گنجور

حاشیه‌ها

حمید زارعیِ مرودشت در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۳۱ دربارهٔ امیرخسرو دهلوی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۳۹۴:

.
تصحیحِ بیتِ دوم:
.
بارانِ مهر او بنبارید بر دلم
تا چشم من ز هَر (مژه‌ای) ناودان نساخت

روفیا در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۰۳ دربارهٔ عطار » منطق‌الطیر » بیان وادی عشق » حکایت خلیل‌الله که جان به عزرائیل نمی‌داد:

معرفتی ما در درون خود داریم نسبت به دانایی، نکویی و زیبایی، و به گونه ای ذاتی این ویژگی ها را درک می کنیم و می ستاییم، هر کجا که آن را بیابیم. و میزان عشق و دلبستگی ما متناسب با حجم آن دانایی، نکویی و زیبایی است. می گویند فیلسوفی یک مساله هندسه را به دانشجویی تعلیم کرد تنها با یک سلسله پرسش!
مثلا از او پرسید مگر نمی دانی جمع زوایای مثلث چند درجه است و یا اینکه در مثلث متساوی الساقین عمود منصف دیگر چه ویژگی دارد!
اینچنین آن متعلم توانست تنها با دوباره به یاد آوردن یک سری اطلاعات پایه یک مساله دشخوار هندسه را حل کند!
داستان می خواهد بگوید ما نسبت به دانش ازلی یک معرفت و بینش ذاتی داریم ولی گاهی در اثر فراموشی یا بیماری یا سایر اشتغالات... راه گم می کنیم.
طبیعتا بزرگترین و تحسین برانگیزترین نمایشگاه دانش، زیبایی و خیر و برکت جهان آفرینش است با همه لوازم و ملزوماتش، معرفت ما نسبت به این مجموعه یا هر نیروی گردآورنده این مجموعه عشق آفرین است.
اگر پرسش جنابعالی این است که طلب، عشق و سپس معرفت ترتیب نامعقولیست گمان می کنم معرفت یک جریان پویاست، متوقف نمی شود، در آغاز بشر یک معرفت اجمالی در درون خود دارد ولی این معرفت در هیاهوی جهان کثرت تفصیل می یابد، نشانه بارز آن هر چه تخصصی تر شدن دانش ها در جهان معاصر است.
پس این درست است که ما نخست طلب می کنیم، طلب همه چیزهای خوب، ولی این طلب هم برخاسته از نوعی معرفت و بینش جزویست، آن عشق هم همین طور، به گمانم می توان گفت اولین سرمایه ای که ما در وجود خویش می یابیم همان معرفت است، نخست زیبایی را درک می کنیم، سپس دوستش می داریم، پس آنگاه می خواهیم آن را از آن خود کنیم، ولی سیر معرفت در این میان هیچ گاه متوقف نمی شود :
از محبت تلخها شیرین شود
از محبت مسها زرین شود
از محبت دردها صافی شود
از محبت دردها شافی شود
از محبت مرده زنده می‌کنند
از محبت شاه بنده می‌کنند
این محبت هم نتیجهٔ دانشست
کی گزافه بر چنین تختی نشست

مجتبی در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۵۲ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۶۲:

کدوم زارع؟
خدا ازش بگذره

پدرام در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۲:۰۰ دربارهٔ سیف فرغانی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱:

فک کنم وزنش باید اینطوری باشه
فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

نامور در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۵۸ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب هفتم در تأثیر تربیت » حکایت شمارهٔ ۲:

در جواب اقای پرویز باید عرض کنم که اصلا هم بعید نیست که به جای واژه پادشاه واژه پادشا به کار رود چند مثال
من بنده‌ام تو شاهی با من هر آنچه خواهی
می‌کن، که بر رعیت حکم است پادشا را از سیف فرغانی که از ارادتمندان سعدی است و هم عصر سعدی بوده .
که بر هفت کشور منم پادشا
جهاندار پیروز و فرمانروا
بزرگی و دیهیم شاهی مراست
که گوید که جز من کسی پادشاست
برین گفتهٔ من چو داری وفا
جهاندار باشی یکی پادشا
اگر پادشا دیده خواهد ز من
و گر دشت گردان و تخت یمن از فردوسی که بزرگترین سخنسرای پارسی گو است .پس سعدی اشتباه فاحشی نکرده اگر به جای پادشاه بگوید پادشا .
با احترام .

حبیب حصیر در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۴۰ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۱۵:

وزن شعر باید (فاعلاتن فاعلاتن فاعلات) باشد در بحر رمل و مزاحف واقع شده فکر می کنم شما وزن شعر را اشتباه تقطیع نموده اید. (خودنمایی - فاعلاتن) الی اخیر...
در بیت چهارم مصرع اول (واکش) درست است واکس نادرست است. مصرع اول بیت دوازدهم (مردرا در خلق منصف نبشتن) باید دقت شود فکر کنم کلمۀ نبشتن درست نباشد. اگر در کلیات چاپ بمبیی و چاپ کابل تطبیق شود اصل کلمه حاصل خواهد شد. ممنون

نادر.. در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۱:۴۰ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۹:

پروانهٔ او شدم....

میثم در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۳۹ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۴۰۳:

سلام.1.خدمت عزیزی که فرمودند نی صحیح نیست عرض کنم که باید توجه داشت که زبان قدیم ما و به طبع شعرای ما همانند گویش مردم امروزی افغانستان بوده که زبان فارسی ایران به مرور به ابتذال کشیده شده.بنابراین در خوانش اشعار باید به لهجه اصیل توجه داشت برای مثال خانه را باید با فتح نون تلفظ کرد تا قافیه درست شود پس کلمه نی به معنی نه در شعر صحیح به کار برده شده است. 2.کلمه آنک در بیت 8 به معنی آن کسی که هست اما در بیت ششم آنک به معنی اشاره به نزدیک است که به زبان امروز معنی آن میشود ایناهاش و ایچنین است کلمه اینک به معنی اوناهاش که برای مثال در زبان روزمره ما میگوییم: احمد کو؟ در پاسخ میگوییم ایناهاش اینجاس.پس این کلمه هم در شعر درست به کار رفته. 3.شرح بیت سوم مصرع دو: مولوی میگوید که ای شمس من آمده ام تا از نزد تو زر و طلا ببرم(مراد از زر،معارف حقیقی یا همان سخنان شمس است) و اگر این که میخواهم را به من ندهی، خبر اینکه در اینجا زر انباشته شده را به تمام مردم شهر میرسانم و به همه میگوییم که تو گنج معرفت هستی تا تمام شهر به تو هجوم آورند در واقع نوعی تهدید شاعرانه و عاشقانه میکند. 4. شرح دشوار بیت هفت: تاب به معنی حرارت است.مولوی خطاب به شمس میگوید که همانطور که خورشید ناچار از تابش گرمای خود است تو نیز ایچنین هستی پس اگر گرمای معرفتت را به من نتابی و من را از آن دریغ کنی این تو هستی که دچار تب و بیماری میشوی و شمس در جوابی رندانه به او میگوید که آری اینگونه است. من شمسم و ناچار از تابیدن اما به تو یا غیر تو.با تشکر از شما سروران. برای رفع سوالات خو در دو زمینه مولوی و فردوسی به جیمیل من پیام بدهید

نادر در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۱۶ دربارهٔ اوحدی مراغه‌ای » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۸:

در بیت آخر، به نظر می رسد نیفشاند صحیح باشد.

یاسمن در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۵۵ دربارهٔ خیام » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۵۹:

سلام
برداشت من:
ایوان استعاره از آسمان است
اجرام مجاز از خورشید و ماه و سیارات و ستارگان است
و منظور از سرگردانی این است که به آسمان نگاه می کنند و سرشان دائم در حال گردش است پس:
اجرام آسمانی که در آسمان هستند ،موجبات (واسطه) به وجود آمدن و رفت و آمد خردمندان هستند.
نگاه کن به متفکران که چگونه به آسمان نگاه می کنند و ستارگان را زیر نظر می گیرند دائم سرشان در حال گردش است تو هم اینگونه باش و حواست باشد راه و روش خرد را گم نکنی.

اوات سیف در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۸:۴۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۷:

سیامک عزیز با بت ترجمه لغات ازت ممنونم ولی برای ترجمه بیت سون نوشته ای که( تا هلال ماه بودی، من مونس و همدم مهر تو بودم اینک که بدر شده ای لطف و محبت خود را از من مضایقه مکن)این معنی ظاهر بیت است درصورتی که حافظ میفرماید از وقتی که با هم بچه محل بودیم یا از همان عهد کودکی من دوستدار و خوا هان تو بودم حالا که مثل ماه شب 14بالغ و کامل شده ای وظیفه ی تو است که حواست بمن باشد یا حق این همه سال وفاداریم را جبران کنی و به غریبه ها دل نبندی)اوات سیف

نادر.. در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۶:۴۴ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۶:

تا نسوزد جملهٔ شب شمع زار،
یک نسیم صبحگاهت نرسدش..

جویان در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۲:۱۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۲:

میبینم که کسی اشاره ای به این موضوع نکرد که حافظ ابیات اول این غزل رودقیقا در معنای لمعه اول فخرالدین عراقی نوشته که خداوند جمالشو به خودش عرضه میکنه وعشق بوجود میاد.
اما حرف اصلیم اینه که عشق راخدانیافرید بلکه عشق مانند جوهرذاتی خودش بوجود آمد حافظ میگه عشق پیداشد نه اینکه آفریده شد.وعراقی نیز همین بیان روداره واشاره ای به آفریده شدن عشق نمیکنه.

جویان در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۵۲ دربارهٔ عطار » منطق‌الطیر » بیان وادی عشق » حکایت خلیل‌الله که جان به عزرائیل نمی‌داد:

دوستان من یک سوال ویا نقدی درمورد هفت وادی عطار دارم وطلب جواب .بنا به گفته عطار عشق بعد ازطلب وقبل ازمعرفت است. چگونه تا معرفتی حاصل نشده عشق بدست می آید؟ آیا میتوان تابه شناخت ویاحقیقت چیزی دست نیافته عاشق آن شد ؟حال چه خداباشد ویا کس دیگر؟

کمال داودوند در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۰۱:۲۶ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۶۵۰:

با سلام وخسته نباشید به حاشیه نویسی اان محترم
جمع این رباعی از 5846

مرتضی عزیزی در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۱۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۷:

به نظر حقیر لست ترانی می تواند تلمیحی باشد به آیه قرآن که موسی به خدا گفت پروردگارا خود را نشان بده تا در تو بنگرم خدا در پاسخ گفت لن ترانی یعنی هرگز مرا نمی بینی اینجا مولوی می گوید لست ترانی یعنی نیستی که ببینی که اشاره ای به نیستی و فنا نیز دارد نهایت مقصد سلوک که سالک از همه آفات دار خلق ایمن می شود.

سعید مدنی در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۱۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳:

استاد محمدرضا شجریان نیز در آلبوم ((رندان مست )) در دستگاه همایون به همراه گروه شهناز و به سرپرستی مجید درخشانی اجرا نموده اند.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۵۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۱:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

مـا درس سـحـر درره مـیـخانه نهادیم

مـحـصـول دعـا در ره جـانـانه نهادیم

این غزل زیبا ونغزو خوش آهنگ نیز همانندِ اغلبِ غزلیّاتِ حافظ، درراستای تبیین ِ جهان بینی ومعرّفی ِمَسلکِ رندی درمقابله با تفکّراتِ خشک زاهدانه ومتحجّرانه سروده شده است.

برای درک بیشتروعمیق ترمفهوم این غزل باید درنظرداشت که حافظ درآغازجستجوی حقیقت؛ مدتی به همراه متشرّعین وجویندگانِ علم ِ شریعت به تحقیق وکسب دانش متون فقهی ودینی پرداخته وخیلی زود بارسیدن به معرفتی والاتر؛بازاندیشی نموده و راه خودرااز آنهاجدانموده وآزاداندیشی پیشه کرده است. اوبه سبک همه ی روشن ضمیران،ابتدا ازبنداعتقادات وباورهای دینی(فارغ از درست ونادرستی آنها) خودرارهاکردتافضایی بازبرای رشدونموّ بازکرده باشد. کنارگذاشتن اعتقادات نه برای آنکه باطل هستند بلکه ازآن جهت کاری هوشمندانه هست که اعتقاد وتعصّب به هرچیزی مانع ازپذیریش نظرات متضادومتفاوت می شود وشخص ازارتقای به سطح بالاتری از هوشیاری وهوشمندی بازمی ماند. بنابراین اغلب روشن ضمیران برای رسیدن به مراتب بالای آگاهی وبیداری، ابتدا باورهای خویش راازبین می برند تاتوانسته باشندنظریات تازه ومتضاد راپذیراباشند. ذهن غالب افراد،ازسوی جامعه،سیستم وایدئولوژیها شرطی شده ومطابق برنامه ی سیستم حاکمیتی تنظیم شده است پیش نیاز اصلی روشن شدگی،پاک کردن برنامه وخارج نمودن ذهن ازشرطی شدگیهاست.

حافظ پس ازپیشه نمودن آزاداندیشی،نگرش وبینشی منحصربفرد (رندانگی) را پی ریزی وبه جویندگان حقیقت پیشکش نموده است. این جهان بینی «رند ی» یک جهش شجاعانه به بالاترین سطح ازآگاهی وهوشمندی درزمانه ی خودبود. دراین مسلک ،رهاشدگی ازقیدوبند دینی ودنیوی وحرکت به سمت روشنای آزادگی؛ اشتیاقی عمیق به ورودبه قلمروناشناختگی ومیل به الوهیت ومعصومیت است.

"رندی" دراین نگرش به معنای خودشکوفایی وبه معرفتی خالص رسیدن وخدایگونگیست. از یک «رندوارسته» هیچکس نمی تواندبهره کشی کند او تن به بردگی نمی دهد وکسی رانیزبه بردگی نمی گیرد. دوست دارد خودش باشد وبه آزادی دیگران نیزاحترام قائل می شود. کسی که برصف رندان می زند وبافریادبلند هرچه باداباد میگوید دودست ازجان شسته؛ ازقیدنام وننگ چشم پوشی کرده وقصد دارد تمامیت زیبائیهای زندگانی رابابینش فردی تجربه نماید. رندانگی آری گفتن به زندگانی وپذیرا بودنست یعنی من همانی هستم که هستم. وقتی که کسی هستیِ خودراباتمام نقص ها وزیبائیها می پذیرد این پذیرش آگاهانه،تبدیل به بهترین نوع نیایش می شود. بنابراین وجود هررند یک معبد است ورندان از بهترین عبادت کنندگان بشمارمی روند. بگذریم.....

«درس سحر»: مرور؛ مطالعه ومشق وتمرینی که شاگردان ودانش آموزان به هنگام سحرانجام دهند. سحرگاهان بهترین زمانِ درس خواندن ویادگیریست.

"در راه نهادن" ایهام دارد:

1_ رها کردن کالایی یاهرچیزی درراه، بدین معنی که کسی چیزی راکه لازم ندارد درررهگذردیگران می‌گـذارد تا کسانی که به دردشان می‌خورد بردارند.

2_ مطالعه ومرور درس ومشق سحرگاهی نه درخانه ومدرسه بلکه در راه میخانه!

«میخانه» مکانی که شراب وباده می فروشند، میخانه درفرهنگ حافظانه یک نماد است نماد مبارزه باریا ودروغ وحقّه بازی، نماد مکانیست درتقابل با معابد مذاهب وفرقه های سازمان یافته، محلی که مستی وراستی، شادمانی وشنگولی، بی ریایی وصداقت درآن موج می زند.

معنی مصرع اول:

ما رندان وارسته که پیش ازاین به همراه شما زاهدان وعابدان مشغول درس ومشق دانش فقه وشریعت بودیم با رسیدن به آگاهی ومعرفت، ازشما جداشده ومنبعد دفترودرس ومشق خودرا درراه میخانه قرارمی دهیم. آنقدر ریا وتظاهر ودروغ دیدیم که ازاین پس قصد داریم درمیکده ی عشق ادامه ی تحصیل دهیم ازمدرسه ی شما ترکِ تحصیل کرده ایم. دیگر منتظر ما نباشید وازماتوقّع آمدن به کلاس درس سحرگاهی شریعت را نداشته باشید.

اگرامام جماعت طلب کند امروز

خبردهید که حافظ به می طهارت کرد!

"محصول دعـا" : آنچه که دراثر دعا کردن حاصل شود.

مـعـنـی مصرع دوم : ماراهِ رندانگی وخوشباشی وعشقورزی رادرپیش گرفته وبه میخانه رسیدیم. ماباشرابِ معرفت وباده ی عشق سرمست می شویم وهرچه که ازدعاونیایش بدست می آوریم به معشوق ومحبوب خویش هدیه می دهیم.

یعنی ما برخلافِ زاهد وعابد عمل می کنیم. آنها دردعاهایشان برای خودشان بهشت وسلامتی وثروت می خواهند! امّا ما برای خرسندی وخشنودی معشوقمان دعا ونیایش می کنیم. ما درس و تحصیل علوم دینی را رهـا کردیم و مقام و مرتبه‌ی بظاهرمعنوی را که از طریق عبادت و دعای متشرّعانه کسب کرده بـودیـم فـدای معشوق عزیز کـردیـم .

من ودل گرفدا شدیم چه باک؟

غرض اَندرمیان سلامتِ اوست

🌿━━━━━━━━━━🌿

درخرمن صد زاهد ِعـاقـل زند آتش

این داغ که ما بردل ِ دیوانه نهادیم

مبارزه ی حافظ با دروغ،فریبکاری وریاکاری تمامی ندارد ودراغلبِ غزلیّاتِ خویش، تیری،ترکشی، توپی به اردوگاهِ ریاکاران وفریبکاران می زند تابه رسالتِ "آگاهسازی وروشنگری خود" عمل کرده باشند.

حافظ یک شاعرباهو‌ش، روشن ضمیر وبابصیرت بود وتوانمندی خاصی درمشاهده ی ریشه های نهان ساختارهای اجتماعی داشت. اوالگوهای فرهنگی،دینی، سیاسی واجتماعی راکه هزاران سال قدمت داشتند بخوبی می شناخت ودرعین حال همانندیک کودک معصوم رویاپردازی میکرد. اوبه راحتی می توانست جلوه های تخیّلاتش رابه مددنبوغ خارق العاده اش به رشته ی تحریردرآورده وغزلهای جاودان وماندگارخلق کند. غزلهایی که سبب بیداری وآگاهی مردم شده وبستری ارزشمندفراهم می سازندکه مردم عادی نیزباالگوهای ساختارهای دینی وحکومتی آشنایی پیداکنند.

"زاهدِعـاقـل" : کسیست که به گمان خودش عقل کلّ است وهر کاری که انجام می‌دهدباعقل ومصلحت مطابقت دارد ودگراندیشان همگی باطل ومردودهستند!

"داغ" چند معنی دارد : آتشین، سوزنده ،ماتم ومصیبت ، غصّه ،نشانه ای که به منظورتشخیص، باداغ کردن فلّز بروی بدن ِبردگان یا چارپایان می زدند. دراینجا منظورشاعراز"داغ" همان آتش اشتیاق وسوزعشق است. عاشقان براین باورند که معشوق اَزل، داغ ِعشق راازروز ازل،بردل ِ آدمیان نهاده، تانشانه ی مالکیّتِ اوبرانسانها باشد. بَردگان ازاین داغی که بربدن ِ خودداشتند همیشه احساس حقارت وبدبختی داشتند وازآن بیزاربودند. امّا برعکس، دردنیای عشق‌؛ عاشقان براین داغ مفتخرند وبرآن می بالندچراکه این داغ نشانه ی تعلّق داشتن به آن یکتای بی همتاست.

"دل دیـوانـه" : دلِ مجنون وشیدا

"زاهـد ِعـاقـل" در تقابل با "دلِ عاشق" هیچ حرفی برای گفتن نداردو تمام هستی خودرایکجامی بازد.

مـعـنـی بـیـت : ازسوزاشتیاق وآتش ِ سودای ِیار، داغی بردل داریم چنان سوزنده که خرمن هستی واندیشه واعتقاداتِ پوسیده وکهنه وخرقه ی پشمینه ی صدها زاهدِ عاقل را یکجا می سوزاند وبربادمی دهد. زاهد هیچ حَربه ای برای مقابله با منطق ِ عشق ندارد ویک همیشه بازنده ی شکست خورده هست زاهدهرگزسوختن ازآتش عشق رابرنمی تابد وتاب وتحمّل چنین داغی را ندارد.

من که ازآتش سودای توآهی نزنم

کی توان گفت که برداغ،دلم صابرنیست؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

سـلطان ازل گنج غـم عشـق به ما داد

تــا روی دریـن منـزل ویـرانـه نهادیم

منظوراز"سلطان ازل" : خالق هستی می باشد که داغ عشق رابه دل انسانها زده وعشقبازی رابه آنها هدیه کرده است.

"گـنـج عشق" : عشق به گـنـج تشبیه شده است.

"تـا" : تا اینکه ، به این سبب

"روی نهادن" : به سوی جایی رفتن

"مـنـزل ویرانه" : استعاره ازدنـیـا ست بـیـن "گنج عشق" و "منزل ویرانه"

مـعـنـی بـیـت : خالق هستی به ما آدمیان لطفِ بزرگی کرد. اوپس ازآنکه مارا خَلق کرد گنج عظیمی بنام عشق وظرفیت وتوان عشقبازی را دردل ماگذاشت (اشاره به اینکه ملایک وفرشتگان ازاین موهبت محروم هستند) ما دران روز ازل، فروغی ازپرتوحُسن زیبایی مطلق(خالق هستی) رادریافتیم وشیدا وبیقرارگشتیم وهمین شیدایی باعث شد تا بهشت راباهمه ی امکانات ونعمتهای بی شمارش رهاکردیم وبه دنبال پیداکردن راهی برای دستیابی به وصال،روی به این خرابه (دنیا) نمودیم.

به استناد همین بیت، بذرعشق از همان آغاز خلقت دردرون ما(دل) به لطف ان خالق زیبائیها کاشته شده است بایدرسیدگی شود،هَرس گردد وموردِ مراقبت قرارگیرد تابه شکوفایی وثمربخشی برسد.

زاهد وعابد وصوفی ومدّعی، ازآنجاکه جاه طلب، فریبکارورفاه طلب هستند بذرعشق دروجودِ آنها پرورش نمی یابد وتوسطِ آفت هایی مثل ریاکاری و حُقّه بازی ودروغ ازبین می رود.

روزنخست چون دَم رندی زدیم وعشق

شرط آن بُوَدکه جزرهِ آن شیوه نسپریم

🌿━━━━━━━━━━🌿

دردل ندهم رَه پس ازاین مِهر بُتان را

مـُهـرِ لب او بـر در ایـن خانه نهادیم

"مـِهـر" : محبّت ، علاقـه ، عشق

"بـُتـان" : جمع بـُت ، زیـبـا رویـان

"مـُهـر" : علامت و نشانه‌ی رسمی ِ هرکس

درقدیم که گاوصندوق وابزارآلات ِ امنیتی وایمنی نبود، نامه های محرمانه، جواهرات وچیزهای با ارزش را درجایی گذاشته وبه منظورجلوگیری ازدستبردِ دیگران،دربِ آنجا راباعلامتِ مخصوص مُهروموم کردند. امروزه نیز هرمکانی را که ازسوی دادگستری پُلمپ می کنند برای جلوگیری ازدسترسی دیگران ،درب آنجا رامُهروموم می کنند. اشاره به همان مطلب دارد.

منظوراز"مـُهـر لـب" همان بوسه است.

منظوراز"دَراین خانه" وجود است دهان نیز دربِ این خانه درنظرگرفته شده است.

مـعـنـی بـیـت : در ادامه‌ی بیت قبل می فرماید:

اززمانی که لب برلبِ ماگذاشتی وازروی محبّت مارابوسیدی، وازآن روزی که مُهرلبِ توبردَراین خانه ی وجودِ ماخورد،دیگر عشق و علاقه‌ی زیبا رویـان را در دل خود راه نمی دهیم، بوسه ای ازکسی نمی پذیریم چون دَر خانه‌ی وجودمان را با بوسه ی تومُهروموم کرده ایم این خزانه مهروموم شده وتعلّق به تودارد هیچکس حق ورودبه این خزانه راندارد.

من آن نی اَم که دهم نقدِدل به هرشوخی

دَرخزانه به مُهرِ تو و نشانه ی توست

🌿━━━━━━━━━━🌿

درخرقه ازین بیش منافق نتوان بود

بنیاد از ین شیوه‌ی رنـدانه نهادیـم

"خـرقـه": لباس مخصوص که صوفیان می‌پـوشیدند تا به قدیس بودن ومنزّه بودن شناخته شوند. آنهاازدرویشی فقط خرقه پوشی را یادگرفته بودند و باانگشت نماکردن خود نزدِ همگان، قصدداشتند وانمود کنند که بسیارپرهیزگار وباتقواهستند! درحالی که در نظرگاهِ حافظ، برای پاکدامن بودن وپرهیزگاری نیازی به خودنمایی وپوشیدن لباس خاص نیست بلکه خلوص ِ قلبی که دروجودِآن خرقه پوش می تپد اهمیت دارد. از دیدگاه ِ حافظ قبای کسی که آشکارا به میخواری می پردازد وریاکاری نمی کند مقدّس ترازخرقه ی کسیست که ظاهرخودرابی آلایش نشان می دهد درصورتی که درونش تزکیه نشده و ناپاک است‌. خرقه پوشی نه تنها نشانه ی پاکدامنی نیست بلکه نشانه‌ی آلودگی به خودنمایی نیز هست :

در این خرقـه بسی آلـودگی هست

خوشا وقت قـبـای می فـروشـان

"مـُنـافـق" : دو رو ، کسی که ظاهروباطنش یکی نیست.

"بنیاد نهادن" : پایه گذاری ، بنا نهادن

"ازاین": هم می تواندبه معنای" ازاین جهت" بوده باشد،هم می تواند براین سبب بوده باشدیعنی "از" به جای "بـر" نشسته است.

"شیـوه‌ی رنـدانـه" : راه و روش حافظانه،دیدگاه وجهان بینی خاصّی که حافظ پایه گذاری وبه جهانیان پیشکش کرد وبه "رند" شخصیّتی محبوب، پاک نهاد وآزاداندیش بخشید. رندِ حافظ ازبندِ تعلّقاتِ دنیوی رهاشده وفقط درجاده ی آزادگی، انسانیّت وراستی گام برمی دارد. ازدروغ وریا وکینه وحسد بیزاراست وبندگی اوباعشق ورزی صورت می پذیرد نه ازروی ترس دوزخ وطمع به بهشت. ذهن اوازشرطی شدگی توسط جامعه ومذهب خلاص شده است.

مـعـنـی بـیـت : درخرقه ی های رنگارنگ صوفیگری وپرهیزگاری زاهدانه، نهایتِ دروغ، تزویر ودورویی را دیدیم،ازاین حد بیشتر دیگرکسی نمی تواند ریاکاری انجام دهد...! قدّیسان متظاهرومؤمنان دروغین، روی ریاکاران راسفیدکرده اند کاری کثیف ترازاینکه کسی بابی شرمی درلباس دیانت، اقدام به هرزگی می کند نیست….. ازاین جهت بود که ما خودرا ازاین قشریّون ِ فریبکار جداکرده وطریق ِ "رندی" رابنیان گذاری کردیم.

دراینجا حافظ انگیزه ونیّتِ خود راصراحتاً ازپایه گذاری وتشکیل مَسلکِ رندی اعلام داشته تاهر گونه سوتفاهم وبرداشت های غلط درموردِ رندی را خنثی نماید.

یک برداشتِ طنزآمیز وباطعنه نیز می توان ازاین بیت داشت(البته ازنگاهِ صوفی وزاهد به مَسلکِ رندی) حافظ به این بَداندیشانِ کینه توزکه رندی را لااُبالیگری وبی قید وبندی اخلاقی می پندارند می فرماید:

آری تشخیص شمادرست است.! چون درخرقه نمی توانستیم بیش ازاین دورویی وفریبکاری کنیم درپِی ِ راهکاری بودیم که راحت تر وبیشتر ازاینهابتوانیم به حیله گری و ریاکاری وبی قیدو بندی بپردازیم تااینکه این شیوه وراه ورسم ِ رندی را بَنانهادیم!

البته روشن است که دراین برداشت نیز کسی که رسوا وبی آبرو می گردد همان خرقه پوشان ِ ریاکارند. زیرا خواننده وشنونده ی شعر به روشنی درمی یابد که حافظ می خواهد خرقه پوشی ِنمایشی را ناپاک جلوه دهد وچنانچه شاهدهستیم براحتی توانسته بااین طنز وطعنه به هدفِ خودبرسد. رندی درفرهنگِ حافظانه،دلالت بر پاک باطنی،پاک پنداری وپاک رفتاریست. کسی که طریق ِ رندی درپیش می گیرد نیازی به ریاکاری ندارد وهیچ لباس ویژه ای نمی پوشد تا مردم اورا پاکدامن وپرهیزگاربشناسند.

فکرخود ورای ِ خود درعالم رندی نیست

کفراست دراین مذهب خودبینی وخودرایی

🌿━━━━━━━━━━🌿

چون می‌روداین‌کشتیِ‌سرگشته؟ که آخر

جـان در سـرآن گـوهـریکدانه نهادیم! 

"چون می‌رود این کشتی سرگشته" یعنی چگونه می‌رود این کشتی سرگشته ؟ چرا این چنین افسارگسیخته وسریع می رود؟

"کشتی" : استعاره از"کُره‌ی زمین" ،دنیا و "روزگار" است.

"کشتیِ سرگشته" : کشتی ِ ازکنترل خارج شده،بی لـنـگر و بی هدف وبی ناخدا

"گوهر" : استعاره ازمعشوق است

"گوهر یـکدانه" : عزیزودُردانه ، استعاره ازمعشوق ازل که یـگانه و بی همتاست.

مـعـنـی بـیـت : شگفتا که این دنیا همانندِ یک کشتی ِ بی ناخدا،ازکنترل خارج شده وبی هدف وسرگردان به سمتی نامعلوم روان است! آخرجانمان را برسرپیداکردن ِ آن معشوق ِ اَزلی بیهوده ازدست دادیم بی آنکه توفیقی حاصل کرده باشیم!

کشتی نشستگانیم ای بادِشُرطه برخیز

بـاشـد کـه بـاز بیـنیم دیـدارِ آشـنا را

🌿━━━━━━━━━━🌿

اَلـْمِنـّةُ لله که چوما بی دل ودین بود

آن را که لـقب عاقل و فـرزانه نهادیم

" اَلـْمـِنـَّـةُ لله" : مِنّت خدای را، خداراشکر

"بی دل و دین" : کسی که به باورهای دینی اعتقادی ندارد.

"فـرزانـه" : فیلسوف ، دانشمند

مـعـنـی بـیـت : آن کسی که را فـکـرمی‌کردیم بظاهر خردمند و فرهیخته وداناست، درنهایت بی دل وبی دین ازآب درآمد! شگفتا اونیزدرباطن خود اعتقادی نداشته ولیکن تظاهربه دین ودانش میکرده تا مبادابرموقعیت اجتماعی ونام ومقامش خدشه ای واردگردد! خداراشکرکه اغلب متظاهرین؛ حداقل درباطن وخلوت خود، به پوچی وپوسیده بودن باورها واعتقادات خود رسیده اند.

مِی خور که شیخ وحافظ ومُفتیّ ومُحتسب

چون نیک بنگری همه تزویر می کنند!

🌿━━━━━━━━━━🌿

قانع به خیالی ز تـو بـودیم چو حافظ

یـارب چه گدا هـمـّت وبیگانه نهادیم

"قانـع" : خشنود و راضی

"خـیـال" : تـخـیـُّل ،تصویرسازی ذهنی ازوصال معشوق

"گـدا هـمـّت" : نقطه مقابلِ بلندپروازی، کم توقّع وکم اراده

نهاد؛  طبیعت، خوی

"بیگانه" :یکی ازمعانی ِ بیگانه ناآشنا ونامعلوم است.

بیگانه نهادیم:  طبیعت وخوی نامعلومی داریم

 وچه اشتباهی کردیم درعشقبازی که به یک تصویرسازی ِ ذهنی قانع شدیم. ماباید وصال حقیقی ِ معشوق را وذوب شدن دروجود اوراهدف وآرزوی خودقرارمی دادیم نه اینکه به یک خیال راضی می شدیم!

مـعـنـی بـیـت :ما چقدر بی همّتیم وبااصول معرفت ناآشناهستیم! مادچارخطاشده واشتباهی بزرگ مرتکب شدیم وهمانندِ حافـظ دل به یک تصویرذهنی وخیالی خوش کردیم! درحالی که باید بلندپروازی می کردیم و وصلتِ کامل معشوق راهدف قرارمی دادیم.

عاقبت دست بدان سرو بلندش برسد

هرکه را درطلبت همّت اوقاصرنیست

سبک وسیاق حافظ درعشقبازی منحصربفرد است عشق او ایستایی ندارد لحظه به لحظه روبه تعالی وبالندگیست. اودراین بیت پایانی مرتبه ی والایی ازعشقبازی رانشانه می رود او اذعان دارد که درعشقبازی گداهمّتی نموده وتنها به داشتن خیالی ازنقش دوست قانع شده وبه زیبائیهای مسحورکننده ی اودلخوش کرده است!

ازخم ابروی توأم هیچ گشایشی نشد

وه که دراین خیال کج عمرعزیزشدتلف!

اواین عشقبازی را درحدّ روح بیقرارخودیش نمی داند ومی خواهد ذوب شدن دردوست را هدف قراردهد نه چیزی کمتر. ماجرای عشقبازی حافظ بامعشوق ازلی، پایانی ندارد خلوص نیت وحضورآگاهانه ی او دراین سودا،هرلحظه درهرحال تعالی وترقّیست لیکن نه آغازدارد ونه انجام.

ماجرای من ومعشوق مراپایان نیست

هرچه آغازندارد نپذیردانجام

امیرحسین در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۲:۱۵ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۶:

با سلام
ن.ک. عزیز «لیست دموع عینی» اصلا جمله نیست چون خبر ندارد. خبر آن، علامة است. اما هذا که شما آن را مبتدا فرض کرده اید، در حقیقت اسم اشاره است برای دموع عینی چون در عربی اسم اشاره بعد از مضاف و مضاف الیه می آید. مثلا اگر بخواهند بگویند این دوست من، نمی گویند «هذا صدیقی» بلکه می گویند «صدیقی هذا». لذا «دموع عینی هذا» یعنی این اشکهای چشمم. حال اگر جمله را سوالی بخوانیم، معنای مصرع این است: آیا این اشکهای چشمم برایمان علامت نیست؟ میماند یک نکته که بهتر است برای دموع از هذه استفاده شود نه هذا. اما با توجه به این که دموع مونث مجازی است و میتوان برایش هذا آورد از یک سو و رعایت وزن شعر از سوی دیگر، حافظ هذا را ترجیح داده است.

Elena در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶، ساعت ۲۱:۵۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۷:

سپاس فراوان از جناب بابک عزیز که با صرف وقت و حوصله پاسخ کامل دادند. من دانش آموز نیستم. خارج از ایران هستم و دستم کوتاه از استادان خوب انجا.

۱
…
۳۵۴۰
۳۵۴۱
۳۵۴۲
۳۵۴۳
۳۵۴۴
…
۵۸۷۰