گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۹۴:

https://rezasaghy.blogfa.com/

این غزل زیبا ونغز وپُرمایه،یکی ازبحث انگیزترین غزلهای سرحلقه ی رندان جهان خواجه حافظ شیرازیست. بسیاری ازکسانی که نسبت به اسلام ومذهب شیعی به ویژه امام حسین(ع) تعلّق خاطر دارند ازروی علاقه مندی وتعصّب، بدون داشتن استدلالهای منطقی،تنها بااستناد به بیت:

"رندان تشنه لب را آبی نمی‌دهد کس

گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت"

براین باور پای اصرارمی فشارند که این غزل در ارتباط با واقعه ی کربلاست!!!

غافل ازاینکه درروزگارحافظ،اغلب مردم ایران به ویژه شیراز،سنّی مذهب بودند وبه واقعه ی کربلا چنانکه امروزه باحساسیّت خاصّی نگریسته می شود نگاه نمی کردند. ضمن آنکه اینان نمی دانند که حافظ نه تنها شیعه نبوده بلکه سنّی نیزنبوده است!.حافظ فقط یک عاشق به تمام معناست واگرازعاشق بپرسی که چه دین ومذهبی دارد اودرپاسخ شمالبخند خواهد زد ویا خواهد گفت:ا.

روزگاریست که سودای بُتان دین من است

غم اینکار نشاط دل غمگین من است.

واگربپرسی چه مذهبی داری؟ پاسخ خواهی شنید:

من نخواهم کردترک لعل یار وجام مِی

زاهدان معذورداریدم که اینم مذهب است.

درست است که حافظ مثل همه ی کودکان آن دوران ،پرورش یافته ی مکتب اسلام وقرآن بود لیکن به استنادِ غزلیّاتی که ازاوبه ما رسیده است بنظرچنین می رسد که حافظِ بیقرار درراستای کشفِ حقیقت، پس ازتحقیق وتفحصّ وکسب تجربه درشریعت، طریقت ،صوفیگری وعرفان و مطالعه ی اشعارشاعران پیش ازخود وهم روزگار خویش، خیلی زود بصورت خودانگیخته،خودرا ازبندِ تعلّقات مذهبی رهانیده و طریق خاصّ رندی وعشق را برگزیده وبه یک نوع آزاداندیشی رسیده است کاری که اغلب روشن ضمیران انجام می دهند وذهن وضمیر خویش ازهرگونه تعلّقات ووابستگی پاکسازی می کنندتا امکان پذیرفتن نظریات جدید ومتضاد میسّربوده باشد.

جدایی او ازشریعت شامل تشیّع وتسنّن امری غیرقابل انکارو کاملاً بدیهیست که درتمام غزلیّات اوموج می زند. عیش وعشرت وشرابخواری، نظربازی، شاهد بازی وبوسه برلب شیرین پسران و مغبچگان، پشت پا زدن به قوانین وتاکید بررهایی ازبندِ همه ی تعلّقات مادی ومعنوی، نقدوانتقاداززهدخشک ، وبه زیرسئوال کشیدن باورهای زاهدانه، وصدها رفتارحافظانه ورندانه که نه تنها هیچکدام درچارچوب شریعت جایگاهی ندارند بلکه هریک مولّفه هایی هستند که درتقابل با شریعت به حساب می آیند وهرگز پیامبر اسلام و امامان معصوم دراین مسیرگامی برنداشته و پیروان خویش رانیز تشویق به واردشدن درچنین راهی نکرده اند........

اگرمعنای همه ی شراب های رنگارنگ حافظ، مستی ِ حاصله ازعشق الهی بوده وعشقبازی با خداوند درامتدادِ شریعت قرارداشته، چرا پیامبر اسلام وامامان معصوم که ازهمه بیشتر دلداده وعاشق خداوندبوده اند هرگزیکبارنیز ازاین واژه ها استفاده نکرده اند؟! نه تنهاکه این واژه ها را در کلام خویش بکارنگرفته اند اتّفاقاً بلعکس روایات واحادیثِ معتبرفراوانی ازهمه ی بزرگان دینی نیز درمنع "عشق" وجود داردکه همه به اتّفاق عشق رازایل کننده ی عقل دانسته اند! برای نمونه:

حضرت علی :

هرکه شیفته چیزی شود آن چیز دیده اش را کور و دلش را بیمار گرداند؛ چنین کسی با دیده ای ناسالم می نگرد و با گوشی ناشنوا می شنود؛ شهوتها خرد او را از هم گسیخته و دنیا دلش را میرانده است.

و:

«عشق بیماری است که نه اجر دارد و نه بدل .»

"دلهایی از یاد خدا تهی می گردد و خداوند محبّت غیر خود را به آنها می چشاند."

حضرت امام رضا:

" دوست داشتن آدمی را به کارهای مکروه و ناپسند وامیدارد."

و.....

وقطعاً حافظ که آگاه به همه ی روایات واحادیثِ اسلامی بوده باعلم به این احادیث است که می فرماید:

گویندرمزعشق مگوئید ومشنوید

مشکل حکایتیست که تقریرمی کنند!

اینهاهمه دلایل روشنی هستند که مسلکِ رندی،عشقبازی وشاهد بازی در چارچوب شریعت نمی گنجد! به همین دلیل است که بسیاری ازعلما وفقهای شریعت(البته نه همه) اززمان حافظ تا دوره ی حاضر، حافظ وکسانی راکه مدام ازشراب وشاهدبازی حرف می زنندرابه کفرورزی وخروج ازشریعت متّهم کرده وآنهاراقبول نکرده اند! اغلب ِعلمای اسلام در مورد عشق مجازی که ازعلایق بی چون وچرای حافظِ عاشق پیشه هست نظرمنفی دارند و آن‌را نوعی انحراف از عشق حقیقی، بلکه انحراف از دین برمی‌شمارند! و حتّی اتلاقِ واژه ی «معشوق» بر خداوندرا صحیح نمی‌دانند و کلّاً آثار اشعار عاشقانه در مورد خدا را ناشی از تمایلاتِ جنسی یا شکست در عشق‌های مادّی تلقّی می کنند!

دوستداران اسلام وارادتمندان امامان معصوم باید بدانند که حضرت امام حسین هیچ نیازی به تعریف وتمجید ومدح کسانی که درمسیری جداازشریعت گام برداشته اند ندارند، بنابراین نیازی نیست که باتعصّب وتعجیل، بدون داشتن استدلالهای قانع کننده، تلاش کنندهر چیزی را هر جوری که شده به امامان معصوم وشیعه مرتبط سازند!

هیچ ضرورتی ندارد که حتماً برای احتمال شیعه بودنِ شاعرانِ بزرگ ونامداری همچون حافظ ومولوی وسعدی ودیگران ،دنبال بیتی یامصراعی بگردند وآن رامدام به عنوان دلیلی برای شیعه وسنّی بودن آنها ذکرکنند. خارج شدن یانشدن این سخنوران ازشریعت، نه به شریعت لطمه می زند نه باعث رونق آن می گردد. شریعت پبش از اینهاوپس ازاینهابوده ودرآینده نیزمسیرخود را خواهد رفت. بقول فرمایش حافظ:

خدارامُحتسب مارابه فریاد دف ونی بخش

که سازشرع ازاین افسانه بی قانون نخواهدشد

سخن دیگراینکه: اگرشما در عقیده ی وایمان خویش محکم وثابت قدم هستید چه نیازی دارید که باتوسّل به یک بیت ومصرع یا یک غزل، درپی اثباتِ این موضوع باشید ودیگران را به هرنحوقانع کنید که ببینید حافظ یاسعدی هم به چیزی که مااعتقاد داریم معتقدهست! حالا اگر بر فرض برهمگان ثابت شودکه حافظ ازشریعت خارج شده بود آیا باورها واعتقادات شما متزلزل شده وفرومی ریزند؟ مسلّماً پاسخ منفیست. بنابراین روشن است که تلاش برای چسباندن دیگران به ویژه افراد نامداری مثل حافظ به باورها واعتقادات خویش، ازسوی هرکسی باهرعقیده ای که بوده باشد دلیل بارزضعیف ایمان وعقیده هست که قصد دارد با همراه ساختن این بزرگان جبران نماید!

حافظ اگر قصدغزلسرایی در مورد واقعه ی کربلا را داشت قطعاً غزلهای نغزتر ازاین غزلها می سرود وتعدادآنها نیزبیشترازاینها می بود. براساس شناختی که ازروحیّه ی اوسراغ داریم اوازهیچ کسی درهیچ دوره ای باکی نداشته وهرزمان که لازم می دیده هرچیزی را بدون بیم وهراس بیان می کرده است. شاید کسانی براین باورباشند که چون درروزگارحافظ متشرّعینِ سنّی مذهبِ متعصّب حاکمیّت داشتند حافظ نمی توانسته آشکارا ازامامان معصوم اسمی درغزلهای خودببرد وناچاراً مقصود خویش رادرلفّافه وباکنایه واشاره بیان نموده است! این ادّعا واین باوربدان دلیل پذیرفتنی نیست که می بینیم حافظ چنین شخصیّتی نداشته، اویک تنه درتمام دوره های زندگی باهمین متشرّعین متعصّب برسر شراب وشاهد وعشق درافتاده وتکفیر وتبعید وآزارها رابه جان خریده وهیچ تهدیدی نتوانسته اورا از راهی که برگزیده منصرف سازد! آیا اونمی توانسته به جای اینکه برسر شراب وشاهد با متشرّعین درافتد برسردفاع ازباورهای تشیّع با متشرّعین سنّی مذهب درافتد؟

جالب ترازهمه ی اینها این است که می بینیم اوبه رغم آنکه در حاکمیّتِ اسلامی می زیسته و کوچکترین محدودیّتی درمدح پیامبراسلام نداشته، لیکن حتّی یکبارنیز بصورت مشخّص اسمی ازپیامبر اسلام درغزلهای خود نیاورده است واین در حالیست که درصدها غزل ازشاه شجاع وشاه یحیی وتورانشاه ودیگران اسم برده وارادت خالصانه ی خویش راانسبت به آنهاابرازنموده است!. آیا اینها کافی نیست تابپذیریم که حافظ با آنکه پرورش یافته ی اسلام وقرآن بوده لیکن بنابه دلایلی بعدها راه دیگری(رندانگی) پیش گرفته وبه یک نوع آزاداندیشی علاقمند شده است؟ بنظرمی رسد اوخدارا دررهایی ازبندِهمه ی تعلّقات دنیوی ودینی ودرفضای آزاد اندیشی بهتر می دیده و روشن تر درک می کرده است که چنین راهی راپیش گرفته وسعی نموده در چارچوب هیچ مذهبی جزعشق قرار نگیرد وهیچ برچسبی جزرندانگی نپذیرد.

نفاق وزَرق نبخشد صفای دل حافظ

طریق ورندی وعشق اختیارخواهم کرد.

 

بگذریم وبرگردیم به شرح غزل

بعضی ازحافظ پژوهان براین باورندکه این غزل خطاب به شاه شجاع هست. بعضی دیگرنیزکه هیچ تردیدی درارادت صمیمانه ی حافظ به حضرت زرتشت ندارند مخاطب غزل را "پیرمغان" دانسته اند. گرچه محتوا وفحوای کلام بیشتر برازنده ی حضرت زرتشت می باشد

لیکن باعنایت براینکه هیچ اسم مشخصی درمتن غزل نیامده ازاظهارنظر درمورد مخاطب غزل پرهیزکرده وبه شرح غزل می پردازیم. مخاطب غزل هرکس که بوده باشد چیزی ازارزشهای این غزل کم نمی گردد چراکه هربیت این غزل دارای لطایف حَکمی ونکات ارزشمندیست واهمیّت بیان آنها ازدیدگاه شاعر، مهمترازاین بوده که اسمی ازمخاطب برده شود.

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

زان یار دلنوازم شکریست با شکایت

گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت

 

معنی بیت: ازآن محبوب دلنواز(پیرمغان یاهرکسی که مدنظرشاعربوده ومصلحت چنین دانسته که کشف آن به عهده ی نکته دانان بوده باشد)که همواره نوازش کُن ِ دل عاشق پیشه ی من بوده به سببِ لطف های بیکرانی که نسبت به من داشته صمیمانه سپاسگزارم امّا به همان اندازه نیزگله وشکایت دارم! "گله وشکایت" دراینجابیشتربه مفهوم بیان درد دل است. درددل نزد دوست از اوضاعی که ناخواسته ونتیجه ی بازی روزگاررقم خورده است شرایطی که وفق مراددل شاعرنیست وباعث رنجش خاطراوشده است. شاعر براین نظراست که نباید اینچنین می شد ماشایسته ی این وضعیتِ دردآلود نبودیم!..... وگرنه شاعر نیک می داندکه مقصّراین اوضاع اسفبار ، بیگانگان هستند نه دوست.

گله ازبی توجّهی ها،شِکوه ازنامهربانی ها! ای جویندگان حقیقت،اگرنکته بین ونکته سنج هستید حدیثِ غم انگیزعشق مرابشنوید.

گرسنگ ازاین حدیث بنالدعجب مدار

صاحبدلان حکایتِ دل خوش اَدا کنند

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

بی مُزدبودومنّت هرخدمتی که کردم

یارب مباد کس رامخدوم بی عنایت

 

مخدوم: کسی که خدمتکار دارد،آقا وسرور

مخدوم بی‌عنایت: استعاره ازمعشوقِ بی توجّه و نامهربان.

معنی بیت: ( من نمادی ازهمه ی ایرانیان باستان است شاعربه نمایندگی از آنها حرف می زند) من به محبوب ودلدار خویش(مخاطب غزل) صادقانه مدّت زیادی خدمتگزاریِ کردم امّا هیچ مزد وپاداشی به من تعلّق نگرفت! ودرآخرنتیجه ای ناموافق رقم خورد! گویی که درنظر یار خدماتِ خالصانه وعشق بی چشمداشت من هیچ ارزشی نداشت، چقدر دردآور واندوهباراست! خدایا کاش هیچ خدمتکاری، همچون من،سرور وآقای کم لطف ونامهربان نداشته باشد!

مارا برآستان توبس حقّ خدمت است

ای خواجه بازبین به ترحّم غلام را

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

رندانِ تشنه لب را آبی نمی‌دهد کس

گویی ولی شناسان رفتندازاین ولایت

 

رندان: رندان نسبت به قوانین شریعت ومذهب وسیستم ونظام حکومتی هیچ تعهد وتوجهی ندارند امّا درحیطه ی انسانیّت ثابت قدم ،جوانمرد و پاکدامن باقی مانده اند. برخلاف زاهدان ریایی،ظاهری آلوده وگناهکاردارند اما باطن ودرونشان همچون آب گوارا زلال وشفّاف هست اماریاکاران ظاهری مقدّس ودرونی آلوده دارند! رندان همچون سربازانی ایثارگر درخدمت پیرمغان عاشقانه خدمت کرده وتشنه ی عنایت راهنما ورهبرمعنوی خویش هستند.

ولی: هم اسم خداست هم به معنی پیر و راهنمای راه، هم به معنی یاروفادار

ولی شناسان: خداشناسان، حق شناسانی که رندان وقلندران راخوب می شناختند ونیک می دانستند که رندان، جوانمردان و آزاد اندیشان و وارستگانند به همین سبب با انان به ادب وحرمت رفتارمی کردند.

معنی بیت: دراین ولایت به وارستگان پاکدامن به بهانه ی اینکه ظاهری گناهکار وآلوده دارند کسی یک جُرعه آب هم نمی دهد! هیچکس هوای آنهاراندارد اغلب مردم نیز ازروی ناآگاهی رنگ عوض کرده وازطریق ریاکاری وتظاهربه زهدوپارسایی به منافع شخصی خویش می اندیشند!.... گویا حق شناسان باانصاف که به ظاهرقضاوت نمی کردند وماهیّت پاک وبی آلایش رندان راخوب می شناختندازاینجاهجرت کرده ورفته اند. دراینجا رندان دروطن خویش غریب مانده وشدیداً درمضایقه وتنگناقراردارند!

کس نمی گوید که یاری داشت حقّ دوستی

حق شناسان راچه حال افتادیاران راچه شد؟

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

درزلفِ چون کمندش ای دل مپیچ کانجا

سرها بُریده بینی بی جُرم و بی جنایت

 

در فرهنگ‌های مختلف این واژه به شکل‌های زرفین، زفرین، زلفین، زوفرین و زلفینک آمده است. زلف در بعضی از گویش‌های خراسانی هنوز هم به معنای زنجیری است که از داخل به پشت در خانه می‌اندازند تا در قفل شود.
زلف به معنای حقیقی همان گیسو، طرّه وجعد هست وبیشتر معنای مجازی ان مورد توجّه قرارمیگیرد.
این واژه در منابع عرفان و تصوّف فاقد تعابیر جامع و مانع اسـت امّـا حضرت حافظ،به مددطبع لطیف خویش تعابیری لطیف، باریک، دقیق و مفصّل از زلف ارائه نموده است بطوریکه دامنه ی معنای مجازی زلف وگیسوراتوسعه داده،غنی سازی کرده ومضامین بِکرونابی خلق کرده است."زلف" قسمتی از موی سر از دو طرف بر چهره ریخته می‌شود . "طـرّه" موی جلوی سر ، و "گیسو" به موی پشت سر گفته می‌شود ، اما هر یک از این اسمها گاه به جای هم به کار برده می‌شوند و گاه هر کدام از آنها به معنی تمام موی سرنیز بکارگرفته می‌شوند. "زلف" با آنکه "حجاب" وپوشاننده ی رخسارمعشوق هست وسیله‌ی اتّصال عاشق به معشوق نیزهست. "زلف" نماد "کثرت وپریشانی"و"سیاه" نماد  کفراست. 
ناگفته نماند که شاه شجاع دارای زلف های سیاه وبلند وحس انگیزی داشته ودرکانون توجه تمام کسانی بوده که اورا ازنزدیک ملاقات کرده بودند. کلاً سلسله ی آل مظفر وبه ویژه شاه شجاع به داشتن خال وخط وزلف بلند شهرت عمومی داشتند. حافظ نیز هرجاکه به یاد شاه شجاع غزلی سروده با واژگان خال وخط وزلف مضامین بکری خلق است.

حافظ دراینجا خطاب به دل خویش می گوید امّا دربرداشت عرفانی، اشاره ی پنهانی به حوادث غم انگیزی مثل کشته شدگانی مانند منصورحلّاج ها دارد که درطول تاریخ پرفرازونشیب عشقبازی باخداوند در این جهان رخ داده و وعاشقانِ حقیقت وعشقبازان فراوانی بی جرم وبی جنایت، تنهابخاطرعشق ودلدادگی به حقیقت، معصومانه به اتهامات الحاد وکفرورزی،به دست متشرّعین خشکه مغزبه قتل رسیده اند! حقایق وزیبائیهای جهان هستی، به گیسوان خیال انگیز دلبران، تشبیه شده که دلهای عاشقان را زیروزبَرکرده وشیداوشیفته ی معشوق اَزلی می کنند. ودرنهایت ،دلدادگان همچون پروانه ای بی پرواجان خویش رابه آتش عشق می سپارندوقربانی می گردند!

🌿━━━━━━━━━━🌿

معنی بیت: ای دل زلف معشوق اگرچه دلستاننده وجذاب وخیال انگیزاست اماعواقب این دلدادگی بسیار خطرناک است چه بسا ممکن است ازاین شیدایی جان سالم به درنبری وتو نیز همانند هزاران دلباخته ی صادق وعاشق دیگر،بیگناه کشته شوی!... مصلحت اندیشی کن محافظه کاری کن ،بدان سمت مرو که درآنجا سرهای بیگناه زیادی خواهی دید بی آنکه جرم وجنایتی مرتکب شده باشندبُریده شده اند!....... امّا دل عاشق پیشه گان، کنجکاو وعصیانگرند،خوفی از خطرنداشته واز مصلحت اندیشی بیزارهستند وبه این نصایح هرگز گوش نمی کنند....

زلف دلبردام راه وغمزه اش تیربلاست

یاد دارای دل که چندینت نصیحت می کنم!

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

چشمت به غمزه ماراخون خوردومی‌پسندی

جانا روا نباشد خونریز را حمایت

 

اغلب غزلهای حافظ به مانند همین غزل، آنقدرنغزوناب وپرمعناهستند که مخاطبین غزل، به قدرفهم ودرک ودانش خویش، آزادانه می توانندازهریک از بیت ها برداشت معنای عرفانی یاسطحی داشته باشند وبه فراخور حس وحال دیدگاه خویش مستفیض گردند. اودرحقیقت درهرغزلی، مخاطبان خویش را به یک سفررفت وبرگشت آسمانی ـ زمینی می برد حافظ معمولاً همه ی طیف مخاطبان رامدنظرقرارمی داده وعمداً سخن رابه گونه ای پیش می برده تادوستداران شعر، هرکدام متناسب با درک ودانش ومیزان آگاهی خویش، امکان برداشتهای دلخواه داشته وهیچکس ازبرداشت معنی مأیوس و دست خالی برنگردند.

 

غمزه: ناز و کرشمه ی مغرورانه

معنی بیت: چشمانت(نگرش،بینش ونظریات تو آنقدر جاذبه وجادو دارد که دلهای ماراهوایی کرده وبه سمت خویش می کشاند ودرنهایت جانمان دراین راه قربانی میگردد) خونِ ماعاشقانت را به تیر عشوه وناز مغرورانه می ریزد! ای محبوب، شایسته نیست که به جای حمایت ازعاشقانِ مظلوم، ازچشمان جفاکار و خونریز حمایت کنی! رحم برماکن وراهکار وچاره ای پیش روی مابگذار که درشرایط سخت وناگواری بسرمی بریم. شیداوشیفته شدن ما تحت تاثیرجاذبه وجادوی چشمان تورقم می خورد وماهیچ اختیاری ازخویش نداریم!

ازچشم خودبپرس که مارا که می کُشد

جانا گناه طالع وجُرم ستاره نیست!

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

دراین شبِ سیاهم گم گشت راهِ مقصود

از گوشه‌ای برون آی ای کوکبِ هدایت

 

مقصود: هدف

کوکب: ستاره.

کوکب هدایت: درقدیم کاروانها شبها راهِ مسیر درست را ازطریق جهتِ ستارگان پیدامی کردند. حافظ اشاره به این موضوع دست به خَلق مضمونی نغز زده است. دراینجا "کوکب هدایت" استعاره از امدادهای غیبی ومعارف عالم بالاست که حافظ آنهارا به کمک طلبیده تا راه درست را به واَسطه ی آنهاپیداکند.

معنی بیت: دراین ازدحام ادیان ومذاهب،ومسلکهای گوناگون،افکارونظریات متنوّع وظهورعقایدِ گوناگون درباره ی چیستی وچرایی زندگانی، همانند این است که درشبِ ظلمانی راهِ خویش راگم کرده ایم، ای ستاره ی هدایت بخش، ازگوشه ای بیرون آی وراه درست رانشانمان بده که به راهنمائیهاوهدایت توسخت محتاج ونیارمندیم.

 

دیده ها درطلبِ لعل یمانی خون شد

یارب آن کوکب رخشان به یمن بازرسان

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

ازهرطرف که رفتم جزوحشتم نیفزود

زنهار ازاین بیابان وین راه بی‌نهایت

 

درادامه ی بیت قبلی می فرماید: هزاران سال ازعمرانسانهاگذشت هزاران دین ومذهب ونظریه های فلسفی ویافته های علمی ظهورکردند لیکن هیچکدام نتوانستند به این سئوال که «ما ازکجاآمده وبه کجا می رویم» پاسخی منطقی، روشن و قانع کننده ارایه کنند! هرپاسخ که به سئوالات داده می شود دهها سئوال دیگر پدید می آورد وبرسردرگمی آدمی اضافه می کند!به راستی که همه ی راهها وحشت اوروتاریک است وبه هیچ کجا منتهی نممی شود وپیانی ندارند!

معنی بیت: شرایط بسیار نفسگیر وناامیدکننده وسهمناک است هرروز شاهدیک حادثه ی وحشتناک هستیم ازهرسو که می رویم فقط به وحشتمان افزوده می شود وبیشترو بیشترهراسناک ترمی شویم به خدای خودپناه می برم ازاین بیابان بی انتها وراهِ بی پایان!

شبِ ظلمت وبیابان به کجاتوان رسیدن

مگرآنکه شمع رویت به رهم چراغ دارد

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

ای آفتاب خوبان می‌جوشد اندرونم

یک ساعتم بگنجان در سایه عنایت

 

آفتاب خوبان: استعاره ازمعشوق است

دراین بیت حافظ هنرنمایی ِ زیبایی کرده است. معشوق به آفتاب تشبیه شده وعاشق ساده دل می خواهد درسایه اش بیاسایدغافل ازآنکه اصلاً آفتاب سایه ندارد! (کنایه وگوشه زدن به معشوق ازنوع حافظانه)

آفتاب زندگی بخش است امّا اگرکسی یاچیزی بیش ازحدّ درمعرض تابش آن قرارگیرد می جوشاند ومی سوزاند ومی میراند. حافظِ با گفتن " ای آفتاب خوبان می جوشد اندرونم" به معشوق خویش می رساند که درچنین شرایطی قرارگرفته واگرمورد عنایت وتوجه اوقرارنگیردبزودی ازبین می رود.

معنی بیت: ای معشوق، که چون خورشیدتابان گرمابخش دلهای عاشقانی، اندرونم ازآتش اشتیاق می جوشد فکری به حال من کن ومرامشمول عنایات خویش قرارده.اگرچاره ای داری همینک وقتِ وقت است.

چون کائنات به بوی توزنده اند

ای آفتاب سایه زمابرمدارهم !

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

این راه را نهایت صورت کجا توان بست؟

کش صد هزار منزل بیش است در بدایت!

 

بدایت: آغاز.

معنی بیت:

این راه بی پایان را چگونه می توان پیمود؟ درتصوّرهم نمی گنجد که بتوان این راه طولانی را به پایان بُرد راهی که بیش ازصدها هزار منزل درهمان ابتدای راه نموداراست.

نکته ی قابل تامّل این بیت دراین است که برای کشف حقیقت ورسیدن به سرمنزل مقصود، راههای فراوانی وجود دارد، باورها،عقاید واندیشه ها متفاوت وگوناگون وبی شمارند. چگونه انسان می تواندبا این وقتِ کم و امکانات محدودی که در اختیاردارد این همه کثرت وتعدّد واختلاف دراندیشه ها وادیان وعقاید را بکاود وبسنجد وسپس راه درست را انتخاب کند؟ چگونه؟

گفتگوهاست دراین راه که جان بگدازد

هرکسی عربده ای این که مبین آن که مپرس

 

🌿━━━━━━━━━━🌿

 

هر چند بردی آبم روی از درت نتابم

جورازحبیب خوشترکز مدّعی رعایت

 

بردی آبم: آبرویم را برباد دادی اما دراینجا مقصود این است که هرآنچه داشتم را درراه عشق تو دادم.

روی از درت نتابم: از آستان تو روی روی بر نخواهم گرفت

جور:جفا وستم،نامهربانی

مدّعی: کسانی که به دروغ ادّعایی چیزی دارند که ندارند.

معنی بیت: به رغم اینکه هرآنچه که داشتم دراین راه ازدست رفت ومن خواروخفیف شدم امّا من به هیچ وجه ازتودلگیرنیستم هرچه ازدوست رسد نیکوست( نیک می دانم که تومقصرنیستی وبیگانگان باعث این وضعیت هستند) حتی اگر توجورو جفا درحقّ من بکنی هزاربار بهتراز محبّت بیگانگان است من ازآستان بارگاه تو هرگز رویگردان نخواهم شد.

حافظ ازجور توحاشا که بگرداند روی

من ازآن روز که دربندِ تواَم آزادم


🌿━━━━━━━━━━🌿

عشقت رسدبه فریاداَرخودبسان حافظ

قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت

 

چارده روایت: بعضی ازآنهاکه به چهارده معصوم(ع) ارادت دارند شتابزده به هرعدد چهارده که می رسند ناآگاهانه هرطوری شده می خواهند آن رابه چهارده معصوم مرتبط سازند که این کاربسیارنسنجیده هست ودرحقیقت جفا درحق چهارده معصوم، جفا درحق شاعر وجفا درحق خودشان هست. چراکه چهارده معصوم خود شخصاًآنقدر بزرگوار هستند که نیازی به اینکارهای نسنجیده ندارند. به ویژه دراین بیت که بارمعنایی منفی هست یعنی اگرچارده روایت رابه معنای چهارده معصوم بگیریم درآنصورت چنین معنایی نادرست حاصل خواهدآمد:

"اگرهم مانند حافظ قرآن رابتوانی ازحفظ بخوانی وباچهارده معصوم نیزمانوس بوده باشی بازهم رستگارنخواهی بود تنها عشق است که اگرداشته باشی به دادوفریادِ توخواهدرسید!" چنانکه ملاحظه می شود می بینیم که ارتباط دادن متعصّبانه ی هرچیزی به امامان معصوم نه تنها ثمری درپی نداردبلکه بیشتراوقات جفای نابخشودنی درحق این بزرگواران نیزمی گردد.

"چارده روایت" یعنی چهارده نوع خوانش،به چهارده لحن وصوت متفاوت قرآن قرائت نمودن که معروف‌ترینش همان روایتِ حفص از عاصم است وربطی به چهارده معصوم ندارد.

به سان: به مانند

عشقت رسد به فریاد: عشق است که تورا نجات خواهد داد به دادت خواهدرسید.

دراین بیت روی سخن با زاهدانیست که تنها به حفظ کردن وقرائت خوش قرآن دلخوش کرده وبدون داشتن اَعمال نیک مانندِ عشقورزی، محبّت به دیگران، ونیکوکاری چنین می پندارند که تنهابا صدای خوش قرآن خواندن رستگار خواهندشد!

رستگاری تنها درسایه ی خدمت به خلق،بی آزاری وپاک باطنیست نه چیزدیگر. امروزه نیز شاهدهستیم که چه بسیارقاریانی که قرآن راباصدای دل انگیزی قرائت می کنند لیکن دارای قلبی پلید،گناهکار وکثیف هستند واعمالی ضداخلاقی وضدانسانی مرتکب می شوند!

معنی بیت: حتی اگر به مانند حافظ بتوانی تمام قرآن راحفظ کرده و با صوت زیبا وبه چهارده روایت قرائت کنی، بازتضمینی نیست که تو رستگار شوی اگرعشق درکارتو نباشد،اگرمحبّت به اطرافیان نکنی اگرباخدا وخلق عشقبازی نکنی، بعیداست که رستگارشوی. امّا اگر اجازه دهی عشق درتمام وجودت جریان پیداکند وسرلوحه ی اموراتت باشد، بندگیِ خداوند بشرط عاشقانه کنی وبه پیرامونت ازوَرای شیشه های آبی ِعینک عشق بنگری بی تردید عشق به دادِ توخواهد رسید وتورستگارخواهی شد.

حافظ هرآنکه عشق نورزید ووصل خواست

احرام ِ طوفِ کعبه ی دل بی وضوببست !

 

 

 

 

سهیل قاسمی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۲۷ دربارهٔ نصرالله منشی » کلیله و دمنه » باب الزاهد والضیف » بخش ۱ - باب زاهد و مهمان او:

رای به برهمن گفت: مَثَل ِ آن بدکردار ِ گستاخ را شنیده ام که در ستمگری زیاده روی می کند، و وقتی که کسی مانند ِ آن را به خودش بکند، به توبه و زاری پناه می برد.
اکنون مَثَل ِ آن را باز می گوید که کار ِ خودش را وا نهد و حرفه های دیگری را برگزیند. و چون می بیند که قادر به یادگیری آن نیست، دیگر امکان ِ این که به کار ِ قبلی خودش هم بازگردد فراهم نیست و تعجب زده و پشیمان، فرو می مانَد.
برهمن جواب داد: هر عملی، مردان ِ خود را می طلبد. هر کسی که از سِمَت و پیشه ی موروثی و خانوادگی خود و هنری که آموخته است درگذرد و وارد کاری شود که لایق حال او نباشد و با اصل او موافق نباشد، بی تردید در آن موفق نمی شود و سرگشته می شود و اندوه می بیند و حسرت می خورد که دیگر فایده ای ندارد. و بازگشتن از این راه، به کار ِ او نخواهد آمد.
هرچند که گفته اند که حرفه و پیشه ی آدمی، فراموشش نخواهد شد، اما در حقیقت دقیقه ها و نکته های آن پیشه، فراموش خواهد شد.
مرد باید که ....
این هم برای پارسای گرامی که «با متن ِ ساده» می خواست.
شمس الحق عزیز به گمانم منظور ایشان نبود که کلیله و دمنه را تغییر دهید! می خواست این حکایت را به متن ساده بداند. و حق می دهم. واژه های این حکایت در فارسی امروز رایج نیستند.
و این کار شما و بنده است که اگر می دانیم، آن را ساده کنیم تا علاقه ایجاد شود به مطالعه ی متون ِ کهن

mobiniqow در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۵ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۹:

چه زیبا!!!

mobiniqow در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۴ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۵:

شعر به این نابی شما دنبال عینکید که کی اختراع شد

mobiniqow در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۵۱ دربارهٔ شیخ بهایی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳:

ایشون با این همه علم و مقام داره اینچنین میفرماید ما دیگه
چی بگیم

نادر.. در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۰۷ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۰:

درود دوستان جان و سپاس از بیان نظرات موشکافانه و ارزشمندتان
شوق دریا شدن
قطره شوق گم شدن دارد در دل دریا و گمان می برد که از آن دور افتاده است؛ حال آنکه دریایش احاطه نموده!..
"غافل" است و از این روی، آرزویش محال می نماید..
گنج "آگاهی" می باید این گدا را..
بدان کمر نرسد دست هر گدا حافظ...

محمد تقوی رفسنجانی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۹:۱۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۵:

از مولوی هم ، شعری هم وزن و هم قافیه با این غزل سعدی داریم:
بس چشمه حیوان که از آن حسن بجوشید
بس باده کر آن نادره در چشم و سر افتاد
که بنا بر مضامین این غزلها به هم نزدیکند همانند غزل حافظ:
بس تجربه کردیم درین دیر مکافات
با درد کشان هر که درافتاد، برافتاد

سیامک در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۵۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۳۹:

تصنیف زیبای این شعر را نامجو بسیار فوق العاده خواند
توصیه میکنم حتما گوش کنید
اینکه یک خواننده بتواند هر بیت یک شعر را که تمام ابیاتش وحدت معنا دارند را به چندین شکل دشتی و آواز و فریاد و البته طنز بخواند، جای تحسین دارد.

عمر شیردل در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۲۲ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۷۱:

بیت چهارم ، مصرع اول ، به جای بسی باید بی نوشت.

بیگانه در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۷:۱۲ دربارهٔ صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۲۴:

غافل کند از کوتهی عمر شکایت
شب در نظر مردم بیدار بلند است...
آاااه...

جاوید مدرس اول رافض در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۲۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۷:

**************************
***************************
ترجمه ترکی (ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد)
................
ایشیقلا نیپدی بیراولدوز او ماه مجلیس اولوپ
اویار بیزیم کونوله هم انیس و مونیس اولوپ
نگارا باخ کی نه مکتب گوروپ ،یازیپ اوخوماز
فقط او غمزه ایله ، یوزلره مدرس اولوپ
عاشیق کونولر اونون عطرینه مثالی صبا
فدا ی عارض نسرین و چشم نرگیس اولوپ
اتوردوری یوخاری باشدا ایندی دوست منی
گدای شهریمیزه باخ کی میر مجلیس اولوپ
خیال آب حیات ایله جام جم باشدا
گئدیپدی جرعه کش شاه ابولفوارس اولوپ
طرب سرای محبت عمارتینده کونول
یارین کمان قاشی اول طاقینه مهندیس اولوپ
سووزور شراب لبیونن گئه سیل سن الله اونی
گناه ائتمه یه خاطیریم گئنه موسوِس اولوپ
او ناز و غمزه ایله مست اولورلار عاشیقلر
خبر سیز عالیمین عقلی اونونلا بی حیس اولوپ
قیزیلدی همده عزیر قوشدوقوم بو شعر غزل
قبول اهل نظر کیمیای بو میس اولوپ
گئلون دونوپ قادیداخ ای وفالی یولداشلار
باخون کی حافظ او میخانه دن دی مفلیس اولوپ
جاوید مدرس (رافض)

جاوید مدرس اول رافض در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۲۰ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۷:

**************************
**************************
شرح ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
بنام خدا
1- ستاره‌ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ما را انیس و مونس شد
*
دربیت اول کلمه (انیس) را بعضی نسخ (رفیق )ضبط کرده اند
ظاهرا در این غزل حافظ رندانه با یک تیر دو نشان میزند ظاهرا مدح شاه شجاع میکند و از طرفی اشارات و تلمیحات
روی در مدح حضرت محمد (ص) دارد مخاطب حضوری که شاه شجاعست از دیدگاه روانشناختی بعد از استماع این مدیحه حتما خود را در حد حضرت محمد که نباشد در آن حول و حوش احساس کرده است (عجب رندی تو حافظ )
در شرح بیت اول : ابوالحسن عبدالرحمان ختمی لاهوری (تصحیح وتعلیقلات بهالدین خرم شاهی )
چنین مینگارد:که این غزل در نعت است
در نعت سیدالابرار –صلّی الله و آله و سلّم (ستاره عبارت است از ذات آن سرور وماه مجلس نیز کنایت از آن سرور باشد
که در بیت دوم نیز اشارت بر علم لدنی وی دارد

تضمین بیت: از رافض
چو شعر حافظ شیراز جان مجلس شد
به پیش نظم گهربار، شعرما مس شد
هزار شاکله الهام بر "مدرس" شد
*
ستاره‌ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ما را انیس و مونس شد
.............................................................
2- نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد
*
نگار در اصطلاح عرفانی ذاتی را گویند که جامع جمیع تعینات کثرات کمالیه را باشد(محبوب العالمین) حضرت محمد
غمزه به چشم اشارت کردن و مژه بر هم زدن به ناز و حرکت چشم ( بطوری که یکی از معجزات حضرتش به لحاظ امی بودنش علم لدنی اوست) و مراد از (مدرس) دانایان یهود و فصحای عرب است .
تضمین این بیت (رافض)
هر آنکه جانب حق را زدست خویش بهشت
به آخرت دِرود آنچه را که ناحق کشت
نعیم علم لدنی نواله ای ز سرشت
*
نگار من که به مکتب نرفت و خط ننوشت
به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد
................................................................................
3- به بوی او دل بیمار عاشقان چو صبا
فدای عارض نسرین و چشم نرگس شد
*
نرگس گلیست خوشبو که هندی سیوتی
همچنان عبدالرحمان ختمی لاهوری بنوعی این بیت را در تمجید و تعریف حضرت میداند
دل عاشقان که بیمار شوق آن بوست حتی صبا بوی عطر آمیز حضرت محمد
تضمین بیت :از رافض
هر آنکه در ره میثاق خود نکرد وفا
جفا همی کشد ازچرخ در ازای بها
منم که عاشق آن حضرتم زکید رها
*
به بوی او دل بیمار عاشقان چو صبا
فدای عارض نسرین و چشم نرگس شد
........................................................................................
4- به صدر مصطبه‌ام می‌نشانی اکنون دوست
گدای شهر نگه کن که میر مجلس شد
*
مصطبه :خَمّار خانه و این لغت گویا بغدادی است
در اصطلاح مقام محبت را گویند
میر مجلس :امیری که متصدی ساقیگری و نظارت در تهیه انواع اشربه و اطعمه سفره خانه سلطان بوده است
سنایی گوید :
میر مجلس گرتوباشی با جماعت در نگر
خام در ده پخته را و پخته در ده خام را
میر مجلس از دیگاه عرفانی ختمی لاهوری :عبارت است از جمیع امم ماضیه و لقب امت مرحومه و ملقب به خیر الامم
تضمین بیت: از رافض
کشیده جور و جفا اشکت ازچه گلگون دوست
بیا که از غم ما چهره تو زرگون دوست
بنزد دل شده ای در وفا تو بیچون دوست
*
به صدر مصطبه‌ام می‌نشانی اکنون دوست
گدای شهر نگه کن که میر مجلس شد
.....................................................................................................
5- خیال آب خضر بست و جام اسکندر
به جرعه نوشی سلطان ابوالفوارس شد
*
خیال بستن :تصور کردن ، پنداشتن ،توهم کردن،تخیل
آب خضر: آب حیات
ظاهرا خطاب به شاه شجاع و در نیت رندانه حافظ خطاب بر حضرت محمد است
یعنی خاطر من نقش آرزوی آب حیات جام کیخسرو میبست که آب حیات از جام کیخسرو بخورد
شکر خدا که به جرعه نوشی سلطان دین و دنیا شد و آرزوی خود حسب المدعا حاصل کرد
تضمین بیت: از رافض
به دست یار دل ما مثال یک کفتر
برای وصل تو، ازهجر راه ما ششدر
دل حزین مرا عشق یار شد مصدر
*
خیال آب خضر بست و جام اسکندر
به جرعه نوشی سلطان ابوالفوارس شد
..........................................................................................................
6- طربسرای محبت کنون شود معمور
که طاق ابروی یار منش مهندس شد
*
طربسرا :جا ی عشرت و طرب و تفریح
مهندس :در اصل مهندز بوده است و هندسه هم در اصل هندزه بوده است
هنداز در لسان عرب به معنی اندازه است
ختمی لاهوری در شرح این بیت کمان ابروی حضرت و خم ابروی اورا
طربسرای محبت ضبط کرده است. و حضرتش را مهندس آن طاق میداند
تضمین بیت: از رافض
بدل شرار وهوس، لیک عاشق و محجور
بسر خیال شراب لبش ولی مخمور
رسم زجانب اهل نظر به فیض حضور
*
طربسرای محبت کنون شود معمور
که طاق ابروی یار منش مهندس شد
...............................................................................
7- لب از ترشح می پاک کن برای خدا
که خاطرم به هزاران گنه موسوس شد
*
معنی متداول وساده نیاز بر شرحش نیست و برهمگان معلوم
لذا در معنی عرفانیش ختمی لاهوری گوید :حافظ به حضرت التماس میکند که لب دل مرا !!! به عبارتی هوا و نفس مرا
از ترشح و تجرع با می محبت ذاتیه بشوی از بهر خدا چرا که خاط من خاطی باشد که به سبب هزاران گناه و هوس فقدان استعداد پیدا کرد ( والله اعلم بصواب)
تضمین بیت :از رافض
چو رفته حاصل عمر و دماغ پر زهوا
لبم خموش و درون پر فغان و پرغوغا
زعکس دلبر ما شد پیاله غیب نما
*
لب از ترشح می پاک کن برای خدا
که خاطرم به هزاران گنه موسوس شد
................................................................................
8- کرشمه تو شرابی به عاشقان پیمود
که علم بی‌خبر افتاد و عقل بی‌حس شد
*
واج آرایی حرف شین در مصرع اول
کرشمه:بر وزن فرشته ناز و غمز و اشاره به ابرو
شراب هم از دیگاه عرفانی محبت ذاتیه را گویند
یعنی اشارت به ارشاد و بشارت تو آن قسم مستی را در ما عاشقان جمال
روحانی آن حضرت ایجاد کرد که عقل تمامی انسان ها از علم مجرد و مفلس شدند.
تضمین بیت : از رافض
بدل مده شرر و غم ز جوروطعن حسود
زچشم مست تودر یک نگه توان که غنود
طبیت عشق شرابی چو از لبت فرمود
*
کرشمه تو شرابی به عاشقان پیمود
که علم بی‌خبر افتاد و عقل بی‌حس شد
.................................................................................
9- چو زر عزیز وجود است نظم من آری
قبول دولتیان کیمیای این مس شد
*
در بعضی نسخ این بیت چنین ضبط شده
چو زر عزیز جهان گشت شعر من آری
قبول دولت او کیمیای این مس شد
که ختمی لاهوری ضمیر (او) را به سلطان ابوالفوارس که از روی تاویل اشارت است
به حضرت محمد میداند
یعنی از جایکه این غزل بی بدل را خالصا و مخلصا در نعت آن حضرت گفتم و قبول ان درگاه شد
لاجرم مثل زر عزیز جهان گشت یعنی دولت حضرتش کیمیایی بر مس شعر من شد و آنرا زر کرد
تضمین بیت :از رافض
غزال شعر،غزل بوده و، زدل ساری
سرود دل چو ز حافظ گرفته خط باری
بنظم وشعر مرا بوده او چو دلداری
*
چو زر عزیز وجود است نظم او آری
قبول دولتیان کیمیای این مس شد
...................................................................................
10- ز راه میکده یاران عنان بگردانید
چرا که حافظ از این راه رفت و مفلس شد
*
معنی ظاهری پر واضح است
گویا در نصیحت به یاران میفرماید که راه عشقبازی نه کاری
بوالهوسانه و سرسری است در این را ه از جمیع علایق دنیا و عقبی باید مفلس ومجرد شد
تضمین بیت:رافض
اگر که جمله حریفان راه عرفانید
چرا به عشق ز موج بلا گریزانید
زمی زیاده چو "رافض" کشیده افتانید
*
ز راه میکده یاران عنان بگردانید
چرا که حافظ از این راه رفت و مفلس شد
من الله توفیق

محدث در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۰۷ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۳:

جانا به غریبستان چندین به چه می‌مانی؟
بازآ تو از این غربت تا چند پریشانی
صد نامه فرستادم صد راه نشان دادم
یا راه نمی‌دانی یا نامه نمی‌خوانی
گر نامه نمی‌خوانی خود نامه تو را خواند
ور راه نمی‌دانی در پنجه ره دانی
بازآ که در آن محبس قدر تو نداند کس
با سنگ دلان منشین چون گوهر این کانی
ای از دل و جان رسته دست از دل و جان شسته
از دام جهان جسته بازآ که ز بازانی
هم آبی و هم جویی هم آب همی‌جویی
هم شیر و هم آهویی هم بهتر از ایشانی
چند است ز تو تا جان تو طرفه تری یا جان
آمیخته‌ای با جان یا پرتو جانانی
نور قمری در شب قند و شکری در لب
یا رب چه کسی یا رب اعجوبه ربانی
هر دم ز تو زیب و فر از ما دل و جان و سر
بازار چنین خوشتر خوش بدهی و بستانی
از عشق تو جان بردن وز ما چو شکر مردن
زهر از کف تو خوردن سرچشمه حیوانی
ملا جلال الدین بلخی خراسانی

محدث در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۰۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۵۷۲:

انوری » دیوان اشعار » غزلیات

جانا به غریبستان چندین بنماند کس
باز آی که در غربت قدر تو نداند کس
صد نامه فرستادم یک نامهٔ تو نامد
گویی خبر عاشق هرگز نرساند کس
در پیش رخ خوبت خورشید نیفروزد
در پیش سواران خر هرگز بنراند کس
هر کو ز می وصلت یک جام بیاشامد
تا زنده بود او را هشیار نخواند کس
قاعدتا مرحوم مولوی در سرودن این غزل زیبایش به این غزل زیبا و حزین حکیم انوری هم نظر داشته است.

آرش آذیش در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۵۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۸۲۱:

خیز بر آسمان برآ با ملکان شو آشنا
مقصد صدق اندرآ خدمت آن ستانه کن
در بالا مقعد آمده نا درست است

مجتبی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۴۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷:

با سلام
در خصوص مصرع دوم بیت آخر: راه شدی تا نبدی....
به نظر می رسد احتمالا جمله "راه شدی" نوعی جمله یا بیان دعایی باشد به این معنی که می گوید "ای کاش راهی باز می شد ..."

روح الله محمودی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۲۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۴:

حسین,1 عزیز
اگر آنطور که شما می‌گویید پاکباز به معنای «عاشق صادق» باشد آنگاه معنای مصراع مورد نظر چنین می‌شود:
که محب صادق آن است که «عاشق صادق» باشد
که آشکارا حرف مضحکی است.
*
دهخدا در توضیح این واژه می‌نویسد:
مقامری که هرچه دارد ببازد، آنکه هر چه دارد بازد.
بر این اساس، دقیقا آن بیت مولانا نیز که نقل کردم به بحث مربوط است.
*
البته دهخدا در توضیح این واژه معنای دیگری نیز آورده است: عاشقی که بنظر پاک به معشوق نگرد. عاشق پاک‌نظر که عشق او مشوب به شهوت نیست.
اما با توجه به مصراع اول، پیداست که این معنا از واژه مراد شاعر نیست.
پایدار باشید.

رضا در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۴۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش ۱۳۹ - گفتن خویشاوندان مجنون را کی حسن لیلی باندازه‌ایست چندان نیست ازو نغزتر در شهر ما بسیارست یکی و دو و ده بر تو عرضه کنیم اختیار کن ما را و خود را وا رهان و جواب گفتن مجنون ایشان را:

درود بر شما
عزیزم وقتی یکی حاشیه ای مینویسه برای اینه که کمک کنه سایتتون بهتر بشه،،،،اگه نمیخوای کلا کامنتا رو ببند،،،،تو بیت ششم غلط املایی دارید،،،،آب نیست،ان هست،،،،اصلا نیازی هم به مدرک نداره،،،،آب وزن بیت رو به هم میریزه،نمیشه خوندش
سپاس از سایتتون

مهدی کاظمی در ‫۸ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۴۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز داد:

بقیه قصه پیر چنگی
برمیگردیم به داستان پیر چنگی که اون نوازنده پیر در گورستان شهر از انتظار خسته و عاجز شد ... ندایی در جان عمر (حاکم وقت) طنین انداز شد که برو و بنده مارا از احتیاج رها کن
باز گرد و حال مطرب گوش‌دار
زانک عاجز گشت مطرب ز انتظار
بانگ آمد مر عمر را کای عمر
بندهٔ ما را ز حاجت باز خر
که بنده ای داریم عزیز و گرامی زود بلند شو و حرکت کن بسمت گورستان و هفتصد دینار باخود ببر و به او بده و با احترام فراوان بگو این مقدار را بگیر و بعد بهانه ای برایش بیاور و بگو این مقدار کم برای دستمزد نوازندگی تو ...برو خرج کن وقتی تموم شد برگرد
بنده‌ای داریم خاص و محترم
سوی گورستان تو رنجه کن قدم
ای عمر بر جه ز بیت المال عام
هفتصد دینار در کف نه تمام
پیش او بر کای تو ما را اختیار
این قدر بستان کنون معذور دار
این قدر از بهر ابریشم‌بها
خرج کن چون خرج شد اینجا بیا
عمر از این هیبت الهی از خواب بیدار و شد و کمر خدمت بست و سوی گورستان براه افتاد وقتی رسید اونجا کسیرو جز پیر چنگی ندید باخودش گفت شاید این شخص نباشد و بازهم بدنبال کسی دیگر گشت ولی غیر پیر مرد داستان ما کسی رو پیدا نکرد
پس عمر زان هیبت آواز جست
تا میان را بهر این خدمت ببست
سوی گورستان عمر بنهاد رو
در بغل همیان دوان در جست و جو
گرد گورستان دوانه شد بسی
غیر آن پیر او ندید آنجا کسی
گفت این نبود دگر باره دوید
مانده گشت و غیر آن پیر او ندید
عمر اما بازم باور نکرد که این بنده مورد عنایت خداوند همون مطرب پیر و اوازه خوان باشه چونکه اون ندای الهی گفته بود بنده ای داریم صاف و سزاوار و فرخنده ... مگر پیر چنگی میتونه همون مرد خدا باشه ... مولانا در ادامه به ستایش و اعجاب اسرار خداوندی میپردازه ... اینکه از ظاهر نمیشه قضاوت کرد و این قضاوتها به گمراهی منتج میشه ... بسیاری از ما ادمها رو با شناخت قبلی که داریم و کارهایی که کردند قضاوت میکنیم و چه بسا که از حقیقت اونها بیخبریم و اگاه کامل خداوند عالم است
گفت حق فرمود ما را بنده‌ایست
صافی و شایسته و فرخنده‌ایست
پیر چنگی کی بود خاص خدا
حبذا ای سر پنهان حبذا
اما عمر بازهم یه دوری توی گورستان و زد پیدا نکرد با خودش گفت توی تاریکی هم روشن دلان زیادی وجود داره ...اومد و با احترام و ادب اونجا نشست و ادسه کرد و پیر از خواب بیدار شد و تا عمر را دید متعجب شد و ترسید و خواست که اونجارو ترک کنه و بخودش گفت ای داد خدایا چرا محتسب و حاکم مرا گیر انداخت ؟
بار دیگر گرد گورستان بگشت
همچو آن شیر شکاری گرد دشت
چون یقین گشتش که غیر پیر نیست
گفت در ظلمت دل روشن بسیست
آمد او با صد ادب آنجا نشست
بر عمر عطسه فتاد و پیر جست
مر عمر را دید ماند اندر شگفت
عزم رفتن کرد و لرزیدن گرفت
گفت در باطن خدایا از تو داد
محتسب بر پیرکی چنگی فتاد
عمر همینکه نگاه به پیر چنگی کرد از زردی چهره او متوجه ترس و شرمساری او شد و گفت از من نترس که بشارت هایی از حضرت حق اورده ام ... اینقدر خداوند از تو ستایش و تعریف کرد که عمر را عاشق روی تو کرده است ...پیش من بنشین و دوری مکن تا از اقبال بلندت برایت رازها بگویم
چون نظر اندر رخ آن پیر کرد
دید او را شرمسار و روی‌زرد
پس عمر گفتش مترس از من مرم
کت بشارتها ز حق آورده‌ام
چند یزدان مدحت خوی تو کرد
تا عمر را عاشق روی تو کرد
پیش من بنشین و مهجوری مساز
تا بگوشت گویم از اقبال راز
.....

۱
…
۳۳۱۴
۳۳۱۵
۳۳۱۶
۳۳۱۷
۳۳۱۸
…
۵۸۷۲