گنجور

حاشیه‌ها

۲۱۴ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۰۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۵۵ - عذر گفتن دلقک با سید اجل کی چرا فاحشه را نکاح کرد:

موضوع شعر در رابطه با چیست؟
صرفا امتحان صفت "ق ح ب ه " هست یا انچه بعد از عقد اتفاق میافتد.
لطفا دقیق بفرمایید

میرزایی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۴۲ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » مقطعات » شمارهٔ ۱۰۷ - از یکی اکابر رنجیده بود حسب حال خود و نکوهش او گوید:

بیت اول:
هیولا نیست= هیولانیست(هیولانی است)
آنجا هم که گفته: مرا به جای عمل عملهای یونانیست: عملهای درست نیست. "علمهای" صحیح است.

مهدی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، جمعه ۲۹ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۱۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳:

سلام دوستان، لطفا اگر کسی معنی این بیت رو میدونه توضیح بده:
مرا به عشق تو اندیشه از ملامت نیست
وگر کنند ملامت نه بر من تنهاست
------------------------------------------

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۰:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دانی که چنگ وعود چه تقریر می کنند؟!

پنهان خوریدباده که تعزیرمی کنند!

دردوره ای که حافظ می زیسته، تغییرات ودگرگونی هایِ سیاسی، اجتماعی زیادی پی درپی رقم می خورد،هنگامی که پادشاهی متشرّع وتحت نفوذ فقهای دینی، زمام امور رابه عهده می گرفت، متولّیانِ شریعت نیزفرصت راغیمت شمرده وبابهرمندی ازقدرتِ بازوان دولت،محکمه های شرعی را راه اندازی نموده و قوانینِ شرعیت رادرزمینه های مختلف باشدت تمام به مورد اجرا می گذاشتند. ازمعنی و مفهومِ بیت هابنظرمیرسد این غزل نیز درچنین شرایط سختی وحاکمیّت متعصّبین مذهبی سروده شده است.

زمانی که تندرویان متعصّب بریک جامعه حاکمیّت پیدامی کنند به قول شادروان اخوان ثالت، هوابس ناجوانمردانه سردوسنگین و دلگیرمی شود سلامت راکسی پاسخ نمی گوید که سرهادرگریبان فرومی رود وگر دست محبت سوی کس یازی،به اکراه آورد دست از بغل بیرون که سرما سخت سوزان می گردد!....

درچنین شرایطی آلات موسیقی نیزنوای شادی بخش ونشاط آور ندارند واحساس غم واندوه وملالت راالقاء می کنند چراکه آلات موسیقی بازتاباننده ی وضعیّت روحی روانی جامعه هستند وبه تنهایی قادربه تغییروضعیت نیستند. دراینجا برخلاف روال معمول، به مددنبوغ حافظ، آلات موسیقی به کمک مردم شتافته ودرکاستن دردورنج آنهاعمل می کنند!

چنگ :یک نوع ساز

عود: سازی زهی که به آن بِربط نیز گفته می‌شود

تقریر : نوشتن ،بیان کردن

تعزیر : مجازات واجرای قوانین شرع.

باده: می انگوری

معنیِ بیت:

آیاتوّجه کرده ای ؟ و در‌یافتی که چنگ و عود با زبانِ موسیقیِ خویش، چه پیامی وچه چیزی رابه گوش مامی رسانند؟! آنهاباسوزی که درنواهایشان هست،دلسوزی کرده وبه مایادآورمی شوند که پنهانی باده‌گساری کنید،مراقب باشید احتیاط کنید مبادا مأمورین متعصب دولتی و نَهی کنندگان منکرات،ازباده نوشی شماآگاه گردند، چون اگرمطلع شوند واطمینان حاصل کنند که شماشراب خورده اید حتماً شمارا به محکمه برده ومجازات خواهند کرد!

حافظ دراینجا درحمایت ازباده خواران، باسفارشِ صمیمانه ای که به آنها جهت فرار ازمجازات می کند، بخوبی نشان می دهدکه خودنیز اهلِ باده نوشی وعیش وعشرت بوده وبه اجرای قوانین شریعت اعتقادی نداشته است چراکه آدم متشرّع نه تنها به کمک شرابخواران نمی شتابد بلکه اقدام به معرفی آنها به مامورین حکومتی نیزمی نماید!

زاهدشراب کوثروحافظ پیاله خواست

تادرمیانه خواسته ی کردگارچیست؟

 

🌿━━━━━━🌿

 

ناموسِ عشق و رونق عشّاق می‌برند

عیب جوان و سرزنش پـیـر می‌کنـنـد

 

ایدئولوژیهاوسیستمهای حاکمیتی،بابرنامه ریزیهای دقیق وفریبنده ،مردم رابرای مردن بخاطرپرچم که جزیک تکّه پارچه ی بی ارزش نیست آماده می سازند! برای مردن بخاطر مرزهایی که سیاستمداران حقّه باز کشیده اند تشویق می کنند! به روشهای سیستماتیک وتبلیغات سنگین،مردم رابخاطرزندگی بهتر پس ازمرگ، به ترک دنیا فرامی خوانند می گویند بخاطر تعصّب به نژاد وزبان ودین ومذهب ومعابد وکلیسا ومساجد بمیریدتارستگارشوید! تنهاتعدادمعدودی ازروشن ضمیرانی مثل زرتشت ها،بوداها، وحافظ هاهستندکه توصیه می کنند در این دنیای بی مرزی که هدیه ی خداوندبه مردم هست زندگی کنید،عشقبازی ومهرورزی کنید وهرلحظه راجشن بگیرید برقصید آوازبخوانید. زندگی درحقیقت هیچ مقصدوهدفی ندارد باید ازمسیر ومهلت پنج روزه ای که دراین جهان فانی داریم به مهرورزی وشادمانگی و لذت بپردازیم چاره دیگری نیست باید ازاین سفرلذت برد بایدآن راغنیمتی برای خوشناسی وبیداری شمرد ومعناومقصدی برای جست. چراکه اصلاً ماهیت زندگانی مقصد ومعنای خاصی وجودندارد. خالق زندگی هرچه وهرکه بوده باشد ماراآزادگذاشته تا درانتخاب معنا ومقصد آزادانه دست به انتخاب بزنیم وبه مرحله ی دیگر انتقال پیداکنیم.خوشابحال کسانی که بااندوخته های ارزشمند،آگاهی وبیداری به مرحله ی بعدمی روند. زندگی یک سفرمحض ومطلق است سفری که به ظاهربه هیچ منتهی می شود اما مامسئولیت داریم که معنایی خوب ودرست پیدا کنیم، دربند خرافات نباشیم، به کسب آگاهی، اشتیاق نشان داده ودرهمه حال کنجکاوباشیم ودایماٍ این پرسش درذهن ما باشد که آیا باورهایی که ازسوی جامعه، سیستم، مذهب ومدرسه به مارسیده درست است یانه؟ مانباید هرآنچه که به ماتلقین می شود همانند بردگان مطیع وفرمانبر بپذیریم وظیفه وآن بارامانتی که حافظ فرموده، آسمان  ازپذیرش آن عاجزشد همین نکته هست باید به همه چیزبه دیده ی شک وتردید بنگریم وهمانند حافظ باورهای خودرا بازسازی، بهسازی ونوسازی کنیم. 

ناموس : عزّت واحترام ، اعتبار

معنی بیت:این زُهد فروشانِ ریاکار،درکاردیگران فضولی می کنند عزّت و احترام عاشقان را از بین می‌برند و به عیب‌جویی از جوانان و پیران عاشق می‌پردازند!

عشق ورزی ومَسلکی که حافظ بدان معتقدبوده،درنظرگاهِ متولّیانِ شریعت به ویژه تندرویان دلواپس،نه تنهافاقدارزش واعتباراست بلکه مذموم ونکوهیده بوده و بعضاً موردِتهدید وتکفیر نیزقرارمی گرفته وهنوزنیزبرهمین روال حرکت می کنند! روایاتِ معتبرِزیادی ازرهبرانِ دینی ومذهبی نقل شده که براساسِ آنها،عشق گمراه کننده بوده و مردم نباید اختیار وجودِوجودخویش رابه عشق بسپارند،که اگرچنین کنند خُسران وزیان ببینند ودل ودین برباد دهند!!

باتوّجه به اینکه دوره ی نزول این غزل، دوره ی سیاه حاکمیّت مطلقِ متشرّعین تندرو بوده،روشن است که متولّیان شریعت، زاهدان وپارسایان، هجمه ی شدیدی علیه عشق ودلداگی داشته اندکه حافظ اینچنین برآشفته وناراحت می باشد.

پشمینه پوشِ تندخو،ازعشق نشنیدست بو

ازمستی اش رمزی بگوتاترکِ هشیاری کند!

 

🌿━━━━━━🌿

 

جز قلب تـیـره نشد حاصل و هنوز

باطل در این خیال که اکسیر می کنند

 

 

قلبِ تیره : ایهام دارد: 1- درون تیره

۲-سکّه‌ ی تقلبی

اکسیر: صنعتی که قدیمان معتقد بودند به وسیله ی این تکنیک می توان فلزات کم ارزش مثل (آهن ومس درآن دوره) را به

را به فلزات گرانبهااتبدیل کرد.

باطل: ناحق،دروغین،دراینجابه معنیِ "بیهوده" است.

معنیِ بیت:

زُهد فروشانِ دروغین وریایی، همچون سکّه یِ تقلّبی که درونی تیره و سیاه وظاهری بَزَک شده وفریبنده دارند هستند، انها هیچ دستآورد باارزش وحاصل مفید ندارند! سکّه ی تقلّبی به چه دردی می خورد؟ وجزدردسرچه حاصلی رقم می زند؟ هیچ چیزباارزشی از عملکردِ این متقلّبان حقّه باز بدست نیامده است! لیکن شرم وحیاندارندو همچنان بی شرمانه بیهوده در این خیالِ باطل هستند وبه دروغ ، ادّعادارند که کیمیاگرانندومی توانندباشلاق وخنجر وزنجیر، قلوبِ تاریکِ رابه قلوبِ نورانی تبدیل کنند!!

آنها در این خیالِ باطل‌ وبیهوده پافشاری می نمایند و وانمود می کنند که درحال اکسیر کردن و تبدیلِ سکه های تقلّبی به سکّه های قیمتی هستند! هیهات که بیهوده در توّهم فرورفته وپیش ازدیگران خودرافریب می دهند! انها غافل اراین هستند که هیچکس نمی تواند رندان مسلکِ حافظانه رافریب دهد! هیچکس نمی تواند رندان رابه جهنّم تهدید ویا به خریدیک قطعه زمین بهشت تشویق وتطمیع کند!! این شگرداحمقانه شاید برای مردم عوام کارسازباشد اما رندان راتحت تاثیرقرارنمی دهد بهشت وجهنّم رندان دردرون خودشان هست. آنهاهیچ طمعی به آینده ی واهی وپوچ ندارند وفریب بهشت دروغین زاهدان رانمی خورند! آنها درلحظه لحظه های زندگی حضوردارند وهمین حضورآگاهانه، خالصانه ترین نوع نیایش هست. رندان نیک می دانند که جهان هستی زبان گفتار مارا نمی داند وبرای سپاسگزاری لازم نیست جملات آماده شده ازقبل رابابرنامه ریزی مطابق سبکی خاص تکرارکنی. همین که زندگی راجشن بگیری وبی آزارباشی ومهربه ورزی، بهترین نوع عبادت است. آنهاچون نمی توانند بی آزارباشند، شفقت به ورزند وعاشقی کنند برای فرارازاین مسئولیت عظیم وپرزحمت، به عبادات خشک وبی روح اکتفا کرده اند. عاشقی ومهرورزی همت والا می خواهد باید درهمه حال، به مردم، حیوانات وپیرامون خویش خدمت کنی ودرشادکردن دیگران بکوشی این امر بظاهر ساده می نماید اما سخت است هزینه دارد خستگی دارد گذشتن ازشهرت ونام وثروت دارد وهرکسی قادربه انجام آن نیست ومنفعت خود رادراین می بینند که به یک گلّه و جمعیتی پیوسته وگلّه وار زندگی کنند تاازمسئولیتهای سنگین فردی دورباشند. 

درنظرگاه حافظ، خداوند آنقدر لوس و بی مایه نیست که کسی را بخاطر داشتن تسبیح وریش وخرقه دوست داشته ودرمقابل ازکسانی که شراب خورده وخودرا ازقید وبندخرافات رها ساخته اند آرزده خاطر شود. بنابراین اگر روزجزایی نیزبوده باشد قطعا آن چیزی نیست که این دین فروشان شعبده بازتوصیف کرده اند! بلکه اتّفاقی رخ خواهدنمود که همگان ازکرم وبزرگواری و برخوردخداوندشگفت زده وغافلگیر خواهیم شد!

دورشوازبَرم ای زاهدوبیهوده مگوی

من نه آنم که دگر گوش به تزویرکنم !

 

🌿━━━━━━🌿

 

گویند رمز عشق مگوئید و مشنوید

مشکل حکایتیست که تقریر می کنند

 

درنظرگاه حافظ اگرچه طریق عشق طریقی خطرناک وصعب العبور ودردانگیز است لیکن باید زندگی راعاشقانه سپری کرد چاره ی دیگری نیست چراکه زندگانی براساس مصلحت گرایی ومنطق وعقل هیچ لطفی ندارد ماانسانیم وانسانیت درذات وفطرت ماست مابایدکه به میل درونی خویش وفادارمانده وبه آن احترام بگذاریم.

اگرزندگانی بربسترعشق جاری شده باشد خواهی توانست لذت، سعادت وجاودانگی  رادرلحظه لحظه های زندگی تجربه کنی، دل عاشق بسان رودخانه ای ازشعرهای جهان، زیبائیها ولطافتهای خیال انگیز بی مانندی دارد ومی تواند پیرامون خویش رانیز لطف وصفایی دیگرببخشد. دردوره ای که بازارِ ریاکاری وزهدفروشی گرم است وکارِکیمیاگرانِ دروغین وحُقّه باز رونق گرفته،مبلّغانِ جَهل وحماقت وخرافات،عشق راممنوع کرده اند! باگستاخی وبی شرمی توصیه می کنندکه عشقبازی نکنید،ازعشق صحبت نکنید،ازرمزورازِعشق ورزی وجاذبه هایِ عشق نگوئیدونشنوید!!!

مگرمیشودازعشق نگفت ونشنید؟! مشکل حکایتیست وخواسته ی ناحق آنهاشدنی نیست عشق سرکوب نمی شود،عشق قدرتی جادویی والهی دارد،شمعی راکه خداوندروشن کرده باشدبافوت کردن عدّه ای جاهل واحمق خاموش نمی شود. آتشِ عشق ازروزِ ازل ازتجلّیِ حق شعله ورشده وتا ابدفروزان خواهدماند.

درازل پرتوِحُسنت زتجلّی دَم زَد

عشق پیداشد وآتش به همه عالم زد.

 

🌿━━━━━━🌿

 

ماازبرون در شده مغرور صد فریب

تا خوددرونِ پرده چه تدبیرمی کنند؟

 

مغرور : غرور به حالت و احساسی گفته می‌شود که در آن شخص برای خود ارزشِ بسیار زیادی قائل است و در برابرِ تواضع و فروتنی به‌کار می‌رود. درموارد حاد غرور، شخص از همه کس و همه چیز خود را بالاتر می‌داند. همچنین شخص می‌تواند نسبت به کسی یا گروهی یا ملتی یا چیزی خاص، غرور نشان دهد.

مغرور صدفریب: غروروقتی ارزشمندمحسوب می شود که درقبال حقیقتی ناب وراستین بوده باشد درحالی که ما به صدها موضوع دروغین وحیله ونیرنگ مغرورشده ایم این موضوعات پوشالی، ازحقیقت خالی هستند. آگاهی هایمان درسطح بسیارپائینی قراردارد.

فریب:مکر و حیله،

تدبیر:چاره اندیشیدن و راهکارجُستن

منظوراز"ما"دراینجاهمگان وکلّ آدمیان هست. "ما" شاملِ متشرّعین ومتعصّبین وهمچنین عاشقان ورندان وهمه ی باورهاواعتقادات وهمه یِ مذاهب ومسالک می شود.

حافظ هرگاه می خواهدنکته ای ظریف وپنهانی وحقیقتی از اسرارِ هستی را افشاکند،یاموضوعی اجتماعی را موردنقد وانتقاد قراردهد باکسی تعارف ندارد. دراینجاوقتی "ما" رامطرح می کنداول ازهمه خود وهم مسلکان خویش رامتهم به نادانی، ناآگاهی ولغزش می کند. این شیوه یکی ازبهترین ودلچسب ترین شیوه یِ روشنگری وآگاهی بخشی هست. اوگناهان رابامیل ورغبت به گردن می گیرد تنهابه این امیدکه شایدتوانسته باشدعواقبِ خیر وشرّ یک موضوع رابه مردم بشناساند ودست به آگاهسازی بزند.

گناه اگرچه نبوداختیارِ ماحافظ

تودرطریقِ ادب باش وگوگناهِ من است

حافظ یک شاعربابصیرت و باهوشی فوق العاده بود وتوانمندی خاصّی درمشاهده ی ریشه های نهان ساختارهای اجتماعی داشت. اوالگوهای پنهان فرهنگی، دینی، سیاسی واجتماعی راکه هزاران سال قدمت داشتند بخوبی می شناخت ودرعین حال همانندیک کودک معصوم رویاپردازی میکرد. اوبه راحتی می توانست جلوه های تخیّلاتش رابه مددنبوغ خارق العاده اش به رشته ی تحریر درآورده وغزلهای جاودان وماندگارخلق کند. غزلهایی که سبب بیداری وآگاهی مردم شده وبستری ارزشمندفراهم می سازندکه مردم عادی نیزباالگوهای ساختارهای پنهانی دینی وحکومتی آشنایی پیداکنندوازخواب غفلت وجهالت بیدارگردند. بگذریم....

معنی بیت:

مامردم شامل همه گروها ودسته بندیها، دربیرون ازگودقرارداریم، مااز حقایقِ پیچیده ورمزوراز هستی چیزی نمی دانیم. ماهرکدام برحَسَبِ فهم ودانشِ خویش، تصوّراتی گوناگون ازنظامِ هستی داریم وشگفتا که به فهم و برداشت هایِ خویش هم مغرورانه می نازیم وباتعصّبی جاهلانه، از افکاروپنداشت های خود سرسختانه ومتعصّبانه دفاع می کنیم! غافل ازاینکه سرمستِ باده یِ غروریم! مانه دریک مورد بلکه در صدهامورد، خطا واشتباه داریم و ازرویِ سادگی فریب خورده ایم! ماساده لوحانه نه تنها فکرمی کنیم که باورهایمان درست وخالی ازاشکال است بلکه بااصراروسماجت سعی می کنیم آنهارابه دیگران نیزتحمیل کنیم (کنایه به متشرّعین ومتعصبین) ماگرفتارِخودشیفتگی شده ایم وخودمان ازاین موضوع بی خبریم!

حالیا بناگزیربه انتظار می مانیم تاروزی فرارسد وسرانجام ببینیم گردانندگانِ هستی، در باره‌ی ما چه راهکاری دارندوچه می اندیشند؟ آن روزمعلوم خواهد شد کدام یک ازما درست وکدام نادرست تشخیص داده بودیم!

درکارخانه ای که ره عقل وفضل نیست

فهم ِ ضعیف رآی، فضولی چراکند؟

 

🌿━━━━━━🌿

 

تشویش وقتِ پـیـر مغان می‌دهنـد و باز

این سالکان نگـر که چه با پـیـر می کنند!

 

تشویش: نگرانی وبرهم زدنِ آرامش

پیر:راهنما ومرشد ومراد

پیشترنیزگفتیم که حافظ ازفردمشخصی پیروی نکرده وبه درستی روشن نیست که پیر ومراد اوچه کسی بوده است. لیکن بااستناد به ابیات فراوان در دیوان آن حضرت وباتوّجه به ارادت خاص وویژه ای که نسبت به پیرمغان شاهدهستیم این احتمال بیشترقوّت می گیرد که ممکن است منظوراز پیرمغان "حضرت زرتشت" بوده باشد‌چراکه "مغ" در لغت به انسان اوستایی ، و یا پیشوای آیین اوستا گفته می شود و پیر مغان به زرتشت نخستین و یا بزرگترین پیشوای آیین اوستا اطلاق می شود وازسوی دیگرهرجاکه روی سخن باپیرمغان می باشد موضوع صحبت به روشنی بامبانی آیین زرتشتی گره می خورد.

گفتم شراب وخرقه نه آیین مذهب است

گفت این عمل به مذهب پیرمغان کنند

ازآستان پیرمغان سرچرا کشیم؟

دولت دراین سرا وگشایش دراین دراست!

وفاداری حافظ به پیرمغان، دراغلب غزلیات اومشهودوقابل تامّل می باشد.

آن روز بر دلم در معنی گشوده شد

کزساکنانِ درگه " پیر مغان " شدم

یا:

حافظ جناب پیر مغان جای دولت ست

من ترک خاکبوسی این در نمی کنم !

ناگفته نماندکه احترام وارادت به حضرت زرتشت، گرویدن به مذهب زرتشتی نیست چراکه بعدهامذهب زرتشت نیز به دست عده ای سودجو، سازمان یافته وتشکیلاتی شد وحافظ همیشه ازچارچوب وتشکیلات سازماندهی شده بیزاری می جسته، چراکه نیک می دانست هرگاه یک ایدوئولوژی هرچندکه باشعارهای خوب شکل گرفته باشد تبدیل به یک تشکیلات وسازمان بشود حقایق درون آن به مرور کمرنگ شده وسیاست به جای حقیت می نشیند. 

بگذریم....

معنی بیت: این رهروانِ تازه قدم در راه نهاده‌ وتازه به دوران رسیده هاو خودشیفته ها، گمان می کنندبه حقیقت دست یافته اند! ادعاهای واهی وپوچ وبی اساس درمورد حقایق زندگی دارند وحتّی باگستاخی وجسارت، پیر وراهنمای مارا (پیرمغان) را آزار می دهند وپریشان خاطر می نمایند! این بی شرمان ادب نگاه نمی دارند ودوقدم راه نرفته،به تصوّر اینکه به سرمنزل مقصود رسیده اند،چه موهوماتی که به هم نمی بافند وچه یاوه هایی که نمی سرایند!

نیکی پیرمغان بین که چومابدمستان

هرچه کردیم به چشم کرمش زیبابود!

 

🌿━━━━━━🌿

 

صد مُلک دل به نیم نظر می‌توان خریـد

خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

 

مُلکِ دل :خانه ی دل، اختیارِدل، مالکیتِ دل،عرصه یِ سلطنت و فرمانروایی

نظر : توجه ، نگاه لطف آمیز

خوبان : زیبارویان ، اولیاء

تقصیر : کوتاهی

معنیِ بیت:

با نیم نگاهی از سرِ لطف و مهربانی، می توان بر صدها دل فرمانروایی کرد،می توان سلطانِ دلهاشد وزمامِ اختیارِ آنهارابه دست گرفت. اما افسوس که زیبارویان،مستِ غرورندو در این کارکوتاهی می‌کنندوتوّجهی به عاشقانِ خویش ندارند.

ای گل به شکرِآنکه تویی پادشاهِ حُسن

بابلبلانِ بی دل وشیدا مکن غرور

 

🌿━━━━━━🌿

 

قومی به جدّوجهد نهادند وصل دوست

قومی دگر حواله به تـقـدیـر می‌کنند

 

معنی بیت:

گروهی،دسته ای ازمردم برای رسیدن به معشوق، تلاش وکوشش و پافشاری می کنندونیک می دانند که مزدآن گرفت جانِ برادر که کارکرد،که ایثارو فداکاری کرد گرچه به زَر وزورنیز اینکار میسّرنمی گردد اما هرچقدرکه می توانیم بایدتلاش کنیم ودرقیدوبندنتیجه نباشیم. درعاشقی مسیرومقصد یکی هستند همین که اتّفاق عاشقی در دل کسی رخ نماید اودرمسیر درست قراردارد ورستگاری وسعادتمندی سرانجام اوست.

گرچه وصالش نه به کوشش دهند

هرچقدرای دل که توانی بکوش

امّا گروهی دیگر که راحت طلبانند وحاضرنیستند زحمتی راتحمّل کنند، "وصالِ یار" را به دست تقدیر و سرنوشت سپرده ودست به هیچ تلاش وکوششی نمی زنند‌.

مکن زغصّه شکایت که درطریقِ طلب

به راحتی نرسیدآنکه زحمتی نکشید!

 

🌿━━━━━━🌿

 

فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهـر

کاین کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

 

فی الجمله : به هرصورت ، باری

کارخانه : استعاره از دنیا و هستی

معنی بیت:

به هر صورت تکیه بر استواری و پابرجا بودن روزگارمکن که این دنیا دنیاییست که پیوسته همه چیزدرحال تغییروتبدیل است وهیچ چیزدرهیچ کجاپایداری وثبات ندارد.

انسان خردمندسعی می کندخودراباحوادث وتغییرات جهان هماهنگ سازد اما انسان نادان سعی دارد جهان را باخواسته ها وواکنشهای خود هماهنگ کند! کاری که غیرممکن است ورنج ودردواندوه ببارمی آورد. اغلب مردم باعجله وشتاب درحال انباشتن ثروت ومال وبدست آوردن جاه ومقام هستند وتمام لحظات عمرراباحرص وطمع سپری می کنند درحالی که نمی دانند به زودی مرگ سراغ همه خواهدآمدوهرآنچه جمع کرده ایم بی رحمانه یکجا ازمابازخواهدگرفت. آدمی بایددرپی جمع آوری چیزی باشدکه مرگ نتواند آن رابگیرد تنهاچیزی که مرگ قادرنیست آن رابازپس گیردعشق است.

انسان وقتی به دنیا می آید هیچ سرنوشتی ندارد اگرغیرازاین بودزندگی هیچ لطفی نداشت آدمی تبدیل به رباطی می شدکه عاقبتش معلوم بود. آزادی وقتی مفهوم پیدامی کندکه ازقبل سرنوشتی وجودنداشته باشد. این دنیا بسان کارخانه ی تغییرات است هرلحظه همه چیز درحال تغییرودگرگونیست. شاعرقصد داردماازاین موضوع آگاه گردیم ومیل واشتیاقی برای ثابت نگه داشتن هیچ اموری رانداشته باشیم نااگاهی ازاین حقیقت، سبب رنج واندوه ونارضایتی می شود چراکه درآن صورت سعی خواهیم کردچیزهایی راثابت نگه داریم درحالی که این امکان هرگزوجودندارد. قانون تغییرات درکائنات تنهاچیزیست که تغییرنمی پذیرد از ازل تا ابد این قانون جاری ومعتبربوده وخواهد بود. مانیزباید دراین کارخانه ی تغییرات، هرروز اندیشه ها واعتقادات خویش رابازبینی کنیم ودست به تغییرات ونوسازی وبهسازی کنیم وگرنه ازسوی سیستم قدرتمند جامعه به بردگی گرفته خواهیم شد. 

گرچه وصالش نه کوشش دهند

هرقدر ای دل بتوانی بکوش

 

🌿━━━━━━🌿

 

می خور که شیخ و حافظ و مُفتیّ و مُحتسب

چون نیک بنگری همه تـزویـر می‌کنند!

 

شیخ : واعظ ، زاهد ریایی

مُفتی : فتوا دهنده ، فقیه

محتسب : مأمور نظارت بر اجرای احکام دینی و دولتی ، ضمناً لقب "امیر مبارزالدین" نیزبود. احتمالاً این غزل در زمان تسلّطِ این امیر سروده شده است.

گفتیم که بهترین راهِ تأثیرکلام استفاده ازطنزدرگفتار ومهمترازآن، انتقادازخودهست . دراینجانیز حافظ با استفاده ازاین شیوه، خود را در میان تزویر کاران قرار داده تابلکه توانسته باشد درراستای آگاهسازی مردم، باسرانگشت جادویی طبع روشنایی بخش خویش، گوشه ی پرده ی اسرار ریاکاران راکنار زده ودرمعرض قضاوت افکار عمومی قراردهد.

می فرماید :

باخبالی آسوده میگساری کن که اگر خوب دقّت کنی متوجّه می شوی که واعظان ریایی فقیهان دینی ومأمورین اجرای احکام شرع و حتی خود حافظ هم دروغ می‌گویند و تظاهر به دینداری می‌کنند!هیچکس چنانکه می نمایند نیستند وهمه درحالِ ریاکاری وتظاهرهستند!

این غزل ،یکی از غزلهای سیاسی – اجتماعی حافظ است ، اگر با این نگاه به آن توجّه کنیم ، بیت ها با اینکه از نظر ادبی وژرفای معنا عمیق هستند اما خیلی واضح و مشخص ، اشاره به اوضاع اَسف بار سیاسی – اجتماعیِ آن زمان دارد .

در آن زمان شعر خود یک رسانه‌ ی اجتماعی قوی ،گسترده و فراگیر بوده و هر مطلبی را که می خواستند سریع پخش و انتشار بیابد در قالب شعر می‌گفته‌اند . حافظ نیزکه همیشه درقبالِ دگرگونی های اجتماعی، سیاسی احساسِ مسئولیت می نموده،بابهره مندی ازاین توانمندیِ ویژه، درهرفرصتی که دست می داد دربستر غزل، اوضاع سیاسی و اجتماعی عصرِ خودش را با زبان حال خودش انعکاس داده وبه رسالتِ خویش عمل می نموده است. اغلب غزلهای حافظ حداقل یک یاچندبیت سیاسی -اجتماعی دردل خود دارد واین نشانه ی بیداری وهوشیاری بالا واحساس مسئولیت شاعراست. حافظ حتی دراین راه به اتهام تکفیرمحاکمه ودرنهایت به شهریزدتبعیدشد ورنجهاومشقّات زیادی کشید.

من همان دم که وضوساختم ازچشمه ی عشق

چارتکبیر زدم یکسره برهرچه که هست!

امیر عشق در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۲۴ دربارهٔ عطار » مظهرالعجایب » بخش ۷۴ - در بیان خبر دادن از جلوۀ ظهور مولوی رومی قدس سره:

چطور تونسته خبر بده از مولانا.. عطار درود بر تو

توانای دانا در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۵۳ دربارهٔ نصرالله منشی » کلیله و دمنه » باب الزاهد والضیف » بخش ۳ - حکایت زاغی که خواست خرامیدن کبک بیاموزد:

این داستان را نورالدین عبدالرحمن جامی در تحفه الاحرار سروده که شعری است با پند و اندرز و بر وزن مفتعلن مفتعلن فاعلن سروده شده است

۸ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۲۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۹۷:

چه بیهوده ، چه نادرست خوانده است این شعر زیبا را
و خراب کرده ملودی دلنشین کردی را
ای کاش شعر شناسی به او یاری میرساند تا بنه را بنه و چمیدن را خمیدن نخواند
و موسیقی دانی که وی را از آن ملودی به رنگ رو حوضی نکشاند.

یحیا راستگو در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۳۷ دربارهٔ رودکی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۵:

کلمه ی نخست مصراع سوم «ممان» است نه «همان»

بهار در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۰۹۷:

اشعار حضرت مولانا همراه با سماع ست و چه زیبا چاووشی عزیز این ریتم و پیدا کردن.

علیرضا تقی زاده در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۱۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۱۶:

در بیت اول به نظر میاد الغیب ال نمی خواهد چون ترکیب اضافی است

ماهان زندی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۰۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۴۴:

ابیاتی ازین غزل رو خانم پریسا هم به زیبایی اجرا کردند

علی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۳۱ دربارهٔ قاآنی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲:

مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن

Behrouz در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۴۵ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۶ - در شکایت روزگار و بی‌وفایی مردم:

زیشان نبود باک رهی را به ذره‌ای
کز آبگینه ظلم نیاید بر آسیا
آیا شعر از سنایی است؟ گویا به رهی معیری اشاره شده.

سیمین ایزدیان در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۳۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر چهارم » بخش ۷۶ - امیر کردن رسول علیه‌السلام جوان هذیلی را بر سریه‌ای کی در آن پیران و جنگ آزمودگان بودند:

کیمیا را هیچ از او وامگیر در بیت " گر مسی گردد ز گفتارت نفیر. کیمیا را هیچ از وی وام گیر " که وام گیر در اینجا کاملا بی معنی می باشد

فیصل عثمانی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۳۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۰۱:

لطفاً اصلاح کنید
بی دیدنش از گریه نیاساید چشم

کمال داودوند در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۵۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۳۵:

5672

بهزاد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۷ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۵۳:

چه میخواهی از این خون خوردن دل ؟

محمد عبد الرحیم در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۱:

جزاکم الله خیرًا، وأحسن الله إلیکم. خیلی ممنونم ... موفق باشید.

Hamed Salehi در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، پنجشنبه ۲۸ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۱۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۰:

من از بیگانگان دیگر ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد
فکر کنم این بیت اینطور باشد
من از بیگانگان هرگز ننالم
که با من هر چه کرد آن آشنا کرد

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۵۳ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۶:

آنــان کــه خــاک را بـه نــظــر کـیـمـیـا کننـد
آیـا بـُـوَد کـه گوشـه‌ی چشمی به ما کنـنـد
این غزل احتمالن درپاسخ به غزلیست که جناب شاه نعمت الله ولی سروده است :
ما خاک راه را به نظر کیمیا کنیم
صد درد را به گوشه‌ ی چشمی دوا کنیم
در حبس صورتیم و چنین شاد و خرّمیم
بنگر که در سراچه‌ی معنا چه‌ها کنیم
رندان لا ابالی و مستان سر خوشیم
هشیار را به مجلس خود کی رها کنیم
موج محیط ، گوهر در یای عزّتیم
ما میل دل به آب وگِل آخر چرا کنیم
در دیده روی ساقی و بر دست جام می
باری بگو که گوش به عاقل چرا کنیم
ما را نفس چو از دم عشق است لاجرم
بیگانه را به یک نفسی آشنا کنیم
از خود بر آ و در صف اصحاب ما خرام
تا " سیّدانه" روی دلت با خدا کنیم
حافظ در قبالِ ادعای ِ او باطعنه وطنز می فرماید:
آنان که مدّعی هستند با یک نظرو نگاهِ خود ،خاک بی ارزش را مبدّل به کیمیا(ماده ای باارزش واثربخش-طلا) می کنند، آیا ممکن است که عنایتی هم به ما بکنند وباگوشه ی چشمی دردِمارامداواکنند؟!!!به عبارتی حافظ می خواهدبگویدکه آنان که این چنین رجزخوانی می کنند اگر راست می گویند ودارایِ کرامات هستندتواناییِ خودشان رادرعمل نشان بدهند.!
اصولاً هیچ کس ازابتدای خلقت تاکنون نتوانسته کاریهایی ازقبیل تبدیل خاک به طلا وغیره که برخلافِ قوانین طبیعت هستند انجام دهد. این یاوه گویی ها وگزافه گویی ها معمولاً دراثرافسردگی ،مصرفِ گیاهان توهّم زا،بودن درکنج تنهایی به مدّتِ طولانی وغیره می باشد. چنین ادّعاهای واهی ازهرکسی که نقل شده باشدازمنظرعلم ودانش وعقل وخرد قابل پذیرش نیستند.
وچون یقین داردکه این ادّعادروغی بیش نیست دربیت بعدی می فرماید:
دَردم نـهـفـتـه بــِـــه ز طـبـیـبـان مـدّعـی
بـاشـدکـه از خـزانـه‌ی غـیـبـم دوا کـنـنـد
طبیبان مدّعی: همین کسانی هستند که بافریبکاری وحُقّه بازی ادّعاهای اینچنینی دارند.
معنی بیت:
بهترآن است که دردم رااز طبیبانی که فقط ادّعای واهی دارندوهیچگونه توانایی دردرمانِ دردندارند پنهان سازم وبرای مداوایِ دردِ خویش به درگاهِ طبیبِ حقیقی (خداوندمنّان)متوسّل شوم که از سرچشمه‌یِ فیض اوبهره مندگردم.
حافظ ببرتوگویِ فصاحت که مدّعی
هیچش هنرنبودوخبرنیزهم نداشت
توباخدایِ خویش دراندازودل خوش دار
که رحم اگرنکند مدّعی خدا بکند.
معشـوق چـون نـقـاب ز رُخ در نـمـی کـشـد
هـر کـس حـکـایـتـی بـه تـصــوّر چـرا کـنـنـد
رویِ سخن همچنان باشاه نعمت اله وامثالِ اوست که ادعاهایِ دروغین دارند ودرعالمِ وهم وخیال می پندارند حقیقت رادریافته وصاحبِ کرامات شده اند.! درصورتی که به عقیده یِ حافظ ( حقیقت: معشوق ) نقاب بر رخ ‌دارد و هرکس ادّعایی می کند ، تا ببینیم زمانی که پرده ازرخسارمعشوق (حقیقت) افتاد چه کسی راست میگفته چه کسی دروغ، فعلن که هرکس از رویِ تصوراتِ خودش حقیقت را درک می‌کند.
معنی بیت:
محبوب ومعشوق ازلی در پرده‌ی کبریاییِ خویش مستوروپنهان است وهیچکس قادربه مشاهده یِ سیمایِ خداوندمتعال نیست. حال که بین انسان و خدا حجاب قراردارد چرا هر کسی به گمان و خیالِ ناقصِ خویش از او صورتی می سازد وحکایات دروغین وبی پایه واساس مطرح می نماید.؟
این بیت یاد‌آور داستان " فیل در تاریکیِ مولاناست" که هرکس درتاریکی برداشتی متفاوت ازفیل ارایه نمود: "چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند" تاآنکه پرده برافتادوفضاکه روشن شدوآفتابِ حقیقت طلوع کردهمه دریافتندکه چه اشتباهی رامرتکب شده اند.
سرِّ خداکه درتتُق غیب منزویست
مستانه اش نقاب زرخساربرکشیم
چون حُسن عاقبت نه به رندیّ و زاهدیست
آن بـه کـه کار خـود بـه عـنـایـت رهـا کـنـنـد
معنی بیت:
ازآنجاکه دنیایِ ما پررمزوراز ومعشوق نیز درپسِ پرده یِ اسرارپنهان است وادعاهای گوناگونی نیز باتوجّه به تعدّدِ ادیان ومذاهب مطرح است نتیجه ی کارها درپرده ی ابهام است ومعلوم نیست که درروز رستاخیزچه کسی روسپید وچه کسی روسیاه خواهدبود!. (ای بساکسانی که ظاهرن گناهکارانند اماروزجزا جزوِ رستگاران خواهندبودو برعکس چه بساکسانی که بظاهر نیکوکارانند ولی درآن روز روسیاه خواهندگردید)
رندکسی که ظاهری ناپاک وگناهکار دارد وزاهدکسیست که بظاهر پرهیزگار وپاکدامن است اما فقط خداست که از حقیقتِ ماجرا باخبراست وتنهااوست که می دانددردلهای این دوقشرچه می گذرد. پس بهتراست هیچکس ادّعایی نداشته باشد وکارها را به عنایت خداوند واگذارکند و توکّل بر خدا کند.
ساقیاجام می اَم دِه که نگارنده یِ غیب
نیست معلوم که درپرده ی اسرارچه کرد
آنکه پرنقش زداین دایراه یِ مینایی
کس ندانست که درگردش پرگارچه کرد
بی معرفت مباش که در" مَنْ یزید‌" عشـق
اهـــل نـظــر مـعـامـلـه بـا آشـنـا کـنـنـد
معرفت: شناخت وآگاهی ومیزان درک وفهم
مَنْ یَزیدُ : بساطِ حراجی ،اماحراجی نه به معنای امروزی که به معنی زیر قیمت فروختن است، بلکه حراجیِ واقعی یعنی اینکه " چه کسی به قیمت می افزاید؟" – مزایده (نوعی معامله است که هرکس قیمتِ پیشنهادیِ خودراارایه می دهد وسرانجام کسی برنده می گردد که بالاترین قیمت راپیشنهاد داده است.
اهل نظر :نظربازان، رندان کسانی که درمسیر سرمنزل مقصودهستند. آنهایی که صاحب کرامات حقیقی هستندنه مدّعیان ِ حُقّه باز
معنی بیت:
هرچه می توانی بکوش تامیزان شناخت و درک وفهمِ خویش رابیشترکن (قیمتِ پیشنهادیِ خودرابالاببر) تااحتمال برنده شدنت درحراجی ومزایده یِ عشق افزایش یابد.دراین معامله ومزایده کسی برنده شناخته خواهدشدکه شناخت ومعرفتِ اوبالاتر ازسایرین باشد.میزان شناخت بایدتاآنقدر باشد که درسطحِ آشناها قرارگیری. دراین معامله آشناها برنده هستند. آگاهی وفهم ومعرفت است که هرکسی رابه مقام والایِ "آشنایی"ارتقاء می بخشد. پیوستگیِ موضوع ازاول تاآخرادامه داشته و سخن درراستایِ ادعاهایِ دروغین است.
تانباشی آشنا زین پرده رمزی نشنوی
گوش نامحرم نباشدجایِ پیغام سروش
حـالـی درون پـرده بـسـی فـتـنـه مــی رود
تا آن زمان که پـرده برافتد چـه‌هـا کـننـد
معنی بیت:
حال که معشوق دردرونِ پرده قراردارد (برگشت به بیت دوم که می فرماید: معشوق نقاب بررخ دارد) اینچنین فتنه ها ازسویِ مدّعیان (ماخاک راکیمیا می کنیم وچنان می کنیم!)صورت می پذیرد. درلباسِ تقوا وپرهیزگاری باادعاهایِ دروغین ِخودمردم رافریب می دهندو (خودراصاحب کرامت معرفی می نمایند درحالی که فاسدوپلیدند) درحیرتم که آن روزی که پرده ازرخسارِ معشوق برافتد این مدّعیانِ حُقّه باز چه ادعاهایی که نخواهند کرد.
درمصرعِ اول این معنا نیزنهفته است که سرچشمه یِ فتنه دردرونِ پرده ایست که معشوق درآنجاست. فتنه ازسویِ خودِ معشوق است،او فتنه می انگیزد تاازعاشقان آزمون گیرد وعاشقانِ خویش راتحریک کند. فتنه ی معشوق وتلاش عاشق شرایطی رارقم می زندودرپیِ آن رودخانه یِ خیال انگیزِعشق جاری میگردد وتشنگانِ راهِ حق ازخنکایِ گوارا و زلالش سیراب شوند. امابسیاری ازعاشقان درطمعِ خام گرفتارمی شوند وادعاهایِ عجیب وغریب، همانند شاه نعمت اله مطرح می نمایند.حافظ می گوید اگرروزی معشوق ازرخ نقاب بردارد این مدّعیان سیاه روی شده و دنبال سوراخ موش خواهند گشت!
فتنه انگیزی درهمین دنیانیز ازسوی ِ معشوقین زمینی، متداول وقابلِ مشاهده وتجربه هست. فتنه به معنایِ شورو غوغا به پاکردن است وانجامِ این عمل ازسویِ معشوق باعث بالا رفتن مرتبه و مقام عاشق می‌شود ، چراکه اگر در مقابل نیازِعاشق، فتنه و نازازسوی معشوق نباشد ، عاشق برای رسیدن وسبقت گرفتن ازدیگران انگیزه ای برای تلاش بیشترنخواهد‌داشت .
عالم ازشوروشرِعشق خبرهیچ نداشت
فتنه انگیزِجهان غمزه ی جادویِ توبود
طریقِ عشق پرآشوب وفتنه است ایدل
بیفتدآنکه دراین راه باشتاب رود!
ازآن زمان که فتنه ی چشمت به من رسید
ایمن زشر ِفتنه ی آخرزمان شدم
گر سنگ از این حدیـث بـنـالـد عـجـب مـدار
صـاحـبــدلان حـکـایـت دل خـوش ادا کـنـنـد
معنی بیت:
اگربا این همه سختی، ازاین حدیث (همان سخنانی که در بیت های قبلی مطرح شد؛حکایت عشق ودلدادگیِ حقیقی نه ادّعاهای دروغین-بویژه حدیثِ فتنه انگیزی ازسویِ معشوق که آتش برخرمنِ جانِ عاشق می زند) سنگ نیز ناله سردهد تعجّب مکن چرا که صاحبدلان و صاحبانِ معرفت وکرامت، قصّه ی عشق رابسیار نیکو و اثربخش بیان می کنند .الحق که حافظِ نیک گفتار ونیک رفتار وصاحبِ کرامت نیز این حکایاتِ دلداگی راچه نیکو وخوش ادامی کند.
مـِی خور که صـد گـنـاه ز اغـیـار در حـجـاب
بـهـتـر ز طـاعـتـی کـه بـه روی و ریـا کـنـنـد
اغیار: نامحرمان، بیگانگان
معنی بیت:
نوشیدنِ شراب توسطِ بیگانگان ونااهلان درخلوت که ازمنظرشریعت گناه محسوب می گردد ،بسیاربهترازعبادات وطاعتی ایست که ازرویِ ریا وبه جهتِ فریبِ مردم انجام می دهند.
حافظ در اغلبِ غزلیاتی که سروده ، به عقایدِشخصی ِخویش درزمینه هایی مانند: ریا وتکبّروتظاهر وشراب وبی آزاری وخوش بینی و آزادگی ومناعتِ طبع وغیره نیزاشاره کرده وگاه گاهی فتواهایی صادرنموده که دربسیاری اوقات بامعیارهایِ شریعت و دینداری درتضاد می باشند. یکی ازاین فتواهاهمین بیت است. درست است که حافظ بابهتردانستنِ "شرابخواری درخلوت" درمقایسه با"ریاکاری درجلوت" قصددارد مرتبه یِ پستی وبدبودنِ ریاکاری راروشن سازد، امّا ازمنظرِ شریعت این نوع نگاه کردن به گناهان، قابل قبول نبوده وهردو عملِ شرابخواری وریاکاری گناه محسوب می گردند. وچه بساکه از نظردیندارانِ متعصّب، شرابخواری بسیاربدترازریاکاری بوده و مجازاتِ آن نیزبیش ترازریاکاری بوده باشد.به عبارت دیگرازنگاهِ شراب مادربدیها ومایه ی فساد است. درصورتی که حافظ به صراحت به عکس ِاین موضوع اعتقاد دارد:
آن تلخ وش که صوفی، اُمّ الخبائث اَش خواند
اَشهی لنا واهلی من قبله العذارا
یعنی آن تلخ مزه ای (شراب) را که صوفی وزاهد مادربدیها می داند درنزد من بسیارشیرین ترازبوسه ی دختران است!
به همین سبب وبه جهتِ صدورِهمین فتواهایِ بحث انگیزاست که حافظ درهمه ی دوره ها ازجانبِ بعضی ازفقهابویژه متعصبّین، به کفرورزی وخروج ازدین متهم بوده وهست.
"جنگ هفتاد دوملت همه را عذربنه
که ندیدند حقیقت ره افسانه زدند . "
پـیـراهـنـی کـه آیــد ازاوبـویِ یـوسـفم
تــرســم بــرادران غـیـورش قبا کـنـنـد
قبا کردن به معنای پاره کردن است ومنظورازیوسف همان معشوق و یار است .
شاعرضمنِ اشاره به داستان حضرت یوسف ، طبیبانِ مدّعی رادرردیفِ برادرانِ حسودِ یوسف جای داده و خودرا همانندِ یعقوب که درآتشِ فراقِ یوسف می سوخت واشگ می ریخت ازمعشوق جدا شده می بیندوبیمِ آن داردکه پیراهنی که (یوسف) معشوق برای او فرستاده تابابوییدنِ آن چشمانش بیناگردد توسط برادرانِ یوسف (طبیبانِ مدعی)ازکین وحسدپاره شودوازاین فیضِ1پ ارزشمندمحروم ماند.
یوسف عزیزم رفت ای برادران رحمی
کزغمش عجب بینم حال پیر کنعانی
بـگــذر بـه کـوی مـیـکـده تـا زُمـره‌ی حـضـور
اوقــــــات خـود ز بـهـر تــو صـرف دعـا کـنـنـد
زُمره ی حضور یعنی همه یِ حاضرین .حضور دراینجاجمع حاضراست.
معنی بیت:
شاعرازطبیبِ مدّعی دعوت می کندکه به کوی میکده (محل رازونیازِعارفان وعاشقان) بیایدو ازفیوضاتِ آنجا(دعایِ ساکنانِ میکده) بهره مند شود. دراین مکانِ روحانی کسانی که مشغول رازونیازهستند آنقدر وارستگی وایثارومناعتِ طبع دارندکه اوقاتِ خود وتوان وانرژیِ خویش را برای تازه واردین اختصاص داده وازصمیمِ دل برای آنها دعا گویند تاگره ازکارشان واگردد.
به صفایِ دل رندانِ صبوحی زدگان
بس درِبسته به مفتاح دعا بگشایند
پنهان زحاسدان بخودم خوان که مُنعمان
خــیــر نـهان برای رضـای خـدا کـنـنـد
منعم یعنی کسی که دارای نعمتِ فراوانست ، توانگر
معنی بیت:
ای مدّعی که ادّعامی کنی صاحبِ نعمت وکرامت هستی چنانچه قصدداری کارخیرانجام دهی، نهانی مرابه سوی خود دعوت کن که نیکوکاران واهلِ کرامت، کارخیر راپنهانی فقط برای کسبِ رضایت خداوندمتعال انجام می دهند.همانگونه که توصیه شده کارخیر بایدبگونه ای صورت پذیرد که جزفردِ مورد نظرهیچکس باخبرنشود وگرنه از ارزشِ کارخیرکاسته می شود.
غلام ِ همّتِ آن نازنینم
که کارخیر بی روی وریا کرد
حــافـــــظ دوام وصـل مـیـسّـر نـمـی شـود
شــاهـان کـم الـتـفـات بـه حـال گــدا کـنـنـد
گرچه خطاب به خودش می گویداما باکنایه به مدّعیانِ ریاکار نیز که خیال می کنند به درجه‌ای رسیده‌اند که صاحبِ کرامت شده اند گوشزدمی کندکه چنانچه خداوندعنایتی هم به کسی بکند کامروایی وخوشیِ وصال پیوستگیِ دایمی نخواهد بود واین لطفی که شاملِ حال اوشده مقطعی هست ونبایدازاینکه صاحبِ کرامت شده مغرورگرددوخودراببازد.
عاشقِ راه ِحق همیشه وبی وقفه باید در طلب ونیازمندی باشد زیرا معشوق همیشه نازمی کندوکمتربه حالِ عاشق توجه دارد.درعالمِ عشق نازونیازِمعشوق وعاشق راپایانی نیست، کشمکشی غریب وپررمزورازکه انرژیِ جهانِ هستی ازاین منبع سرچشمه می گیرد.همانگونه که پادشاهان به گدایان کمترتوّجه می کنند، معشوق (خداوندمنّان) نیز گاهگاهی عنایتش راشاملِ آن عاشقی می کندکه در"من یزیدِعشق" قیمتِ بالاتری ارایه کرده واظهارنیازبیشتری نموده است. بنابراین هرچه اظهارنیازمندی بیشترباشد البته دوامِ وصل وجوددارد،لیکن این تداوم متناسب به همان میزانِ قیمتِ پیشنهادیست.
دربزم دوریک دوقدح درکش وبرو
یعنی طمع مداروصالِ دوام را
غنیمتی شمرای شمع وصل پروانه
که این معامله تاصبحدم نخواهدماند.

۱
…
۳۱۶۱
۳۱۶۲
۳۱۶۳
۳۱۶۴
۳۱۶۵
…
۵۸۷۳