گنجور

حاشیه‌ها

محسن حیدرزاده جزی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۱۹ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۸۰:

آفت زهد ریایی بیشتر باشد ز فسق
می توان کردن حذر از چاه تا خس پوش نیست

محسن حیدرزاده جزی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۱۸ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۸۰:

در بیت پنجم باید واژۀ باشد ، پس از بیشتر افزوده شود .

محسن حیدرزاده جزی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۱۱ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۷۹:

در بیت دوم حرف به باید اضافه گردد:
گر چه در ظاهر به بلبل سر گران افتاده است در بساط گل به جز خمیازه آغوش نیست

دکتر محمد ادیب نیا در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۰۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۶:

معشوق لسان الغیب در این غزل کیست؟
به راستی حافظ شیرازی رحمة الله علیه عاشق چه کسی است؟! آن کیست که دلش سراپرده محبت اوست؟ و سینه اش گنجینه محبت او! آن کدام قائم است که حافظ شیرین سخن به فکر قامت اوست. آن کدام پاک و مطهری است که همه عالم گواه عصمت اوست؟ آن کدام غایبی است که نسیم صبا پرده دار حریم حرمت اوست؟ و هر گل نویی که چمن آرا می شود، کنایه از هر شهیدی که از خونش این دشت رنگین می گردد از تأثیر هم همصحبتی با اوست! و این کیست که هر مجنونی بیش از پنج روز مهلت دیدار به نوبتش نمی رسد؟ و این کیست که همه ی سرزمین عاشقی و و تمامی گنج شادی، همه از یمن همّت او می باشد؟ بنابراین اگر همه ما فدای او شویم هیچ ترسی نیست! چرا که هدف از خلقت، سلامتی او در این میان است. بنابراین فقر ظاهری حافظ را نبین، چرا که سینه ی او از غنای باطنی ای برخوردار است که سرشار از محبت او(امام زمانش) می باشد. و این همان گنجی است پایان ناپذیر.
در دعاهایی که در رابطه با امام زمان علیه السلام نقل شده آمده است این دو دعا از امام صادق علیه السلام نقل شده است در دعای اول امام صادق علیه السلام دستور به خواندن دعایی داده اند در تعقیب نماز که در آن تعجیل در فرج ولیّ خداوند همراه با عافیت و پیروزی از خداوند در خواست شده است. ولیّ خدا که در این دعا برای او درخواست فرج شده است می تواند بر هر یک از ائمه صادق باشد و در دعای دوم امام صادق علیه السلام می فرماید هر کس می خواهد قائم ما را درک کند این دعا را بخواند.
وَ عَجِّلْ لِوَلِیِّکَ الْفَرَجَ وَ الْعَافِیَهَ وَ النَّصْر(1) اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنْ أَنْصَارِهِ وَ أَعْوَانِهِ وَ الذَّابِّینَ عَنْهُ وَ الْمُسَارِعِینَ إِلَیْهِ فِی قَضَاءِ حَوَائِجِهِ وَ الْمُحَامِینَ عَنْهُ وَ السَّابِقِینَ إِلَی إِرَادَتِهِ وَ الْمُسْتَشْهَدِینَ بَیْنَ یَدَیْه‏(2)
پی نوشت:
1)مصباح‏ المتهجد ص58
2)بحارالأنوار ج 53 ص 96 و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین

مجید در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۰۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

حسین جان. ایهام خواجه حافظ باعث شده که به دنبال معنی دیگری از روباه بگردم.

حسین،۱ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۲۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۹۳:

پوزش : خواننده

حسین،۱ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۲۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۹۳:

کیوان جان
به نظرم درین ماناست:
خوننده ای که باصدای بد مثل عرعر می خواند ، اگر از صدای انکرالاصواتش باخبر بود به جای خواندن ، می گریست
زنده باشی

پدرام در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۱۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:

جناب رضای عزیز
چیزی که تاج و ایرج و بنان تا اقبال و دوامی تک تک داشتند شجریان یکجا دارد .
سینه او دائره المعارف و گنجینه موسیقی ماست .
به نقل از مضمون استاد داریوش ÷یر نیاکان - منتقد و مدرس موسیقی و ریاست اسبق دانشگاه هنرهای زیبای تهران

حسین،۱ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۱۸ دربارهٔ سعدی » مواعظ » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۱:

محمد جان
اقرار می‌کند دو جهان بر یگانگیش
یکتا و پشت عالمیان بر درش دو تا
میگوید : همه ی مردم دنیا یگانگی و یکتایی خداوندگار را تائید و بر در گاه او تعظیم می کنند .
زنده باشی

پدرام در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۱۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:

درودها و سپاس رضای عزیز
عالی بود

مهدی منصوری در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۳۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۶:

با درود بیکران بر دوستان گرامی.
از پاسخ ها و چند و چون های سخنان همه ی فرهیختگان لذت بردم. در میان سخنان عزیزان معقول ترین توضیحات شاید گفته های خانم هنگامه حیدری بود. البته در تکمیل مباحث پیرامونی واژه زهره همه ی عزیزان نقش داشتند اما بحث لا سخن خانم حیدری به اصل خود نزدیکتر شد. تنها چیزی که بازگو نشد دلیل گسستگی زهره و ننگریستن به گداز ماه بود. و جواب آن در خود مبحث عشق پنهان است. جایی که نهایت اتصال و نزدیکی به عشق حاصل می شود جز عشق کسی حق سخن ندارد. همه در محصر عشق خاموشند و نه چنگ زهره صدایی دارد و نه روی ماه تابندگیی. آنجا که عشق سخنوری میکند چنگ زهره از هم گسسته است و اصلا ماه گداز و تابشی ندارد بعنوان مثال
من خمشم خسته گلو. عارف گوینده بگو
زان که تو داوود دمی، من چو کهم رفته ز جا
***
بس بود ای ناطق جان چند از این گفت زبان
چند زنی طبل بیان بی دم و گفتار بیا
***
خاموش! که آن جهان خاموش
در بانک در آرد این جهان را
***
عشق آمد این دهانم را گرفت
که "گذر از شعر و بر شعرا برآ"
***
عاشق خموش خوش تر، دریا به جوش خوشتر
چون آینه ست خوشتر در خاموشی بیان ها
و این است راز مولانا که از بس در پایان غزل های خویش از خاموشی و سکوت سخن گفته این واژه را بعنوان تخلصی برای آن بزرگ پذیرفته اند.
با تشکر از همه ی عزیزان و دوستان گرامی

کیوان در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۱۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۸۹۳:

سلام دوستان
من معنای این سطر را نمی فهمم. آیا کسی می تواند مفهوم این سطر از شعر را برای من بازتر کند؟
داندی مقری که عرعر می‌کند
ترک کردی عر و عر بگریستی
با تشکر.
کیوان

پویا در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۵۹ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ اشعار ترکی » بهجت آباد خاطره سی:

پیشنهاد میکنم این شعر رو با صدای آرزو زارعی و صبا اولادغفاری در قطعه بهجت آباد خاطره‌سی بشنوید.عالیه

عباس جنت در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۳۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۹:

کاسد = بی‌رونق؛ بی‌رواج.
جهان طالب زر و خود تو کان زر =اشاره به روایت رسول اکرم
«الناس معادن کمعادن الذهب و الفضه»، مردم مانند معدن های طلا و نقره هستند.
بوک = شاید
پالوده = پاکیزه‌شده
سقر= بدترین و ژرفترین طبقات جهنم
بزی = زندگی‌ کن
احدی الکبر= حادثه های بزرگ اشاره به ایاتی از قرآن مجید سوره مدثر
کَلَّا وَالْقَمَرِ وَاللَّیْلِ إِذْ أَدْبَرَ وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ إِنَّهَا لَإِحْدَی الْکُبَرِ نَذِیرًا لِّلْبَشَرِ
آری، سوگند به ماه، و سوگند به شب، چون روی در رفتن آرد، و سوگند به صبح، چون پرده بر افکند، که این یکی از حادثه های بزرگ است ترساننده آدمیان است
مونس احمد مرسل= شمس تبریز

محسن حیدرزاده جزی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۱۶ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۷۵:

لغت نامه دهخدا :
تبت واژگون و تبت واژون ؛ آیه ٔ «تبت یدا ابی لهب » را معکوس خواندن برای رفع بلا. (بهار عجم ) (آنندراج ) :
تا ز سر تو واشود مایه ٔ صدهزار غم
تبت واژگون بخوان عقل ستیزه رای را.
سالک یزدی (از بهار عجم )(از آنندراج ).
بی طاقتی مکن که بلای سیاه خط
از صدهزار تبت واژون نمیرود. صائب (از بهار عجم ) (ازآنندراج ).

AFSHIN SAMIMI در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۰۵ دربارهٔ خیام » ترانه‌های خیام به انتخاب و روایت صادق هدایت » گردش دوران [۵۶-۳۵] » رباعی ۳۹:

کینه میبایستی. کنیه باشد به معنای أصل و نصب

محمد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۲۳ دربارهٔ سعدی » مواعظ » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۱:

دوستان لطفا بیت سوم(اقرار میکند دو جهان بر یگانگیش یکتا و پشت علمیان بر درش دوتا )را معنی بفرمایید بویژه یکتا و پشت عالمیان بر درش دوتا را معنی کنید من متوجه نمیشوم

محمد.ک.ابرقویی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۰۸ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۶۴ - باز جواب گفتن ابلیس معاویه را:

با عرض معذرت
بنده اشتباه کردم و فرقت و فراقش صحیح می باشد. کمانی جدایی میدهند.
باسپاس

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۲۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۳:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

در نظربازی ما بی خبرانان حیـرانند

من چنینم که ننودم،دگرایشان دانند

 

نظردر لغت به معنای نگاه کردن با چشم ظاهری یا چشم دل وجان است برای درک زیبائیها و حقایق پیرامون خویش.

در نزد صاحب‌نظران این واژه به معنای تأمّل و بصیرت درزیبائیهاست و در نزد عموم به معنای چشم چرانی باهوس لذّت واشتیاق است.

کسی که حُسن وخط دوست درنظردارد

محققّ است او حاصل بَصَر دارد

نظربازان فرهیخته مثل حافظ،تجلّی جمالِ حق را در چهره ی خوبرویان می بینندوحظّ روحانی می برند.

نظربازی درمبحثِ عرفان بحثِ دامنه داریست وپرداختن به جنبه هایِ مختلفِ آن،دراین مقال نمی گنجد. نظربازی،ظرفیتِ بالایی دارد وبرای بازگوکردن کامل معنیِ آن ومقابله ومقایسه یِ نظرگاهِ عرفا وصاحبنظران دراین مورد، هفتادمن کاغذنیازهست..

"نظربازی" درمبحثِ عشقی که حضرت حافظ پیام آورآن است،اوّلین گام ازعاشقیست. عاشق باید ابتدا زیباییهایی درپیرامونِ خویش مشاهده ودرک کند،باچشم دل نظر اندازد،درگردابِ حیرت فرورود، زمینِ بایر ِ وجودش شخم زده شود، زیرو روشود،تا دانه یِ مِهر وبذر عشق روئیدن آغازد.

"نظربازی" نوعی خیره ماندن درجلوه هایِ خیال انگیز ِدشت ودَمن ودریاست. نظربازی سرمست شدن ازشمیمِ عطر گیاهان وگلها، کشف اعجاز نهفته دررفتار پرندگان و انگشت به دهان فروماندنست. به وَجد آمدن ازنسیمِ سحرگاهیِ بهاری،رقصیدن و آوازخواندن در لبِ جویباران ومهمترازهمه،دل باختن به افسون زیباییهای هرچهره ای (فارغ ازسن وجنسیت) که تجلّیگاهِ تنهایک فروغ از سیمایِ محبوب حقیقی هست،می باشد.

اغلبِ شاعران عارف واهل ادب ومعرفت، دستی برآتش نظربازی داشته وازاین دریچه به دنیایِ روح افزایِ عشق نگریسته وعواطف درونی رابرانگیخته اند.

بنابراین، نظرباختن از دیدگاهِ حکمای اندیشمند، حرکت از نقطه یِ عدم ِ آگاهی به سوی بصیرت یافتن و آگاهی درونی یافتن ازاسرارخلقت است.

سعدی که خود را به صفتِ «مُفتی ملّتِ اصحاب نظر» می‌خواند، می گوید:هر کسی را نتوان گفت که صاحبنظر است

عشقبازی دگر و نفس‌پرستی دگر است. و به همین دلیل است که نظربازی را دینِ خود برمی‌شمرد:

نظر کردن به خوبان دین سعدیست

مباد آن روز کو برگردد از دین...!

وعدول از این امر را مترادف با نابینایی و بی‌عقلی می‌شمارد:

هر آدمی که نظر با یکی ندارد و دل به صورتی ندهد، صورتی است لایعقل.

اوحدالدین کرمانی دلیل نظربازی خود را چنین مطرح می کند :

" زان می نگرم به چشم ِ سر در صورت

زیرا که ز معنی است اثر در صورت

این عالم صورت است و ما در صُوَریم

معنی نتوان دید مگر در صورت "

روانشاداستادشهریار پادشاه مُلکِ عشق وادب، خطاب به معشوقِ زمینی می گوید:

رویِ توآئینه یِ جمالِ الهیست

درتوتماشایِ من گناه ندارد

بگذریم.:

چنینم : اینگونه هستم

نمودم : نشان دادم

معنی بیت : انکارکنندگانِ عشق،از رمز و راز نظر بازی ماعاشقان بی خبرند، اینان از نظربازی ما در شگفت وحیرت فروافتاده اند، من که اینگونه هستم(نظربازی می کنم) وهمینگونه که هستم نشان می دهم(پنهان کاری نمی کنم ریاکاری نمی کنم) من نظربازهستم بی خبران ومنکران اگربرنمی تابند برنتابند هر طور می خواهند تعبیر کنند نظرات دیگران برای من هیچ اهمیّتی ندارد.

عاشق ورندونظربازم ومی گویم فاش

تابدانی که به چندین هنرآراسته ام

 

🌿━━━━━━🌿

 

عاقـلان نقطه ی پرگار وجودندولی

عشق داند که دراین دایره سرگرانند

 

پرگار ِوجود : وجودبه پرگاری تشبیه شده که نقطه ی ثابت آن عقل است. یعنی درست است که چرخ وجودآدمی برمحورعقل می چرخدلیکن درمسئله ی عشق هیچکاره ای بیش نیست.

معنی بیت : با وجودیکه عاقلان (صاحبان خردودانایی،دانشمندان) پای ثابت پرگارهستی وجودآدمی هستند امّا خودِ عشق بهترمی داند که عاقلان دربحث چیستیِ عشق سرگردان ومتحیّر وناتوان هستند. دراینجا عاقلان دیگر پای ثابت پرگارنیستندبلکه خود دردرون دایره سرگشته وسرگردانند.

چرخ فلک ازقدیم به شکلِ دایره دیده شده، صرفنظر ازشکل واقعی آنها، خورشید وماه به شکل دایره درآسمان ظاهر می شوند، زمین صرفنظرازاینکه بیضی شکل است یاکُروی یاتخت، درادبیات ما همواره به شکلِ دایره ظاهرشده است.

"هستی" نیز به سبب اینکه، دریک دورِ تسلسل همیشه درجریان بوده،به دایره تشبیه می شود. دانه ای کاشته می شود،پس ازشکوفایی وثمردهی، دانه ای دیگرازآن باقی می ماند تا دوباره همین تسلسل،دایره وار جریان پیداکند. سرگردانی نیز مفهومِ دایره راتولید می کند. آدمِ سرگردان دور خودش یا گِردِچیزی بیهوده دور می زند وبه جایی نمی رسد.

حافظ ازعاقلان با احترام یاد می کند ومقدم آنهارا گرامی می دارد! اما به صراحت وباقاطعیت می فرماید که عاقلان چیزی از عشق نمی دانند و مُفتی عقل (عقل حسابگر ، عقل معاش) در کشف اسرار حقیقتِ آفرینش لایعقل ودرمانده هست. عشق ازجهان بالاتراست عقل درعالم پایین تر. جهان پایین هرگز نمی تواند جهان والاترازخودراتعریف کند.

عقل اگرداندکه دل دربندزلفش چون خوشست

عاقلان دیوانه گردند ازپی زنجیرما !

 

🌿━━━━━━🌿

 

جلوه گاهِ رخ اودیده ی من تنها نیست

مـاه وخورشید همین آینه می گردانند

 

جلوهِ گاه :محل تماشا

آینه گرداندن : آئینه مقابل روی کسی گرفتن وتصویر روی اورا به نقطه ای دیگرمنعکس کردن

معنی بیت : نه تنها چشم من محلّ ِ جلوه ی جمال معشوق اَزلیست ،بلکه ماه و خورشید نیز آینه دار جمال زیبای اویند وهرلحظه فروغ زیبائیهای اورا به زمین منعکس می کنند. ازهمین روست که ژرفایِ معنیِ واژه یِ "نظربازی" پدیدارمی گردد. نظرباز به هرطرف که چشمانِ خودرابچرخاند ونظربیافکند، همانجا راتجلّیگاهِ زیبائیهای حضرت دوست خواهد یافت وازهمین اتّفاق کوچک، اتصال بزرگ رارقم خواهدزد.

درجایی دیگربه بیانی دیگرمی فرماید:

نه من برآن گُلِ عارض غزل سُرایم وبس

که عندلیبِ توازهرطرف هزارانند

همه آینه داران رخسارزیبای توهستند، همه بلبلان غزلسرای ِگل ِروی ِتواَند……

 

🌿━━━━━━🌿

 

عهدمابالب شیـریـن دهنان بست خدا

ماهمه بنده و این قـوم خداوندانـنـد

 

 

شیرین دهن: خوش گفتار ، استعاره از یار و محبوبی که لبش شیرین وبوسیدنیست وکلام شیرینی دارد.

بنده :چاکر زرخرید ، مملوک

خداونـدان: خواجگان ، مولایان ،صاحبان

معنی بیت :

همچنان موضوع ِ سخن پیرامون "نظربازیست." خداوند از روز اَزل ما را دلباخته ی زیبارویانِ خوش سیمای شیرین دهن قرارداده است تابا نظرافکندن درزیباییهای آنان، پی به منبع وذاتِ زیبائیها(خداوند) ببریم. اگراین زیبارویان نبودند ما هرگز قادر به درکِ زیباییهای اونبودیم. بنابراین، این زیبارویان برگردن ماحقّی بزرگ دارند. ماابتدا عاشق آنها می شویم (عشق ِ زمینی) وسپس ازروی این پل به عشقِ آسمانی رهنمون می شویم. درگام ِ نخست(عشق مجازی وزمینی) آنها خداوندانند ومابندگان،آنها معشوقانند وماعاشق. امّادرگام بعدی(عشق حقیقی وآسمانی) عاشق ومعشوق هردوبنده وعاشق آن معبودبی همتاهستند.

آنها(دلبران ودلستانان) خواجگان و سروران ما و ما(دلدادگان) چاکر و مملوک آن خوبرویان نوشین لبانیم.

زیبایی بهترین وخیال انگیزترین نشانه ی الوهیّت است زیبایی امضای خالق کائنات هست زیبااندیشان وزیبادوستان درحوالی مقدس ربانیّت وکوی معشوق نفس می کشند هرچشمی زیبا؛ هردرخت وگلی زیبا‌هرپرنده ی زیبانشانه ی روشنیست که خداوند درهمان نزدیکیست. جاذبه وجادوی همه ی زیبارویان پرتوی ازفروغ رخ ساقی کائنات هستند ومارابه منبع لایزال زیبایی رهنمون می سازند.

انسان عاشق پیشه ونظرباز، در مشاهده و مکاشفه ی زیباییها(شامل همه نوع زیبایی) هر روز بیشتروعمیقتر به رازهای نهفته ی خلقت و به شکوه وجلال دستگاه آفرینش پی می برد، کمالجویی واشتیاق او در عشق ورزی بر کل تمامیّت هستی گسترش یافته وازلذتهای گذرا وفریبنده ی غریزه های حیوانی فاصله میگیردو همین این امر، خود مبنای اخلاقیّات وسنگ بنای فضایل انسانی می گردد. درک "عالم زیباشناختی و نظربازی" برای همگان میسّرنیست وتنهاکسانی که عشق حقیقی راشناخته وهمانندحضرت حافظ ، تجربه ی شهود واشراق اندوخته وسرشارازذوق وشوق بوده باشند می توانند دراین عالم ملکوتی به سیروسیاحت پرداخته وازمشاهده ی زیبائیها محظوظ وبهره مند گردند. تنها راه رسیدن به این مقام ودریافت شایستگی،عشق است واخلاص عمل.

درنظرگاه حافظ، روح انسان در عالم مجردات( قبل از ورود به این دنیای خاکی) فروغی ازتجلّی معشوق اَزلی یاهمان "حقیقت زیبایی و حُسن مطلق" رادرزمان خلقت دیده وتجربه نموده است ازهمین رو با مشاهده ی زیبائیها هرچندمجازی ونسبی،به یاد ان زیبایی مطلق که سابقاً درک نموده،زیروزبر شده وبرانگیخته می گرددوهوای عشق او را برداشته وازخودبیخودمی کند.

بردوخته ام دیده چوباز ازهمه عالم

تادیده ی من بررخ زیبای توبازاست

 

🌿━━━━━━🌿

 

مُفلسانیم و هوای می ومطرب داریم

آه اگرخرقه ی پشمین به گرونستانند

 

مفلس : تهیدست

هوا : میل ، آرزو

معنی بیت :درادامه ی ِ بیتِ قبلی، مابندگانِ تهیدست و فقیریم و چیزی جز این خرقه یِ بی مقدار ِ درویشی ازمال ومنال دنیوی نداریم. امّا میلِ وآرزوی ما فراتر ازحد واندازه ی ظاهری ماست. ماآرزوی عیش وعشرت شاهانه داریم ما میل نوشیدن شراب و گوش دادن به سازوآواز داریم . اگراین خرقه که تنها سرمایه ی ماست به اِزای وجهِ شراب نیاَرزد، اگراین خرقه رابه گرونگیرند چه چاره کنیم؟

نکته ی حافظانه ی این بیت نغز این هست که شادمانه زیستن اولویّت اصلی وسرلوحه ی امورات زندگانی هستند. حافظ شاعری بابصیرت وادیبی فوق العاده هوشمنداست. اوبهترازهرکسی می داندکه به هرچیزی بیشترتوجّه کنی همان چیزفعال شده وتحقق پیدامی کند. اونیک می داند که اگرشادمانی دردرون آدمی فعال گردد سعادت وخوشبختی رقم خواهدخورد. شادمانی هیچ ربطی به موفقیت یاشکست ندارد وامریست که آدمی باید انتخاب کند شادمانه زندگی کند یاغمگنانه.

شادی گناه نیست تنهاگناهی که وجودداردعبوس بودن واخم آلودبودن است. شادبودن بهترین فضیلت وخالصانه ترین ستایش است زیرا فقط یک انسان شاداست که می تواندشادمانی رابرای دیگران هدیه کند انسان شاد نمی تواندهیچ ناراحتی برای کسی ایجادکند.

حافظاچون غم وشادیّ جهان درگذراست

بهترآن است که من خاطرخود خوش دارم

 

🌿━━━━━━🌿

 

وصلِ خورشیدبه شب پرّه ی اَعمی نرسد

کـه درآن آینه صاحب نظران حـیـرانند

 

"خورشید" دراینجا استعاره ازدوست است‌ در اصطلاحِ عرفان "خورشید" بازتابننده ی فروغ تجلّیات الهی است.

شب پره :خفاش

اَعمی : کور

معنی بیت : شب پره همان خفّاش است ، پرنده ای کور. دراینجاکنایه ازکوردلانیست که چشم برزیبائیهابسته وآنهارانمی بینند همانها که منع عشق می کنند.

"آینه" اشاره به بحث دوست اَزلی ،انعکاس زیبائیها وشیوه ی نظربازیست که موضوعیت اصلی غزل است.

معنی بیت : کوردلان (منکرانِ عشق و نظربازی، زاهدان وعابدانِ ریایی) به سبب نابیناییِ دل، نمی توانند بازتاب جلوه های حُسن معشوق را ببینند بنابراین نعمت دیداردوست نیز بدانها نخواهدرسید. درجائی که فرزانگان ونظربازان با تماشای تجلّیاتِ فروغ ِحضرتِ دوست، هنوز درحیرت وشگفتی فرو رفته وازبُهت وحیرانی نتوانسته اندقدمی پیشتر گذارند حال روز کوردلان ازپیش روشن است!

گفت حافظ آشنایان درمقامِ حیرتند

دورنبودگرنشیند خسته ای مسکین غریب

 

🌿━━━━━━🌿

 

لاف عشق وگِله ازیار زهی لاف دروغ

عشقبازان ِ چنین مستحق هجرانند

 

بسیاری ازآدمیان فقط نقش عاشق ومعشوقی رابازی می کنند وعشق آنها عشق حقیقی نیست. عشق حقیقی دریکدیگر ادغام شدن و مردن درخلوص عشق است. درحقیقت آدمی وقتی عاشق می شود میمیرد وآدم تازه ای متولّدمیگردد. عشق حقیقی برای کسانی رخ می نمایدکه ازمرگ هراسی نداشته باشندوهرلحظه آماده ی مردن بوده باشند. برای همین است که تعدادعاشقان حقیقی بسیار کم هست چون اغلب مردم ازمرگ می هراسند ازطرفی هم نمی توانند ازفیض عشقبازی چشم پوشی کنند

درمورد عشق پیوسته رویابافی می کنندوبه آن می اندیشند ولی شهامت وارد گودشدن راندارند چون ازمرگ بشدّت می ترسند. بناگزیر سعی می کنندنقش عاشق ومعشوقی رابازی کنندتااندکی ازلذت عشق برخوردارگردند. حافظ دراین بیت زیبا ونغز، می فرماید‌:

عشقبازی حقیقی نقش بازی کردن نیست باید سرببازی بایدبااشتیاق آماده ی مردن باشی تاعشق دروجودتوجریان پیداکند وگرنه ازاین فیض محروم خواهی ماند زیرا گوی عشق را باچوگان ادعا نمی توان زد عشق کارعظیم وخطرناکست ودراولین گام باید درخلوص عشق قربانی و ذوب شد درغیراینصورت هیچ حاصلی نخواهدداشت.

لاف: ادّعای ِ دروغین ،گزافه گویی

معنی بیت : ادّعای عشق و عاشقی داشتن وهمزمان ازیار گِله کردن باهمدیگرمطابقت نمی کند. اگرازیارگله مندباشی، ادّعایِ عاشقی ،ادعایی دروغین است، و عاشقانی که ادّعای دروغین دارند سزاوار آنند که در فراق و هجران بمانند وازوصل خورشیدمحروم گردند. اینان به وصال نخواهند رسیدبار ِ کج به منزل نمی رسد.

دلاطمع مبُرزلطف بی نهایت دوست

چولاف عشق زدی سرببازچابک وچست

 

🌿━━━━━━🌿

 

مگرم چشـم سیاه تـو بـیـاموزد کـار

ورنه مستوری ومستی همه کس نتوانند

 

مستوری : پوشیدگی(اشاره به حجابی که برمقابل چشم گیرند تاچشم ازنظر پوشیده بماند ،پاکدامنی،پرهیز کردن

مستی : مست بودن،مستی معمولاً باگستاخی وبی پروایی نیزهمراه می باشد. وقتی یک نفرمست می شود ازخودبیخود شده وهرچه که دردل دارد می گوید. حتّی چیزهای مگو که درحالتِ عادی رعایت می کرد ونمی توانست بگوید، آنهارا نیزبه راحتی برزبان می آوردازهمین رو می گویند: "مستی وراستی"

معنی بیت: مگر چشمانِ تو این مهارت را به من بیاموزد که من هم بتوانم همانندچشمان تو درعین مستی، هوشیارباشم وازفاش کردن اسرار مگوی بپرهیزم. من وقتی مست می شوم توان ِ پرهیز از افشای ِ راز راندارم ولی چشمانِ توبه رغم مست بودن همزمان رازآلود واسرارآمیز نیز هستند واجازه نمی دهند رازوجادوی چشمانت برملا گردد. هیچ کس نمی تواندبااین مهارت مستی ومستوری کند که توانجام می دهی!

چومستم کرده ای مستور منشین

چونوشم داده ای زَهرم منوشان

 

🌿━━━━━━🌿

 

گر بـه نُزهـَتگـهِ ارواح بَرَدبوی توباد

عقل وجان گوهرهستی به نثارافشانند

 

نزهتگه : جای باصفا

نزهتگه ارواح : عالم ارواح تفرجّگاه وگردشگاه

گوهر هستی : اضافه ی تشبیهی ، هستی به گوهر تشبیه شده است.

معنی بیت : اگر باد رایحه ی فرح افزای تورا به تفرجّگاه ودنیای ارواح ببرد ، عقل و جان که شیفته وشیدای تواَند، گوهرهستی خودرافدا و نثارمی کنندتابه عالم ارواح رفته وازنسیم جانفزای توبهره مندگردند.

ازصبا پرس که ماراهمه شب تادم ِ صبح

بوی زلفِ توهمان مونس ِ جانست که بود.

 

🌿━━━━━━🌿

 

زاهداَر رندی حافظ نکندفهم چه شد؟

دیوبگریزدازآن قوم کـه قرآن خوانند

 

رندی: آزاداندیشی، پشت پازدن به قوانینی که دروغگویان وضع کرده ورنگ شریعت بدان زده اند. وارستگی ازهرگونه تقلید وقیدوبند دینی ودنیوی وپیداکردن دیدگاه وبینش فردی.

دیو: شیطان وابلیس. موجودخیالی وافسانه ای ترسناک که اغلب با شاخ ودم، پنداشته می شود ومظهرترس ووحشت است.

دردوره ای که این غزل گفته شده، ریاوتظاهر ازسوی زاهدان قرآن خوان، به اوج خودرسیده بوده ومتظاهران وریاکاران درپوشش زهدخشک وقرآن خوانی، به مال وقف خواری و فسادوفحشاوپایمال کردن حقوق مردم می پرداختند. اندک مردم به ویژه جویندگان حقیقت،با آگاهی از کردار ورفتارزاهدان ریاکار، خودراازاین ورطه کنارکشیده وبه گوشه ای پناه می بردند. حافظ نیز که پرچمدارمبارزه باریاکاری بودطریق رندی درپیش گرفت و ازجمع زاهدان دروغگو کناره گیری کرد.

ازاین بیت زیبادومعنای متفاوت رامی توان برداشت نمود.

برداشت اول: زاهدمتظاهر اگر دلیل آزاداندیشی، رویگردان شدن ومذهب گریزی حافظ رادرک نمی کندو خودرابه نفهمی می زند هیچ ایرادی ندارد! چراکه همگان به آگاهی رسیده وازاعمال شرم آور زاهدان وقرآن خوانان دروغین باخبرشده اند ونه تنهاآدمیزادگان بلکه دیوان نیز ازاین قوم روبرگردانیده وگریزان می شوند این قوم ازدیوان نیزترسناکترهستند!. زاهدان باتوسل به نیرنگ ودروغ، بیشرمانه کاررابجایی رسانده و تبدیل به موجودی چنان پلیدوترسناک شده اندکه خوددیو نیز که همه ی آدمیزادگان ازاومی ترسند ازاین قوم به وحشت افتاده ومی گریزد!

دربرداشت دوم،منظوراز «رندیهای حافظانه» صفای درونی، نظربازیهای عارفانه وآزادگی ودینداری حقیقیست. دراینجا زاهد وابلیس دریک جبهه وحافظ وقوم قرآن خوان درجبهه ی مقابل قرارداده شده است. (باتوجه به حافظ قرآن بودن)

بااین نگرش حافظ می فرماید:

اگر زاهد ظاهربین وکج اندیش نمی تواند اندیشه های پرنیانی وآسمانی حافظ و نظربازی های ِ عارفانه ی اورا درک کند،هیچ اشکالی ندارد بگذار ازاو دوری کنند ومتهم به کفرورزی نمایند! چراکه مطابق آیات وروایات متعدد، ابلیس وشیطان نیز از درک لطایف قرآنی عاجزهستندوازقومی که قرآن می خوانند دوری می جویند. دراینجا زاهدِ کج فهم همانندِ دیوی که ازصدای قرآن می گریزد ازرندی های حافظ ولطایف رندیهای عارفانه اومی گریزد زیرا دینداری بی غل وغش اورابرنمی تابد وقادربه درک رفتارهای اونیست، وبه ناچار ازاومی گریزد.

حافظا مِی خور ورندی کن وخوش باش ولی

دام ِتزویرمکن چون دگران قرآن را

 

🌿━━━━━━🌿

 

گرشـوند آگه از اندیـشه ی ما مُغبچگان

بعد ازاین خرقه ی صوفی به گِرو نستانند

 

مُغبچه : پسرکی که در میکده خدمت می کرده وبرای میگساران شراب می ریخت. نظربازان ورندان بادنوش نیزگهگاه نظربر زیبائیهای آنها انداخته(بدورازهوسرانی) وحس وحال عاشقی را دروجودخویش زنده نگاه می داشتند. امّا دراین میان نیز بودند کسانی که درپوشش نظربازی به هوسرانی می پرداختند. حافظ دراینجا لباس صوفی به تن می کند واززبان آن صوفی که درپوشش نظربازی، به شهوترانی می پردازد می فرماید:

معنی بیت : اگر "شاهدان" (پسران زیباروی، مغبچگان) ازحقیقت افکار ِما پشمینه پوشانِ هوسباز و ریاکار آگاه شوند، اعتمادشان نسبت به ماخدشه دارمی شود وازآن پس دیگر اندک حرمت واعتبار ظاهری ما نیزبربادمی رود وخرقه ی ما را در گِرو باده قبول نخواهندکرد وما دچارمشکل خواهیم شد و ازچشم ونظرآنها خواهیم افتاد!

گرچنین جلوه کند مغبچه ی باده فروش

خاکروب درمیخانه کنم مژگان را 

 

۲۱۴ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۴۹ دربارهٔ پروین اعتصامی » دیوان اشعار » مثنویات، تمثیلات و مقطعات » شمارهٔ ۱۳۹ - لطف حق:

خدای را سپاس از اینکه شعر دوست و شعر شناس بیش از آنچه تصور میرود، می روید.
آنچه برای من مهم است ایثار. اعتماد و عشق است و بس.
امید آنکه همه ما در سایه زیبای ایمان فکر کنیم. بگوییم و انجام دهیم.

۱
…
۳۱۶۲
۳۱۶۳
۳۱۶۴
۳۱۶۵
۳۱۶۶
…
۵۸۷۳