـش" : تـیـردان ، محلّ ِ قراردادن ِتـیـر
"جـوزا" : جوزاء. نام برجی است از دوازده گانه ی ِفلکی آسمان . در اصل لغت جوزا به معنی گوسپند سیاه است که میان او سپید باشد و چون این چنین گوسپند در میان گله ی ِگوسپندان ِسیاه مطلق بغایت اظهر و نمودار باشد، همچنین برج ِمذکور نیز به نسبت دیگر بروج کواکب روشنی دارد و در میان همه ی ِبروج ممتاز است به همین سبب به این اسم مسمّی کردند و صورتش بشکل دو کودک برهنه است که پی ِ همدیگر درآمده اند.
بعضی گویند چون به شکل انسان ایستاده یا بر صندلی تکیه داده‌ای به نظر می‌رسد که حمایل و کمرترکش بسته و به شمشیرش تکیه کرده است را هم جوزا ، دوپیکر یـا توامان گفته‌اند.
"باده بـده تا سرمست شوم" یعنی : مست شوم و ترس را کنار بـگذارم ، "مـحـمـد غـزالی" در توضیح "وَ فـیـهِ مـَنـافـِعٌ لـِلـنـّاس" ، یکی از منافع شراب را : زایـل کردن ترس و افزون کردن شجاعت می‌داند.
مـعـنـی بـیـت : فـلـک با من سر دشمنی دارد و تـیـر بلا بر من افـکنـده است ، به من شراب بـده تا مست شوم و با شجاعتِ تمام به آسمان بروم و چنـان کمربند تـیـردان جـوزا را گـره بـزنـم که دیـگـر نـتـوانـد به من تـیـر بـزنـد .
اینگونه بیت هایی که گاهاً درغزلیّات ِ حافظ مشاهده می گردد،نوعی خیالپردازی وقدرت نمایی ِ شاعرانه هست که درآن روزگاران مرسوم بوده وشاعرانی که درعرصه ی ِ علم ِ نجوم ،اطلاعاتی داشتندبه تناسب ِوزن وقافیه،بااحساسات ِخویش درآمیخته ودرقالب ِ شعرمی ریخته وبااغراق قدرت نمایی می نمودند.
زِجور ِکوکب ِطالع سحرگهان چشمم
چنان گریست که ناهید دیدومَه دانست
جرعـه‌‌ی جام ، بـرایـن تخـت روان افـشانـم
غـُـلـغـُـل چـنگ در این گـنـبـد مـیـنـا فـکـنـم
جُرعه افشاندن: اشاره به همان رسمیست که درمیان ِ میخواران اززمانهای قدیم مرسوم بوده وهنگام نوشیدن ِ می به احترام ِ درگذشتگان،برخاک می افشانند.معروف ترین شخصی که درتاریخ اقدام به اینکارکرده،سقراط بود که جام ِشوکران راقبل ازسرکشیدن ،کج کرده وبه نشان ِاینکه زهر برای اومثل شراب گواراست،جرعه ای برزمین ریخت وسپس تمام ِ آن رابا وَلع نوشید! قبلن توضیح ِ مفصّل داده شده است.
اگر شراب خوری جرعه‌ای فشان بر خاک
از آن گناه که نفعی رسد به غـیـر چه بـاک؟ تخت زمین:اشاره به کُره ی زمین است که در حال ِ گردش است .
"غُـلـغـُل" : خروش ، نـوا
"چَنگ":ازسازهای بسیارقدیمی که جایگاه ویژه ای درادبیات فارسی دارد.
چنگ در پرده همی میدهدت پندولیک
وعظت آنگاه دهد سود که قابل باشی .
"گـنـبـدِ مـیـنـا" : استعاره از آسمان ، بیـن "گنبد مینا" و "تخت روان" که استعاره از زمیـن است ، آرایه ی "تـضـاد" یا "طـبـاق" بر قرار است "مـیـنـا" : شـیـشـه،‌همچنین جام ِ شراب
زین دایره ی ِ مینا خونین جگرم می ده
تاحل کنم این مشکل باساغر ِمینایی
مینا درمصرع اول "فلک وآسمان"ومینا درمصرع دوم ساغرشیشه ای،جامی مخصوص
که دهانه‌ای تنگ دارد و وقتی که شراب از آن می‌ریـزند غـُلـغـُل می‌کند و با این معنا با "غلغل چنگ" هم تناسب دارد.
مـعـنـی بـیـت :در ادامه‌ی بیت ِقبلی که شاعرعزیزماقصدداشت باخوردن ِ شراب شهامت پیداکندو کمربند تـیـردان جـوزا را گـره بـزنـدمی‌ فرماید : به من شراب بده تابه رسم ِشرابخواری،جرعه‌ ای شراب نیزبر زمین بریزم وازسر ِمستی، خروشِ ِچنگ را به آسمان برسانم تا آسمان شیشه‌ای از صدای چنگ من خُرد و شکسته شود.

حافـظـا ! تکیه بر ایّام چو سهو ست و خطا
من چرا عـشـرت امـروز به فردا فـکـنـم ؟!
"تـکـیـه" :اعتماد کردن
"ایـّـام" : روزگار
"سـهـو" :، اشتباه
"عشـرت" : شادی و شادیخواری
مـعـنـی بـیـت : ای حـافــظ هیچ اعتمادی برروزگارنیست،کسی نمی داند لحظه ای دیگرچه رخ خواهد داد.بنابراین وقتی که اعتماد کردن به روزگار اشتباه و خطـاست، پس نـبـایـد که عیش وعشرت را برای فردا موکول کنم.اصلن ازکجامعلوم است که فردایی در کار بـاشد.آیاکسی قادر به ضمانت یک لحظه هست؟
درسی بزرگ برای در"حال"زیستن وشنا کردن درحوضچه ی "اکنون".
ای دل اَرعشرت ِ امروز به فردافکنی
مایه ی ِنقدِ بقا را که ضَمان خواهدشد.؟

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۰۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۴:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دیگر ز شاخ سرو سَهی بلبل صبور

گلبانگ زد که چشم بد از روی گل به دور

دیگر: دگربار،دوباره، باز

سروسهی: خوش قدوقامت،کشیده وبلند

صبور: بردبار،بلبل بابردباری سختیهای زمستان راتحمل نموده واینک چشمش به روی زیبای گل بازشده وبه وصال رسیده است.

گلبانگ: آوای دلکش ودلنواز

معنی بیت:

دگرباربهارازراه رسید و بلبل صبورپس ازپشت سرگذاشتن سختیهای زمستان ودوری طاقت فرسای گل، از شاخه ی سرو خوش قد و قامت وبلند به آوازی دل نواز گفت که فرارسیدن فصل بهار بر همگان مبارک باد وچشم بد زرخسار گل دورباد.

دلت به وصل گل ای بلبل صباخوش باد

که درچمن همه گلبانگ عاشقانه توست

حال که طبیعت درحال شکوفندگیست وباغ وچمن وگل وبلبل به خودشکوفایی می رسند ما نیز باید همراه باآنان، دل وجان خویش از غم واندوه زدوده وبه سمت شکوفندگی حرکت کنیم. هرکسی در دل خود، شعری دارد که باید سروده شود، رقصی که باید به اجرا درآید،آوازی که باید خوانده شودو....
حافظ با آواز وترانه خوانی ورقص کنان در راه خدا قدم می گذارد ومارانیزبه این جشن شکوفایی دعوت می کند. اوآزادانه وبااشتیاق درونی، درخدازندگی می کندخدا تنفّس و تپش قلب حافظ شده است. خدایی که حافظ دراوزندگی می کند به آزادی انسانهااحترام فوق العاده قائل است اودرزندگیِ هیچ یک ازمخلوقات خویش دخالت نمی کند او آنقدربه انسانها آزادی بخشیده که هرکسی می تواند بهشت وجهنّم خویش رابسازد، خدارادوست داشته باشد یا به مخالفت باخدا برخاسته و به کلّی اوراانکارکند این جزیی از آزادی انسان هاست که خداونداعطاکرده است.

 

🌿━━━━━━━━🌿

 

ای گل به شُکر آن که تویی پادشاه حُسن

با بلبلان بیدل ِ شیدا مکن غرور

 

بلبل باگلبانگ عاشقانه پس ازدعای چشم بدازروی گل به دور گفت:

ای گل سرخ ، به شکر اینکه از جهت حُسن بی نظیر و جمال زیبا ورنگ وبوی لطیف بر همه ی گلها حق سروری داری با بلبلان ِ شیفته و بیقرار، تکبّرو نامهربانی مکن قدرعاشقان خودرانیکوتربدان وباآنها به شفقت ومهرورزی رفتارکن ای گل به پاس این نعمت سلطانی، فروتن ومتواضع باش که غروروتکبُرسرانجام خوبی نخواهدداشت.

پندعاشقان بشنووزدرطَرب بازآی

کاین همه نمی ارزد شغل عالم فانی

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

از دست غیبت تو شکایت نمی کنم

تا نیست غیبتی نبود لذت حضور

بلبل (عاشق)خطاب به گل(معشوق) می گوید:

از اینکه مدتی غیبت کرده ای ودرزمستان حضورنداشتی گرچه ازفراق تورنجیده خاطرم وغم وغصّه ی زیادی خوردم لیکن گله و شکایتی ندارم زیرا نیک می دانم که تازمانی که غیبی در میان نباشد لذت ملاقات آنچنان قابل درک نیست امازمانی که بعدازغیبتی حضوری دست می دهد لذت ملاقات ودیداربرجسته ترشده وبه تمامیّت احساس می شود. این قانون هستیست که پس ازفرازی نشیبی پدیدارمیگردد بایدکه شب تاریک بگذرد تاصبح رخ نماید زمستانی باید همه چیزرابه تاراج ببرندتا بهار باآمدنش جانی تازه ببخشد. قلّه هرچقدربلندترباشد درکنارآن به همان میزان درّه ا ی عمیق دهان بازکرده است! شادی وغم وسایه وروشنایی وهجران ووصال مکمّل یکدیگرند وباید ازهردو لذّت برد.قلّه درکنار درّه، گل درکنار خار،سایه درکنارروشناییست که زندگی راخَلق می کنند وهجران ووصال جریان عاشقی را پرشوروشعف.

مکن زغصه شکایت که درطریق طلب

به راحتی نرسید آنکه زحمتی نکشید

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

گر دیگران به عیش و طَرب خرمّندوشاد

ما را غم نگار بود مایه ی سُرور

 

عیش وطرب: خوشی وشادمانی

سرور: شادی

شادی وشادمانی درنظرگاه پرنیانی حافظ، حالتی معنویست وبالذت جویی تفاوتهای بنیادی دارد. شادی یک اتّفاق روحانیست و درژرفا ودرونی ترین هسته ی آدمی روی می دهد وهمانندلذت، سطحی ومنوط به شرایط بیرونی نیست. شاد بودن محصول هماهنگی آگاهانه باجریان زندگیست راه دیگری برای شادبودن وجودنداردشادمانی مجموعه ای ازآگاهی هاست واین نکته ی طلایی راحافظ کشف کرده است اوقصد داردباآغوش باز ازغم عشق استقبال کرده وبا پذیرش آگاهانه،آن رامبدّل به شادمانی کند. حافظ بهتراز هرکسی می داندکه شادی وخوشحالی یک فضلیت عظیم وغم وبدبختی یک گناه است کسی که شادباشدموجی ازسرور وخرسندی پیرامون خویش ایجادکرده وبه هیچ کس آسیب نمی زند بنابراین باید طرح جدیدی کشف کردتاگناه وغم به فضلیت تبدیل گردد.

معنی بیت:

اگردیگران به عیش ونوش ولذتجویی دلخوش هستند مابلبلان (عاشقان) متفاوت ازآنهاهستیم مابه دنبال عیش ونوش ولذتجویی ناپایداردنیوی نیستیم غم واندوه عشق برای ما شادمانی معنویست ومابه همین غم وغصّه دلخوش و مسروروشادمانیم.

روزگاریست که سودای بُتان دین من است

غم این کار نشاط دل غمگین من است.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

زاهد اگر به حور و قصور است امیدوار

ما را شرابخانه قصور است و یار حور

زاهد: باتقوا،کسی که عبادت رابه طمع بهشت ودسترسی به شراب وحوری انجام می دهد.

قصور: قصرهای بهشتی، قصور همچنین به کوتاهی کردن نیزهست لیکن این جا معنی اول مراداست.

معنی بیت:

اگر زاهد امیدوار ودلخوش به این وعده ی کذایی هست که هزاران سال دیگر، قصر و حوریان زیبا - در بهشت - به او خواهند داد، شرابخانه دراین دنیا نقداً برای ما به مثابه قصر و معشوق به مثابه حوری بهشتی هست همین دوموردبرای ماکفایت می کند مابه بهشت طمعی نداریم .

مقصود ‌شاعردراین بیت زیبا این هست که تاوقتی که زنده هستی، طوری بااشتیاق وحضورخالص سرزنده باش وبه عیش ونوش وشادی بپردازکه بهشت درهمینجا برای تومهیّاگردد لازم نیست برای رسیدن به بهشت موهومی که معلوم نیست درکجا وچگونه باشد دراینجا زندگی را برای خودجهنّم درست کنی! بهشت ودوزخ هرکس دردرون اوست ومی تواندهرکدام رادوست دارد انتخاب کند. امّا زاهد وعابد اینگونه عمل نمی کند او همیشه دنبال قدرت مرجع است، همیشه ودرهمه حال نیازمند دیگری است تا به او بگویند که چه بکندوچه نکند! او آماده ی اطاعت وفرمانبرداریست،هرگز آماده نیست انتخاب کند. اغلب روشن ضمیران بزرگ دنیا به مردم توصیه می کنندکه مقلّد ومطیع نباشید خودانتخاب کنید مگذارید دیگران برایتان تصمیم بگیرند!

کسی که مانندحافظ به تمامیّت وباتمام وجودزندگی می کندحتّی مرگ هم بیاید، نمی توانداورابکشد وکاملاً ازبین ببرد، یک انسان واقعاً زنده ، به ورای مرگ می رود وهرگزنمی میرد. چنانکه شاهدهستیم مرگ نتوانست حافظ راازمیان ببرد واوهم اینک ازبسیاری اززندگان زنده تراست وپس ازقرنها باماسخن می گوید وتاریکیهای راه آدمیان راروشنایی می بخشد!

آمرزش نقداست که هرکس که دراینجا

یاریست چوحوریّ وسَرایی چو بهشتی.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

می خوربه بانگ چنگ ومخورغصّه ور کسی

گوید تو را که باده مخور گو هوالغفور

چنگ: ازآلات موسیقی

هوالغفور: او (خداوند) بسیاربخشنده ترازآنیست که درتصوّرآدمیان بگنجد.

غم مخور، نومیدونگران بازخواست روزقیامت نیزمباش، بانوای موسیقی دلنوازچنگ، بااشتیاق عیش ونوش بپردازوشراب بنوش وچنانچه کسی گفت شراب ننوش که درروزقیامت بازخواست خواهی شد نگران نباش وبااطمینان خاطربگوکه خداوند بخشنده ترازآنی هست که ماتصوّرمی کنیم!

واژه غفر ۲۳۴ بار در قرآن استعمال شده که بیش از ۹۰ مورد آن همراه با صفات رحیم، ودود، عفُوّ و حلیم آمده است و از این موارد ۴ بار با صیغه مبالغه غفّار و ۹۱ بار با صیغه مبالغه غفور ذکر شده که در بسیاری از موارد نیز با تأکیداستعمال شده است. لیکن به احتمال زیاد حضرت حافظ هنگام نوشتن این بیت، آیه ۳۵ از سوره الزمررادرنظرداشته است: "قُل یا عِبادِی َ الّذَین َ اَسرَفوُا عَلی َ قنَط ُوا مِن رَحمَة ِ اللّه َ یَغفِرُ الذنُوب َ جَمیعا اِنّه ُ هُوَ الغَفُورُ الرحیم" بدان بندگانم که به عصیان اسراف بر نفس خود کردند بگو هرگز از رحمت نامنتهای خدا ناامید مباشید البته خدا همه گناهان شما را خواهد بخشید که او خدائی بسیار آمرزنده و مهربان است.

درمورد شرابخواری ومیزان حرام بودن آن، دربین علمای اهل سنت اختلافات عمیقی هست.بعضی ازعلمای تسنّن براین باورند که خداوند نفرموده که شراب حرام است، بلکه تنها فرموده که هنگامی که مست هستید به نماز نزدیک نشویدو از آن اجتناب کنید، حتی گویندکه ابوبکروعمرومعاویه وتعداد زیادی ازصحابه،اهل شرابخواری بوده وبه گناه کبیره بودن آن اعتقادی نداشتند.

ازسوی دیگر حافظ معتقد است که متشرعیّن متعصّب درموردِ شراب وشرابخواری سیاه نمایی کرده وازاین موضوع سواستفاده می کنندتامردم رابتوانندتحت کنترل خویش درآورند. حافظ براین باوربودکه درمورد شرابخواری، شیخ وزاهد،کاسه ی داغ ترازآش شده وبه دروغ آن راگناهی بزرگ برشمرده انددرحالی که گناه بزرگ، همان ریاکاری وتزویروتظاهر درلباس دیانت هست که خودشان روزانه بصورت مستمر مرتکب می شوند!خداوند در روزجزا همانندِ متشرّعین سختگیری نخواهدکرد وگناه شرابخواران بخشیده خواهدشد.

هاتفی ازگوشه ی میخانه دوش

گفت ببخشند گنه می بنوش

بنابراین حافظ به اتّکای رحمتِ بی پایان ِ ایزدی وبه پشتوانه ی اینکه در بعضی مذاهب، مثل زرتشت ومسیحیت، شراب حلال شمرده شده،چنین بی پروا خطاب به شیخ وزاهد می فرماید:

چه شودگرمن وتوچندقدح باده خوریم؟

باده ازخون رَزان است نه ازخون شماست!

او شخصاً براین باور است که گناهِ شراب درقیاس باگناهانی دیگرمثل مردم آزاری، مردم فریبی وریاکاری بسیار ناچیز وقابل  بخشش وچشم پوشیست.

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

حافظ شکایت از غم هجران چه می‌کنی

در هجر وصل باشد و در ظلمت است نو

 

ای حافظ چرا از غم دوری یار شِکوه وناله می کنی؟ گله وشکایت بس کن که سرانجام دوری وفراق وصال است وپایان شب سیاه سحر. اگرفراق ودوری نباشد چگونه می توانی ازحضور دوست لذّت عمیق ببری؟ تازمانی که غیبت وهجران نباشد لذّت حضور برجسته وملموس نمی شود. نور دردل تاریکی بیشترین پرتو وجلوه رادارد. هجران وصل،درنظرگاه حافظ اهمیّت درجه دوم دارد آنچه که اهمیت اول هست اتّفاق عاشقیست وقتی آن حادثه دردل وجان کسی افتد رضای دوست درسرلوحه ی اولویت هاقرارمیگیرد وباقی اموربه حاشیه می روند.

فراق ووصل چه باشد رضای دوست طلب

که حیف باشدازاوغیراوتمنّایی !

 

پیمان در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۰:۲۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۶۶:

اساتید گرامی
در شیشه کنم زو تر با منطق امروزی ما سازگار هست اما توجه کنید این شعر رو حضرت مولانا سروده و مختصر سازی "زودتر" به "زوتر" خارج از کلاس کاری و سبک شعری ایشون هست..
متن درست "هر کس که پری خوتر بر شیشه کنم زو طرح" که به معنی "هر کسی که خلق خوی پری وار داشته باشه رو به طرح روی شیشه تبدیل میکنم" طرح روی شیشه از طرفی اشاره به تبدیل شدن جسم انسان به روح هست و از طرفی جاودان شدن خلق نیکوی پری وار

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۱۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۹:

پیوند به وبگاه بیرونی

 

رسیدمژده که ایام غم نخواهدماند

چنان نماند وچنین نیزهم نخواهدماند

تمام بیت های این غزل ناب ونویدبخش، آرزوواشتیاق عظیم شاعر دل آگاه ومسئول، برای یک دگرگونی درهمه ی شئونات زندگانی، تغییرحال درونی وتحوّل بنیادین درساختار سیاسی واجتماعی جامعه ی آن روزگاران است.آرزوها ازژرفای پیچیده‌ترین و زیباترین بخش‌های وجود ما، یعنی تلاقی ذهن، روان و محیط، برخواسته ومارابه ادامه ی راه ترغیب وتشویق می کنند. حافظ به مددنبوغ خارق العاده ای که دارد بابهره گیری هنرمندانه ازاین موهبت ویژه، تصویری ایده آل در دل وجان جویندگان حقیقت خلق کرده تاآنهارابه حرکت وپویایی واداشته وازتوقف بازدارد.

ابیات ناب وتسلّی بخش این غزل ،مهربانانه چراغ امید رابه سرانگشت لطیف نبوغ شاعر، دردلهای مخاطبان سخن درهمه ی دورانها، روشن کرده وهمگان رابه یک دگرگونی درونی و تغییرات مثبت امیدوارمی سازد. گویی شعورمتعالی وازلی باردیگر،ازروی بخشش کریمانه درخشیده وبه زودی همه چیز وهمه کس رامستفیض نموده وبهبودی اوضاع رارقم خواهدزد.

معنی بیت:

خبر خوش رسید که روزگار غم و اندوه به پایان خواهد رسید و همچنان که ایام شادمانی وشادکامی پایدار نماند، اندوهناک مباش که روزگار غم واندوه نیز دائمی نیست وبرای همیشه دوام نخواهد داشت.

دورگردون گردوروزی برمرادمانرفت

دایماًیکسان نباشدحال دوران غم مخور

🌿━━━━━━━━━━🌿

من ارچه درنظریارخاکسارشدم

رقیب نیز چنین محترم نخواهدماند

گرچه ازاین غزل معنای عرفانی نیزمی توان برداشت نمود و«خاکسار شدن» رابه معنای سکونت وقت اجباری درزمین درنظرگرفت لیکن بنظرچنین می رسد که این غزل شرح حال وضعیت شخصی نامطلوب شاعر، دردوره ای که روابط عاطفی اوباشاه شجاع تیره شده بودمی باشد. ضمن آنکه شاعر به مددطبع گهربارخویش، مفاهیم ولطایف عرفانی را بامسائل روزمرّه ی شخصی درهم آمیخته تاغزل درهمه ی دورانها،طراوت وتازگی خودراحفظ کرده و زنده وجاویدبماند. شاعری مانندحافظ نیک می داند که اگر دریک غزل، صرفاً به مسائل شخصی وگرفتاریهای روزمرًه بپردازد روشن است که حاصل کار، کسالت بار، خالی ازلطایف حکیمانه وفاقدارزش فرهنگی خواهدبود اما اگربرعکس این عمل کندو توصیف خاطرات وتجربه های شخصی واندیشه های خود را باعبارات عاشقانه و وزبان عرفانی دربسترتاریخی بیان کند بی تردید درهمه ی دورانها طراوت وتازگی داشته وهمچنانکه شاهدهستیم زنده وجاوید خواهدماند.

معنی بیت:

اگرچه من موقتاً جایگاه خودرا دربارگاه دوست(احتمالاًشاه شجاع) ازدست داده وازآن نعمت والای همصحبتی و سکونت درحریم حرم یارمحروم مانده ام لیکن اطمینان دارم رقیب نیزکه بادسیسه وتوطئه، جایگاه مرابه ناحق اشغال نموده، به مصداق اینکه ماه همیشه پشت ابرها نمی ماند، بزودی رسواشده وحقیقت برهمگان آشکار خواهدشد.

رقیب آزارهافرمودوجای آشتی نگذاشت

مگرآه سحرخیزان سوی گردون نخواهدشد؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

چوپرده داربه شمشیرمی زندهمه را

کسی مقیم حریم حرم نخواهدماند

پرده دار: حاجب ، دربان ،نگاهبان

حریم حرم: محدوده ی اطراف حرم، بارگاه پادشاه

معنی بیت:

وقتی پرده دار حرم، همگان را بااین خشونت وسنگدلی با شمشیر می زند وازاین بارگاه می راند وتروخشک راباهم اینچنین می سوزاند بی هیچ تردیدی، کسی در محدوده ی حرم یار باقی نخواهد ماند،،مضمون بیت دنباله ی بیت پیشین است که گفت گرچه من در نظر یار ناچیز شده ام ، مدعی ورقیب نیز درامنیت همیشگی نخواهدبود،

شاه ترکان سخن مدعیان می شنود

شرمی از مظلمه ی خون سیاوشش باد

اگرحدسمان درمورد شأن نزول غزل درست بوده وغزل درمورد کج رفتاری شاه شجاع باحافظ تحت تاثیر فتنه گران وکینه توزان وحسودان بارگاه باشد تک تک ابیات این غزل  کنایه وگلایه وطعنه های پوشیده ومحترمانه به شاه شجاع هست که سخن مدعیان می شنود وازخون  به ناحق ریخته شده ی سیاوش شرم نمی کند. حافظ دراینجا درپوشش ایهام نقش سیاوش راگرفته تامظلومیت خویش رابه گوش پادشاه برساند. پادشاه خود شاعر وادیب هست واین گوشه وکنایه ها رابخوبی درک ودریافت می کند. 

🌿━━━━━━━━🌿

چه جای شکروشکایت زنقش نیک وبداست

چوبرصحیفه ی گیتی رقم نخواهدماند

درشرایطی که همه چیز وهمه کس، ازبین خواهد رفت و بر صفحه ی جهان اثری ازما باقی نخواهدماند، علتی ندارد که به نقش نیک وکامروایی موقت خویش شاکر ومغرورباشیم ویا ازنقش بد و وضعیت نامطلوب شکایت داشته باشیم وقتی چرخ تغییرات، بی وقفه وپیوسته می چرخد وبنیاد همه چیز رافرومی ریزد و هیچ چیز ثابت نمی ماند شکروشکایت درچنین وضعیتی بی مورد وبی معنااست.

یااینکه: از داشتن نقش نیک یا بد در قمار زندگانی، چگونه می توان شکر یا شکایت داشت؟ آنچه مسلّم است این است که بر صفحه هستی، رقم و عددی از بُرد و باخت کسی برجای نخواهد ماند.

هان مشونومید چون واقف نه ای ازسرغیب

باشداندرپرده بازیهای پنهان غم مخور

🌿━━━━━━━━🌿

سرودمجلس جمشیدگفته انداین بود

که جام باده بیاورکه جم نخواهدماند

"جمشید" پادشاه افسانه ای ایران باستان که به داشتن قدرت وشوکت عظیم شهرت دارد و گویندکه شراب را اولین باراو کشف کرد. همچنین معروف است که جمشیدجام شرابی افسانه ای داشته وبه واسطه ی آن ازحوادث روزگارپیشاپیش آگاه ومطلع می شده است.

«جم» هم مخفف جمشید هم به معنای جام افسانه ای و معروف جم. 

روایت چنین شده که شعار وسرودی که در مجلس جمشید می خواندند براساس ناپایداری جهان وهرچه دراوهست بدین مضمون بود که جام شراب بیاورید تافرصتی داریم به عیش ونوش بپردازیم زیراهمه چیز درحال دگرگونی ونابودیست حتی پادشاه قدرتمند وباعظمتی مانندجمشیدنیز عمر جاویدان نداردو با آن جام افسانه ای ازبین رفتنیست. 

جمشیدجزحکایت جام ازجهان نبرد

زنهاردل مبندبراسباب دنیوی

🌿━━━━━━━━🌿

غنیمتی شمرای شمع وصل پروانه

که این معامله تاصبحدم نخواهدماند

ای شمع ، لذت وصال پروانه را که نصیب توشده مغتنم بشمار، قدروقیمت این لحظات عالی رابدان که  این داد و ستد عاشقانه واین لحظات ملکوتی، ماندگارنیست وپیش از آنکه آفتاب طلوع کند این وصلت به پایان خواهد رسید،

به شمع  به کنایه می فرماید این چرخ کج رفتار،کامروایی تورا برنخواهد تابید وخیلی زود کام تورانیز همانند من تلخ خواهد کرد. قبل ازطلوع آفتاب، به هنگام صبح تو را خواهند کشت، عمرت به سر می رسد و معاشقه با پروانه پایان می پذیرد،این راه ورسم چرخ بدکرداراست.

 خواهی که روشنت شوداسراردرس عشق

ازشمع پرس قصه، زبادصبامپرس

🌿━━━━━━━━🌿

توانگرا دل درویش خود به دست آور

که مخزن زروگنج ودرم نخواهدماند

 ای توانگر از فقیران و بینوایانی که در اطراف تو هستند دلجویی کن وبااحسان وبخشندگی، نیازمندیهای آنها رابرطرف ساز دلهایشان راشادکن زیرا خزینه ی طلا و اندوخته ی سکه های پول تو، درمعرض تغییر وتبدیل است این مخزن همیشه دراختیارتو نخواهدبود همه چیزموقتی، امانت وفناپذیراست تافرصت داری به تهیدستان ودرویشان خیرونیکی برسان که بهترین کاراست.  به زودی مرگ به سراغ تک تک ما خواهدآمد وهرآنچه که اندوخته ایم ازماپس خواهدگرفت. 

اخوال گنج قارون درگوش دل فروخوان

درگوش دل فرو خوان تازرنهان ندارد 

🌿━━━━━━🌿

بدین رواق زبرجد نوشته اند به زر

که جزنکویی اهل کرم نخواهدماند

رواق: سقف، مقدم خانه 

زبرجد: نوعی زمرّد به رنگ سبز مایل به زردی 

«رواق زبرجد»  سقف نیلگون آسمان

می فرماید بر طاق سبز رنگ آسمان به خط طلا نوشته اند که غیر از یاد ونام نیک، از مردم کریم ونیکوکار چیزی باقی نخواهد ماند، یعنی این نکته واین حقیقت، محصول تجربه ای است که از گذشته های دور باقی مانده به اندازی دقیق ودرست وعیان است که گویی بر طاق آسمان نوشته شده است. و به زر نوشتن بر رواق اشاره به این هست که درآن روزگاران، کلمات قصار وشعارهای برحق وثابت شده را به امر پادشاهان، با آب طلا بر پیشانی بارگاه ها ومکانهای مهم  کتیبه می کردند.

چنانکه شاهدهستیم حافظ پندهایی به مخاطبین خود توصیه می کند که خودآنهاراعملاًآزموده وتجربه کرده بود امّا واعظ مردم رابه تقوا و پرهیزگاری ونیکوکاری دعوت می کند درحالی که خود آنها راتجربه نکرده ونزیسته است! روشن است که وقتی چیزی رابه دیگران توصیه کنی  که خود تجربه نکرده ای، حقیقتی در آن نهان نیست وکوچکترین تاثیری بردیگران نخواهدداشت. 

سفله طبع است جهان برکرمش تکیه مکن

ای جهان دیده ثبات قدم ازسفله مجوی 

🌿━━━━━━🌿

زمهربانی جانان طمع مبرحافظ

که نقش جور ونشان ستم نخواهدماند

 حافظ از لطف و محبت محبوب قطع امید مکن ; زیرابشارت آمده که ایام غم نخواهدماند(برگشت به مطلع غزل) همچنان امیدوار درعشق خودپاژدار وثابت قدم بمان که به زودی اوضاع بهبود خواهدیافت آفتاب حقیقت طلوع نموده وپادشاه(احتمالاًشاه شجاع) ازنیّت ریاکاران وچاپلوسان آگاه شده وآنهاراتنبیه خواهدنمود ودیگرهیچ اثری  از جور و نشانه ای از ظلم و ستم باقی نخواهد ماند.

درخلوص منت ارهست شکی تجربه کن

کس عیارزرخالص نشناسد چومحک

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۹:

پیوند به وبگاه بیرونی

 

رسید مژده که آمد بهار وسبزه دَمید

وظیفه گربرسدمصرفش گُلست ونَبید

 

وظیفه : الف-مقرّری و حقوق ماهیانه یا سالیانه ب- رزق و روزی ،

سَهم و قسمتِ تعین شده نَبید : شراب ،شراب خرما یا کشمش

معنی بیت : موسم بهار فرا رسیده و جهان سرسبزشده است. الآن وقت شادیخواریست شایدفردایی وجودنداشته باشد.

اگر مقرّری و حقوق ماهیانه به موقع واریزشود وبه دست من برسد، باید صرف خرید شراب و گل بکنم...........

بهار درادبیات فارسی به ویژه فرهنگ باستانی ایران، به فصل ِ شادمانی وآغاز دوباره ی ِ زندگانی،هماهنگ با رویش سبزه وگیاهانست. شاعرعیش وعشرت وشادمانی را دراولویت اوّل قرار داده ومقرّری ماهیانه را پیشاپیش به خرید گل وشراب ومهّیا ساختن بساط شادخواری اختصاص داده است همان چیزی که امروزه روانکاوان ونظریه پردازان به آن رسیده وسایرامورات زندگی رادراولویتهای بعدی طبقه بندی کرده اند.

صدالبته منظور شاعر ازپرداختن به عیش وعشرت،فقط شرابخواری ومیگساری نیست! باید دانست که درآن زمانها،عیش وعشرت به شرابخواری محدود بوده ومثل این دوره،نبوده که آدمیان برای شادمانی، قدرت وفرصت انتخاب بیشتری داشته باشند حافظ نیز به زبان آن زمان صحبت می کند ومنظور وی این نیست که فقط باشرابخواری امکان پرداختن به عیش وعشرت میّسراست. شراب وشرابخواری یک نمادِ ویژه برای،جداکردنِ صف از زاهدان وعابدان متظاهر است ومصداقی قابل درک برای پرداختن به عشقورزی، شادیخواری وشادمانه زیستن است. 

ایدئولوژیهاوسیستمهای حاکمیتی،بابرنامه ریزیهای دقیق وفریبنده ،مردم رابرای مردن بخاطرپرچم که جزیک تکّه پارچه بی ارزش نیست آماده می سازند! برای مردن بخاطر مرزهایی که سیاستمداران حقّه باز کشیده اند تشویق می کنند! مردم رابخاطرزندگی بهتر پس ازمرگ، به ترک دنیا فرامی خوانند! می گویند بخاطر تعصّب به نژاد وزبان ودین ومذهب ومعابد وکلیسا ومساجد بمیرید تارستگارشوید! اماهرگزنمی گویند شاد باشید،برقصید ترانه وآواز بخوانید.... تنها تعدادمعدودی ازروشن ضمیرانی مثل زرتشت ها،بوداها، وحافظ هاهستندکه توصیه می کنند در این دنیای بی مرزی که هدیه ی خداوندبه مردم هست زندگی کنید وهرلحظه راجشن بگیرید بخندیدبرقصید بازی کنید....

خوشتر زعیش وصحبت باغ وبهارچیست؟

ساقی کجاست گو سببِ انتظار چیست.؟

 

🌿━━━━━━🌿

 

صَفیر مرغ برآمد بَـط ِشراب کجاست ؟

فغان فتاد به بلبل ، نقاب گل که کشید ؟

 

صفیر : صدا ، فریاد

مرغ : بلبل

بَط: صُراحی وجامی که شبیه مرغابی می ساختند و شراب از چشمانش بیرون می‌‌ریخت.

درآستین مُرقّع پیاله پنهان کن

که همچوچشم ِ صُراحی زمانه خون ریز است.

که : دومعنی دارد ۱-چه کسی ؟ ۲- وقتی که

"نقاب گل را که کشید؟" کنایه از اینکه چه کسی به پیش گل رفته نوازشش کرده؟ باز شدن غنچه و شکوفا شدن گل نیزهست .

معنی بیت : بلبل نغمه سر داد که بهار رسیده ، صُراحی ِ پر از شراب کو،کجاست؟ چه کسی به گل دست زده؟ که بلبل اینقدرنگران شده وفغان و فریاد می‌کند ؟

"که" بامعنی "وقتی که" وحذف ِ علامت سؤال: وقتی که بلبل پرده را از روی گل کنار زد ازاشتیاق،ناله و فریاد سر داد. یا وقتی که بهار باعث شکوفاشدن گل شد ونقابش راکشید برجان ِ عاشق بلبل فغان وولوله افتاد.

بلبل نماد عاشقی ونماینده ی عاشقان است.

بنال بلبل اگربامَنت سر ِیاریست

که مادوعاشق زاریم وکار ِمازاریست.

 

🌿━━━━━━🌿

 

ز میوه های بهشتی چه ذوق دریابـد ؟

هر آنکه سیب زنخدان شاهدی نگَزید

 

زنخدان : چانه

سیب زنخدان :چانه ی ِ محبوب رابه بهانه ی اینکه شبیه ِ سیب است سیب ِ زنخدان گویند.گودی لبِ زیرین وچانه را نیز چاه ِ زنخدان گویند.

شاهد : معشوق زیبا روی

نَگزَید: به دندان نگرفت ،گازنگرفت

نَگُزید:انتخاب نکرد

بنظر "نَگزید" حافظانه تراست.

معنی بیت : هر کس طَعم ِمیوه‌های زمینی (سیب زنخدان) و لذّتِ بوسیدن ِ معشوق دنیایی را نچشیده باشد، وخود راازنعمت های دنیا محروم کرده باشد،چگونه ازامکانات بهشت درآنسوی هستی (اگرتوّهم نبوده باشد) بهره مند خواهدشد و لذتِ شراب و حوری ومیوه های بهشتی را درخواهد یافت؟! طعنه به زاهدان وعابدان خشکه مغز ومقدّس مآب هاست می فرماید:

شماکه نمی توانید طعم ِ عشق ِ رابچشید،شماکه نمی توانید طعم ِ سیب زنخدان معشوق را بچشید، دربهشت می خواهیدچکارکنید؟! طعم میوه های بهشتی رانیز درک نخواهید کرد،لذت حوریان بهشتی را نیز فهم نخواهید کرد! اصلاً بهشت نصیب شما نخواهدشد،اگرهم بشود نمی دانید چکار بکنید! بهشت به چه دردِ شما می خورد؟

بهشت نصیب ماست ای خداشناس برو

که مستحقّ ِ کرامت گناهکارانند.

 

🌿━━━━━━🌿

 

مکن ز غصّه شکایت که در طریق ِ طلب

به راحتی نرسید، آنکه زحمتی نکشید

 

طریق طلب : راه رسیدن به هدف یا معشوق،سیروسلوک ورشدونموّروحانی

معنی بیت : از رنج واندوه وازمشکلات راه رسیدن به هدف، گِله وشِکوه مکن،باید ازمشکلات هراس نداشته باشی، مشکلات تورا آبدیده کرده وقوی تر خواهندساخت. تازمانی که رنج ومشقّت نکشی به سرمنزل ِ آسایش وراحتی نخواهی رسید.

این هم درسی دیگرازآن حکیم ِبزرگواربرای همه ی آنان که درراه رسیدن به هدف،بامشکلاتی مواجه شده وچه بسیاری که پاپَس می کشند ودرِ نیم گشوده ی عشق را به روی خویش می بندند. هرکس در مواجه باسختی ها ومشکلات،این بیتِ انرژی بخش وروح انگیز رادرذهن خودمرورکرده وزمزمه کند،توانی دوباره بازیافته وبه راه ادامه خواهدداد.

هرکس زبان به گله و شکایت باز کند وازسختی های راه و خطرات آن بهراسد، ناله برآرد ونِق بزند، انرژی و توان خویش را ضایع کرده وازادامه ی راه بازخواهد ماند.

برآستان ِ تومشکل توان رسید آری

عروج برفلکِ سَروری به دشواریست!

 

🌿━━━━━━🌿

 

ز روی ِ ساقی مَهوش گلی بـچین امروز

که گِرد عارض بُستان خط ِبنفشه دمید

 

"ساقی": شراب دهنده، دربیشتر ِ غزلها ساقی به جای معشوق می نشیند مثل ِ همین بیت.

"وش" پسوند تشبیه است ، "مَهوش" یعنی رخسارش مانندِ ماه است.

"گل چیدن" کنایه از گل ِبوسه چیدن است همچنین بعضی ازشارحان، "گل چیدن" رانظر کردن و تماشا کردن گلشن رخسار معشوق معنی کرده اند. نظر اندازی ونظر بازی، عواطف واحساسات درونی رابرانگیخته،حظِّ عمیق ِ روحی ایجادمی کندوبصیرت درونی می بخشد.

حافظ درجای دیگری هم "گل چیدن" را باز به همین معنی ِ"نظربازی"آورده ومی فرماید:

مُرادِ دل ز ِتماشای ِ باغ ِعالم چیست ؟

به دست ِمردم ِچشم از رخ تو گل چیدن.

"مردم چشم" همان مردمک است.

"عارض ِبستان":عارض یعنی رخسار، چهره‌ی ِمعشوق به باغ وبستان تشبیه شده است. همچنین باغ وبوستان سرسبزشده وگلها روییده اند. حافظ این دو اتّفاق مبارک را به لطف طبع لطیف خویش پیونده زده ودرهم آمیخته است.

"خطِ بفشه" ایهام دارد : 1- گل بنفشه 2- موهای ظریف و زیبای گِرداگِرد چهره‌ی معشوق .

معنی بیت : حافظ بهار را دررخسار معشوق (ساقی) می بیند. با آمدن بهار، پیرامون باغ وبستان ،بنفشه می روید،همین اتّفاق دربهار عمر معشوق رُخ می دهد،گِرداگِردِ سیمای ساقی جوان، موهای نرم ولطیف روئیده وسرسبز وخرّم گردیده است می فرماید:

اکنون که بهار رسیده و در پیرامون باغ رخسار ِمعشوق (گِرداگِردِصورتش) بنفشه روییده ( موهایی لطیف آشکار شده و به زیبایی او افزوده ) تو نیز از چهره‌ی دیدنی یار، بوسه‌ای بگیر(تماشاکن ،نظربازی کن )واز حظِّ روحانی بهره مندشو.

اهل ِ نظردوعالم دریک نظر ببازند

عشق است وداو ِاوّل برنَقد ِ جان توان زد

اصطلاحی در بازی نَرداست . نوبت بازی نرد و شطرنج . چنانکه گویند: داو دست اوست یعنی نوبت بازی ِاوست.

 

🌿━━━━━━🌿

 

چنان کرشمه‌ی ساقی دلم ز دست بـبـرد

که باکسی دگرم نیست برگ گفت وشنید

 

کرشمه :غَمزه ، حرکاتِ چشم و ابرو که باعث دلبری ودلسِتانی می‌شود

برگ :سازو برگ ،آذوقه و توشه ، توان ونیرو، در اینجا قصد و پروا هست.

معنی بیت : غمزه ونازوادای ِساقی ِزیبا روی (معشوق)آنچنان مرا شیفته وشیدای‌ خویش نموده که دیگر، قصد و حوصله‌ی گفتگو با هیچ کس دیگری به غیر از اورادرسرندارم.

کرشمه وعشوه وغمزه ازسوی معشوق،عاشق را دچارِهیجان وسُرور می کند سرمست می سازد وبرشیدایی وشیفتگی او ژرفا می بخشد، بطوریکه که دیگر حوصله ی هیچکس را ندارد، میل به تنهایی کند ودرخیال اوغوطه ور می گردد شیدایی بی سروسامانی پدیدآورده وعاشق راشوریده سرمی سازد.

درهمه دِیر ِمُغان نیست چومن شیدایی

خرقه جایی گِرو ِباده ودفتر جایی !

 

🌿━━━━━━🌿

 

من این مُرقّع رنگین چوگل بخواهم سوخت

که پـیـر باده فروشش به جرعه‌ای نخرید

 

مُرقّع : دَلق و خِرقه‌

مرقّع ِرنگین چوگل: خرقه‌ای که از تکّه تکّه پارچه ها و لباسهای کهنه دوخته می‌شده (چهل تکّه) خرقه‌ی ِوصله دار،رنگین چوگل، یعنی مثلِ گل رنگارنگ.

حافظ رنگین بودن را فقط برای رخساره ی ِ معشوق وشراب می پسندید. اوهمیشه از رنگارنگ بودن ورنگین بودن خرقه بیزار بودو یکرنگی راکه نشانه ی صداقت وسادگیست، دوست داشت.

گفتی که حافظ این همه رنگ وخیال چیست

نقش ِغلط مبین که همان لوح ِ ساده ایم.

می توانیم اینگونه هم بخوانیم: مرقع ِ رنگین رامانندِ تفاله های گل خواهم سوزاند.

امّاسوزاندن گل دیگرچه حکایتیست؟

در مورد سوختن ِگل دومطلب هست؛ یکی اینکه در موقعِ گلاب گرفتن اگر حرارت زیر دیگ زیاد یا آبِ آن کم باشد گل می‌سوزد، یکی دیگرهم اینکه ؛ در قمصر ِکاشان تُفاله و باقی مانده ی گلهایی که گلاب آن را گرفته‌اند و به آن "بُن گل" میگویند فشرده و در قالبِ خشت زنی به صورت خشت و آجر در آورده و خشک می‌کنند و به مصرفِ سوخت می رسانند که بسیار خوب نیز می‌سوزد و حرارت بالایی دارد. احتمالاًحافظ این دومطلب را مدِّ نظر داشته وفرموده :این خرقه ی ِ رنگارنگ را همانند ِ تفاله ی گل تقریباً بی ثمر است خواهم سوزاند.!

معنی بیت : من ازاین خرقه‌ ی چهل تکّه‌ی رنگارنگ بیزارم، حتّی پیر ِباده فروش نیز آن را با جُرعه‌ای شراب معاوضه نکرد! من این چهل تکّه ی رنگارنگ را که نشانه ی ِ حیله گری وریاکاریست عاقبت همانند تُفاله های گلابگیری که هیچ فایده ای ندارند می‌سوزانم.

یادربرداشتی دیگر:

من این خرقه‌ی چهل تکّه‌ی رنگارنگِ مانندِگل را که بی وفاست وماندگاری ندارد و پیر باده فروش نیز آن را به گِرو یک جُرعه شراب قبول نکرد می‌سوزانم .

کلاً خرقه در شعر ِحافظ،چه رنگی وچه ساده، پوششی برای پوشاندن ِناراستی ها وپنهان کردن ِ عیبهاست.

خرقه پوشیّ ِ من ازغایت ِ دینداری نیست

پرده ای برسر ِصدعیب ِ نهان می پوشم.

خرقه درنظرگاه ِ او نمادیست از نفاق و ریا و دو رنگی . حافظ ازبندِ تعلّق ِ خرقه پوشی رهاشده بود،امّا ازآنجاکه خرقه را مظهر ِریا می داند به خود خرقه می پوشاند وخودرا ریاکارمعرفی می کند تافضا را برای شعله ورکردن ِ آتشی چون تفاله ی ِ گلابگیری ِسوزنده ،مهیّانماید وخرقه ها را درآن آتش ِ فروزان بسوزاند.

نقدِ صوفی نه همه صافی ِ بی غش باشد

ای بسا خرقه که مستوجب ِ آتش باشد.

 

🌿━━━━━━🌿

 

بـهـار مـی‌گـذرد دادگسـترا دریاب

که رفت موسم وحافظ هنوزمی نچشید

 

دادگسترا : ای دادگستر

موسم : فصل ،هنگام ، فرصت

این بیت ازیک زاویه برگشت به مطلع غزل است، درآن بیت دیدیم که حافظ منتظر ِ واریز شدن ِ وظیفه(حقوق ماهیانه) هست تاباگرفتن آن،بساط ِ عیش وعشرتی مهیّا سازد....دراین بیت می بینیم که هنوز حقوق واریزنشده وموسم بهارنیز درحال سپری شدن است و حافظ هنوز مِی نچشیده است!

با توجه به "دادگسترا" احتمالاً این غزل خطاب به پادشاه یا وزیردادگستری یا کسیست که مسئول ِپرداخت حقوق ماهیانه ی حافظ است. (حافظ دراغلب حکومتها جایگاه مهم دولتی داشته وحقوق ماهیانه دریافت می کرده است.ظاهراً یارانه ی خواجه ی شیراز راقطع کرده اند!)

معنی بیت : ای دادگستر عنایتی کن که بهاردرحال ِ سپری شدن است ودارد تمام می‌شود. فرصتِ شادیخواری ازدست می‌رود و هنوز حافظ شرابی ننوشیده است.

گل بی رخ ِیارخوش نباشد

بی باده بهار خوش نباشد.

حافظ دراین غزل زیبا باعبارات و بیانهای متفاوت به مخاطبین خود،این پیام را گوشزدمی کندکه برای مشارکت آگاهانه درجشن زندگانی،پیشقدم باش وبا دست ودل بازی وبا هرآنچه که درتوان داری دراین ضیافت باشکوه حضورپیداکن، امکانات مادی ومعنوی خودرابادیگران سهیم شو تاشادی وتوفیق بیشتری نصیب توگردد. زندگی کوتاه است بااشتیاق آرزوهاورویاهایت رادنبال کن ترانه هایت را بخوان و خودرا باهمه ی نواقص وکمبودها دوست داشته باش،راه دیگری برای شادمانه زیستن وجودندارد.

ذخیره ای بنه ازرنگ وبوی فصل بهار

که می رسندزپی ،رهزنان بهمن ودی

مهناز ، س در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۰۷ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۳۷ - مناجات:

گرامی روفیا بانو
بارها بر ستیز مولوی و سعدی و دیگران به زنان ، تاخته ام ، هرچند که بر درگاهشان همیشه دل باخته ام ، لیکن از نگارش شما بانوی گرامی با این نگاه منتقدم ، کلبه ای ساخته ام ، کز یک طرف به باغ و چمن باز می شود
هیچگاه از فرهیخته ای چون شما دلگیر نبوده ام و نمی دانم این تصور از کدام جمله ی من پدید آمده است. که اگر چنین بوده پوزش خواهم .
مانا باشید و خوب

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۰۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۲:

روزگاری شدکه درمیخـانه خدمت میکنم

در لباس ِ فـقر کـار اهـل دولت مـیکنم

 

"روزگاری شد" : مدت زیادی سپری شد ، مدتی گذشت.

میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجاشراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.

باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسل به باده های دست ساز خودشده است.

روزگاری شد" : مدت زیادی سپری شد ، مدتی گذشت.

میخانه ومیکده» درفرهنگِ حافظانه، معناهای متفاوت ومتضادی دارد. یکی به معنی میخانه ی مجازی که درآنجاشراب وباده انگوری عرضه میگردد ودومی میکده ی حقیقی یامیکده ی عشقست که شرابهای متنوع ومختلفی دارداما مایه ی اصلیِ همه ی آنها باده ی اَزَلیست.​​​​​​​

باده ی ازلی همان باده ی هستیست که به اراده خداوند به عمل آمده، ازهمیشه تاهمیشه بوده وخواهدبود وبه رایگان دردسترس همگان قراردارد. حیوانات، درختان، رودخانه هاوتمام ستاره هاوسیاره ها ازاین باده مسرور و درحال رقص وآوازهستند. فقط انسان است که ازاین موهبت غافل مانده وبرای تامین سرمستی خود متوسل به باده های دست ساز خودشده است.

میکده ی عشق برخلاف میکده هایی که به دست انسان ساخته شده ساختمان وبنای مشخصی نداردو درتمام کائنات گسترده وبرقرار هست.

گواراترین وگیراترین شراب این میکده، شراب عشق است. البته عشق نه به معنای امروزی که کاملاتحریف شده ومفهوم اصلی خودراازدست داده است. اغلب رابطه های به اصطلاح عا‌شقانه که درمیان مردم رواج دارند خالی ازعشق بوده وبه پشتوانه ی نیازهای جنسی ویاگریزازتنهایی وپناه آوردن به دیگریست. درچنین عشق های کذایی هریک ازطرفین سعی درتصاحب ومالکیت یکدیگر دارند وآزادی همدیگرراتباه ساخته وطرف مقابل رازندانی خویش می کنندوسپس انتظاربیهوده دارندکه عشق بین آنهاتداوم داشته باشدغافل ازاینکه آنهاهمدیگررا زندانی کرده وبشدت محافظت می کنند. روشن است که عشق بین زندانی وزندانبان امریست محال ومضحک، وخیلی زود تبدیل به انزجارمی گردد. 

 

🌿━━━━━━🌿

درعشق حقیقی که نه ازبلوغ جنسی بلکه ازبلوغ روحی، آگاهی وغنای درونی نشٱت می گیرد تصاحب کردن وتملیک وجودندارد وبجای آن بخشیدن ورهاکردن ومحبت بی قیدوشرط است که تداوم رابطه رامیسر وجاودانه می سازد.

دراین چنین عشقی، درجریان ملاقاتهای عاشق ومعشوق شرابی گیراو گوارا به عمل می آید بدین معناکه وقتی یک عاشق صادق درمحضرمعشوق حضورپیدامی کند زمان متوقف شده و بین آنهااتفاق غریبی رخ می دهد، به هر دوی آنها ازغیب چیزی اعطامیگرددوهردو رابه غایتِ خوشی وسرورمی رساند.

 

دراین میکده ی باده ی ناب وخوشگواردیگریست که درجریان وارستگی ورهاییِ بی باکانه، ازبندهای تعلقات دینی ودنیوی حاصل می شود ورند وسالک راه راد مسیرجستجوی حقیقت، سرخوش وسرمست می سازد .

هرکسی که یکبار یک جرعه ازاین باده ی ناب وازاین شراب گوارا بچشد تاآخرعمر درحالتی سرورانگیز وسرمستی بسر خواهدبرد وهرگز میلی به بیداری وهشیاری پیدانخواهدنمود چراکه این مستی، خودنوعی هشیاری ناب واین نوع خوشی، حالتی از دانایی وآگاهی درسطحی فراتراز حدمعمول است.

به هیچ دورنخواهندیافت هشیارش

چنین که حافظ مامست باده ی ازل است

ادامه مطلب دروبگاه: 👇

https://www.blogfa.com/Desktop/post.aspx?action=edit&postid=362&t=953207896

 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۰۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۷:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

روی بنما ومرا گو که ز جان دل برگیر

پیش شمع آتش پروانه به جان گو در گیر

سراسر این غزل دلنشین وزیبا خطاب به حضرت دوست است. دوست ازدیدگاه هرکسی می تواند متغّیربوده و معنای خاصی داشته باشد‌. چه بسا اهل دلانی که بجای بردگی وبندگی ، دوستی باخداوند راانتخاب کرده وبااوعشقبازی میکنند. هستندکسانی دیگر که پدر ،برادر ،همسریا مادر خودرا به عنوان دوست انتخاب می کنند وچه بسیارکسانی که باحیوانات خانگی خود دوستی می کنند وعشق ومحبت وعواطف درونی خویش رابه آنان ابرازمی دارند. درهرصورت دوستی، لطیف ترین ،عمیق ترین وخیال انگیزترین پیوند میان آدمیزاد با خداوند یاهرکس وهرموجودیگر بوده وهست وخواهدبود. این غزل باهنرنمایی حضرت حافظ طوری سروده شده که هرکس به قدر فهم ودرک خویش توانسته باشد ازفیوضات معناهای سطحی تا عارفانه بهره مندگردد. به بیانی دیگر هرکسی می تواند این غزل را به صمیمی ترین دوست خویش(خدا یاهرکسی که هست) هدیه کند. سخن گرچه پیرامون ارادت خالصانه وابرازعلاقه ووفاداری به دوست هست اما تکانشهایی که درمخاطبین خودایجادمی کند بسیار باارزش،بیدارکننده والهام بخش هستند. مهمّترین تکانش وچالشی که مخاطب درهمین ابتدای غزل دریافت می کند این است که آیامن نیز دوستی اینچنین ارزشمند که حضرت حافظ درحال گفتگوبااوست دارم؟ راستی دوست واقعی من کیست؟ کدام یک ازدوستان من چنین جایگاه رفیع ووالایی دارند؟

دراین غزل اینکه دوست زمینی یا آسمانیست؟ حافظ مثل همیشه یافتن پاسخ رابه عهده ی خودمخاطب می گذارد تا باآسودگی خاطر به قدر ادراک خود دست به انتخاب بزند وازلذّت انتخاب ولذت کشف معنا،مسرور وبهره مندگردد.

معنی بیت:

ای دوست ازمن چهره مپوشان وازفیض دیدار محرومم مگردان خودرابرمن بنما تاسیمای زیبایت راتماشا کنم من آنچنان دراشتیاق دیدارتوبی تابم که حاضرم برای تماشای تو دل ازجان بردارم ودر پیشگاه شمع فروزان رخسارتو همانندپروانه ی بی پروا هستی خودرابه آتش بکشم وقربانی توگردم.

همچوصبحم یک نفس باقیست تادیدارتو

چهره بنما دلبرا تاجان برافشانم چوشمع

🌿━━━━━━━━━━🌿

در لب تشنه ی ما بین و مدار آب دریغ

بر سر کُشته ی خویش آی و ز خاکش برگیر

معنی بیت: ای دلبرعزیز؛ تشنگی دیدار فراتر ازحدتصوّراست! لبهای ازتشنگی سوخته ی مراببین و آب را(دیدارخودرا) از ما مضایقه ودریغ مکن من اینک مرده ای بیش نیستم حداقل کرم کن ازروی بزرگواری برسرکُشته ی خودبیا ومراجانی دوباره ببخش وازخاک بلندم کن.

کُشته ی غمزه ی خودرابه زیارت دریاب

زانکه بیچاره همان دل نگرانست که بود

🌿━━━━━━━━━━🌿

ترک درویش مگیراَرنبودسیم وزَرش

درغمت سیم شماراشک ورخش را زرگیر

معنی بیت: اگر چه من تهیدستم و درویشی بیش نیستم، سیم وزر ومال وثروتی ندارم، بااینحال بزرگواری کن ومرابااینحال به خودم وامگذار؛ اشک چشم مرا نقره و چهره ی زردم راطلا فرض کن؛ جزاین هیچ سرمایه ای ندارم آیااینهاکه درراه عشق توحاصل شده هیچ ارزشی ندارند؟!

من ِگداهوس سروقامتی دارم

که دست درکمرش جزبه سیم وزرنرود!

🌿━━━━━━━━━━🌿

چنگ بنواز وبساز اَر نَبُود عود چه باک؟

آتشم عشق و دلم عود و تَنم مِجمر گیر!

چنگ: ازسازهای ایرانی که باچنگ می نوازند.

بساز: ایهام دارد: ۱ـ آماده کن؛ ۲ـ به همین که درسترس هست قناعت کن

عود: چوب معطرکه برای خوشبوسازی فضا می سوزانند.

مجمر: آتشدانی که عود راداخل آن می سوزانند.

معنی بیت: چنگ را بنوازوکوک کن (سازدیگری نیست به هرچه که داری بسازو قناعت کن) اگرهم عودی برای عطرآمیزکردن مجلس دردسترس نیست بازهم ایراد واشکالی ندارد عشق و محبّت سوزان مراآتش، درنظربگیر دلم را عود و تنم را آتشدان فرض کن باهرآنچه که دردسترس هست بساط عیشی عاشقانه فراهم کن که طاقتم طاق شده است.

تاچومجمرنفسی دامن جانان گیرم

جان نهادیم درآتش زپی خوش نفسی

🌿━━━━━━━━━━🌿

درسماع آی و ز سرخرقه بر انداز وبرقص

ورنه با گوشه رو وخرقه ی ما در سرگیر

سماع: رقص وپابازی؛ رقصی که صوفیان برای به وجدوسرورآمدن انجام دهند وبدان طریق انرژی منفی راتخلیه وانرژی مثبت وسرزندگی می گیرند. رقص یکی ازپیچیده ترین وشگفت انگیزترین رفتارآدمیست. تنهاکسانی می توانند برقصندکه به زندگی عشق می ورزند آنهاکه ازخشم وکینه وحسدسرشارند ازاین لذت محروم وبی نصیب هستند. ازهمین روست که حافظ ازعیش ونوش وجشن ورقص وشادمانی حمایت کرده ومردم رابه انجام آن تشویق می کند. جشن ورقص وآواز بی ریاترین واکنش آدمی به زندگانی وقدردانی ازموهبت زندگیست. رقص رازی دردل خود داردبااینکه هیچ هدف و مقصود ومنظوری ندارد ولی لذّت بخش است ودرروح وروان آدمی تاثیری باطنی وشگرف می گذارد. رقص درک عمیق حضور زندگی وسرمست شدن ازموهبت زندگانیست بی آنکه بدانیم زندگی چه معنایی دارد. رقص هیچ ارتباطی به گذشته وآینده ندارد ومارادرکانون «حال» نگاه می دارد وکامیابی وسُروروشَعف نصیبمان می کند.

خرقه: لباس مخصوص صوفیان ودرویشان.

گوشه: گوشه نشستن وگوشه گیری؛ هریک از قطعات یا آهنگ‌هایی که دستگاه‌ها و نغمات موسیقی ایرانی را تشکیل می‌دهند و به دو دستۀ کلی گوشه‌های سازی و گوشه‌های آوازی تقسیم می‌شوند.

حافظ دراینجا درس بسیارمهمی برای همه دارد می فرماید: زندگانی یک همنوازی بی وقفه وعظیم وشادی بخش است ماهمه مانند،نت ها وآلات موسیقی دراین دستگاه خیال انگیز هستی هستیم اگرهماهنگ وهمنوازبوده باشیم سعادت وشادمانی نصیب همه ی ماخواهدشد لیکن این اختیار راهم داریم که سازمخالف بوده باشیم که درآن صورت باید درگوشه ای نشسته وخرقه ی خودرابرسرکشیم ودرتنهایی غم انگیزخویش بادردو رنج وغصه بسازیم وبسوزیم.

معنی بیت: ازغارکسالت وافسردگی بیرون بیا به رقص ودست افشانی بپردازخرقه ی ملالت وکسالت ازتن بیرون کن ورهاوسکبارباش تاشادمانی ازهرسو به طرف توجاری گردد درغیراینصورت درگوشه ای ساکت وملول بنشین وخرقه برسرکش وبه غمخواری ورنجیدن مشغول شو در هرصورت انتخاب باتوست. درهرفرصتی که دست داد ازخویش بپرس آیا شادمانی ونشاط ورقص واواز راانتخاب خواهم کرد یادرگوشه ای خزیدن ورنج واندوه وملالت را؟

ببین که رقص کنان می رودبه ناله ی چنگ

کسی که رُخصه نفرمودی استماع سماع ؟!

🌿━━━━━━━━━━🌿

صوف برکش زسروباده ی صافی درکش

سیم در باز و به زر سیمبری در برگیر

صوف: لباس پشمینه؛ خرقه ی پشمی که صوفیان وزاهدان پوشند.

باده ی صافی: شراب صاف وروشن وگوارا

سمیبر: سیمین تن؛ دلبری که بدن سپید دارد

معنی بیت: ازگورخودبپاخیز؛ آن خرقه ی پشمینه ی زهدوپرهیزگاری ریاکارانه ی خودرا به کناری نه؛ ازمرگت بیدارشو جامی شراب گوارا وصاف شده بنوش شادمانه وخوش و خرّم زندگی کن ثروت اندوزی برای میراث خواران مکن بدان که ثروت شبیه آب شوراست هرچه بیشتربنوشی عطش وتشنگی ات بیشترخواهدشد سیم وزر خودرا درراه شادیخواری خرج کن دلبری سیمین تن بدست بیاور وزندگی رابابازیگوشی های عاشقانه وشیطنت و ماجراجویی سپری کن که راه دیگری برای شادمانه زیستن وجودندارد.

شرممان باد زپشمینه ی آلوده ی خویش

گربدین فضل وهنر نام کرامات بریم

قدروقت ارنشناسد دل وکاری نکند

بس خجالت که ازاین حاصل اوقات بریم

🌿━━━━━━━━━━🌿

دوست گویارشو وهردوجهان دشمن باش

بخت گو پشت مکن روی زمین لشکر گیر

معنی بیت: اگر دوستی شفیق وصادق یارو یاورباشد چه غم ازاینکه جهانی باتودشمنی کند؟ یک دوست باوفا برای مقابله با یک جهان دشمن کفایت می کند. همینطور اگربخت واقبالی نیکو داشته باشی که روی ازتوبرنگرداند وتوراحمایت کند چنانچه تمام دنیاهم برعلیه تو لشکری برانگیزد هیچ ضربه ای به تونخواهدرسید. رفیق شفیق وطالع موافق رمزسعادت وکامیابی وپیروزیست.

دلارفیق سفربخت نیکخواهت بس

نسیم روضه ی شیرازپیک راهت بس

🌿━━━━━━━━━━🌿

میل رفتن مکن ای دوست دَمی با ما باش​​​​​​​

برلب جوی طَرب جوی وبه کف ساغرگیر

طرب: شادی وسرور

معنی بیت: ای دوست دَمی همنشین ماباش وفکر رفتن ازسربدرکن بیادرکنار جویباری بنشینیم و نشاط وشادمانی بجوئیم وجامی شراب بنوشیم.

«برلب جوی» ممکن است اشاره به دیدگان اشگبار خودش نیزبوده باشد.

صدجوی آب بسته ام ازدیده برکنار

بربوی تخم مِهر که دردل بکارمت

🌿━━━━━━━━━━🌿

رفته گیراز برم و زآتش و آب دل و چشم

گونه ام زرد و لبم خشک و کنارم ترگیر

رفته گیر: تصوّرکن که رفته ای

معنی بیت: لحظه ای تصوّرکن که اینک از پیش من رفته ای، حال بااین تصوّر ببین که درفراق تو چگونه اشک چشمانم جاری شده ودلم درآتش عشقت می سوزد؟ تو اگرازکنارمت بروی من درمیان آب وآتش گرفتارخواهم شد بطوریکه ازآتش دلم گونه هایم ازخشکی زرد ولبانم خشک واطرافم رارودی ازاشک فراخواهد گرفت!

درمیان آب وآتش همچنان سرگرم توست

این دل زارونزارواشکبارانم چوشمع

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

حافظ آراسته کن بزم و بگو واعظ را

که ببین مجلسم و ترک سر منبر گیر

معنی بیت:

ای حافظ شیرین سخن؛ توبااین طرزبیان دلنشینی که داری مجلس رابه دست بگیرو آراسته کن و به واعظ بگوکه ازمنبرو مسجد هیچ حاصلی نخواهدشد دست ازموعظه ومنبر برداروبیابه عیش ونوش ورقص وسماع بپردازکه این بهترین نوع عبادت ونیایش صادقانه هست. ای واعظ؛ زندگانی وهستی، موعظه ومنبرنیست، هستی محل جشن وسرور وشادمانی وشفقّت ورزیست.

حافظ به درستی دریافته است که مجلس وعظ وسخنرانی هیچ حاصلی جزتلف کردن اوقات باارزش زندگی نیست. وقتی این امکان وجودداردکه درمیخانه می توان برای بزرگداشت زندگی ضیافتی ترتیب داد و زندگانی رابه تمامیّت وبااحساسات وعواطف درونی درک کرد چراباید این لحظات گرانقدر زندگی درپای منبر واعظی تلف گرددکه حتّی خودش به گفته های خودباورندارد!

به تمامیّت زندگی کردن؛ دم غنیمت شمردن وشادیخواری، خود نیایشی خالصانه محسوب می شود و درون آدمی تبدیل به معبد می گردد اودیگرنیازی به مراجعه به کلیسا ومسجدوخانقاه که همگی ساخته ی دست بشرهستند ندارد. درچنین شرایطی اوبه هرکاری که مشغول باشد عبادت محسوب می شود حتی خوردن وخفتن؛ نظافت کردن وهَرس درختان و.... همه وهمه اگرباتوّجه وخلوص قلبی وعشق صورت پذیرد با قدردانی اززندگی وسپاسگزاری درهم آمیخته واحساسی ناب تولیدمی گردد.

حدیث عشق زحافظ شنونه ازواعظ

اگرچه صنعت بسیاردرعبارت کرد.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۵۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۰:

https://rezasaghy.blogfa.com/

روی بنماووجود خودم ازیادببر

خرمن سوختگان را همه گوبادببر

خطاب به معشوق،

معنی بیت: مشتاق دیدار رخسار ماه توهستم آتش حسرت دل وجانم را به آتش کشیده است روی خود را به من نشان بده تا وجودخودم رابه فراموشی بسپارم ازوجودم که جز دل وجانی سوخته چیزی باقی نمانده است روی بنما وبگذار آن نیز درشورواشتیاق دیدار تو بربادبرود.

زسوزشوق دلم شدکباب دورازیار

مدام خون جگرمی خورم زخوان فراق

 

🌿━━━━━━━━━━🌿


ما چو دادیم دل و دیده به طوفانِ بلا

گو «بیا سیلِ غم و خانه ز بنیاد بِبَر»

 

معنی بیت: ما همان هنگام که دل به عشق سپردیم باآگاهی ازطوفانهای بلا ومصائب وسختی های عشق وارد این مسیرشدیم وهیچ باکی ازسوختن وبرباد رفتن نداریم بگو تاسیلاب غم واندوه، خانه وکاشانه وهمه ی هستی مارا ریشه کن کرده ونابود سازد هیچ ملالی نیست.

دور ازرخ تو دم به دم از گوشه ی چشمم

سیلاب سرشک آمدوطوفلان بلا رفت

 

🌿━━━━━━🌿

 

زلفِ چون عَنبَرِ خامَش که ببوید؟ هیهات

ای دلِ خام‌طمع! این سخن از یاد بِبَر

 

عنبر: ماده ای است چرب و خوشبو و کدر و خاکستری رنگ و رگه دار که از روده یا معده ماهی عنبر ( کاشالو ) گرفته میشود. این ماده در عطرسازی بکارمیرود.معمولاً ماهی عنبر را در دریاهای شمال و اطراف ژاپن و گاهی در دریاهای مجاور جاوه و سوماترا شکار میکنند. و پس از شکافتن شکمش از داخل معده و روده اش عنبر را استخراج مینمایند. هر قدر ماهی مرکب بیشتری مورد تغذیه این حیوان واقع شده باشد. درادبیات کهن، زلف معشوق را ازآن جهت که برای عاشق خوشبوی ومعطّربه نظرمی آید عنبرآلود می نامند. دراینجا حافظ پارافراترگشوده وزلف محبوب خودرا به عنبرخام تشبیه کرده است که بسیارخالص وخوشبو کنندگی را دراذهان مخاطبین تداعی کند. وازطرف دیگر دل عاشق پیشه ی خودرا خام طمع نام نهاده است دلی که طمع خام درسردارد و نمی داند که بااین نقدینگی اندکی که دردست دارد نمی تواند به آن عنبر خام وخالص که بسیارگرانبها وباارزش است برسد.

معنی بیت: چه کسی امکان دسترسی به زلف معشوق دارد که ازخوشبویی وارزشمندی، مثال عنبرخام نایاب ودست نیافتنیست؟ هیهات، این آرزوی محال است وشدنی نیست ای دل ساده لوح وفقیر وناتوان من، این سودا را ازسربدر کن.

آن راکه بوی عنبرزلف توآرزوست

چون عود گو برآتش سودا بسوز وساز

 

🌿━━━━━━🌿

 

سینه گو «شعلهٔ آتشکدهٔ فارس بِکُش»

دیده گو «آبِ رخِ دجلهٔ بغداد بِبَر»

 

آتشکده فارس همان آتشکده ی آذرفَرنَبَغ یا آتشکده کاریان با ارتفاع تقریبی ۲۰ متر در مسیر کاریان می باشد که دردهستان هرم، بخش هرم،شهرستان جویم در استان فارس و در ۴۲ کیلومتری جنوب غربی جویم در نیمه راه بندر سیراف و دارابگرد قرار دارد. نقشه اصلی این آتشکده به شکل ذوزنقه بوده که اضلاع جلویی آن در حدود ۵ متر عرض و ۷ متر ارتفاع دارند.شاعر دراینجا آتش سینه واشتیاق خودرا فروزانتر از شعله های این آتشکده دانسته است. درمصراع دوم نیز سیلاب اشک چشمان خویش را عظیم تراز رودخانه دجله درنظرگرفته است.

آب رخ دجله ی بغداد ببر: آبرو وشهرت دجله ی بغداد را ازیادهاببر

معنی بیت: ای سینه ی من که همواره آتش اشتیاق وعشق ودلدادگی درتو شعله ورهست انتظاردارم چنان آتشی به جهان ارایه کنی که شهرت وآوازه ی آتشکده های معروفی چون فارس را ازیادهاببری... ای چشمان من سیلاب اشک آنچنان روانه ساز که آبروی دجله ی بغداد برباد رود.

پاک کن چهره ی حافظ به سرزلف زاشک

ورنه این سیل دمادم ببرد بنیادم

 

🌿━━━━━━🌿

 

دولتِ پیرِ مُغان باد که باقی سهل است

دیگری گو «برو و نامِ من از یاد بِبَر»

 

"مُغان" یکی ازکلیدی ترین واژه های دیوان حافظ است. آشنایی بیشتربااین واژه مارابه جهان بینی حافظانه نزدیکترمی کند‌.
"مغان" در اصل قبیله ای از قوم ماد بودند که مقام روحانیت منحصراً به آنان تعلّق داشت . آنگاه که آیینِ زرتشت بر نواحی غرب و جنوب ایران یعنی ماد و پارس مستولی شد "مغان" پیشوایان دیانت جدید شدند. در کتاب اوستا نام طبقه ٔ روحانی را به همان عنوان قدیمی که داشته اند یعنی آترون می بینیم اما در عهد اشکانیان و ساسانیان معمولاً این طایفه را"مغان" می خوانده اند.
فردوسی:
برفتندتُرکان زپیش مغان
کشیدندلشکر سوی دامغان
فرّخی :
پیش دو دستِ او سجود کنند
چون مغان پیش آذر خرداد.
خاقانی
سفرکعبه به صد جهد برآوردم ورفت
سفر کوی مغان است دگر بار مرا
نظامی:
برآمد ناگه آن مرغ فسون ساز
به آیین مغان بنمود پرواز
مولوی:
رو بتابید از زر و گفت ای مغان
تا نیاریدم ابوبکر ازمغان
در خانقه نگنجد اسرار عشق و مستی
جام می مغانه هم با مغان توان زد.
حافظ بیشترازهمه درکوی مغان پرسه زده وازهمه بیشتر به "پیرمغان" ارادت دارد! امّاچرا؟
شاید به این سبب بوده باشد که حافظ پیش ازآنکه به مذهب بیاندیشد به فرهنگِ کهن ایرانی ومیراث نیاکانمان می اندیشیده وازشدّتِ علاقه وارادت به حضرت زرتشت به این نگرش رسیده باشد.
به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی
کنون که لاله برافروخت آتش نمرود
برخلاف تصوّربعضی ازحافظ پژوهان، احترام وارادتِ خاصّی که ازجانبِ حافظ به زرتشت دیده می شود به سبب این نیست که حافظ به مذهبِ اوگرایش داشته! چراکه حافظ اصلاً درچارچوبِ مذهب نمی گنجد واندیشه های اوفراتر ازهرمذهب وهرمسلک است.
بنظرچنین می رسد که احترام وارادتِ قلبیِ پایان ناپذیراو،ریشه دراندیشه های نابِ زرتشت، افکار نیک، پندارنیک، کردارنیک و پیرامون مهرورزی وعشق وصلح دوستی داشته باشد.
درخراباتِ مغان نورخدا می بینم
این عجب بین که چه نوری زکجا می بینم!
نزدیکی ِ افکار خواجه با افکارزرتشت وحسِّ وطن دوستیِ فوق العاده نیزدلیلی مضاعف شده تا آتش این ارادت همچنان درسینه ی شعله ور وفروزان بماند.
ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند
که آتش که نمیردهمیشه دردل ماست
یا:
آن روزبردلم درمعنی گشوده شد
کزساکنان درگهِ پیرمغان شدم
ضمن آنکه علاقه ی حافظ به شراب خواری وآزاد بودنِ شرابخواری درمذهبِ زرتشت را نیزنباید ازنظرپنهان داشت.
گفتم شراب وخرقه نه آئین مذهب است
گفت این عمل به مذهب پیرمغان کنند.
یا:
مریدِ پیرمغانم زمن مرنج ای شیخ
چراکه وعده توکردیُّ اوبجاآورد!
بنابراین استفاده ی مکرّر ازواژگان "پیرمغان، کوی مغان، خرابات مغان و.... " ارجاع مخاطبین به فرهنگ کهن،باورهای قبل ازحمله ی اعراب به ایران وتاکید وبرجسته سازی اندیشه های ناب زرتشت است که حافظ بسیارشیفته وشیدای آن فرهنگ کهن وآن فرزانه ی بی مثال بود. دوست داشتن حضرت زرتشت وپذیرش پیامهای انسانساز ومترقّیانه ی او، دلیلی برزرتشتی بودن شاعر نمی باشد چنانچه نیچه وبسیاری از صاحبنظران جهان، زرتشت را به عنوان یک اَبَرانسان پذیرفته وبه احترام او کلاه ازسربرمی دارند ولی درعین حال به مذهب زرتشت نگرویده اند.چراکه مذهب زرتشت نیز همانند بسیاری ازمذاهب وادیان، براساس منافع مبلّغان ومرّوجانِ سودجو، سازمان یافته وتشکیلاتی شده وحقایق آنها درزیرفشارهای منفعت طلبان و سیاست ورزان مدفون مانده است. ازهمین روشن ضمیرانی چون حافظ وامثالهم درچارچوب هیچ مذهب ومسلک تشکیلاتی آرام نمی گیرند آنها عقاید خودرابسته نگاه نمی دارند تا دربرخورد با اندیشه های جدید ومتضاد، امکان پذیرش حقیت داشته باشند.

معنی بیت:

دولت حضرت پیرمغان، که درگاه معنا وحقیقت را به روی من گشود جاودان باقی بماند که ازمیان پیام آوران دینی ورهبران مذهبی،تنهارهبریست که بدون سلاح آمد،ادّعای وحی وپیامبری نکرد هیچ جنگ وخونریزی راتاییدننمود اوعشق ومحبت ورزی وشادمانه زندگانی کردن راستود ووعده ی بهشت وجهنّم به مردم نداد بقیه برای من هیچ اهمیّتی ندارند اصلاً به آنها بگویید نام مرا ازهمه جا پاک کنند.

جنگ هفتاد ودوملّت همه راعذربنه

چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

سعی‌نابرده در این راه به جایی نرسی

مزد اگر می‌طلبی، طاعتِ استاد بِبَر

 

معنی بیت:

درطریق حقیقت وعشق وشفقت ورزی، بدون سعی وتلاش به جایی نمی رسی باید مسئولانه برای شناخت خود وپیرامون خویش، تلاشها کنی ودراین راه پرپیچ وخم، از یک مرشد واستاد روشن ضمیر ی همچون پیرمغان پیروی کنی تا سعادتمند گردی. راهنمائیها وتوصیه های او همچون چراغی، تاریکیعای راه را روشن ساخته وتو راحت تربه سرمنزل مقصود خواهی رسید.

اگرچه رندان مسلک حافظانه نیز مرشدوراهنما دارند امااین مرشد باکشیش وروحانیان تفاوتهای اساسی دارد. مرشدفقط به مریدان خود وعده وعید بعدازمرگ نمی دهد بلکه مرید راراهنمایی می کندتا باتلاش فردی به نور ومعرفت درونی دسترسی پیداکند وبه خداگونگی برسد. کشیشان وروحانیان سعی می کنندبردانش رهروان بیافزایند اما مرشد وراهنمای رندان تلاش می کند صفحه ی ذهن وضمیر راهرو را ازگذشته وآینده پاک کرده وبه معصومیت حال برساند چراکه درلحظه ی حال همه ی ما می توانیم معصومیت کودکانه رادوباره تجربه کنیم.
 مرشدبیدار،هرآنچه که ازخانواده وجامعه وسیستمهای حاکمیّتی به ما دیکته شده را پاک می کند تا ازنو متولّدشویم وباتلاش فردی بینش جدیدخودرا پیداکنیم.

توبندگی چوگدایان به شرط مزد مکن

که دوست خود روش بنده پروری داند

 

روزِ مرگم نفسی وعدهٔ دیدار بده

وآن گَهَم تا به لَحَد فارغ و آزاد بِبَر

 

لحد: قبر، گور

معنی بیت: ای دوست اگر وعده ی دیدار با تورا در روزی که رخت ازجهان برمی بندم ومرگ راپذیرا می شوم دریافت کنم هیچ غم واندوهی بردل نخواهم داشت وداوطلبانه بی هیچ آه وفریادی درآغوش مرگ آرام خواهم گرفت.

برسرتربت من بامی ومطرب بنشین

تابه بویت زلحد رقص کنان برخیزم

 

دوش می‌گفت «به مژگانِ درازت بِکُشم»

یا رب از خاطرش اندیشه ی بیداد بِبَر

 

دیشب یار درحالی که باتیروکمان ابرو ومژگان داز مرا تهدید به کشتن می کرد خدایا اندیشه اش راعوض گردان و ازخاطرش ببر تابه جای جوروجفا وکشتن من، مراموردلطف وعنایت خویش قراردهد.

گرچه می گفت که زارت بکشم می دیدم

که نهانش نظری با من دلسوخته بود.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

حافظ اندیشه کن از نازکیِ خاطرِ یار

برو از دَرگَهَش این ناله و فریاد بِبَر

 

معنی بیت: ای حافظ، یارخاطر نازکی دارد اوراباسخنهای سخت خویش آزارمده واینقدر ناله وقریادمکن.

عشق مارا به سمت رشدوتعالی هدایت می کند وبه زندگانی، معنا وهدف می بخشد وزیباییهای نهفته ی آن را پدیداروبرجسته می سازد. عشق درحقیقت تجربه ی نوعی یگانگیست زمانی که این تجربه ی ناب میان یک عاشق فرزانه وبیدار و تمامیّت هستی روی می دهد همان رندانگی و خدایگونگیست که درنهایت به جاودانگی منتهی میگردد.
عشق ازهرنوع که باشد چه نشأت گرفته ازبلوغ جنسی وچه برخاسته ازبلوغ روحی وغنای درونی وآگاهی، موهبتی الهیست وهیچ نعمتی والاترو ارزشمندتر ازعشق وجودندارد. دردوران خیال انگیزعاشقی، عاشق چه درهجران بوده باشدچه دروصلت، بی وقفه ازسوی خداوندگارعشق تحت حمایت است همواره به اوچیزی غریب ازغیب می رسد واوراسرمست ومسرورنگاه می دارد.

عجیب ترین واسرارآمیزترین پدیده درجهان هستی همین عشق هست آنچه که مختصراً باید ازاین موضوع درنظرداشت این هست که: عشق هرگز ایستا وثابت نیست جریانی زنده وپویاودرگردش است هیچ قانونی نداردکه حتماً بایداین رابطه ی بین دونفر دائمی باشد چراکه عشق قائم به شخص مشخصّ نیست یک عاشق راستین ممکن است امروز عاشق این شخص شده وفردا عاشق شخص دیگری شده باشد یعنی اززیارت عشقی به زیارت عشقی دیگررفتن. بنابراین آنچه که اهمیت دارد خودماهیـت عشق است که بایدهمواره جاری وپویاوتازه باشد نه شخص.
اماغالب مردمی که خودراعاشق می نامند برعکس عمل می کنند سعی می کنندباپیداکردن ترفندهاوحیله های پیچیده ،طرف مقابل رابه مالکیّت وسلطه ی خویش درآورده وکاملاً اوراتصاحب کنند! غافل ازاینکه درصورت موفقیّت در تصاحب دیگری، عشق راازدست می دهند! چراکه فردمقابل دیگربه اسارت درآمده وتبدیل به برده ای فرمانبردارشده است روشن است که ازبرده واسیر، عشق گرفتن محال است چراکه عشق دربسترآزادی مجال شکوفندگی پیدامی کند نه دراسارت وبردگی! برای همین است که باگذشت اندک مدتی ازازدواجهای به اصطلاح عاشقانه، تنورعشق روبه سردی گراییده وخاموش می شود! چون با بستن عقد وتعیین مهریه واقداماتی ازاین قبیل، عملاً راه رابرای فرارطرف مقابل بسته واورا زندانی کرده ایم! قطعاً عشق بین زندانبان وزندانی نیزدوام چندانی نداشته وخیلی زودازبین رفتنیست.

یک قصه بیش نیست غم عشق واین عجب

کزهرزبان که می شنوم نامکرّراست.

نادر.. در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۳۱ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۳۷ - مناجات:

دوستان جان!
بسیار بسیار ممنونم
و همراهی و همدلی تان را بی نهایت قدر دان
...
در هروله ی پهنه ی عطش
در محض آفتاب
پر اشتیاق، مستیِ مستور می کنند
بس خالصند و ناب،
کز اصل خویش وصل جسته اند
چندانکه ساده اند "بوته های بیابان"
چندانکه عاشقند ..

فرهاد در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۴۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۵۵:

معنی بیت پنجم: دیدم آن آذرخشی که از سوی کوه طور درخشید، کاش میشد همچون شهاب، اخگرپاره ای از آن برایت بیاورم.
.
معنی مصرع آخر: باشد که خداوند راه را به سوی تو آسان کند، ای دلخواه من.

سعید فاضلی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۴۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۳۱:

سلام
در مصرع دوم از بیت دوم
من نخواهم مستیی کز می‌رسد
بهتر است فاصله بین می و رسد لحاظ گردد
من نخواهم مستیی کز می‌ رسد

علی عباسی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۲۱ دربارهٔ منوچهری » دیوان اشعار » قصاید و قطعات » شمارهٔ ۲۲ - در مدح سلطان مسعود غزنوی:

کاروان ظفر و قافله فتح و مراد
کاروانگاه به صحرا ی رجای توکند
بیت زیبا با ایماژهای فشرده و زیبا که یاددارم اول بار درکتاب صورخیال دکتر شفیعی کدکنی باین بیت زیبا برخوردم

۱
…
۳۸۱۹
۳۸۲۰
۳۸۲۱
۳۸۲۲
۳۸۲۳
…
۵۸۶۸