گنجور

حاشیه‌ها

آریا ایرانی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۵۰ دربارهٔ هلالی جغتایی » غزلیات » شمارهٔ ۳۸۳:

بیت پنجم. مصرع دوم بدین صورت درست است:
این بلا تا به ابد گوشه نشین بایستی

محمد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۲۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۷۱:

البته بر سیاق اشعار حضرت مولانا میتونه اینطور باشه:
که جز عشق هر چه بینی همه جاودان نماند

داود در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۱۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۵۹:

با احترام به تمامی دوستانی که گفته اند در مصراع نخست، صوت "وه" درست است، باید عرض کنم که در نسخ معتبر و نیز تصحیح های معتبر از جمله تصحیح دکتر شفیعی کدکنی این صوت بصورت "اه" ضبط شده است. بهتر است از ارائه حدسیات درباره تصحیح ابیات خودداری کنیم.

محسن حیدرزاده جزی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۰۸ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲۴۴:

در دیوان شمس مغربی ، مصرع تضمین شده به این شکل ضبط شده است :
مختفی در پیر و پیدا در جوان پیداست کیست

الهام در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۳۱ دربارهٔ اقبال لاهوری » پیام مشرق » بخش ۱۸۷ - محاورهٔ ما بین خدا و انسان:

غزل شاکری این شعر را بسیار زیبا به آواز درآورده است
پیوند به وبگاه بیرونی

مهدی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۱۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۲۲:

سلام،فکر میکنم مصرع دوم بیت چهارم باید ویرگول بجای ((و)) قرار بگیره
او مرغ هواست،در هوا شد

محمد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۰۲ دربارهٔ عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۵:

باسلام دربیت به قمارخانه رفتم... تفسیر قمارخانه چیه و منظور کجاس و مراد از قمار در این بیت چیه پیشاپیش از همگی ممنون

مسعود در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴:

@علی
با سلام
بنده هم با شما هم عقیده هستم.واقعاً نمیدونم بعضیا چه اصراری دارن که ق رو غ بخونن؟
باور کن جناب قاسمی(خوانشگر) ق رو غ خوندن کلاسی نداره،کاملاً هم پیداست که از عمد اینجوری میخونه

ابراهیم خضرابی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۴۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۷:

دوستان فرهیخته و گرامی .
هر کسی به نوبه خود تفسیری از این ابیات زیبا را به رشته تحریر در آورده است .شاید نگاه مذهبی و عشق و علاقه یک شخص باعث بشود که زوایه دید او فقط یک منظر نگاه را ببیند و ظرفیت فکری هر کسی هم در استنباط و تفسیر بسیار تآثیر گذار خواهد بود . در مورد تعبیر ابیات اول و دوم به حضرت سید الشهدا که جانم فدای او وخاندانش ، به نظر حقیر این یک برداشت شخصی است اگر چه زیباست ولی باید دید خود خواجه شیراز آیا چنین منظوری داشته و یا این برداشت از ظرف فکری ما نشآت گرفته است . بنده برای تهیه چند جستار راجع به " گل " "بلبل " "شمع " و "پروانه " آثار ادبی کهن را کنکاش کردم و به یکی از آثار حضرت عطار رسیدم که عین داستان در آنجا آورده شده بود . عطار در "نزهت الاحباب " کل داستان را به صورت رساله ای مستقل ارائه کرده است و خلاصه آن این است که بلبل با میانجیگری باد صبا عرض ارادت به گل میکند و راه و نشان گل را میجوید و غزلهای عاشقانه اش را به باد صبا میسپارد تا به گل برساند دست بر قضا گل نیز احوالات بلبل را شنیده ولی از او بیزار است زیرا او را عاشقی هر جایی میداند که هر روز نزد یک گل است .وباد صبا واسطه ای بین گل و بلبل میشود تا اینکه گل را قانع میکند که بلبل عاشق توست اگر چه در گلستانها میگردد و نزد سوسن و دیگر گلها میرود ولی او عاشق راستین توست و تو نیز غیر از او عاشقی نخواهی یافت . القصه میانجی وصال آندو میشود و برگ گلی را به نشانه آشتی برای گل میآورد ...
از گل رخسار ما برگی ببر
نزد آن دیوانهٔ شوریده سر
کین نشان میر خوبانست بیا
بی بهانه صبحدم نزدیک ما
وقتی برگ گل به بلبل میرسد او از حال میرود و خوشحالی میکند و به وجد می آید .
چون صبا نزدیک بلبل شد پگاه
در نهانی از نشان نیک خواه
رنگ و روی برگ گل بلبل بدید
بر زمین چون مرغ کشته می‌طپید
داستانی اندر این معنی بخواند
هر غمی کان بود از دل باز راند
برگرفت آن برگ گل را بوسه داد
در قدمهای صبا لختی فتاد
زمینه برای وصال آنها فراهم شده ولی گویا مصیبت دیگری در پیش است .از قضا باغبان میخواهد گلها را بچیند و......باقی داستان بماند که سرنوشت بلبل را در عین وصل داغدار میکند .
بسیاری دیگر از ابیات خواجه شیراز در آثار حضرت عطار است و گویا داستانهای زیادی در ابیات غزلهای حافظ انعکاس همان داستانهاست مانند داستان شیخ سنعان .اما در مورد شیعه و سنی بودن حضرت حافظ .دوستان مرحمت کردند و شواهدی از ارادت ایشان به خاندان عصمت و طهارت فراهم کردند که قابل قبول است و در آثار مولانا و مقالات شمس تبریزی و عطار و سعدی و فردوسی نیز به وفور منعکس است ولی یادمان باشد حافظ میگوید .
من همان دم که وضو ساختم از چشمه عشق
چارتکبیر زدم یک سره بر هر چه که هست
یعنی نماز میت برای کل دنیا خوانده است و اهل فقه میداند که نماز شیعه پنج تکبیر دارد و نماز اهل تسنن چهار تکبیر و البته در زمانهای قدیم شاید ما شیعیان هم با چهار تکبیر اقامه نماز میت میکردیم .که البته جای پژوهش دارد . ولی در کل مذاهب بدین صورت امروزی نبوده و فقط بعضی از مذاهب با بعضی دشمنی داشتند و ما بقی خویشتن دار و میانه رو بوده اند . و اگر اختلافی هم بوجود آمده همه از سر دانش و اختلاف نظر مثلآ بر سر صفات و ذات خداوند و جبر و اختیار و قضا و قدر وغیره بوده که سبب تشکیل فرقه های کلامی شده .ما بقی دلایل از سیاست است و اعتباری ندارد .......ببخشید طولانی شد .

محسن در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۵۲ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۵۹:

رضاجان
درست می گویی ، از آلاله ی کوهساران خواندنش پیداست که اهل این نوع اشعار نیست.

حسین،۱ در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۳۴ دربارهٔ نظامی » خمسه » لیلی و مجنون » بخش ۴۵ - وفات مجنون بر روضه لیلی:

مهرناز گرامی
اگر با دیگرانش بود میلی
چرا ظرف مرا بشکست لیلی
یا
اگر با من نبودش هیچ میلی
چرا ظرف مرا بشکست لیلی؟
به من آن با وفا را کار باشد
گدایی من او را عار باشد
همی دانم که با من مهربان است
که یاد او مرا آرام جان است
از نورالدین عبدالرحمن جامی، عارف و شاعر، و نویسنده بزرگ قرن نهم کشورمان است . در هفت اورنگ
زنده باشی

مهرناز در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۲۱ دربارهٔ نظامی » خمسه » لیلی و مجنون » بخش ۴۵ - وفات مجنون بر روضه لیلی:

اگر بامن نبودش هیچ میلی ، چرا ظرف مرا بشکست لیلی.
این بیت در کدام قسمت آمده؟

بهراد در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۰۷ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » مخمس:

چه بسیار عارفانه گاهی میتوان پرواز کرد با این بال شیخ بهایی
گاهی خیال از خیال میگذرد و میگذرد از روح و روان
من بارها و بارها در سحرگاه این کلان اسحار را هم خوانده و هم شنیده ام سیر نداری چون خود گویی مسیر است و میسر
جان دهد بیجان را
آرزوی سلامتی و موفقیت برای شما عزیزان جان

نادر.. در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۱:

پشیمانی از فراق؟!

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۳۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۸:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

مرا به رندی وعشق آن فضول عیب کند

که اعتراض بر اسرار علم غیب کـنـد

 

رندی : رندانگی دربینش حافظانه حرکت وتلاش فردی به سمت خدایگونگیست امانه ازروی خواهش وآرزو؛ چراکه هرخواهش وآرزویی (چه مادی ومعنوی) درمرام وطریق رندی یک بندویک زنجیراست وآدمی رابه اسارت می کشد. رند ازروی میل درونی خود بسوی تکامل وخدایگونگی حرکت می کند برعکس عامه ی مردم درهیچ مسابقه ای برای پیشی گرفتن ازدیگران شرکت نمی کند نقاب برچهره نمی زند جاه طلب نیست وبه قضاوتهای بی اساس دیگران هیچ اهمیتی قائل نیست.

اگرچه رندان نیز همانندصوفیان ودرویشان مرشدوراهنما دارنداما مرشد رندان باکشیشان وروحانیان تفاوتهای اساسی دارند مرشد فقط به مریدان خود وعده وعید بعدازمرگ نمی دهد بلکه مرید راراهنمایی می کندتا باتلاش فردی به نور ومعرفت درونی دسترسی پیداکند وبه خدایگونگی برسد. رندانگی حرکت درمسیری متفاوت ازادیان ومذاهب سازمان یافته، بسوی الوهیت وپاکباطنیست و «خدایگونگی» انجام مراسمات مشخص مذهبی وتکرارکلمات معین نیست بلکه آوارگی درکوی معرفت وپرسه زدن درفرازوفرود جاده ی آگاهی وروشناییست «رندان مسلک حافظانه» دوره گردی درعرصه ی جستجو رابرسکونت درمعابد واعتکاف درمساجد ترجیح داده وبی وقفه حتی درسکوت وخلوتگاه خویش نیزدرحال حرکت ونیایش صادقانه هستند.

فضول : کسی که در اَمری که به او مربوط نیست دخالت و قضاوت می کند. بخش عظیمی از مشکلاتِ بشریت، جنگها، دعواها وکشمکش ها در تمامی دوره ها دربستر فضولی رشدونمو و شیوع پیدا می کنند.

ازنشانه های بارزجهالت ونادانی، دخالت درکاردیگران وسَرک کشیدن به حریم خصوصی مردم است. "فضولی"دراینجابه درستی، به "اعتراض به اسرارعلم غیب" تعبیرشده است. هیچکس اجازه نداردبه هیچ بهانه ای سرراه کسی قرارگرفته وباتجربیات خودبرای دیگران تعیین تکلیف کند. حتی پدرومادر نیزحق ندارند آرزوهای برآورده نشده ی خودرابه فرزندان خویش تحمیل کرده وآنهاراگرانباروگیج ومنگ کنند. وجودهرکسی دراین جهان هستی منحصربفرداست وحق داردکه حقیقت ذاتی خودرازندگی کرده وآن رابطلبد. فضولی ودخالت درکاردیگران، ازطاعون نیز خطرناک تر است؛ بسیاری ازخشکه مغزان مذهبی بعدازمرحله ی خودآزاری؛ به بهانه ی ارشادوراهنمایی به بیماری روانی دگرآزاری مبتلاشده وبی وقفه وباجدیت درکارهای دیگران فضولی می کنند. درحقیقت انها باتبدیل کردن زندگی مردم به جهنم،قصددارندتامردم رابه زوروشلاق به بهشت هدایت کنند!

عیب کردن : ایراد گرفتن ، انگشت برخطا و گناه کسی گذاشتن وبرمَلاساختن ِ اسرارشخصیِ دیگران

اعتراض : ایراد گرفتن ، تَعرّض کردن

علم غیب : اسرار پنهانی خلقت که تنهابعضی ازپاک باطنان،وارستگان وفرزانگان ازبخشی ازآن باخبرند.

معنی بیت : ازعقایدِ رندی وباورها وجهان بینی ِمن، فضولان جاهل وخشکه مغزانی ایراد می گیرند که ازاسرارنهفته ی خلقت بی خبرانند ودرصورت شنیدن ِ این اسرارنهانی، آنها را برنمی تابند وچون نمی توانند بپذیرند، برصحّتِ آنها اعتراض کرده ودست به خشونت می زنند.

معمولاً فضول وقتی که منافع شخصی خودرا درخطرمی بیند، بابَرملاکردن ِ عیوبِ اطرافیان و فضاسازی ومتّهم نمودنِ دیگران، شرایطی ایجاد می کند تابرای خود حاشیه ی امنیّت بسازد. چراکه فضول، خودش سرتاپاعیب وایراداست وباحیله گری سعی می کند با عیبجویی وپرده دری، عیبهای خویش راپنهان سازد.

کسانی که رندیِ حافظانه رابه زیرسئوال می برند،واو رامتّهم به بی قید وبندی ولااُبالیگری می کنندآنهایی هستند که خوبی ونیکی رافقط به طمع ِپاداش گرفتن انجام می دهند وازآنجاکه فضایل اخلاقی را یک وظیفه ی دینی می شمارند آنرل به انجام می رسانند. چنین افرادی اگر ازچارچوبِ دینی که پیرو آن هستند خارج شوند، بی هیچ تردید، دچار بی قید وبندی شده ومبدّل به یک لااُبالی ِ تمام عیارمیگردند. اینان براین باورند که هیچ انسانی درعرصه ی آزاداندیشی، قادربه انجام کارهای خیر ونیک نیست! چون خودشان اینگونه هستند چنین می پندارند که درعرصه ی آزاد فکری، دیگران نیز بی انگیزه شده وتبدیل به لااُبالی می شوند! امّادرمَرام حافظانه چنین نیست و"رند" نه به بهشت طمع می ورزد ونه ازدوزخ ترسی دارد، رندی که حافظ معرفی می کند، درعین بی قیدوبندی به مسایل دینی، کار خیر رانه به طمع پاداش بلکه فقط به خاطر خیرونیک بودن آن کار وبه سببِ انسانیّت انجام می دهد ودرکاردیگران فضولی نمی کند. چراکه براین باوراست که کسی ازاسرار نهان ِ خلقت ومسایل پشتِ پرده آگاهی ندارد وهیچکس نمی داندکه درپشت پرده، چه کسی خوب یابدهست بنابراین بهترآنست که درکاردیگران فضولی ودخالت نکند.

درکارخانه ای که رهِ عقل وفضل نیست

فهم ضعیف ،رای فضولی چراکند؟

 

🌿━━━━━━🌿

کمال سرّ محبّت ببین نه نقص گناه

که هرکه بی هنرافتدنظربه عیب کند

 

کمال سِرّ محبّت: تمامیّتِ عشق ودوستی ومحبّت که ازاسرارخلقت هستند وفضول قادربه درکِ ژرفای آن نیست. به تکامل رسیدن ِ اشتیاق وشورو علاقه دروجود عاشق

نقص ِگناه : کمبود ولغزش، کاستی وگناه،عیب وایراد

معنی بیت : خطاب به فضول است که دربیتِ پیشین مورداشاره قرارگرفت. سعی کن به مواردِمثبت بیاندیشی نه به مواردِمنفی! ببین که چشمه ی جوشان ِ محبّت چگونه فَوَران کرده است؟! ببین که رندان عاشق چگونه درمهرورزی به کمال رسیده وجهان پیرامونی رازیبا ودیدنی ترنموده اند. به نقص وکمبود وایراداتِ کار وخطاها ولغزش ها نگاه مکن، بدان که هر گلی خاری دارد،به لطافت وطراوت وزیبائیهای عشقورزی نگاه کن نه به عیب وایراد ونقص کار! ای فضول ،تقصیراز تونیست. چراکه هرکس که اندرونش ازهنر وذوق واشتیاق خالی باشد قادرنخواهدبود به موارد مثبت بیاندیشد! چنین شخصی بدبین بوده وهمواره به دنبال عیب وایراد می گردد. بدان که این زیبااندیشان هستندکه درنهایت به زیبایی می رسند.

درموردنکوهش قضاوت وفضولی در کاردیگران بزرگی می گفت اگربه خانه کسی دعوت شدی وگردوغبار روی میز وروی لوستر وظرفهای نشسته درسینک ظرفشویی را مشاهده کردی دیگرحق رفتن به خانه ی اورانداری!....امانه به این دلیل که مکان موردنظرنظافت مطلوبی نداردبلکه به این دلیل که تولیاقت رفتن به جایی رانداری ذهن تومعیوب هست ومایل به کشف ایرادات ومشاهده وقضاوت درمورددیگران هست توبجای مشاهده ی محبت صاحبخانه،به دنبال مشاهده ی نواقص و معایب چیدمان خانه بودی تابه قضاوت بپردازی!

عیب پوشی ازصفات بارز پروردگاه متعال می باشدوهم اوست که بهترین پوشاننده ی عیبهاست.

به پیرمیکده گفتم که چیست راهِ نجات

بخواست جام می وگفت عیب پوشیدن

 

🌿━━━━━━🌿

 

ز عطرِحورِبهشت آن نَفَس برآید بوی

کـه خـاکِ میکده‌ی ما عَبیر جَیب کند

 

حور بهشت : زن سیاه چشم بهشتی

نفس : دَم ، لحظه ، زمان

«میکده ی ما» دراینجا همان مکتب رندی واندیشه های پرنیانیِ حافظانه هست که بنیانگذار آن خود حضرت حافظ است. پیروان این مکتب ومشتریان این میکده، همان رندان وخرابانیانی هستند که ازتمامی قیدوبندهای دینی ودنیوی،رهاشده،از مرزها ومذاهب عبورکرده وفقط وفقط به عشق ومحبت وانسانیت می اندیشند.

عبیر : عطری ترکیب یافته از مشک و گلاب و زعفران ، مشک از نافه‌ی آهو می گیرند ، عنبر از شکم ماهی مخصوص به همین نام می گیرند و هیچکدام تر کیبی نیستند.

جَیب : سینه،یخه ، گریبان ودل

معنی بیت : آن دَم شمیم ِ خوش ودل انگیزاز زن سیاهِ چشم ِ بهشتییان به مشام می رسد که خاکِ میخانه ی ما (عاشقان) را به جای عطرو عبیر، به یخه و گریبان خود بزند. به تعبیردیگر، اگرانسانها بامرام ومسلک حافظانه،برمدارعشق بی قیدوشرط، شفقت ومهربانی حرکت کرده وبه جای دیدن عیب وایراددیگران، خوبیها وزیبائیهای آنان رابرجسته نمایند وبرمحیط خویش شامل طبیعت وحیوانات وآدمیان، مهروزی وعطوفت نمایند همه جا تبدیل به بهشت شده وعطروبوی حوریان بهشتی،درهمین دنیای خاکی، مشام همگان رامعطرخواهدنمود.

به سرّ جام جَم آنگه نظرتوانی کرد

که خاک میکده کحل بصرتوانی کرد.

 

🌿━━━━━━🌿

 

چنان زندرهِِ اسـلام غـمـزه‌ی سـاقی

که اجتناب زصَهبا مگرصُهـیب کـند

 

رَه زدن : غارت کردن ، گمراه کردن غمزه : کرشمه ونازوحرکاتِ دلبرانه

ساقی :کسی که درمیکده شراب توزیع می کند. دراینجا منظور همان میکده ی عشق ومحبتیست که دربیت قبلی مورد اشاره قرارگرفت.

اجتناب: خودداری وپرهیز

صَهبا : شرابِ انگوری مایل به سرخ

صُهیب : ازتیراندازان ماهرونامی لشکراسلام که در پاکدامنی وایمان نیز شهرت داشت.

درآن روزگاران افراطیون وتندروهای مذهبی، باشدٌت وقوٌت تمام باعشق ورندی وخراباتیگری مبارزه می کردند وآن رابهانه ای برای فرارازانجام تکالیف دینی می پنداشتند! حافظ دراین غزل بامنطق حافظانه، والبته چاشنی طنز،افراطیگری رامذمٌت نموده وباقاطعیت این نکته راگوشزدمی کند که جاذبه های عشق ومحبت بسیاربیشتر ازجاذبه های شریعت ودین هست ودرنهایت آنکه پیروزاین میدان خواهدبود عشق ومحبت ورندیِ حافظانه هست نه مذاهب سازمان یافته.

معنی بیت : حرکاتِ دلبرانه ی ساقی درمیکده ی عشق ومحبت،آنچنان یغماگردین وایمان مذهبیون هست که درنهایت کلّ ِ دین را شکست خواهد داد! هیچکس نخواهد توانست دربرابر وسوسه ی نوشیدن شراب عشق ومحبّت ایستادگی کند! اینگونه که ساقی بادلبری شرابِ گوارای محبت توزیع می کند شایدتنها صُهیب که افراطی ترازدیگران هست وقدرت ِ مبارزه ومقاومت بالایی داردتوانسته باشد ازپذیرفتن آن خودداری کند!!

ساقی اَرباده ازاین دست به جام اندازد

عارفان راهمه درشُربِ مُدام اندازد

 

🌿━━━━━━🌿

 

کلید گنج سعادت قبول اهل دل است

مبادآنکه دراین نکته شکّ وریب کند

 

گنج سعادت : سعادت وکامرانی به گنج تشبیه شده است.

اهل دل:

دردنیا دونوع آدم وجود دارد. آدم ذهنی؛ آدم دلی. بسیاری ازآدمیان درذهن خویش ساکن هستند وبامن ِ ذهنی دمخورشده اند اینها به گمان خودسعی دارند با کسب دانش ووام گرفتن ازاطلاعات دیگران ذهن خودراتقویت کنندتابه درک عمیق ازجهان هستی رسیده وبه حقیقت نزدیکترگردند. امازهی خیال باطل! چراکه بسیاری ازاین آدمیان ذهنی؛ باانباشت دانشهای مسمومِ مدرسه ومذهب وجامعه؛ تنها بارشان راسنگین ترکرده وچالاکی وطراوت درونی خودراازدست داده اند. اینها قادرنیستند حقیقت راببینند چراکه به رغم داشتن دانش واطلاعات بالا، هنوز یک مسلمان افراطی؛ یک مسیحیِ متعصب یایک هندوی جنگجو درباتلاق خرافات دست وپامی زنند دانش وفرهنگ بالای آنها تنها تاثیری که داشته استدلالهای چوبین راتقویت وپالایش نموده است.

اماگروه دوم آدمیان که ازذهن به سمت دل سفرکرده ودرمرکزدل ساکن شده اند بالطایف؛ احساسات وعواطف طبیعی درونی تغذیه شده وبه حقیقت هستی نزدیکترند. ساکنان دل اغلب مردمانی لطیف وپاکباطن‌؛ هنرمند!شاعرونقاش ونوازنده ورقاص هستند که به سمت خدایگونگی درحرکتند. اما ساکنان ذهن اغلب مصلحت گرا؛ تصاحبگر؛ حسابگرو بعضاً بسیار حقه باز وحیله گرند( کشیشان؛ زاهدان؛ وواعظان ریاکار)

ریب : شک و تردید

معنی بیت : کلید صندوقچه ی خوشبختی وکامرانی را به اهل دل سپرده اند. یعنی دراین دنیا کسی که اهل ذوق وعشق وادب وهنر است او خوشبخت وکامروای حقیقیست، زاهدان افراطی ومخالفین عشق که اهل روی وریاهستند نمی توانند ادّعای خوشبختی بکنند چراکه کلید ورمز سعادتمندی در اختیار اهل دل واهل هنر ونظراست. اهل دل همان اهل خداست ونشانه ی آن عاشقی ودلدادگیست. کسی در این مورد تردید وشک به دل راه ندهد که تنهاراه حقیقت ،سعادت وخوشبختی،سکونت دردل است.

نشان اهل خدا عاشقیست باخود دار

که درمشایخ شهراین نشان نمی بینم

 

🌿━━━━━━🌿

 

شـَبـان وادی ایمن گهی رسد به مراد

که چند سال به جان خدمت شُعیب کند

 

شَــبـان : چوپان

وادی ایمن : وادی مقدس را گویند و آن همان بیابان و صحرایی است که در آنجا ندای حق به موسی رسید.

شَبان وادی ایمن :منظور حضرت موسیٰ هست. استعاره از سالک وطالب حق

مراد : آرزو

شُعیب:‏ از پیامبران الهی و از نوادگان ابراهیم است، او سومین پیامبر عرب می باشد. شعیب پدر همسر موسی بوده ولی برخی از مفسّران شعیب پیامبر را با ‌پدرهمسر موسی که نامش درقرآن وتورات آمده یکی ندانسته‌اند.

معنی بیت : ضمن ِاشاره به داستان موسی وشعیب ودستآویزقراردادن آن،مضمونی نغزخلق کرده و می فرماید:

سالک و طالبِ حقیقتب(رند) زمانی به آرزوی خویش می رسد و سعادت و خوشبختی رادرآغوش می کشد که زحمات ومشقّاتِ فراوانی کشیده باشد. همانگونه که موسی چندین سال شبانی کرد تااینکه دروادی ایمن ندای حق بگوشش رسید. بایدسالک ورندِ راه حق نیزدر نهایتِ صداقت ودرستی،مدّت زیادی در خدمت پیر ومرشد خود به پاکسازی دل وجان بپردازد تا شایستگی ِ حضورپیدا کند.

شبِ تاراست ورَه وادی ایمن درپیش

آتش طورکجا وعده ی دیدارکجاست

 

🌿━━━━━━🌿

 

زدیده خون بچکاند فسانه‌ی حافظ

چو یادوقت زمان شباب وشیب کند

 

فسانه : افسانه ، داستان ، سرگذشت

شَباب : جوانی

شیب : سفیدشدن ِ مو وزمان پیری

معنی بیت : قصه وافسانه ی حافظ آنقدرسوزناک واندوهباراست که هرشنونده ای باشنیدن ِ این سرگذشت، ازسرحسرت ودلسوزی اشک خون می بارد. به ویژه آن بخش ازاین داستان که از روزگار جوانی و پیری خود یاد می کند.

انسانهاباسن وسال بزرگ نمی شوندبلکه درنبرد باآوردگاه درونیست که رشد ونموّمی کنند.حافظ نیزازاین قائده مستثنی نیست دردورنجی که او به لطف عاشق پیشگی،وداشتن رسالت عظیم سیاسی ـ اجتماعی درآگاهسازی مردم،تحمّل نموده،هرروز دچارتحولات بنیادین فکری شده است و به عبارتی درفرآیند رشدونمومعنوی، به جاهایی بِِکرو ناشناخته درناخودآگاه خودواردشده که بی تردید بدون دردورنج هرگزنمی توانست وشایدنمی دانست که چنین جاهایی حیرت انگیز دراندرون خویشتن دارد.

گویند درختی که می خواهدتاهمچون درختان بهشتی سربه فلک کشیده وسینه ی آسمان را بشکافد بایدریشه های خودرادراعماق جهنم محکم کند! هیچکس قادرنیست روشنایی راباتصوّرکردن نور حس کندبلکه باآگاه شدن ازتاریکیست که می توان نورراشناخت.

عشق وشباب ورندی مجموعه ی مراداست

چون جمع شدمعانی گوی بیان توان زد

پاییز در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۲ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۷:

آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت.
یعنی:
در دربار جمشید آنقدر قانونمندی و نظم وجود داشت که وقتی آهو بچه بدنیا می آورد، روباه هیچگاه جرأت چشم دوختن به بچه آهو را نداشت. همچنان آرام بود. معمولا روباه دنبال بچه آهو است که نوش جان کند. اما در قصر جمشید این رویه وجود نداشت.
منظور از گور، گورخر است. زیرا گورخر به چالاکی مشهور است و بهرام ، پادشاه ساسانی چنان چالاک بود که مثل گورخر دوش میکرد و حالا در کنج قبر خوابیده.

سیاوش در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۳۰ دربارهٔ باباطاهر » دوبیتی‌ها » دوبیتی شمارهٔ ۹۳:

شادکام آوازخوان افغانستانی نیز این شعر را خوانده است.

فرشید موسوی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۰۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۶:

پشیمانی برای کسی که آزموده را می آزماید، شیرین است.

شقایق عسگری در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۰۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۵۱:

کی انقد ملامتت کرده استاد سخن؟؟؟
((سعدی از سرزنش خلق نترسد هیهات
غرقه در نیل چه اندیشه کند باران را))

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۴ ماه قبل، دوشنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۵۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۷:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

دلا بسوزکه سوزتو کارها بکند​​​​​​​

نیازنیم شبی دفع صدبلابکند

 

بسوز : شعله ورباش وبه آتش عشق بسوز،تحمّل ِدرد ورنج را داشته باش وهمچنان سختی و ریاضت بکش وپا پس مکش.

نیاز : تمنّا و خواهش ، دعا و مناجات

نیم‌شبی : نیمه‌ی شب ، نزدیک ِسحر

معنی بیت : خطاب به دل خود می فرماید:

ای دل ؛ در راه عشق ورزی ورسیدن به وصال،لحظه ای ازسوزوگدازازپای منشین، بغض هایت رابشکن،گریه کن،آه بِکش، ناله کن،ناله ی عاشقان روح انگیز وجانفزاست،درد و رنج فراق رابااشتیاق ووَلَع تحمّل کن، گلایه نکن نق مزن و فروزانتروشعله ورتر همچنان بسوز وبساز.

درنظرگاه حافظِ عاشق پیشه،آنچه که اهمیّت دارد اتّفاق مبارک عاشقیست وباقی ماجرا شامل وصال وفراق دردرجه دوم اهمیّت قراردارند، همین که حادثه ی عظیم عاشقی رخ دهد اَمری خیر و رستگاری وسعادتمندیست، درمسیر عاشقی حضورخالص داشتن و به مقصد رسیدن یکی هستند.

فراق ووصل چه باشد رضای دوست طلب

که حیف باشدازاوغیر او تمنّایی

سوز و گدازعاشقانه،ازهمه یِ دعاها ونیایش های مرسوم مذهبی وبرنامه ریزی شده، اثربخش تر واعجاب انگیزاست. مناجات و راز و نیازِ نیم شبی بامعشوق سرانجام مستجاب می گردد و موانع وبَلاها را دور می سازد.

حافظ معتقداست اگرعاشق،صادقانه عاشقی کند،وبی هیچ چشمداشتی،چست وچابک درسر باختن،هرلحظه درآماده باش بسربرد،بی تردید، فریاد او به گوش معشوق رسیده و ناله وافغان اوکارگر خواهد افتادوموانع را ازسر راه مرتفع خواهدنمود.

مَثلی هست گویند هرچرخ خیاطی که بیشترناله کند زودترازچرخ های دیگر روغن کاری می گردد.! درجرگه یِ عاشقان نیزاین قاعده وجود دارد وهرعاشقی که خالصانه و جانسوزتر عاشقی کند قطعاً شیرینی ِ وصال رازودترازسایرین خواهدچشید. امّابرعکس اگرعاشق، از فراوانی درد ورنج، زبان به گِله و شکایت بازکند،مستحق وصال نبوده ودر بیابانِ فراق سرگردان وبی حاصل باقی خواهدماند.

آن را که بوی عنبر زلف تو آرزوست

چون عودگوبرآتش سودابسوزوساز

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

عِـتاب یارپـری چهره عـاشقانه بِکش

که یک کرشمه تلافیّ صدجفابکند

 

عتاب : عشوه ونازباچاشنی ِخشم ، تندخویی و ملامت

کرشمه : غمزه ونازحرکاتِ چشم واشاراتِ ابرو،

تَلافی : جبران

معنی بیت : همچنان روی ِ سخن با دل است،درادامه ی بیت بالا:

ازتندخویی وخشم و ملامتِ یاردلگیر ومَحزون مشو، رفتار ِ سختگیرانه یِ معشوق راباعطش و اشتیاق ِعاشقانه پذیرا باش آنچنانکه گویی تورانوازش می کند و با توبه لطف ومرحمت رفتارمی کند. مبادا ازغرور وتکبّر معشوق،غمگین شوی، عاشقانه تحمّل کن زیرا یک کِرشمه واشاره ی ابرو وچرخش عشوه انگیزچشم یار،لذّتی درتوپدید خواهد آورد که تمام آن تندخویی هارا به فراموشی خواهی سپرد. اگرصدهابارازسوی اوعتاب و سرزنش دیده باشی،به یک کرشمه ی ِ شورانگیز، دیگرگون شده وازنشاط وشادمانی، کلاه به آسمان خواهی انداخت.

وقتی بهارعنایتِ معشوق درسرزمین زمستان زده ی جان عاشق، فرامی رسد، یخ های عتاب وتندخویی ذوب می گردد وآرام آرام نسیم ِتوّجهِ دلبرانه، درگلشن وجودِعاشق، وزیدن آغاز کرده وگلهای به تاراج رفته ازخزان ملامت رادوباره به شکفتن وامی دارد.

بشد که یادِخوشش باد روزگار ِ وصال

خودآن کرشمه کجارفت وآن عتاب کجا

بشد:سپری شد

چنانچه ملاحظه می گردد درنظر عاشق صادقی مثلِ حافظ که به حقیقت درعاشقی کردن بی نظیراست،عتاب وکرشمه ازسوی معشوق،هیچ تفاوتی ندارد ودردوران ِ دوری وفراق،هم دلش برای کرشمه تنگ می شودهم برای عتاب....

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

ز مُلک تـاملکو‌تش حجـاب بردارند

هـرآنکه خدمت جام جهان نما بکند

 

مـُلک وملکوت: سرزمین ، عالم ماده ، ظاهر ِ هستی را مُلک وباطن ِهستی را که شامل ِ عالم معنا می شود ملکوت .

حجاب : پرده ، مانع ، آنچه میان عاشق و معشوق حایل باشد

جام جهان‌نما : جام جم ، گویندجمشید چهارمین پادشاه پیشدادی جامی داشته که در آن احوال جهان را تماشا می کرد!

جام گیتی نما، جام جهان نما. پیاله ی جمشید، این جام بعدها به کیخسرو و دارا رسید. در عرفان از این جام به «دل آدم روشن ضمیر» تعبیر می شود دراشعارحافظ استعاره از جام شراب، ِدل آگاه وباطن روشن است. دل محلّ حلول عشق ومحبت است هردلی که باچراغ عشق روشن شده باشد به آگاهی می رسد ودرمسیرکمال قرارمی گیرد اگرصاحب این چنین دلی کمرهمّت ببنددو بیشتردرعشقورزی بی قید شرط بکوشد درنهایت به بینایی معنوی می‌رسد وبه قول حافظ زملک تاملکوتش حجاب برمی دارند وآنچه نادیدنیست آن می بیند. دریغ که آدمی به پرورش اندام ظاهری بیشترازپرورش دل وباطن خویش اهمیت می دهد وازاین امر مهم غافل می ماند!

معنی بیت : هرآن کس که به خدمتگزاری ِ ضمیر ودل خویش، کمر ِهمّت وخدمت ببندد وعمارت دل رابه چراغ عشق روشن سازد ،به مقامی نایل می شود که تمام حجابهای خاکی و افلاکی ازپیش چشم جان او برداشته می شود و بر اسرار جهان آگاهی می یابد. نادیدنی هارامی بیند وناشنیدنی هارامی شنود ومعارف عالم والا را دریافت می کند وبه معرفت قلبی می رسد.

دل آدمی به خودی خود آیینه هست لیکن درگذر زمان ودراثرغفلت، غبارکینه وحسد ونفرت و.... به مرورکدرشده وتیره وتارمی گردد. امابازلال عشق، همه ی این آلودگی‌ها پاک شده وصفای آیینه ی دل بازمی گردد.

ای جرعه نوش مجلس جم سینه پاک دار

کآیینه‌ایست جام جهان بین که آه ازاو

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

طبیب عشق مَسیحا‌دَم است ومُشفق لیک

چـو دَرد در تـونبیند کـه را دوا بکنـد ؟!!

 

طبیب عشق :عشق به طبیب تشبیه شده است

مَسیحا دَم : استعاره از" انسان کامل وروشن ضمیر" کسی که همچون عیسی نَفَسش جانبخش است (اشاره به داستان ِزنده کردن مُردگان توسط عیسی‌!)

مُشفق : کسی که شفقّت دارد ومهربان است.

معنی بیت : عشق طبیبی حاذق ،دلسوزوشفابخش است،اما اگر تو درد نداشته باشی چگونه تو راعلاج کند؟ چه چیزی راباید شفابدهد؟ باید دردمندباشی ،مبتلا به عشق بوده باشی تابه نیروی مسیحا دَم و اعجاز آن پِی ببری وبه چشم ِ خویش ببینی که عشق چگونه معجزه می کند!

حافظ علوم ودانش زمان خودرا ودر بسیاری امورحتّی فراتراززمان خودرابه خوبی فراگرفته وتاحَدّی پیش رفته که دربیشتر آنها،صاحب ِتئوری و نظریه هست. مهارت وتخصّص ِ فوق العاده ی او درزمینه هایی چون: دانش ِ مذهبی،فقه،روانشناسی ،علم نجوم،فلسفه ومنطق، موسیقی وآواز... را که دربیت بیتِ غزلیاتش،انعکاس یافته،غیرقابل انکار بوده و به وضوح می توان مشاهده کرد‌. روی سخن دراین بیت بیشتربا منکران وملامتگرانی هست که ازدرک وفهم قدرت فراتصوّر عشق عاجزمانده وآن را انکارمی کنند.

اوازمیان ِآن همه دانش،باورها و وبینش های متفاوت وراههای گوناگون،"عشق" راآگاهانه انتخاب، وآن را مطمئن ترین راه ِ رسیدن به سرمنزل مقصود می داند. اوعشق راطبیبی می بیندکه برای همه ی دردها ورنج های بشری داروهای شفابخش دارد. برای همه ی سئوالات پاسخی قانع کننده ارایه می کند وباسرانگشتِ خیال،گوشه ی ِ پرده ی ِمجهولات زندگانی رابالا زده وآدمی راتا زمانی که معادله ای حل نشده باقی مانده،واداربه اندیشیدن می کند اندیشیدن درحین ِ قدم زدن درمرزهای دردمندی، معنای زندگی راژرفایی عمیق می بخشد.

"دَرد" دردنیای عاشقی یک نعمت است درد عاشق رابه تکاپو وتلاش،سوق می دهدتاآنجا که پُرسان پُرسان به سرمنزلِ طبیب ِعشق برسدواز دَم مسیحایی او فیض دریافت کند. ازهمین رو حافظ می فرماید:چنانچه طبیبِ عشق درتودَرد نبیند چگونه تورا مداوا کند؟

عاشق که شد که یاربه حالش نظرنکرد؟

ای خواجه دردنیست وگرنه طبیب هست

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

توباخدای خوداندازکارودل خـوش دار

که رحم اگر نکند مدّعی ،خـدا بکند

 

مدّعی : آنکه درزمینه وموضوعی ادّعایی دارد. درقدیم بسیاری ازصوفیان و دراویش، هنوزتمامی مراحل سیرو سلوک راطی نکرده، درطمع خام افتاده وادّعای کرامت واهل حق بودن می کردند و تظاهر به عشق و عرفان می نمودندحافظ ازآنها به عنوان "مدّعی" یادمی کرد.

معنی بیت : تو کار های خود را به خدا واگذار کن ( به خدا توّکل کن ) به غیر ازخدا دست به دامن هیچکس مشو، فقط چنگ توسّل به درگاه خداوندی بزن، ازهیچ کس تقلیدوپیروی مکن، هیچ یک ازرهبران وپیام آوران معنوی ومذهبی را واسطه قرارمده ومستقیماًبا خود دوست(خدا) صحبت کن، زیرا مدّعی هیچ کاره هست ،مشکل گشا نیست ،تنها خداوند قادراست که مشکل گشاست. اگردست نیازبه سوی غیرازخدا کردی،اوّل اینکه کم لطفی درحق دوست نمودی ،دوم اینکه: مطمئن باش دیری نخواهد کشیدکه آن دست، ناامیدانه به سینه ات بازخواهد گشت! پس ازهمان ابتدا در خانه ی دوست رابزن وازاوبخواه که اوتوانای بی مانند وطبیبی مشفق است.

کشف فضاهای جدید درعرصه ی اندیشه ورزی، نگاه نو به خدایگونگی،زندگانی، وتفسیرتازه از عشقبازی ،گناه وثواب، بهشت وجهنّم ازیافته هاودستآوردهای مهمّ اوبه شمارمی رود.  اوبه جای جستجوی خدا،خداگونگی، وبه جای رفتن به بهشت، بهشت شدن راتمرین کرد تابه هرجا که می رود بهشت رانیزباخودبه آنجاببرد. 
حافظ پندهایی به مخاطبین خود توصیه می کرد که خودآنهاراآزموده بود امّا واعظ مردم رابه پرهیزگاری دعوت می کند درحالی که خود آن راتجربه نکرده است! روشن است که وقتی چیزی را بگویی که خود تجربه نکرده ای، حقیقتی در آن نهان نیست.

دردم نهفته بِه زطبیبان ِ مدّعی

باشدکه ازخزانه ی غیبم دواکنند.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

ز بخت خفته ملولم، بـُـوَد کـه بـیداری

بـه وقت فـاتحه‌ی صبـح یک دعابکند

 

بخت : اقبال

بخت خفته : بخت خوابیده ، بخت نامساعد

"بیداری" یعنی یک نفربیدار، یکنفردل آگاه، نیکواقبال، خوشبخت

بـُـوَد :شاید،ممکن است

فاتحه : ،شروع ،آغاز ​​​​​​​

معنی بیت : ازنامساعدی بخت واقبال دلگیر وغمگینم آیا ممکن است که یک نفر دل آگاه وروشن ضمیر، در هنگام آغاز صبح که هنگام اجابت دعاهاست در حقّ من بداقبال دعایی نیک بکند تاشاید بخت من نیز ازخواب خفته بیدارشود؟

حافظ ازنامرادی وبداقبالی مَحزونست وانتظار دارد دوستان دل آگاه وخوش اقبال که حال خوبی دارد، لطفی کرده درحقّ اونیزبه وقت سحر دعایی بکنند، شایدفرجی نصیب شود.

چه عذربخت خودگویم که آن عیّار ِشهرآشوب

به تلخی کُشت حافظ را وشکّردردهان دارد !

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بسوخت حافظ وبویی به زلف یارنبر!د

مـگـر دلالـت ایـن دولتش صبا بکند

 

 

بو بردن ازچیزی : فهمیدن موضوع ، اطلاع پیدا کردن وواقف شدن

زلف : ، هم حجاب و حایل بین عاشق و معشوق است، هم وسیله و واسطه‌ی نزدیک شدن به دوست.

بویی به زلفِ یارنبرد: از وصال محروم شد، نتوانست به حریم ِ حرم دوست وارد شود. توفیق سرمستتی ازعطرزلف معشوق راپیدانکرد

دلالت :راهنمایی

دولت : بخت و اقبال ، عنایت ازَلی ِحق صبا : نسیم ِ صبحگاهی ، پیام آور معشوق و پیام رسان عاشق

معنی بیت : حافظ از دردِعشق سوخت وگداخت امّا موّفق نشد به مقام ِقُربِ دوست راه پیدا کند. تنهاراه چاره این است که معجزه ای رخ دهد ونسیم صبا این نفخه‌ی الهی، حافظ را به رسیدن به این مقام راهنمایی کند واورا به نیکبختی و مقام قرب برساند.

صباگرچاره داری وقت وقت است

که دردِ اشتیاقم قصد ِجان کرد.

۱
…
۳۱۶۴
۳۱۶۵
۳۱۶۶
۳۱۶۷
۳۱۶۸
…
۵۸۷۳