گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۳۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۴:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

ازمن جدامشوکه تواَم نور دیده‌ای​​​​​​​

آرام جان ومونس قلب رمیده‌ای

مخاطب این غزل عاشقانه نیز همانند اغلب غزلها به روشنی معلوم نیست. علت این وضعیت، ریشه در طرزنگرش شاعر دارد.  عشق حافظ ایستایی ندارد وبه شخص معیّنی قائم نیست. درجهان عاطفی حافظ، یک نفرخاص وجود ندارد بلکه عشقورزی ماهیت وفطرت حافظ هست. اوعاشق پیشه ای هست که ممکن است امروز عاشق شخصی شده وفردا عاشق شخص دیگری باشد. فردمعین، برای عاشق پیشگان، اهمیّت چندانی  درقیاس باخود عشق ندارند آنچه که اهمیت دارد خود عشق است که می باید درهمه حال، دروجودآنها جاری وروان بوده باشد. حافظ هرگز خودرا برای کسی تحمیل نمی کند اگر دوست، کسی دیگررابه جای حافظ برگزیده باشد به این انتخاب او اعتراض نمی کند کینه وحسد به دل نمی گیرد وحتّی این رفتار دوست، کوچکترین تغییری درمحبّت وعشق اوایجادنمی کند! اودراین مورد مبارزه نمی کند انتقام نمی گیرد ونه تنهاهیچ کاری برای آسیب زدن به دوست انجام نمی دهد بلکه تسلیم محض خواسته ی دوست می شود. مبارزه کردن درچنین مواردی حقارت وذلّت وزبونی ببارمی آورد وشکوه زندگی رافرومی ریزد.

حافظ دردوستی ورفاقت به سطحی ازآگاهی رسیده که بارفتارهای دوست،دچارخودشیفتگی یارشک وحسد وناراحتی نمی شود هسته ی درونی اوهمچنان درهمان سُرور،همان آرامش وهمان سکوت قراردارد اگرچه درپیرامونش همه چیزمتفاوت ودگرگون شده باشد. چراکه او دوست رابه عنوان ابزاری برای فرارازخودش مورداستفاده قرارنمی دهدکه با نبود او دچاریأس ونومیدی وسرشکستگی گردد اوبه قدرتی شگفت انگیز دردرون خویش رسیده که می فرماید:
اگربرجای من غیری گزیند دوست حاکم اوست
حرامم باد اگر من جان به جای دوست بگزینم

دوستی وعشقورزی کیفیتی است روحی، که دو جسم را به هم می پیوندد و برای بقای دوستی ، دوستان باید فضیلت و ارزش یکدیگر را بشناسند و به دیده ی احترام بنگرندچراکه دراینصورت پشتوانه ی اونه قدرت جسمانی ومادّی بلکه عشقی به عظمت کوههای سربه فلک کشیده می شود وفرد به قدرت  خارق العاده ی کیهانی متّصل می شود.

تواَم نور دیده‌ ای : تو نور چشم وعزیزمن هستی

آرام جان: آرامش بخش جان من هستی.

مونس: همرازوهمنفس

رَمیده: رم کرده،گریزان و فراری

معنی بیت: ای نورچشم من ای مقصودومحبوب من، از عاشق ودلداده ی خویش دوری مکن توتنها آرام بخش جان بیقرارمنی توبرای قلبِ گریزانِ من در گوشه ی تنهایی همراز وهمنفسی ای محبوب.

ای درد تواَم درمان دربسترناکامی

وی یادتواَم مونس درگوشه ی تنهایی

🌿━━━━━━━━━━🌿

از دامن تو دست ندارند عاشقان

پیراهن صبوری ایشان دریده‌ای

دست ندارند: دست نمی کشند، پیراهن صبوری: شکیبایی به پیراهن تشبیه شده است.

معنی بیت:همه ی امید عاشقان به توست هرگز دست ازدامان توبرنخواهندداشت جلوه ی دلستانانه ی توجامه ی صبرواشتیاق عاشقان را پاره کرده آنها به هیچ روی راضی به رهاکردن دامن تونیستند.

ندارم دستت ازدامن مگردرخاک وآن دم هم

که برخاکم روان گردی بگیرددامنت گردم

🌿━━━━━━━━━━🌿

ازچشم بختِ خویش مبادت گزندازآنک

در دلبری به غایت خوبی رسیده‌ای

بعضی ازشارحان محترم به جای (چشم بخت خویش) "چشم زخم دهر" رابه گمان اینکه شاید اشتباهی ازجانب نسخه نویسان رخ داده یابه هردلیل دیگرجایگزین کرده اند تابدینوسیله معنای راحت تری برداشت نمایند.

درست است که "چشم زخم دهر" معنای آسان فهم تری نسبت به "چشم بخت خویش" دارد ودرمیان مردم نیز همین "چشم زخم"رایج است لیکن باید درنظرداشت که حافظ شاعری نیست که به آنچه که رایج ومعمول است راضی بوده باشد. باید دانست که حافظ هرگاه قصد کرده یکی ازباورهای عامیانه ی مردم رادستمایه ی خویش قراردهد صرفاً به بیان ساده وسطحی آن بسنده نکرده وهمواره سعی نموده یک نکته ی ظریفِ حافظانه رانیزبدان بیافزاید وبه عبارتی معنا راغنی تروعمیق ترسازد.

یکی ازویژگیهای زبان حافظ متفاوت بودن و انحصاری بودن آن هست واتّفاقاًهمین تفاوت هاست که درکنارسایر ویژگیها اوراازدیگران متمایز نموده است. دراین غزل نیزهمین اتّفاق رخ داده وبنظرمی رسد ضبط علامه قزوینی که معتبرترین نسخه می باشد درست تروحافظانه تراست.

بنابراین می توان نتیجه گرفت که حافظ به عمد "چشم بخت خویش" رابه جای "چشم زخم" بکار گرفته تاابتدا این پرسش رادرذهن مخاطبین غزل ایجادکند که : "مگرکسی ازچشم بخت خود هم آسیب می بیند؟!"

سپس درمصرع دوّم بابکارگیری "دردلبری به غایت خوبی رسیده ای" پاسخ سئوال رانیزدردل آن گنجانیده تا مخاطبین ازکشف پاسخ سئوال محظوظ گردند وبدینوسیله "به کمال رسیدنِ دلبری معشوق خویش" رابیشتروبیشتربرجسته نماید.

به این ترتیب پرسشگردر مصرع دوّم درمی یابد که محبوبِ شاعر دردلبری آنقدربه اوج کمال رسیده بوده که حتّی این احتمال داشته که موردِ رشک وحسدِ بختِ خودش هم قرارگیرد وازچشم بخت خود آسیب ببیند. چراکه آسیب دیدن ازطریق چشم درباورهای عامیانه فقط به شوریا بدبودن چشم مربوط نمی شود چه بسا ممکن است که کسی آنقدر زیبا ودلربا بوده باشد که ازچشم نزدیکترین افراد خویش نیز آسیب ببیند بدون اینکه صاحب چشم،بدشگون یا دارای چشم شوربوده باشد. زیبایی هرچه که اوج بگیرد واز حدّ ومرز بگذرد به همان میزان احتمال آسیب دیدن ازچشم شورو حتّی شیرین نیز فزونی می یابد.

غایت: نهایت

معنی بیت: ای نازنین، ازآنجاکه دراوج دلربایی وزیبایی هستی ودرجاذبه وجمال به والاترین مرتبه ی کمال رسیده ای چه بسا که احتمال دارد ازچشم بخت خویش هم آسیب ببینی! بختی که خود، تورابه این نقطه ی اعلا رسانیده ممکن است مفتونِ دلفریبی توشده وناخواسته از چشمش به توگزندبرسد مراقب خودت باش.

واین همان لطف حافظانه ایست که به مدد نبوغ حافظ باظرافت خاصی دردل معنا جاسازی شده است.

درغزل دیگری بختِ خودِ حافظ، به منظوردفع چشم زخم، شعرحافظ رابعنوان دعایی اثربخش به روی زرنوشته یا درلایه ای ازورق زرپیچیده و گردن آویزخویش می کند.

حافظ تو این سخن ز که آموختی که بخت

تعویذ کرد شعر تو را و به زر گرفت

🌿━━━━━━━━━━🌿

مَنعم مکن زعشق وی ای مُفتی زمان

مَعذور دارمت که تو او را ندیده‌ای

منع اَم مکن: برای من ممانعت ایجادمکن، جلوگیری مکن

مُفتی : صاحب نظر،فتوا دهنده.

مفتی زمان: حاکم شرع وقت.

معذوردارمت: عذر تو را می پذیرم.

معنی بیت: ای حاکم شرع زمان، ازعشق ورزی من جلوگیری مکن من تورادرک می کنم که چرا می خواهی مانع عشق ورزی من بشوی تو معشوق مراندیده ای ونمی دانی که چقدرجذاب ودلچسب است اطمینان دارم اگراورادیده بودی هرگزمانع ازعشق من نمی شدی بنابراین من عذرتو رامی پذیرم.

به رغم مدّعیانی که منع عشق کنند

جمال چهره ی توحجّت موجّه ماست

🌿━━━━━━━━━━🌿

آن سرزنش که کرد تو رادوست حافظا

بیش ازگلیم خویش مگرپا کشیده‌ای؟ 

 

بیش از گلیم خویش پا دراز کردن" کنایه از حدّ وحدود خویش خارج شدن است.

معنی بیت: ای حافظ آن ملامت تندی که معشوق برتو روا داشت برای چه بود؟ چرا تورا آنچنان سخت موردعتاب وسرزنش قرارداد؟ آیا ازحدّ وحدود خویش خارج شده ودر برابرمعشوق گستاخی کرده بودی که موردغضب قرارگرفتی؟

حافظ به ادب باش که واخواست نباشد

گرشاه پیامی به گدایی نفرستاد.

حمید در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۳۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۵۹:

باسلام به نظر بنده منظور از زندان سکندر در این غزل یعنی جسم و کالبد انسان و حافظ احساس تنگی و خستگی از اون میکنه و دلش میخواد که از اون آزاد بشه. جان هم منظور روحه که با رهایی از جسم راحت میشه و به روح مطلق که خداونده یعنی همون جانان ملحق بشه.

میم کاف در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۱۴:

در بیتِ بسا سوال و جواب... این غزل، سوال را باشتباه تایپی، سال مرقوم فرموده اید.
با تشکر

شهلا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۲۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸:

البته وقتی خود، پیر و مراد شده باشی، می توانی بی واسطه به حق وصل شوی. عجیب نیست

شهلا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۲۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸:

هنگامه عزیز، چون حضرت مولانا بسیار به پیر و مراد اعتقاد دارند، احتمالاً منظورشان استاد خدایی است

شهلا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۱۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۰۵:

برداشت من اینست که می فرماید: این جهان به ریش کسی که مفتون دنیا شده و بدنبال تأیید و طرفداری چند انسان جاهل، خودرا احمق کرده می خندد.

شهلا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۰۵:

آقای حمید، زبانتان را گاز بگیرید، معلوم می شود بسیار با حضرت مولانا بیگانه اید. چه ربطی دارد؟؟؟

حبیب قربانی در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۲۷ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

با سلام وبه همه
جناب خیام - با نظر به جامعه ی پیش روی خویش - سخن جدی و انتقاد آمیز خویش را به ظرافت طنز آمیخته است . فعل "خوانند" در اینجا به معنی "عمل کردن "است تا صرف خواندن و قرائت قرآن . پس خیام طنز آمیز سخن می گوید . چنان که طنز ؛ بیان شیرین تلخی ها و ناهنجاری های بشری است به قصد اصلاح ساختار اجتماعی و رفتاری . بیان خیام تعریض طنز آمیز به "قرآن " نیست بلکه به عمل ناراست آدمی است . نکته دیگر آنکه گرد پیاله به معنای "دور و گردش پیاله در بزم باده پیمایان " است ، چنانکه ساقی پیاپی سینی شراب را در مجلس میگساری به گردش در می آورد و با این عمل خدمتگزاری می کند .

حبیب قربانی در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۹ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۵۵:

با سلام ، رباعی حاضر مثال دیگر رباعیات حجت الحق خیام ، تمایلات جبرگرایی وی را نشان می دهد و بوی جبر تندی در اوضاع و آفرینش عالم فنا به مشام می رسد . بنده با بیتی از حافظ رباعی مورد گفتگو را معنی می کنم :
چون قسمت ازلی بی حضور ما کردند
گر نه اندکی به وفق مراد است خرده مگیر

Seraj Hosseini در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۵ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۷۲:

خوش صحیح است...

Seraj Hosseini در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۰۸ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۷۲:

پوزش خوش از قلم افتاد...
بیت هفتم مصرع دوم لطفاً تصحیح بفرمایید،
ارنی گفتن موسی به سر طور است...
درود و مهر فراوان

Seraj Hosseini در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۰۶ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۷۲:

بیت هفتم مصرع دوم لطفاً تصحیح بفرمایید،
ارنی گفتن موسی به سر طور است...
درود و مهر فراوان

مجید آذزخش در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۰۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۲۱۴ - منجذب شدن جان نیز به عالم ارواح و تقاضای او و میل او به مقر خود و منقطع شدن از اجزای اجسام کی هم کندهٔ پای باز روح‌اند:

در مصرع دوم بیت هشتم بجای "هفتاد من " نوشته شده "هشتاد تا"

حسنک در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۵۸ دربارهٔ عارف قزوینی » تصنیف‌ها » شمارهٔ ۱۴ - از کفم رها:

هم زنده یاد مرضیه و هم زنده یاد محمدرضا لطفی در ابوعطا این ترانه اجرا کرده اند.

مجید آذزخش در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۵۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۲۱۴ - منجذب شدن جان نیز به عالم ارواح و تقاضای او و میل او به مقر خود و منقطع شدن از اجزای اجسام کی هم کندهٔ پای باز روح‌اند:

در مصرع دوم بیت هشتم بجای "هفتاد من" نوشته شده "هشتاد تا"

حسین در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۴:

می‌خواستم، نهیبی به همه بزنم که مدعیند و معنای واضح یک مصرع سعدی را نمی‌گیرند و حتی در پی تغییرش هستند که دیدم در آخرین کامنت آقای قربانی این معنای روشن را گرفته‌اند.

احمد آذرکمان ۰۴۹۰۳۰۰۶۶۹.a@gmail.com در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۰۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۹۵:

ای زمان بی‌من مرو
غول را وقتی که از چاه در می آید اگر نبینی ، و راجع به آن حرف بزنی فایده ندارد .
『غلامحسین ساعدی』
『1』
آب باران دور چاه حیاط جمع شده بود . انگار اولین بار بود که چشمم به آن گلدان سیاه رنگ می افتاد . گلدان سیاه رنگی که یک گل کوچک آبی داشت .
به گل کوچک آبی که نگاه کردم نفهمیدم چطور و چرا یک دفعه حیاط بزرگ تر شد . انتهای حیاط یک درخت انجیر دیدم ، که یک زن پای آن نشسته بود . یک زن که کیمانوی یک دست سفیدی به تن داشت ، و روی موهایش دو شانه ی چوبی خوشرنگ فرو رفته بود . داشت هایکو می نوشت .
گنجشک ها روی هایکوهایش فضله می ریختند و او مدام می خندید . من هم خندیدم . همه ی دیوارها کاهگلی شدند . چند پسر بچه تخس آمدند که از درخت بالا بروند . در دست همه شان عقربه های ساعت بود . مات پسر بچه ها بودم که دست های چروکیده ی یک پیرمرد روی شانه هایم گذاشته شد . برگشتم . از صورت پیرمرد یک عینک سیاه و کج وکوله بیرون زده بود ، از من آب یخ می خواست . من خیسِ باران بودم . می لرزیدم . دندانم به دندانم می خورد . پیرمرد می خندید . گاهی ریش و سبیل داشت و گاهی ریش و سبیل نداشت و مدام می گفت : «من گم شدم در تو ؟ یا تو گم شدی در من ؟ ای زمان !» . هوا بوی گوسفند می داد . پسر بچه ها بع بع می کردند و از بالای درخت ، پی در پی می خندیدند . زن کیمانوپوش بلند شد دو کف دستش را جلوی دهان پیرمرد گرفت و گفت برفآبه است . پیرمرد دهان از کف دست های زن کیمانوپوش بر نمی داشت . پسر بچه ها مدام می خندیدند و از یک تا دوازده می شمردند .
احمد آذرکمان ـ 16 08 97

امین در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۰۲ دربارهٔ سعدی » مواعظ » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۱۶ - در ستایش حضرت رسول (ص):

سلام خسته نباشید . ( بو که) درست است و نیازی به تغییر ندارد !
در قدیم بو به معنی آرزو بود و معنی بیت هم درست است

علیرضا در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۴۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب پنجم در عشق و جوانی » حکایت شمارهٔ ۸:

این شعر را مدتها پیش در جایی که دقیق در خاطرم نیست اینگونه دیدم
رشکم آید که کسی سیر نظر در تو کند
باز گویم که کسی سیر نخواهد بودن

لاله در ‫۸ سال قبل، چهارشنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۳۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹:

کاملا توجیه نشدم ولی تشکر می کنم که وقت گذاشتید خیلی متشکرم

۱
…
۳۰۳۱
۳۰۳۲
۳۰۳۳
۳۰۳۴
۳۰۳۵
…
۵۸۷۳