گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، یکشنبه ۱۲ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۱۴:

هُمای اوج سعادت به دام ما افتد

 

اگر تو را گذری بر مقام ما افتد

 

 

"هما" همان مرغ افسانه ای همایون است که گویند درقدیم هرگاه می خواستند پادشاه انتخاب کنند این مرغ را رها می کردند وبه دوش هرکس می نشست اوراانتخاب می کردند.

"مَقام یا مُقام"هردوبه معنای محلّ اقامت وقیام، مکان وجایگاه

اوج سعادت : کمال خوشبختی

خوشبختی وسعادت به هماتشبیه شده ضمن آنکه خودِ هما نمادِ خوشبختیست هرجافرود آید باخودسعادت می آورد

معنی بیت: ای محبوب وای معشوق، اگرازروی لطف ومرحمت به دیدارما (عاشقان)قدم رنجه کنی، همای بالاترین سعادت وخوشبختی به بام ما فرودمی آید وما رستگار وکامروا می گردیم......

 

دراین غزل زیبا حافظ هنرنمایی کرده وبازبانی عارفانه - عاشقانه وهزارالبته حافظانه، وبا بکارگیری مضامین عرفانی، معشوق وممدوح زمینی (احتمالاً شاه شجاع) راستوده وشاهکاری به یادماندنی برای دوستداران شعروادب هدیه نموده است.

مژده دادند که برما گذری خواهی کرد

نیّتِ خیرمگردان که مبارک فالیست

 

🌿━━━━━━🌿

 

حُباب وار براندازم از نشاط کلاه

 

اگرزروی توعکسی به جام ماافتد

 

 

دراینجا منظورازآرزوی افتادن عکس معشوق به جام عاشق این است که شاعرآرزو دارد بامعشوق خویش ودر کنار یکدیگر هم پیاله گردند تاعکس واقعی اوبه جام عاشق بیافتد وگرنه عاشق که همیشه به یادمعشوق هست وعکس او درجام وپیاله ی دل عاشق نمایان هست.

معنی بیت: همانندِ حبابی که ازشوق کلاه برمی اندازد من نیزسرمست وشادان، حباب وارکلاه به هوامی اندازم اگر روزی آن توفیق عظیم حاصل شود که ازروی لطف ومرحمت برماگذری کنی و هم پیاله ی ما باشی تافروغ عکس رخسارماهت درجام من بیافتد.

آخرای خاتم جمشیدهمایون آثار

گرفُتدعکس توبرنقش نگینم چه شود؟

 

.🌿━━━━━━🌿

 

شبی که ماه مُراد ازاُفق شود طالع

 

بود که پرتو نوری به بام ما افتد

 

 

مُراد : مقصود و آرزو

طالع: طلوع کننده

بود که : امکان داردکه ، باشد که

معنی بیت: آن شبِ فرخنده ای که ماه مقصود طلوع می کند ودرمهتاب آرزوها همگان به کام خویش می رسند احتمال دارد که ازتابش آن، فروغی نیز به بام مابرسد وماراکامران سازد.

مقصود ومرادِ دل شاعرعزیزتنها دیداربا معشوق است وبس. می بینیم که درسه بیت،به شرح این آرزو پرداخته وبامضامین لطیف وعبارات متنوّع وحس انگیز آن رابیان فرموده است. گرچه ابیاتِ پیش رونیزبرپایه ی همین آرزوی دیدارسروده شده است.

من این مُرادببینم به خود که نیم شبی

به جای اشک روان درکنارمن باشی

 

🌿━━━━━━🌿

 

به بارگاه توچون باد رانباشد بار

 

کی اتّفاق مَجالِ سلام ما افتد

 

 

بادرا نباشدراه: بادنیزاجازه ی ورود ندارد وبی اذن شما نمی تواندواردشود. بادهم به فرمان توست توسلیمان زمانی.

معنی بیت: درشرایطی که بارگاهِ حرم تو، مراقبان ونگاهبانان تندخوی زیادی دارد وبی اجازه ی تو حتّی باد نیزنمی تواند وارد شود، امیدی نیست که من توانسته باشم به خواسته وآرزوی خویش رسیده وارد بارگاهِ باشکوه توشوم وآتش حسرت دیدار فرونشانم.

جان می دهم ازحسرت دیدارتوچون صبح

باشدکه چوخورشید درخشان بدرآیی

 

🌿━━━━━━🌿

 

چوجان فدای لب اَت شدخیال می‌بستم

 

که قطره‌ای ز زلال اَت به کام ما افتد

 

 

خیال می بستم :خیال می پروراندم، می پنداشتم،امیدواربودم

لبانِ سرخ وآبدارمعشوق دراینجابصورت پنهانی به شرابی زلال،ناب وگوارتشبیه شده است.

معنی بیت: وقتی که جانم رابه جاذبه وجادوی لب توهدیه کردم درآن حال بسیارامیدواربودم که حداقل قطره ای ازشرابِ زلالِ لبانِ تو به کام من فرومی افتد وکامروا می شوم! دریغ چنین نشد ظاهراًغلط بودآنچه می پنداشتیم!

لب ازترشّح می پاک کن برای خدا

که خاطرم به هزاران گنه موسوّس شد

 

🌿━━━━━━🌿

 

خیالِ زلفِ تو گفتا که جان وسیله مساز

 

کز این شکار فراوان به دام ما افتد

 

در فرهنگ‌های مختلف این واژه به شکل‌های زرفین، زفرین، زلفین، زوفرین و زلفینک آمده است. زلف در بعضی از گویش‌های خراسانی هنوز هم به معنای زنجیری است که از داخل به پشت در خانه می‌اندازند تا در قفل شود.

زلف به معنای حقیقی همان گیسو، طرّه وجعد هست وبیشتر معنای مجازی ان مورد توجّه قرارمیگیرد.

این واژه در منابع عرفان و تصوّف فاقد تعابیر جامع و مانع اسـت امّـا حضرت حافظ،به مددطبع لطیف خویش تعابیری لطیف، باریک، دقیق و مفصّل از زلف ارائه نموده است بطوریکه دامنه ی معنای مجازی زلف وگیسوراتوسعه داده،غنی سازی کرده ومضامین بِکرونابی خلق کرده است."زلف" قسمتی از موی سر از دو طرف بر چهره ریخته می‌شود . "طـرّه" موی جلوی سر ، و "گیسو" به موی پشت سر گفته می‌شود ، اما هر یک از این اسمها گاه به جای هم به کار برده می‌شوند و گاه هر کدام از آنها به معنی تمام موی سرنیز بکارگرفته می‌شوند. "زلف" با آنکه "حجاب" وپوشاننده ی رخسارمعشوق هست وسیله‌ی اتّصال عاشق به معشوق نیزهست. "زلف" نماد "کثرت وپریشانی"و"سیاه" نماد کفراست. 

ناگفته نماند که شاه شجاع دارای زلف های سیاه وبلند وحس انگیزی داشته ودرکانون توجه تمام کسانی بوده که اورا ازنزدیک ملاقات کرده بودند. کلاً سلسله ی آل مظفر وبه ویژه شاه شجاع به داشتن خال وخط وزلف بلند شهرت عمومی داشتند. حافظ نیز هرجاکه به یاد شاه شجاع غزلی سروده با واژگان خال وخط وزلف مضامین بکری خلق است.

کُفرزلف  کنایه ازسیاهی وپریشانی ی خیره کننده ی زلف معشوق،که ابتدادرکانون توجّه وتمرکزفرد نشسته ،دل او رامفتون وشیدا ومبتلابه عشق کرده ودرنهایت، دین وایمان اورابه غارت می برد ویک فرد به اصطلاح مذهبی رابه کافر مبدّل می سازد!

وسیله مساز: دستآویزقرارمده، واسطه مکن

این بیت درادامه ی بیت قبلیست. آنگاه که جان فدای لبانت کردم وخیال می بستم که قطره ای اززلال تو به کام من فروخواهد افتاد....

معنی بیت: درآن عالم خیالپردازی بود که زلف توگفت: جان خودرافدامکن وآن رادستآویزی برای رسیدن به وصال قرارمده، پیش ازتونیزعاشقان زیادی اینکار راکرده، به وصال نرسیده وجانهای خودراازدست داده اند.

خیال زلفِ توپختن نه کارهرخامیست

که زیرسلسله رفتن طریق عیّاریست

 

🌿━━━━━━🌿

 

به ناامیدی ازاین درمروبزن فالی

 

بودکه قُرعه ی دولت به نام ماافتد

 

 

فال زدن : استخاره کردن، دراینجا امیدواربودن به خوشی ِ پایانکار

بودکه: شایدکه، به امیداینکه

قرعه : انتخاب تصادفی ،سهم و نصیب

منظوراز"دولت" وصال است.

منظوراز"فال زدن" رجوع به دیوان حافظ نیست چراکه درزمان حیاتِ حافظ ، دیوان اوتدوین نشده بود امّا گویی که حافظ این بیت راخطاب به آیندگان سروده است. بی تردید اوبهتراز هرکسی می دانست که چه گنجینه ای ارزشمند ازخودبه یادگار گذاشته وآیندگان چگونه باایمان و ارادت واشتیاق، درهر فرصتی به این گنجینه ی گُهرباررجوع کرده وبدان تفأل خواهند زد. همانگونه که نیک می دانست که مزار مطّهرش زیارتگاهِ رندان جهان خواهدشد.

معنی بیت:

امّایک برداشت دیگراینکه،گویی این بیت درادامه ی بیت قبلیست که درعالم خیالپردازی، زلف معشوق گفت جان وسیله مساز... حال درادامه ی سخن، همان زلف معشوق است که به حافظ می گوید:

آری عاشقان زیادی جان گرامی خویش واسطه کردند ونتیجه ای نگرفتند لیکن زیادهم ناامیدمباش وفالی بزن (تلاش خودرابکن وبه نتیجه ی کارامیدوارباش و) دردل بگو که شاید اقبال سریاری داشت وقرعه ی دولتِ وصال بنام ماافتاد وکامرواشدیم.

حافظاسرزکُله گوشه ی خورشیدبرآر

بخت اَت اَرقرعه بدان ماهِ تمام اندازد

 

🌿━━━━━━🌿

 

زخاک کوی توهرگه که دَم زند حافظ

 

نسیم گلشن جان در مشام ما افتد

 

 

دَم زند : نفس بکشد ، سخن گوید.

معنی بیت:

هر گاه که حافظ سخن از خاکِ متبرّک ومقدس کوی تو می گوید رایحه ی روح انگیز وشمیم دلگشایی به مشام جان عاشق وشیدای ما می رسد. درخاک کوی توچه سِرّی نهفته است که نُفس مُشکین می کند ودیده راروشنی می بخشد وجانبخش است وروح افزا؟

باغ بهشت وسایه ی طوبا وقصرحور

باخاک کوی دوست برابر نمی کنم

https://rezasaghy.blogfa.com/

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۲۱ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » ملحقات و مفردات » شمارهٔ ۱۷:

در جای دیگر :شمارهٔ 112کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات
خیال لب و زلف و رویش بدیدم
بسر در گل و مشک و شکر فتادم

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۱۵ دربارهٔ کمال‌الدین اسماعیل » غزلیات » شمارهٔ ۱۱۲:

این غزل در تکه 17 ملحقات و مفردات سعدی نیز تکرار شده

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۱۳ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » ملحقات و مفردات » شمارهٔ ۱۷:

عجب است این غزل هم در اینجا و هم در غزلیات کمال الدین اسماعیل آمده

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۰۵ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵:

به سعی ماشطه اصلاح زشت نتوان کرد
چنانکه شاهدی از روی خوب نتوان سود
ماشطه: آرایشگر(زن)
برخی نوعروسان در شب عروسی به سعی ماشطه در چشم خویش هم ناآشنا می آیند چه برسد به شوهر و مادر شوهر مگر روز دوم

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۳:۰۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » ملحقات و مفردات » شمارهٔ ۱۷:

مهر دلبر گرامی
جهان چون زلف و خط و خال و ابروست
که هر چیزی به جای خویش نیکوست
خُد از کجا آمد؟
زنده باشی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۳۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۶:

عقل روا می‌نداشت گفتن اسرار عشق
قوت بازوی شوق بیخ صبوری بکند
عقل پرده پوشی و صبوری میخواست ولی شور پر زور عشق بیخ صبر را از جا کند.
دل که بیابان گرفت چشم ندارد به راه
سر که صراحی کشید گوش ندارد به پند
دل دیوانه چشم خلاص ندارد و سر پر سودا گوش شنوا

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۶:

طفل گیا شیر خورد شاخ جوان گو ببال
ابر بهاری گریست طرف چمن گو بخند
گیاه نونهال سیراب شد شاخه جوان را بگو که قد برکش
که ابر بهاری بسیار بارید بگو گلزار بخند و شکوفا شو
این که سرش در کمند جان به دهانش رسید
می‌نکند التفات آن که به دستش کمند
این شکار جان به لب، آن اندازه نیست که شکارچی به او نگاهی کند

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۲۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۷:

حامد زمانی
پیوند به وبگاه بیرونی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۹۳:

مجتبی عسگری آواز بوعطا
برنامه هنوز آواز می آید، شبکه استانی یزد
پیوند به وبگاه بیرونی
مگر ایران در کجا نوازنده و خواننده پیدا ولی آلت نواختن پنهان کنند.
هر آلتی که آلت جنسی نیست جان برادر

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۱:

محسن نامجو و حامد نیک‌ پی | دلارام
پیوند به وبگاه بیرونی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۵۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۷:

تصنیف "سخن عشق"/تصویری
محمدرضا و همایون شجریان
آهنگساز:حبیب الله بدیعی
تنظیم: مجید درخشانی
گروه شهناز - کنسرت لندن
پیوند به وبگاه بیرونی

محمدرضا و مژگان شجریان/تصویری
آهنگساز:حبیب الله بدیعی
تنظیم: مجید درخشانی
گروه شهناز - کنسرت لندن
پیوند به وبگاه بیرونی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۲۶ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۵:

سید خلیل عالی نژاد
پیوند به وبگاه بیرونی
سید علی اکبر گلپایگانی:
پیوند به وبگاه بیرونی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۰۰ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۰۵:

آلبوم "سر عشق" در ماهور
آواز: محمدرضا شجریان
نی:محمد موسوی
شعر: سعدی-بابا طاهر-حافظ-مولوی
شعر تصنیف:علی اکبر شیدا
اجرا:1361
انتشار:1365
پیوند به وبگاه بیرونی
جداگانه:
پیوند به وبگاه بیرونی
تصنیف "هزار جهد" ایرج بسطامی-آلبوم افسانه
پیوند به وبگاه بیرونی

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۰۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۵:

بازت ندانم از سر پیمان ما که برد؟
محمدرضا شجریان
آواز ابوعطا -کنسرت پیام نسیم(سوئیس)
داریوش پیرنیاکان (تار)، جمشید عندلیبی (نی) ، مرتضی اعیان (تنبک)
پیوند به وبگاه بیرونی

شهاب در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۵۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب سوم در فضیلت قناعت » حکایت شمارهٔ ۳:

چقدر زیبا با کلمه رقعه در بیت اول بازی شده اولی به معنای پینه و دومی به معنای نامه نوشتن

۷ در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۷:۱۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » ملحقات و مفردات » شمارهٔ ۱۷:

خیال لب و روی و خالش بدیدم
به سر در گل و مشک و شکر فتادم
روزگار غریبی است نازنین

مصطفی علیزاده در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۰۸ دربارهٔ حکیم نزاری » غزلیات » شمارهٔ ۱۰۵:

وزن شعر مفتعلن می باشد

nabavar در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۴۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۲:

رامین جان
عقل ، بازاری بدید و تاجری آغاز کرد
عشق دیده زان سوی بازار او بازارها
تا چشم باز کردیم و با دیده ی عقل به اطراف نگاه کردیم ، مشغول کار دنیا شدیم ، داد و ستد ، لذات دنیوی ، حب جاه و مقام ، سرگرممان کرد. ولی عشق ورایِ این جار وجنجال، دنیای دیگری می بیند ، آنجا بازار محبت است ، از شهوات بی پایه و بنیان خبری نیست.
ای بسا منصور پنهان ز اعتماد جان عشق
ترک منبرها بگفته برشده بر دارها
حسین بن منصور حلاج از عارفان دلباخته ای بوده که خویشتن را در خدا، و خدا را در خویش می دیده ، ندای انالحق برآورد و جان بر سرِ عشق نهاد و به اتهام کفر بر دار شد.
گفت : لیس فی جبتی سوا الله
این نوا از دلی ست واله و زار هم ز خاصان و و حاجب درگاه
آنکه در اعتکاف کعبه ی عشق پرچم مهر را گرفته پناه
زنده باشی

یاسین در ‫۸ سال و ۷ ماه قبل، شنبه ۱۱ فروردین ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۲۰ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۷:

شاید بیت آخر اشاره به مبنای فلاسفه در محال بودن "خودکشی" دارد. چون انوری با اگر قضیه را تعلیق بر محال کرده. نظر دوستان گرامی؟

۱
…
۳۲۸۵
۳۲۸۶
۳۲۸۷
۳۲۸۸
۳۲۸۹
…
۵۸۷۲