بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۴:۰۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

خورشید ما مقیم حمل در بهار جان
فارغ ز بهمنست و ز کانون زهی مساغ

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۴:۰۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

شکر که خورشید عشق رفت به برج حمل
در دل و جان‌ها فکند پرورش نور خویش
شکر که موسی برست از همه فرعونیان
باز به میقات وصل آمد بر طور خویش

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۴:۰۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

خورشید وصال تو روزی به جمل آید
در چرخ دلم یابد برج حملی دیگر

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۵۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

آمد خورشید ما باز به برج حمل
معطی صاحب عمل سیم شماران رسید
طالب و مطلوب را عاشق و معشوق را
همچو گل خوش کنار وقت کناران رسید

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۵۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

چو خورشید حمل آمد شعاعش در عمل آمد
ببین لعل بدخشان را و یاقوت زکاتی را
همان سلطان همان سلطان که خاکی را نبات آرد
ببخشد جان ببخشد جان نگاران نباتی را
درختان بین درختان بین همه صایم همه قایم
قبول آمد قبول آمد مناجات صلاتی را
ز نورافشان ز نورافشان نتانی دید ذاتش را
ببین باری ببین باری تجلی صفاتی را
گلستان را گلستان را خماری بد ز جور دی
فرستاد او فرستاد او شرابات نباتی را
بشارت ده بشارت ده به محبوسان جسمانی
که حشر آمد که حشر آمد شهیدان رفاتی را
شقایق را شقایق را تو شاکر بین و گفتی نی
تو هم نو شو تو هم نو شو بهل نطق بیاتی را
شکوفه و میوه بستان برات هر درخت آمد
که بیخم نیست پوسیده ببین وصل سماتی را
زبان صدق و برق رو برات مؤمنان آمد
که جانم واصل وصلست و هشته بی‌ثباتی را

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۵۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳:

خورشید به هر برجی مسعود و بهی باشد
اما کر و فر خود در برج حمل دارد
حمل برج خورشید و همان فروردین است و چیرگی گرما و روشنی بر سرما و تاریکی

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۴۵ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۴۳:

خصوصیات برج اسد در قیاس با ثور
پیوند به وبگاه بیرونی

بهروز در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۳:۲۸ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۶:

هنگام بهار و در آغاز سال نو میان شیر (اسد) یا نماد خورشید و صورت فلکی گاو (ثور) همنشینی به وجود می آید .

دانیال بایزی در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۵۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۱:

در مصراع گفتا اگر بدانی هم اوت رهبر آیت ، «اوت» نمونه ای از «جهش ضمیر» است . اگر ضمیر در جای اصلی خود قرار نگیرد و در جای دیگری بنشیند ، در این صورت به این جابجایی ضمیر «پرش یا جهش ضمیر» می گویند ؛ پس معنی این مصراع به صورت : «گفت اگر آگاه شوی این گمراهی عین راهنمایی تو است» در می آید .

جعفر مصباح در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۳۷ دربارهٔ خلیل‌الله خلیلی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۳۸:

به نظر "ای یار، خدای ..." صحیح تر است

جعفر مصباح در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۲۴ دربارهٔ خلیل‌الله خلیلی » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۲۶:

معنی بیت دوم چیست و چه ارتباطا با بیت زیبای اول دارد؟

فرشید در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۰۷ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب اول در عدل و تدبیر و رای » بخش ۲۶ - حکایت قزل ارسلان با دانشمند:

قزل ارسلان، نام قلعه ای واقع در قله کوه، قلات، شیراز است که
متاسفانه تخریب شده وجز ویرانه ای از ان چیزی نمانده.

متعادل در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۳۵ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران » بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد:

با تشکر از دوست عزیز علی صفری. ولی ما در فهم شعر فردوسی زیاد مشکل نداریم. اگر میشود کتابی را معرفی کنید که صحبتهای این دوستانی را که در حاشیه نظراتشان را میگذارند به فارسی برگردان کرده باشد.

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ سال قبل، دوشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۰۰:۴۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵:

 

پیوند به وبگاه بیرونی

 

دل می‌رود ز دستم صاحبدلان خدارا

دردا که رازپنهان خواهد شد آشکارا

صاحب دلان: ۱- کسانی که هنوز عاشق نشده ودل ازکف نداده اند هنوزبی دل نشده اند. ۲- کسانی که صاحب فهم وشعور واهل ذوق هستند،خردمندان واهالی دل.
 صاحبدلان با بی دل شدن و واژگان پنهان وآشکارا،  آرایه ی تضاد ایجادکرده وبه زیبایی شعر افزوده اند. تمام اشعار حافظ این ویژگیِ آرایش تضاد درظاهر وباطن واژه ها را داراهستند. واین نکته ی ظریف یکی ازآن دهها نکته ی باریکیست که ماندگاری وجذابیّتِ اشعار این نادره گفتار روزگاررارقم زده اند.....

خدارا: شمارا به خداسوگند می دهم محض رضای خدا به دادم برسید.
"رازپنهان" همان عاشقی ودل ازکف دادن است.
✍️معنی بیت:

 ای صاحبدلان محض رضای خدا به داد من بی دل برسید من درحال عاشق شدنم و دلم درحال ازدست رفتن است  اگراین اتّفاق رخ دهد راز پنهان من بلادرنگ آشکارخواهدشد ورسوایی ببارخواهدآمدبه خاطر خدا راهکاری برای من ارایه دهید.
حافظ عزیز دراینجا به ظاهر درحال تجربه ی عشقی آتشین هست وازصاحبدلان و خردمندان کمک می طلبد تاچاره ای بیاندیشند❗. امّا روشن است که خردمندان و"صاحبدلان" دراین کارفروخواهندماند❗  حافظ خود این مطلب را بهترازآنها می داند وبا رندی قصد دارد توان ومنطق وقدرتِ خردمندیِ آنها رادرمقابل طوفانِ عشق به چالش بکشد!  ضمن آنکه حافظ دراینجا باز پارادکسی زیبا خلق کرده است. اوازصاحبدلان کمک طلبیده تا مانع برمَلاشدن رازپنهان شوند، درصورتی که خودش با این درخواستِ کمک، سبب برملاشدن رازعاشقی خود شده است.! راست گفته اند که  «عشق وسرفه» را نمی توان ازاطرافیان پنهان نمود! هیچ تدبیری وجودندارد که به وسیله ی آن بتوان، رنگ وبوی دلداگی وعاشقی را ازسیمای عا‌شق پاک کرد یا آن راپوشانید! کدام راهکارمی تواند برق چشمان واشگ گریان یک دلداده راپنهان سازد!؟
دردِ عشق اَرچه دل ازخلق نهان می دارد
حافظ این دیده ی گریان توبی چیزی نیست!

کشتی نشستگانیم ای بادِشُرطه برخیز

باشد که باز بینیم دیدار آشنا را

🔸بعضی "کشتی شکسته" وبعضی دیگر"کشتی نشسته" می خوانند. احتمالاً حافظ هردو رامدّ نظرداشته تادرویرایش نهایی یکی راانتخاب کند. لیکن ازآنجاکه حافظ فرصتِ ویرایش نهایی اشعار خودرا نداشته، کسی نمی تواند بطور قاطع دراین مورد نظردهد. 

🔹برخی گویند وقتی کشتی شکسته باشد دیگرنیازی به باد نیست تاکشتی به حرکت درآید.! درحالی که اینگونه نیست وممکن است کشتی شکستگان نیز درآرزوی وزش باد باشند تاکشتی ِ ترک برداشته وهنوزغرق نشده راهرچه زودتر بطرف ساحل براند ویااگر کشتی کاملاًدرهم شکسته، حداقل تخته پاره های کشتی راکه سرنشینان بدانهاچسبیده اندبطرف ساحل براند وگرفتاران راازغرق شدن نجات دهد.
امّاچنین بنظرمیرسد "کشتی نشستگان" حافظانه ترمی نماید. 

گویی که حافظ درعالم رویا قصد سفرداشته، خودرادردرون کشتی تصوّر نموده که به همراه سایرمسافران منتظر وزش بادِ موافق بوده تاکشتی به حرکت درآید.(درآن روزگاران اغلب کشتی ها بادی بودند وبه وسیله ی بادبه حرکت درمی آمدند)
🔸یاشاید هم درواقعیّت اتّفاق افتاده بوده وحافظ به منظور دیداربا دوست ویک آشنا،می خواسته باکشتی به سفربرود، درکشتی نشسته ومنتظر برخاستن باد موافق بوده است.

 درهردوحالت معنی درست است وهردوخوانش دارای توجیهات قانع کننده هستند واین هم یکی دیگرازعجایب شیوه ی گویش حافظانه هست❗

شُرطه:مطبوع،موافق وپسندیده

دیدار: ملاقات، درقدیم به معنی رخ ورخسار بوده است

✍️ معنی بیت:

ای بادِ مطبوع وموافق ،وزیدن آغازکن وکشتی مارابه حرکت درآور. بسیار امیدواریم که بابه حرکت درآمدن کشتی،طی طریق کرده وبه ملاقات دوست دست بیابیم ویا سیما ورخسار آن آشنای عزیز را دوباره ببینیم.

باشناختی که ازحافظ داریم قطعاً  منظورحافظ عزیز دراین بیت، تنها بدست آوردن وانتقال این معنای ظاهری  نبوده است.

 اوقبلاً نیز چندین بار وجودِآدمی را به کشتی تشبیه کرده ومضامین بِکروزیبایی خلق نموده است. درغزلی،اوساقی راخطاب قرارداده وازوی خواسته است که کشتیِ وجودش رادرشَطِ شراب بیاندازد :
 "بیاوکشتیِ مارادرشطِ شراب انداز....." ویا:
"اگرنه عقل به مستی فروکشد لنگر
چگونه کشتی ازاین ورطه ی بلا ببرد؟"

بنابراین دراینجا نیزمطمنّاً قصد داشته مارا به معنای عمیق تری ازهمین جنس رهنمون گردد.

 او وضعیّت دنیا رابه ماننداقیانوسی پهناور تصوّر کرده وتک تک ما آدمیان رابه مانندمسافرانی فرض نموده که  درکشتی ایی که درانتظاروزشِ بادموافق است نشسته اند.  
بدینصورت که روح تک تک ما درنقش مسافران،جسم ما کشتی،دنیا اقیانوس وبادِ شرطه همان نیروی مطبوع و جادوییِ عشق می باشد که سبب می گردد تا ما کشتی ِ وجودِ خویش را ازمیان گردابها وطوفانهابه سلامتی عبورداده وتوفیق دیداربامعشوق اَزلی رابدست بیاوریم.

بسی نماندکه کشتیّ ِ عمرغرقه شود
زشوق موج تودربَحربیکران فراق

ده روزه مِهرگردون افسانه است وافسون

نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا

ده روزه مِهرگردون: دوست داشتنِ چیزهایی مثل مقام،پول،شهرت وغیره دراین دنیای ناپایدارکه هیچ ارزش واعتباری ندارند وبسیارزودگذر هستند.
افسانه: دروغ،قصّه 
افسون: فریبنده
به جای: درحق
معنی بیت: 
ای دوست، این سرای ناپایدار و دلبستگی‌های فریبنده‌اش را بیش از اندازه جدّی مگیر؛ چه آنکه نه ماندگارند و نه شایسته‌ی دل سپردن. مبادا به خاطر سایه‌های گذرای این جهان، دلی را بیازاری یا غبار اندوه بر آیینه‌ی جان خویش بنشانی. جلوه‌ها و خوشی‌های دنیا همانند خوابی شیرین‌اند که هرچند دل‌فریب می‌نمایند، امّا حقیقتی پایدار در پسِ پرده‌ی خویش ندارند.
پس در این فرصت کوتاه و گران‌بهایی که زندگی نام دارد، شادی را از خود دریغ مکن و تا می‌توانی با دوستان و همنشینان خویش به مهر و نیکی رفتار کن. قدر لحظه‌ها را بدان؛ زیرا عمر چون نسیمی سبک‌بال از کنار ما می‌گذرد و زمان در انتظار هیچ‌کس درنگ نمی‌کند. اگر امروز را به فردا واگذاری و در انجام نیکی‌ها تعلّل ورزی، چه بسا ناگهان دریابی که کاروان عمر گذشته و آنچه باید می‌کردی، در حسرتِ «دیر شده است» جا مانده است.
یارمفروش به دنیا که بسی سود نکرد
آنکه یوسف به زر ناسره بفروخته بود!

درحلقه ی گل ومُل خوش خوانددوش بلبل

هاتَ  الصّبوح  هُبُّوا  یا ایّها السَّکارا

مُل :  شراب.
هات: به من بده.
صَبوح: شرابی که در صبح می خورند. شرابِ صبحگاهی. درآن روزگاران رسم برآن بوده که درهنگام سحر شراب می نوشیدند تااثرات خماری شرابِ نوشیده شده ی دیروز رابرطرف کرده وتوانسته باشند روز جدیدرابانشاط وسرمستی وانرژی بیشتر آغازکنند به همین سبب جام صبوحی گویند. 

البته در نظرگاه حافظ، تعبیرهایی چون «صبوحی‌زدگان»، «عیش و عشرت»، «باده‌نوشی» و تأکید بر خوشباشی و شادخواری، بیش از آنکه مفاهیمی ظاهری باشند، جنبه‌ای نمادین و اعتراضی دارند. 

مقصود او از به‌کارگیری این واژگان، رویارویی با متشرّعان متعصّب و زاهدان ظاهرپرستی بود که از شادی و شراب چنان سیاه‌نمایی می‌کردند که گویی بزرگ‌ترین گناه عالم است؛ حال آنکه خود در دام ریا، تزویر، رباخواری، سوءاستفاده از موقوفات و انواع ناروایی‌های دیگر گرفتار بودند؛ گناهانی که از منظر اخلاقی و انسانی، بسی سنگین‌تر و زیان‌بارتر ازشراب خواری وخوشباشی بود که بر آن می‌تاختند.

حافظ نیز برای رسوا ساختن این زهدفروشانِ حُقّه‌باز، ناگزیر بر طبل رندی، خوشباشی و باده‌نوشی می‌کوبید تا مردمانی که فریب ظاهر آراسته و چهره ی مقّدس‌نمای آنان را خورده و در خواب غفلت و جهالت فرورفته بودند، بیدار شوند و دریابند که دینداری راستین نه در اخم و عبوسی، نه در تسبیح‌گردانی و زهد خشک و بی‌روح، بلکه در انسانیت، مهرورزی، پاکدلی و شادمانه زیستن جلوه‌گر می‌شود.

از نگاه حافظ، خداوند نه از زهد ریایی و عبادتِ تهی از عشقِ زاهدان خرسند می‌شود و نه از رندی و شادخواری بندگانش به خشم می‌آید. آنچه در پیشگاه او ارزش دارد، صداقت دل، پاکی نیت و کرامت انسانی است. 

حافظ بارها با زبانی سرشار از امید و عشق، از وسعت رحمت الهی سخن می‌گوید و بر این باور است که در روز رستاخیز، همگان از شیوهٔ کریمانه و بخشایشگرانه ی رفتار خداوند با بندگان، به گونه‌ای شگفت‌انگیز غافلگیر خواهند شد؛ 
چه بسا آن روز، بسیاری از داوری‌های سختگیرانه ی آدمیان رنگ ببازد و حقیقت رحمت بی‌کران الهی آشکار گردد.

هُبُّوا: اَمربه بیدار شدن از خواب سحرگاهی
سَکارا (سکاری): جمع سَکران و سَکران یعنی مست.
معنی بیت:  شب گذشته در مجلس عیش ونوش ودورهمی که مزّین به حضور خیال انگیز گل وبلبل نیز شده بود، بلبل به آواز خوشی چنین می خواند: ازخواب بیدارشوید،شراب سحرگاهی بنوشید  ای دوستان:
صبح است وژاله می چکد ازابربهمنی
برگِ صبوح ساز وبده جام یک منی !
 

 ای صاحب کرامت شکرانه ی سلامت

روزی تفقّدی کن درویش بی‌نوا را

صاحب کرامت: کسی که بخشنده وکریم است.

دراینجا نیز"کَرامت" درمقابل "درویش بینوا" آمده تاآرایه ی تضادایجادشود.
تفقّد:مهرورزی، دلجویی و احوالپرسی.
"روزی" هم به معنای رزق وآذوقه هم به معنای یک روزی

✍️معنی بیت:

 ای کریمِ توانگر و ای صاحبِ دستِ بخشنده، شکرِ نعمتِ تندرستی و برخورداری را به جا آور و از آنچه خداوند به تو ارزانی داشته است، بهره‌ای نیز به درویشِ تهیدست و نیازمند ببخش. 

🔸چه، مال و مکنت این جهان امانتی گذراست و آنچه از دستِ سخاوت به نیازمندان می‌رسد، در حقیقت گنجی است که برای روزگارِ دیگر اندوخته می‌شود.

🥀دستگیری از بینوایان و دلجویی از درماندگان، زیباترین سپاسِ نعمت است؛ زیرا نعمت آنگاه پایدار می‌ماند که با دیگران قسمت شود و توانگری آنگاه ارزش می‌یابد که مرهمی بر رنجِ تنگدستان گردد. پس تا فرصت باقی است، از بخشش دریغ مکن و دلِ محتاجی را شادمان ساز؛ که دعای خیری که از دلِ شکسته‌ای برمی‌خیزد، گاه از هزاران گنج و ثروت گرانبهاتر است.

 توانگرا دل درویش خودبدست آور
که مخزن زروگنج درم نخواهدماند

آسایش دوگیتی تفسیراین دوحرفست

با دوستان مروّت با دشمنان مُدارا

این بیت آنقدرپُرمایه ودلنشین است که بصورت  ضرب المثل درآمده است.
تفسیر:تشریح کردن معنا
"تفسیراین دوحرف است" یعنی درگِرو عمل کردن به معنا ومفهوم این دوعمل است.
مروّت: مردانگی،جوانمردی وانصاف
مُدارا: با تدبیر وبه نرمی رفتارکردن وپرهیزاز جنگ وخشونت
معنی بیت: 
رستگاری، سعادت و آسودگیِ انسان در این جهان و آن جهان، در ژرفای معنای دو اصلِ گرانبها نهفته است؛ دو اصلی که باید نخست به‌درستی فهمیده شوند و سپس در عرصه ی زندگی به کار بسته شوند. نخست، رعایت مردانگی، وفاداری و جوانمردی در رفتار با دوستان و نزدیکان است و دوم، پرهیز از جنگ، جدال و کینه‌ورزی، و پیش گرفتن راهِ مدارا، ملاطفت و بردباری در برخورد با دشمنان.

البته باید توجه داشت که مقصود از «دشمنان» در اینجا متجاوزان و غارتگرانی نیست که به قصد تجاوز و تعدّی به سرزمین و مردمانی هجوم آورده و به کشتار و ویرانی مشغول‌اند. چنین برداشتی نه با فضای سخن سازگار است و نه با مقصود گوینده.

بلکه با توجه به قرینهٔ «دوستان»، به نظر می‌رسد منظور حافظ از «دشمنان»، کسانی باشد که در پیرامون انسان زندگی می‌کنند اما از سرِ حسادت، کینه، بدگویی، سخن‌چینی یا دشمنی‌های شخصی، آرامش او را برهم می‌زنند.

 حافظ در اینجا انسان را به انتقام‌جویی و مقابله‌به‌مثل فرا نمی‌خواند، بلکه او را به بلندهمّتی، مدارا و خویشتنداری دعوت می‌کند؛ زیرا بسیاری از آتش‌های دشمنی، نه با شعله‌ورتر کردن کینه، بلکه با نسیمِ حلم و بزرگواری فرو می‌نشینند.

در نگاه حافظ، جوانمردی با دوستان و مدارا با دشمنان، دو بالِ سعادت‌اند؛ و آن‌کس که این دو را در زندگی خویش به کار بندد، راهِ آرامش و رستگاری را هموارتر از دیگران خواهد پیمود..
 حافظ درموردِ مقابله بادشمنان ومتجاوزان شعرهای حماسی زیادی دارد ازجمله:
شاه منصورواقف است که ما
روی همّت به هرکجاکه نهیم
دوستان راقبای فتح دهیم
دشمنان رازخون کفن سازیم
رنگِ تزویرپیش مانبُوَد
شیرسرخیم وافعیِ سیه ایم.

 در کوی نیکنامی ماراگذرندادند

گرتونمی‌پسندی تغییرکن قضارا

در اینجا «نیکنامان» به احتمال بسیار، نه به معنای نیکنامانِ حقیقی، بلکه از سرِ طعنه و کنایه به زاهدان، عابدان، صوفیان و واعظانِ ریاکاری اشاره دارد که با ظاهرسازی و فریبکاری، خویشتن را در چشم مردم مقدّس، منزّه و پاکدامن جلوه می‌دادند. آنان با تزویر و حقّه‌بازی، و گاه با بهره‌برداری از موقوفات و امکانات عمومی، بر جایگاه نیکنامان راستین تکیه زده و برای خود آوازه و اعتباری ساختگی فراهم آورده بودند؛ اعتباری که بیش از آنکه بر فضیلت و پاکی استوار باشد، بر نمایش و عوام‌فریبی بنا شده بود.

در برابر این گروه، حافظ و همفکران او راهِ عشق، رندی و آزادگی را برگزیدند؛ راهی که در نگاه متشرّ‌‌‌‌عانِ متعصّب و یک‌سویه‌نگر، چیزی جز بدنامی، لاابالی‌گری و سرپیچی از هنجارهای رایج به شمار نمی‌آمد. امّا حافظ آگاهانه این بدنامی را بر نیکنامیِ دروغین ترجیح می‌داد؛ زیرا از نظر او، رسواییِ عاشقانه و رندانه، بسی شریف‌تر از شهرتی بود که بر پایهٔ ریا و تظاهر بنا شده باشد.

از همین رو، در جهان‌بینی حافظ، «رند» اگرچه در ظاهر بدنام است، در باطن به حقیقت نزدیک‌تر است؛ و «زاهدِ نیکنام» اگر اسیر ریا و خودنمایی باشد، هرچند در میان مردم ارج و قرب یابد، از حقیقت و اخلاص دور مانده است. این تقابل میان «رندی» و «زهدِ ریایی»، یکی از بنیادی‌ترین مضامین اندیشه و شعر حافظ است؛ تقابلی که در آن، شاعر همواره جانب صداقتِ دل را بر تقدسِ نمایشی ترجیح می‌دهد.
معنی بیت: ما(رندان وعاشقان) را درکوی نیکنامی(درجرگه ی زاهدان وعابدان) راه ندادند! ازما انتظاری جز رندی نداشته باشید. مشیّت وحکم الهی ازاوّل براین بوده که ماطریق عشق ورندی راطی کنیم عشقورزی تیرقضای الهیست که بردل مانشسته است آدمی هرچقدرهم توانا ودلیر باشد قادرنیست که باقضای الهی مقابله کند! هرکسی ماهیّت وطبیعت منحصربفرد خودرادارد وباید باپیداکردن بینش خاص خود، مطابق میل وخواست طبیعی خود رفتارنماید کپی برداری وتقلیدکردن ازدیگران مارا ازمسیرحقیقی خودمنحرف کرده وبه ناکجاآبادمی کشاند. 
 حال اگرای زاهد وواعظ که برما طعنه می زنی ومارابدنام ولااُبالی می خوانی، این وضعیّت رانمی پسندی قضای الهی درمورد ماهیّت وطبیعت ماراتغییر بده! روشن است که نمی توانی با اراده ی خداوند مقابله کنی ویا آن راتغییردهی.... پس بگذار ما دراین طریق باشیم وتودرآن طریق! ما آزادی ورهایی ازقیدوبندهای دینی ودنیوی را انتخاب کردیم وتومقلّد ومطیع بودن دربرابراربابان خویش! مابایدها ونبایدهای خودراخودمان تعیین می کنیم امّا شما منتظرمی مانید تاکسان دیگری برای شما امر ونَهی کنند که چه کاری چگونه ودرچه زمانی انجام دهید! 
مراروز ازل کاری به جزرندی نفرمودند
هرآن قسمت که آنجارفت ازآن افزون نخواهد شد.

آن تلخ وَش که صوفی اُمُّ الخَبائثش خواند

اَشهی لَنا و اَحلی مِن قُبله العَذارا

تلخ وش: تلخ مزه، تلخ گونه
اُمَ الخبائث: مادر پلیدی ها،زاینده خبث ها،
اَشهی لَنا و اَحلی مِن قُبلهِ العَذارا

تلخ‌وَش: تلخ‌مزه، تلخ‌گون

اُمّ‌الخَبائث: مادر پلیدی‌ها، زاینده و سرچشمه ی زشتی‌ها.

این تعبیر برگرفته از حدیثی منسوب به پیامبر اسلام(ص) است که در آن شراب به عنوان «مادر پلیدی‌ها» و منشأ بسیاری از گناهان معرفی شده است. امّا پرسش مهم این است که آیا حافظ در این بیت، آگاهانه در برابر پیامبر اسلام ایستاده و با سخن ایشان مخالفت کرده است؟

بی‌تردید حافظ در بسیاری از اشعار خود از شراب ستایش کرده و آن را مایه ی آرامش، فراموشی غم‌ها و گشایش خاطر دانسته است. 

همچنین تردیدی نیست که بخش قابل توجهی از «شراب» در زبان حافظ، مفهومی نمادین دارد و اشاره به عشق، معرفت، شور معنوی و رهایی از قید و بندهای ظاهرپرستانه است. با این همه، انکار این حقیقت نیز دشوار است که در برخی از ابیات حافظ ــ از جمله همین بیت مورد بحث ــ مراد شاعر، به احتمال فراوان همان شراب انگوری و متعارف است و نه صرفاً شرابِ عرفانی و نمادین.

با این حال، به نظر نمی‌رسد حافظ در این بیت قصد جسارت یا مخالفت مستقیم با پیامبر اسلام را داشته باشد؛ زیرا تعبیر «اُمّ‌الخَبائث» را از زبان «صوفی» نقل می‌کند و آن را مستقیماً به پیامبر نسبت نمی‌دهد. 

از این رو می‌توان احتمال داد که مقصود او از «صوفی» همان صوفیان خانقاهی و درویشان متظاهر باشد که با استناد به احادیث و روایات، خویشتن را پاک و منزّه می‌نمایاندند و دیگران را به گناهکاری متّهم می‌کردند.

از سوی دیگر، در آثار عطار نیشابوری نیز ــ که خود از نامدارترین صوفیان تاریخ ایران است ــ شراب با عنوان «اُمّ‌الخَبائث» یاد شده است. از این رو این احتمال نیز وجود دارد که حافظ در این بیت، نظر یا سخنی منسوب به عطار را بازتاب داده باشد. 

هرچند گروهی از پژوهشگران بر این باورند که حتی اگر این عبارت از زبان صوفی نقل شده باشد، باز هم طعن و کنایه ی حافظ متوجه صاحب اصلی این تعبیر است و از این جهت، شائبه ی جسارت همچنان باقی می‌ماند.

 حتی گمان می‌رود که چنین ابیاتی در شکل‌گیری برخی اتهامات و داوری‌های تند علیه حافظ و صدور حکم تکفیر او بی‌تأثیر نبوده باشند.

در مقابل، عده‌ای دیگر معتقدند که اساساً این روایت از پیامبر اسلام نیست و نخستین بار از سوی عثمان نقل شده است؛ بنابراین حافظ نیز در نقل یا نقد آن، قصد اهانت به پیامبر را نداشته است.

امّا فارغ از همه ی این بحث‌ها، نکته‌ای که به دشواری می‌توان آن را نادیده گرفت این است که حافظ در این بیت و در شماری دیگر از اشعارش ــ که تعدادشان نیز اندک نیست ــ آشکارا از شراب انگوری سخن گفته و آن را ستوده است. او در اینجا شراب تلخ‌مزه را از بوسه ی دوشیزگان زیباروی دلپذیرتر و شیرین‌تر می‌شمارد. از این رو، اگر کسی چنین وصف شورانگیز و اغواکننده‌ای از شراب ارائه می‌کند، چندان دور از ذهن نیست که دست‌کم گاه‌گاه خود نیز طعم آن را چشیده باشد.

با استناد به دیوان حافظ و با توجه به مجموعهٔ باورها و اندیشه‌هایی که در اشعار او بازتاب یافته است، چنین به نظر می‌رسد که وی دست‌کم با برخی از برداشت‌های رایج و سخت‌گیرانه ی شریعتِ زمانه ی خود همدلی چندانی نداشته است. برای نمونه، از منظر فقه اسلامی، شراب حرام شمرده می‌شود و برای تولید، نگهداری، حمل، خرید و فروش و مصرف آن احکامی مشخص در نظر گرفته شده است. این در حالی است که حافظ در بسیاری از غزل‌های خود نه تنها از شراب نکوهش نمی‌کند، بلکه گاه با شور و اشتیاق از آن یاد می‌کند و آن را در برابر زهد خشک و ریایی می‌نشاند.

از این رو، شاید مناسب‌تر آن باشد که حافظ را پیش از آنکه شاعری مذهبی به معنای متعارف کلمه بدانیم، اندیشمندی آزادمنش، آزاداندیش و فرهیخته بشماریم؛ شخصیتی که بیش از هر چیز، دل در گرو حقیقت، عشق، انسانیت و آزادی روح داشته است. تجربه نیز نشان می‌دهد که اگر بخواهیم تنها بر پایه ی چند بیت، حافظ را پیرو مذهب یا فرقه‌ای خاص معرفی کنیم، به زودی با ابیات دیگری روبه‌رو خواهیم شد که با چنین داوریِ شتاب‌زده‌ای سازگار نیست❗️

حافظ شخصیتی چندوجهی، پیچیده و ژرف‌اندیش دارد و به دشواری می‌توان او را در قالب‌های از پیش تعیین‌شده ی مذهبی، فرقه‌ای یا فکری محصور کرد. شاید قرار دادن او در چارچوب هر مذهب یا مسلکی، پیش از آنکه شناختی درست از حافظ به دست دهد، نوعی محدود کردن گستره ی اندیشه ی او باشد.

 از همین رو، به جرآت می توان ادّعانمود که جهان‌بینی حافظ فراتر از مرزبندی‌های متعارف است و بیش از آنکه بر تعصّبات مذهبی تکیه داشته باشد، بر عشق، مهرورزی، مدارا، آزادگی و کرامت انسانی استوار است.
چنان‌که خود او بارها و بارها با زبان شعر از «عشق» به عنوان محور و بنیاد زندگی یاد می‌کند، گویی در نگاه او، آنچه انسان‌ها را به یکدیگر و به حقیقت نزدیک می‌سازد، نه تعلق به این یا آن فرقه و مذهب، بلکه مهر و محبتی است که مرزهای تنگِ تعصب را درمی‌نوردد و آدمی را به ساحت والاتر انسانیت رهنمون می‌شود. از این منظر، می‌توان گفت که دینِ حافظ، پیش از هر چیز، دینِ عشق، مدارا و انسان‌دوستی است؛ دینی که خود را در حصار هیچ نام و عنوانی محدود نمی‌بیند.
اَشهَی:  لذت و رغبتِ شدید
اَحلَی: شیرینی 
قُبله: بوسه.
عَذَارا:  دوشیزه.
معنی بیت: آن شرابِ تلخ مزه ای که صوفی از آن به عنوان مادر پلیدی هایادکرد، برای من از بوسه یِ دوشیزه گان نیز لذیذتروشیرین تر است.!
شرابِ تلخ می خواهم که مردافکن بودزورش
که تایکدم بیاسایم زدنیا وشروشورش

هنگام تنگدستی درعیش کوش ومستی

کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

تنگدستی: نداری وفقر
کیمیا: اکسیروماده ای که با آن چیزبی ارزشی رابه چیزی گرانبها وقیمتی تبدیل کنند. درقدیم کیمیاگران بدنبال ماده ای بودند که بتوانند به وسیله ی آن فلزاتی مثل مس وآهن رابه طلا تبدیل کنند.دراینجا حافظ به مددِ نبوغ خویش، خوشی وعیش وعشرت را همانند اکسیر و کیمیایی تصوّرنموده که باآن می توان فقر و ناداری راازبین برد واحساسی همانند قارون ِ ثروتمند وتوانگررابدست آورد.
قارون: ثروتمند مشهورزمان حضرت موسی، به استنادبعضی روایات،قارون به مددِ کیمیاگری که رموز آن راازخواهرخویش گرفته بوده به  ثروت زیادی دست پیداکرده بود. ازهمین رو باحافظ بابهره گرفتن ازواژه ی کیمیا قصد داشته اشاره ملیحی نیزبه این موضوع داشته باشد. اغلب واژه ها راحافظ باوسواس ودرنظرگرفتن ارتباطات معنایی انتخاب می کرده وهمین امرنیزیکی ازرازهای ماندگاری وزیبایی اشعارحافظ شده و  گستردگی وژرفای معنا رارقم زده است.
معنی بیت:
زمانی که گریبانت رافقرونداری گرفته وشدیداً درتنگدستی بسرمی بری،اندوه ورنج وغصّه را بردل راه مَده، درتدارک عیش وعشرت باش حتی اگرشده دردرون ِخویش به شادی وعیش وخوشی بپرداز؛ شرایط چه اهمیّت دارند؟ تو در هر شرایطی که به سر می‌بری، هنوز از بزرگ‌ترین موهبت هستی، یعنی زندگی، برخورداری. اگر اندکی در پیرامون خویش با چشمِ تأمل و قدرشناسی بنگری، بی‌گمان هزاران بهانه برای شادمانگی خواهی یافت؛ بهانه‌هایی که در هیاهوی خواستن‌ها و نداشته‌ها، اغلب از دیدگان ما پنهان می‌مانند.

راز خوشبختی شاید نه در افزودنِ دارایی‌ها، بلکه در دیدنِ زیبایی‌ها و نعمت‌هایی باشد که همواره در کنار ما حضور دارند. اگر این راز ساده و در عین حال ژرف را کشف کنی، به کیمیایی دست یافته‌ای که خاکِ تنگدستیِ روح را به زرِ توانگری بدل می‌کند؛ کیمیایی که تو را از ثروتمندترین مردمان جهان نیز بی‌نیازتر و توانگرتر خواهد ساخت.

چه بسیار کسانی که گنج‌های بی‌شمار در اختیار دارند، اما از شادی و آرامش بی‌بهره‌اند؛ و چه بسیار انسان‌هایی که دارایی اندکی دارند، امّا به برکتِ دلِ خرسند و نگاهِ سپاسگزار، خود را مالکِ جهانی از نعمت و زیبایی می‌بینند. از این رو، هر روز که چشم بر جهان می‌گشایی، آن را موهبتی تازه بدان و شادی‌های کوچک و بزرگ زندگی را ارج بنه؛ زیرا گاه بزرگ‌ترین ثروت، همان تواناییِ دیدن و لذت بردن از چیزهایی است که دیگران به سادگی از کنارشان می‌گذرند.
 
نکته ی قابل تاملی که دراین بیت ناب وجود دارد همان  «قانون تدارک» است که بعدازقرنها توسط روانشناس معروف( فلورانس اسکاول) مطرح شده است. براساس این قانون آدمی درتدارک هرچه باشد همان رابسوی خودجذب خواهدنمود برای مثال اگر شخصی مقدار پولی را برای روزی که بیمارخواهدشدکناربگذارد بی تردید بیماری به سراغ اوخواهدآمد و همان پول صرف بیماری خواهدشد چراکه او پیشاپیش به استقبال بیماری رفته است. وحال برعکس این موضوع نیز می تواندمشمول این قانون طلایی کائنات باشد یعنی اگرشخصی درعین حالی که درتنگنای فقر وتنگدستی قرارگرفته درتدارک ضیافت وجشن وعیش وعشرت بوده باشد قطعاًهمان اتفاق برایش رخ خواهدنمود زیرا اوباآغوش بازازعیش وعشرت استقبال کرده وباخلوص قلبی خواهان آن است. این رازجذب وقانون تدارک  اگرازژرفای قلب شخصی هرچندفقیروتنگدست برخیزد اوراتبدیل به قارون ثروتمند خواهدنمود. 
 لذّت بردن وشادمان بودن، چیزی ذهنی ودرونیست واینگونه نیست که ازبیرون به آدمی منتقل گردد. آدمی این توانایی ِ خارق العاده را دردرون خویش دارد که دربدترین شرایطِ ممکن، تصمیم بگیردشادباشد واحساس شادی ولذت کند. این همان کیمیای هستیست که حافظ می خواهدتوجّه مارا بدان جلب ومارابه کشفِ آن ترغیب کند.
گداچرانزندلافِ سلطنت امروز؟
که خیمه سایه ی ابراست وبزمگه لب کشت

سرکش مشو که چون شمع ازغیرتت بسوزد

دلبر که در کف او موم است سنگ خارا

سرکشی: گردن فرازی،غرور وطغیان. باتوجه به اینکه شعله ی شمع همواره دررقص است وتلاش دارد باکشیدن سرخودبه سمت بالا وطرفین،جلوه وفروزش بیشتری داشته باشد، سرکشی برای او لقبِ برازنده ایست که شاعرخوش ذوق انتخاب کرده است. شمع درنظرگاه حافظ به زبان آوری وزبان درازی نیزمتهّم شده است.
سرکش مشو:نافرمانی وگردن فرازی مکن 
چراچون شمع؟
زیرا درنگاه ظریف وشاعرانه ی حافظ، شمع وقتی که درخشش و فروزندگی رخساردلبر رادید ازروی سرکشی وعصیان، لافِ دلفروزی زد وخواست  بیشتر ازاو فروزندگی بیاورد! به همین سبب موردِ غضبِ دلبرقرارگرفت وسرنوشتش همین شد که با فروزندگی بسوزد وسرش رابه باد دهد( اشاره ی لطیف به قیجی کردن فتیله ی شمع نیزهست)
هیچ کس نمی تواند در مقابل زیبائیهای دلبرسرکشی کند. دلبرنسبت به این موضوع حسّاس است،به زیبائی اش تعصّب داردوغیرتش برنمی تابد واورانابودمی کند.
غیرت: تعصّب
ازغیرتت بسوزد: ازروی غیرت، تورابسوزاند
✍️معنی بیت: در برابر زیباییِ دلبر، گردن‌فرازی و خودبینی مکن و حدّ و اندازهٔ خویش را از یاد مبر؛ زیرا آتشِ عشق و جاذبه ی او چنان نیرومند است که اگر به میدانِ رقابت و سرکشی قدم نهی، همانند شمع خواهی سوخت و در شعله‌های شور و اشتیاق خویش آب خواهی شد. دلبر در قلمروِ حسن و دلربایی چنان قدرتی دارد که سخت‌ترین دل‌ها و استوارترین اراده‌ها نیز در برابر او تاب پایداری نمی‌آورند.

حافظ برای نشان دادن این قدرت شگفت، سنگِ خارا را ــ که نماد سختی، استواری و سرسختی است ــ در برابر موم قرار می‌دهد و می‌گوید که سنگِ خارا نیز در کفِ اقتدارِ معشوق، همچون موم نرم و رام می‌گردد. در این تصویر هنرمندانه، «موم» و «خارا» افزون بر آنکه آرایه ی تضاد را پدید آورده‌اند، از پیوندی معنایی و ظریف نیز برخوردارند؛ 

زیرا شمع، که در مصراع پیشین نمادِ عاشقِ سوخته‌جان است، خود از موم ساخته می‌شود. 
بدین ترتیب، شاعر با بهره‌گیری از شبکه‌ای از واژگان هم‌خانواده و مرتبط، تصویری یکپارچه و هنرمندانه می‌آفریند که در آن، شمع، موم، سوختن، خارا و قدرتِ دلبر همگی در خدمتِ بیان عظمت و چیرگیِ معشوق قرار گرفته‌اند.

پیام نهفته در این تصویر آن است که در برابر شکوه و جاذبه ی معشوق، نه سختیِ سنگ کارگر است و نه ادّعای توانایی و مقاومت؛ چرا که در قلمرو عشق، سرانجام همه ی سختی‌ها نرم می‌شوند و همه ی گردن‌فرازی‌ها در برابر جمالِ دلبر سر فرود می‌آورند.
شمع اگرزان لب خندان به زبان لافی زد
پیش عشّاق توشبهابه غرامت برخواست

آیینه ی سکندر جام می است بنگر

تا برتوعرضه دارد احوال مُلک دارا

آیینه ی اسکندر: براساس افسانه ای قدیمی، گویند که اسکندربه منظوررَصد کردن کشتی های دشمنان، دستورداد تا مخترعان و دانشمندان راهکاری بیابند تااینکه آیینه را اختراع کردند. اسکندرآن را برفرازمناره ای درشهر اسکندریه  نصب کرد تا کشتی های دشمن رابه وسیله ی آن از فاصله های دور ببینند وبرای ازبین بردن ِ آنها تدبیری بیاندیشند وغافلگیرنشوند. حافظ  خاصیّت شراب رانیز اینگونه می بیندکه می فرماید:

چون نقش غم زدورببینی شراب خواه
تشخیص کرده ایم  و مدوا مقرّر است
ازهمین روست که حافظ نیز آیینه ی سکندر راافسانه وجام شراب راحقیقت تلقّی کرده ومی فرماید: 
اگربدنبال آئینه ی سکندرهستی،آن افسانه ای بیش نیست،همین جام شراب رابنگرتاهرآنچه راکه آئینه ی سکندر نیزناتوان ازانعکاس آن بود رابرتو عرضه دارد!
درنظرگاه حافظ جام شراب ضمن اینکه باعث ازبین رفتن غمها وغصّه هامی شود،چشمها رابازکرده وآدمی راباحقایقِ نهفته ونادیدنی هاآشنا می سازد. انسان درعالم مستی، مشتاقِ مهرورزی شده وراستگوترمی گردد.(مستی وراستی) درعالم مستی بخشش وایثار راحت ترصورت می پذیرد ومادیّات وپول وجاه ومقام، ارزش ِ کاذب خود راازدست می دهند.
 وقتی کسی شراب می خورد به ویژه اگرشراب معرفت وآگاهی بوده باشد دلش همانندِ آیینه ی سکندر که صیقل خورده وجلا یافته بود،صیقل می خورد ونادیدنی ها رامنعکس می کند.    

 دربسیاری ازغزلیّات حافظ، جام شراب ،آیینه ی سکندر، جام مِی،حتّی جام جم نیز که معروف است جام غیب نمای جمشید بوده وازغیب خبرمی داده‼️ ،همه استعاره از "دل" می باشد. شراب نیز می تواند شراب عشق، شراب محبّت ومعرفت ویاهمان شراب انگوری🍷 باشد. شراب، دل راجلامی بخشد ونادیدنی هادرآن انعکاس پیدامی کنند. 

"دارا": ظاهراًآخرین پادشاه هخامنشی بوده که باآن همه جاه وجلال وحشمت، مغلوب اسکندر شد.
 می بینیم که واژه ها چگونه بایکدیگرارتباط معنایی پنهانی وپیوندظاهری زیبایی دارند.

 مقصود از "احوالِ ملک دارا" یادآوری ِشکستِ بزرگ دارا ازاسکندر است. شراب ومستی باعث می شود تازنگارغم واندوه وکدورت ازدل زدوده شود وزوایای تاریک ِحوادث تاریخ  برماروشن گردد وما ازآن عبرت بگیریم.
✍️معنی بیت: 
اگربدنبال آیینه ی اسکندرهستی تا به وسیله ی آن آنچه دردوردستها رخ داده باخبر شوی، جام شراب(چه حقیقی چه مجازی) رابدست آور ودرآن بنگر(بنوش ومست شو) تادرحال مستی به رازهایی دست پیداکنی وازغیب باخبرگردی، تاببینی که درگذشته های دور، چه حوادثی مثل بربادرفتن تاج وتخت باشکوهِ دارا، رخ داده وتوبا عبرت گرفتن ازآنان ،راه درست وراستی پیشه گیری.

حافظ جام شراب رانه تنها ازآئینه ی سکندر بلکه حتّی ازجام جم نیزوالاترمی دانست.
ساقی بیارجام باده وبامحتسب بگو
انکارما مکن که چنین جام، جم نداشت

تُرکان پارسی گوبخشندگان عمرند

ساقی بده بشارت پیران پارسا را

تُرکان: زیبارویان ترک زبان که باوجوی که غارتگران دل ودین هستندعمر وزندگی دوباره می بخشند.
پارسی گو: آوازه خوانانی که شعرپارسی می خواندند. 
بشارت: مژده
پارسا ایهام دارد: ۱- پارسی، فارس زبان ۲- پرهیزگاروباتقوا
تُرکان وپارس زبانان آرایه ی تضادزیبایی دارند.
معنی: زیبارویانِ ترک‌زبان که از دیرباز به زیبایی، دلربایی و شهرآشوبی شهره بوده‌اند، آنگاه که با آن لهجه ی شیرین و دلنشین به خواندن شعر پارسی می‌پردازند، چنان با ناز و عشوه دل‌ها را به تسخیر خویش درمی‌آورند که گویی جانی تازه در کالبد آدمی می‌دمند و عمرِ از دست رفته را دوباره بازمی‌گردانند.

حافظ از ساقی می‌خواهد که این مژده ی شادی‌بخش را به پیرانِ پارسی‌زبان برساند؛ پیرانی که بخش بزرگی از عمر خویش را در زهد، تقوا و پرهیزگاری تلف کرده‌اند و اکنون از شتابِ گذرِ روزگار و کوتاهیِ فرصتِ زندگی، دل‌آزرده و نگرانند.
 پیام آن است که تا این لولیانِ شیرین‌کار و دلربایانِ فتنه‌انگیز با ناز و کرشمه به دلبری مشغول‌اند، جای اندوه و حسرت وپ داختن به زهد وتقوای خشک وبی روح نیست.

حافظ بر این باور است که همنشینی با زیبایی، شنیدن سخنان شیرین، معاشرت با یارانِ خوش‌طبع و بهره‌مندی از جلوه‌های دل‌انگیز زندگی، می‌تواند جانِ فرسوده را جوان سازد و شور و نشاطی دوباره در وجود انسان پدید آورد. از این رو، پیرانِ زهدپیشه نیز نباید خود را اسیر حسرتِ گذشته کنند؛ چرا که هنوز می‌توانند در سایه ی عشق، شادی و همصحبتیِ دلبران، آن سرمایه ی گرانبهایی را که در سختگیری‌های زاهدانه از کف داده‌اند، به گونه‌ای دیگر باز یابند.

در پسِ این سخن، یکی از اندیشه‌های بنیادینِ حافظ نیز نهفته است؛ اینکه زندگی تنها در پرهیز و محرومیت خلاصه نمی‌شود، بلکه بهره بردن از زیبایی، عشق، هنر و شادی‌های انسانی نیز بخشی از حقیقتِ زیستن است؛ حقیقتی که می‌تواند حتّی در واپسین سال‌های عمر، روح انسان را جوان و سرشار از طراوت نگاه دارد.
گرچه پیرم توشبی تنگ درآغوشم گیر
تاسحرگه زکنارتوجوان برخیزم

 حافظ به خود نپوشید این خرقه می آلود

ای شیخ پاکدامن معذور دار ما را

این بیت پایانی به بیتِ : "درکوی نیکنامی مارا گذرندادند/ گرخودنمی پسندی تغییرکن قضارا" برمی گردد وهمان مفهوم ومعنا رادوباره باعبارتی متفاوت بازگومی کند تا زبان ودهانِ منتقدین مسلک رندانگی رابربندد. آنهاکه ازشرابخواری وعیش وعشرت حافظ ناراحت وناراضی اند واورانصیحت می کنند که ازعیش وعشق وشراب دست بردار وتوبه کن!
وحافظ فریادمی زندمعذورم دارید که:
من تَرک عشق وشاهد وساغرنمی کنم
صدبارتوبه کردم ودیگرنمی کنم!
امّاافسوس که گوش شنوایی وجودندارد! هرچه حافظ اصرار می کند منتقدین با آسمان وریسمان به هم بافتن، انکارمی کنند! تااینکه حافظ ناگزیر به زبان خودِ زاهدان سخن می گوید وازمنطق وتوجیهِ آنهاعلیه خودشان استفاده می کند تادست ازسرش بردارند! 

می فرماید: 
مگرشماخودتان معتقدبه این نیستید که هرچیزی که حادث می شودوهراتّفاقی که رخ می دهد به اراده ومشیّتِ الهیست.؟ مگر شمانمی گوئید که هیچ برگی ازدرخت فرونمی افتد مگربه خواست خداوند؟ پس بدانید که ازروز ازل مشیّت وخواست اوچنین بوده که من اینگونه که هستم(رندوعاشق ونظرباز) باشم وشما آنگونه که هستید (زاهدوعابدوواعظ) باشید. 
 پیشترگفته شدکه به باور حافظ،هرکسی دراین دنیا،ماهیّت وذات منحصربفردی دارد وباید سعی کند مطابق طبیعت خود رفتارکند وخودش چراغ راه خویش باشد 

تقلیدکردن ازدیگران، ماراازطبیعت خود دورکرده وتبدیل به یک کپی بی ارزش می کندجهان هستی اصیل رامی پذیرد نه کپی ومقلّد را!
✍️معنی بیت خطاب به زاهدان وعابدان ومنتقدین البته باچاشنی طعنه:

حافظ به میل واراده ی خویش این خرقه ی شراب آلود را بر تن نکرده است، ای شیخ پاکدامن! عذرم  رابپذیر و مرابه حال خویش بگذار وبگذر. 
مقصود اینکه اگرمن به زیرخرقه،شیشه ی شراب حمل می کنم ومردم گمان می کنند دفتروکتاب است❗️اگرلباس زُهدِ من  به شراب  آلوده ونجس شده،  باماهیّت اصلی من مطابقت ندارد شرایط نامناسب جامعه،حاکمیّت متشرّعین ومتعصبیّن،سبب شده که من ناگزیر به حمل شراب زیرخرقه باشم!   
 حافظ دراین غزل زیبا واین بیت ناب پایانی، این نکته  ی نغزرا برجسته وبه ماهدیه نموده است که تجربه ی تاریخی بسیاری از جوامع نشان داده است که هرگاه حکومت‌ها بکوشند باورها، رفتارها و شیوه ی زندگی مردم را با فشار، اجبار و نظارتِ سختگیرانه کنترل کنند، زمینه برای گسترش ریاکاری و دوچهره گی نیز فراهم می‌شود. 
در چنین شرایطی، افراد برای در امان ماندن از مجازات، سرزنش یا محرومیت، ناچار می‌شوند میان آنچه در دل دارند و آنچه در ظاهر نشان می‌دهند فاصله ایجاد کنند. 
نتیجه آن است که به تدریج صداقت جای خود را به تظاهر می‌دهد و مردم می‌آموزند به جای آنکه واقعاً به چیزی باور داشته باشند، تنها نشانه های ظاهری آن را به نمایش بگذارند.
از این رو، فضیلت‌هایی که باید از سرِ آگاهی و انتخاب آزادانه پدید آیند، به رفتارهایی تشریفاتی و نمایشی تبدیل می‌شوند. در چنین فضایی، ریاکاری نه به عنوان یک صفت فردی، بلکه به عنوان یک سازوکار اجتماعی رشد می‌کند و حتّی کسانی که در آغاز صادق بوده‌اند، برای سازگاری با محیط به ظاهرسازی روی می‌آورند.
خرقه پوشیّ من از غایت دینداری نیست
پرده ای برسرصدعیب نهان می پوشم‼️

 

 

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۳:۲۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

الاای طوطی گویای اسرار

مبادا خالیت شکّر ز منقار

طوطی ایهام دارد: ( قلم، نفس ناطقه، و طبع شاعر)
شکر استعاره ازسخنان شیرین ومنقار استعاره از زبان وقلم شاعرهست.
معنای ظاهری: هان ای طوطی که رازها واسراررا بازگو می کنی ، منقارت خالی مبادازشکرتا همچنان به افشای اسراربپردازی.

اغلب اشعارحافظ ایهامی وچندپهلوست وبایدبه همه ی مواردایهامی توجه شودتا مفهوم ومعنای صحیح بیت وسرانجام منظوراصلی شاعردرکل غزل روشن گردد.
انتخاب واژه ی طوطی بجای طبع ازآن روست که هردو انعکاس دهنده ی مطلبی هستندکه ازکسی یاجایی دریافت نموده و می شنوند. طوطی تازمانی که کلمه ای نشنیده نمی تواندکلمه ای ادا کند. تنها کلماتی راکه می شنودقادربه بیان آنهاست. طبع آدمی نیزچنین است تازمانی که الهامی ازجانب غیب صورت نپذیرد شعریاترانه ای سروده نمی شود.

هنگامی که شاعری مثل حافظ، به درجات والای روحانی وآگاهی وبینش معنوی نایل می گردد درحقیقت طبع اوبه منبع لایزال هستی متصل شده ومطالبی رابصورت الهامات دریافت می کند ودرقالب شعرانعکاس می دهد. ازهمین روست که حافظ به لسان الغیب شهرت پیداکرده است.
حافظ که دریافته است به چنین منبع غیبی اتصال داردطبع خودرا مانندطوطی فرض کرده که آنچه ازعالم بالامی شنودرابیان می کند بنابراین طبع خودراخطاب قرارداده ومی فرماید:
ای طوطی گویای اسرار زندگانی ، هیچگاه شکر(سخنان شیرین) ازمنقار (زبان ،قلمت)خالی مباشدتاهمچنان اسرار غیب را بازگوکنی ومردم رابه فیض برسانی.

واله وشیداست دایم همچوبلبل درقغس
طوطی طبعم زعشق وشکروبادام دوست

 

🌿━━━━━━🌿

 

سرت سـبزو دلت خوش بادجاوید

که خوش نقشی نمودی از خط یار

 

از زاویه ی معنای ظاهری ، شاعرآرزوی سلامتی وخوشحالی طوطی راداردکه دربیت بالا مورد خطاب قرارگرفته، «سرت سبز» یعنی سرت سلامت وبدورازگزندباد. اماحافظ شاعری نیست که به همین معنا راضی بوده باشد. اوباانتخاب (سرت سبز) ضمن درنظرگرفتن سرت سلامت، بالطافت وزیبایی شاعرانه، رنگ سبزسر طوطی رانیزبه گونه ای مدنظرو مورداشاره قرار داده که تصویر سایه روشنی ازسبزی سرطوطی درپس زمینه ی بیت نمایان شده است. درجهان بینی حافظ،خداوند به شکل نقاش بی نظیروبی مثال است و همه ی زیباییهای هستی، اثری خیال انگیز ورویایی ازآن نقاش ماهرو لایزال می باشد. خیزتابرکلک آن نقاش جان افشان کنیم کین همه نقش عجب درگردش پرگارداشت.

طوطی خوش نقش ونگار است وبه همین سبب حافظ اعتقادداردکه طوطی توانسته است اندکی اززیباییهای صورت یارراانعکاس دهد. ازنظرگاه عارفان روشندل ونظربازان بویژه حافظ شیرین سخن، هرپدیده ی زیبا مانند گل وگیاه وپرنده و....بمانند امضا ونمونه ای ازخط زیبای آفریدگارتواناست که مارا به آن منبع بی پایان رهنمون می سازند. واژه ی خط که درحقیقت سبزی موهای نرم ولطیف گرداگرد صورت یار رابه ذهن متبادرمی نماید،همزمان سبزی رنگ سرطوطی وظرافت ولطافت خطوط خوش نقش آن رانیز تداعی وبه تصویرمی کشد.

از زاویه ای دیگر شاعر،طبع روان ولطیف ونفس ناطقه ی خودراستوده وآرزوی سلامتی ،دلخوشی واستمرارآن را داردتا پیوسته باسخنان شیرین ، شکرافشانی کرده واسرارزندگانی رابازگونماید.

آب حیوانش زمنقاربلاغت می چکد

طوطی خوش لهجه یعنی طبع شکرخای تو

 

🌿━━━━━━🌿

 

سخن سربستـه گفتی با حریفان

خـدارا زیـن معـما پـرده بردار

 

حافظ ازطبع خودانتظاربیشتری دارد تاهمه ی شنیده ها رابه مخاطبین وتشنگان سخنان یار بازگونماید و مانند طوطی به اختصار و ایهام واشاره ودرپرده سخن نگوید. درجای دیگر می فرماید:وصف رخ چوماهش درپرده راست ناید یعنی با "درپرده سخن گفتن " نمی توان صورت یار را توصیف کرد. پس ای طوطی طبع من بخاطر خدا ازاین معما پرده بردار وواضح تر ‌وساده ترسخن بگو تااندکی ازعطش درونی جویندگان حقیقت فرو نشیند. ضمن آنکه ممکن است همگان توانایی درک وفهم نکته های سربسته رانداشته ونتوانندبه معناهاومفاهیم لایه های زیرین نکته ها دسترسی داشته باشند.

نکته ای روح فزا ازدهن دوست بگوی

نامه ای خوش خبرازعالم اسراربیار

🌿━━━━━━🌿

بـه روی مـازن از سـاغر گـلابی

که خواب آلوده ایم ای بخت بیدار

بخت بیدار: شانس واقبالی که آدمی را به سعادت ورستگاری رهنمون گردد. شاعرخوش ذوق دراینجا نمی گوید ای اقبال نیکو بیاو در خانه ی ماراهم بزن بلکه به زبان شیرین خودش وبه عبارتی حافظانه می فرماید: ما به سبب خماری جهالت ونادانی ،خواب آلوده ایم. پس ازشانس واقبال والا، مقداری گلاب(شراب) به روی مابپاش تابیدارشویم وبه آگاهی وهوشیاری برسیم. یعنی ای شانس واقبال، باپاشیدن جرعه ای شراب گوارا به روی ما، خماری وخرابی وخواب آلودگیهاراازوجودماپاک کن. مارابیدارکن تابه معرفت وآگاهی برسیم.

بخت خواب آلودمابیدارخواهدشدمگر

زانکه زدبردیده آب ازروی رخشان شما

🌿━━━━━━🌿

چه ره بود اینکه ز درپرده مطرب

که میرقصند باهم مست و هشیار

شاعردرحیرت فرورفته که این چه آهنگی بود که مطرب در پرده (درایهام وپوشیده) اجراساخت؟چراکه برخلاف معمول مست و هشیار باهمدیگرمی رقصندو به پایکوبی برخاسته اند .

وامادقیقاً منظورحافظ کدام آهنگ است که وی رابه حیرت واداشته است؟ برای پیداکردن این آهنگ چنانچه به سراغ مطرب وآهنگ و موسیقی ساخت بشری برویم قطع یقین به بیراهه رفته وازمنظور شاعردور خواهیم شد. زیراکه دروادی میگساری ونواخت موسیقی، هیچکس آهنگی سراغ ندارد که عقل وهوش ازسرمست وهشیار برباید وآنهارا یکجابه چنان رقص وپایکوبی وادارد که حضرت حافظ نیز به حیرت بیافتد. حافظی که خوداهل موسیقی است وبه این راحتی به هرآهنگ وترانه ای انگشت حیرت به دهان نمی گیرد! وانگهی آهنگی که حافظ را به حیرت فروبرده ، آهنگیست که مطرب آشکارا نزده ودرپرده ی ایهام زده است. پس به همین دلیل می بایست این آهنگ،آهنگی غیر از آهنگهای معمول موسیقی ساخت بشری باشد.طبع امثال حافظ که به منبع لایزال متصل اند، بعضی اوقات آهنگ ها یی می شنوندکه انسانهای عادی قادربه شنیدن ویاحداقل قادربه درک صحیح آنها نیستند. درهمین پیرامون مانیز آهنگهای زیادی نواخته می شود اماکمترکسی توانایی درک لطایف وظرافت این آهنگها رادارند. موسیقی رودخانه ها ،آوازپرندگان،ترنّم باران ،نوازش شاخ وبرگ درختان بوسیله ی نسیم سحرگاهی وسایر آهنگهایی که درمجموع سمفونی زندگانی رامی سازند،وهمه ی موجودات زنده وحتی نباتات راسرمست وشکوفامی نمایند، از نظرگاه عرفا وانسانهای وارسته آهنگهایی هستند که توسط مطرب هستی نواخته می شوند وبالندگی وشکوفندگی رابرای همه ی مخلوقات ارمغان می آورند. بنابراین به یقین آهنگی که شاعرشنیده آهنگی جانبخش و آسمانی بوده که درعالم مکاشفه وشهود درک کرده است.

دلم زپرده برون شدکجایی ای مطرب

بنال هان که ازاین پرده کارمابه نواست

 

🌿━━━━━━🌿

 

از این افیون که ساقی در می افکند

حـریفـان را نـه سر مـاند ودستار

جهان هستی درنظرحافظ میکده ایست که خداوندگار درنقش "ساقی " شراب ها وباده های گوناگونی باطعم های گوارا تهیه نموده تا مخلوقات خویش را به میزان ظرفیتشان بهره مند وسرمست نماید. دوش دیدم که ملائک درمیخانه زدند گل آدم بسرشتندوبه پیمانه زدند ویاعشق دردانه ست ومن غواص ودریا میکده.......ساقی ِهستی، می ِبندگان ِخاصی مانند حافظ را که دارای جنبه های والا وعظیمی هستند بالطف وعنایات ذات خداوندی غنی ترساخته ومعجونی ویژه می نوشاند. ازهمین روست که شاعربانوشیدن چنین میِ گوارایی دادسخن سرداده ومی فرماید:

ای خوشادولت آن مست که درپای حریف

سرودستارنداندکه کدام اندازد

ناگفته نماند که صوفیان درقدیم شراب را به بنگ آلوده کرده ومصرف می نمودندو توهماتی که پس ازمصرف این شراب حاصل می شد، گمان می کردند که به کشف وشهود نایل شده وبه بارگاه حق راه یافته اند. حافظ دردوران جوانی درجریان سیرو سلوک وجستجوی حقیقت ، به صوفیان پیوسته وپس ازمدتی به پوچ بودن افکارآنها پی برده وراه دیگری "طریقت وعشق بازی باحق" رابرگزیده ودرنهایت خودبنیان گذار مکتبی می گرددکه باتمام مکاتب ومذاهب متفاوت بوده وجهان بینی نوینی رافرا راه بشریت می گشاید. حافظ همواربا ایهام واشاره صوفیان ریاکاررا مورد سرزنش قرارداده است. دراینجا نیزحافظ،بابیان ویژگی های آهنگ مطرب هستی واثرات میِ ِ غنی شده توسط ساقی هستی، به صوفیان ریاکار طعنه می زند وبه جایگاه خویش می بالدومی گوید:

🌿━━━━━━🌿

 

سـکندر را نمی بـخشندآبی

به زور وزرمیسرنیست این کار

آری اسکندر که دارای زرو زور بسیاراست به دنبال آب حیات تمام عمردر جهان به جستجو می پردازدوبی نصیب می ماندچراکه:فیض ازل به زور وزر ار آمدی بدستآب خِضِر نصیبه ی اسکندرآمدیاماحافظ شایستگی نوشیدن باده ی ویژه ازدست ساقیِ هستی را بدست آورده وبهره مندمی گردد. زیراکه بعضی ازامورات به زرو زور قابل حصول نبوده وشایستگیها وتوفیقات دیگری لازم دارد که بایداول آنهافراهم گردند.حافظ همواره دراغلب غزلها متناسب باوزن وقافیه وردیف غزل؛ مطالب ، مفاهیم ونکات فلسفی، روانشناسانه وحکمت آمیزی بیان می کند و این یکی رازهای ماندگاری اشعارآنحضرت است. اگرهرکس توانست ازاین نکات پندآموز وزندگی ساز درس گرفته وآنهارا درزندگی بکارگیردبی شک به رستگاری رهنمون خواهدشد.
حافظ دربیت بعدی همین مطلب رابیان می کند:

🌿━━━━━━🌿

 

بـیـا وحـال اهـل درد بـشنـو

بـه لـفـظ اندک و معنیٍ بسیار

اوخود اهل درداست وتنها شاعریست که توانایی وتکنیک بیان اسرارزندگانی ورازآفرینش با ایهام واشاره وبه لفظ اندک ومعناهاومفاهیم فراوان را دارد.

آن روزبردلم درمعنی گشوده شد

کزساکنان درگه پیرمغان شدم

 

🌿━━━━━━🌿

 

بـه مـستوران مگو اسرار مستی

حـدیـث جان مگو با نقش دیوار

درادامه ی توصیه تاکید می کند که : این نکته ولغزهای ناب واسرار مستی را با آنها که دلهایشان در پرده ی غفلت پوشیده شده است در میان مگذار وبرملامکن. توصیف وتعریف «جان» با نقش بر دیوار هیچ حاصلی نخواهد داشت بانقش ونگاربی جان دیوار ازرمزوراززندگانی سخن مگوی.

آنکس است اهل بشارت که اشارت داند

نکته هاهست بسی محرم اسرارکجاست

 

🌿━━━━━━🌿

 

بُـت چـینی عدوی دین و دلهاست

خـداونـدا دل و دیـنـم نـگه دار

دراینجا به استناد ابیات پایانی، روی سخن با شاه منصور است که به سبب فتوحات وپیروزی های بزرگی که داشته ، اطرافیان اورابا عنوان «خداوندگار» خطاب قرارمی دادند. چون هنوز شیراز درزمان سرایش غزل تحت سلطه ی تیمور بوده،حافظ با ایهام واشاره از شاه منصوردرخواست دارد که احوالات دردمندان را ازلابلای این الفاظ اندک ومعناهای بسیار دریابدوبه کمک مردمان شیرازبشتابد.

معنی بیت:بت چینی (عشوه های فریبنده ی اوکه درقدیم زبانزدعام وخاص بوده )دشمن دین و دلهای ماست . ای خداوند قادر دل و دین مارا از شر وشرارتهای او محافظت فرما. ازمنظرایهام بت چینی کنایه از تیمورسنگدل است که باجنایات خود دل ودین مردم رابه باد داده است وحافظ این نکته را بارمزواشاره(به لفظ اندک ومعنی بسیار) بگوش شاه منصور که به خداوندگارزمین شهرت داردمی رساند وازاو امدادمی جوید.

شاه منصور واقف است که ما

روی همت به هرکجاکه نهیم

دشمنان رازخون کفن سازی

مدوستان راقبای فتح دهیم

ودرنهایت در بیت پایانی باتعریف ازشاه منصورکه سابقه ی دوستی صمیمانه وعاطفی نیزباحافظ داشته می فرماید:

🌿━━━━━━🌿

 

به یُمن دولت منصور شاهی

عَـلَم شدحافظ اندرنظم اشعار

 

حافظ به برکت دولت منصور شاه وحمایت های بیدریغ او ازفرهنگ وهنرپارسی در عرصه ی شعروشاعری رشدنمودو درسرودن اشعار به شهرت رسید.

 

🌿━━━━━━🌿

 

خداوندی به جای بند گان کرد

خـداونـدا ز آفـاتش نـگهدار

منصورشاه درحق مردم بزرگواری کرد، خداوندی کرد. خدایا اورا از بلاها محافظت فرما.

بیاکه رایت منصورپادشاه رسید

نویدفتح وبشارت به مهروماه رسید.

 

 

هیچ در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۳۰ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان را:

اول و آخر یار
از جمادی مردم و نامی شدم
وز نما مردم به حیوان برزدم
مردم از حیوانی و آدم شدم
پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم
حملهٔ دیگر بمیرم از بشر
تا بر آرم از ملایک پر و سر
وز ملک هم بایدم جستن ز جو
کل شیء هالک الا وجهه
بار دیگر از ملک قربان شوم
آنچ اندر وهم ناید آن شوم
پس عدم گردم عدم چون ارغنون
گویدم که انا الیه راجعون
پر واضح است که در اینجا مولوی از یک سیر تکاملی سخن به میان آورده که بسیاری آن را به تناسخ نسبت داده اند. نیک پیداست که مولوی از یک تکامل صوری سخن گفته و به خطا به مقایسه ذهنی میان کالبدهای متفاوت پرداخته و یکی را نسبت به دیگری کمتر یا بیشتر دانسته در حالی که عالم هستی و هر چه که در آن موجود است برون از هر نقش و صورت در ماهیت خود یکی و یکسان است و هر مقایسه و ارزش گذاری محصول ذهن آدمی می باشد. در مثال این ذهن آدمی است که پروانه را به جهت قابلیت پرواز کامل تر از کرم ابریشم می داند در حالی که این دو در ماهیت وجودی خود یکی و واحدند. خرده دیگری بر این سخن مولوی وارد است و آن اینکه در اینجا مقام ملایک را برتر از مقام انسان دانسته و این بر خلاف گفته قرآن و احادیث به اصطلاح معتبر است که انسان را اشرف مخلوقات و حتی برتر از ملک شمرده اند. حتی با فرض اینکه مولوی تحت تاثیر عرفان اسلامی نبوده که به یقین بوده، سخن از فرشته به میان آوردن نشان از بی خردی مولوی در اینجاست، چرا که هیچ برهان عقلی نمی تواند بر وجود یا عدم وجود فرشتگان صحه گذارد. نکته آخر قابل ذکر است که اگر به گفته مولوی با فرض اینکه مقصد و هدف از خلقت رسیدن به وصال ذات الهی در عدم می باشد پس یقیناً تمامی موجودات زنده در راه رسیدن به ذات هستند و این یعنی هم اکنون بی ذات و بی ماهیت هستند که مهملی بیش نیست، از طرفی دیگر اگر تمامی موجودات ماهیت دارند و با ذات همراهند پس هدف و مقصودی در تکامل نمی تواند وجود داشته باشد، چرا که ذات الهی کمال مطلق است و نیازی به تکامل ندارد. حال اینکه آنچه ذهن انسان در بعد زمان و مکان شاهد آن است تکامل صوری است که هیچ هدف و قصدی در آن نیست زیرا که در حقیقت تکاملی در کار نیست بلکه هر آنچه که هست می نماید جلوه ای از ذات الهی است که در ماهیت خود یکی و یکسان است. در مثال هر حیوان، هر انسان، هر گیاه و بطور کل هر ذره به ذات واحد و کامل است. این ساختار ذهن انسان است که بدنبال مقصد و هدف و دلیلی برای توجیه وجود خویش است ورنه خارج از بعد زمان و مکان هیچ مطلق است و بس!
لازم به ذکر است که این متن به جهت انتقاد یا تخریب جایگاه مولوی نیست بلکه مثالی است اجمالی برای بیان این حقیقت که حتی روشن بینان حقیقی نیز در بعضی موارد سخن خطا به میان آورده اند و مهمتر از همه اینکه هرگز نباید از هیچ کسی بت ساخت چرا که هر کس به نسبت ظرفیت خود دریافت می کند و هیچ انسانی (از پیام آوران رحمت گرفته تا مردم عامی و این فقیر) عاری از خطا نیست!

کمال داودوند در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۵۲ دربارهٔ ابوسعید ابوالخیر » رباعیات نقل شده از ابوسعید از دیگر شاعران » رباعی شمارهٔ ۳۴۶:

بنده این رباعی رابادوستان به اشتراک گذاشتم.
جمع این رباعی: 7869

محمد محمدی در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۵۱ دربارهٔ رهی معیری » غزلها - جلد اول » بهشت آرزو:

با سلام
بک جهان دل بسته بر هر تارمویی یافتم
بک لطفا اصلاح شود....

Farid در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۲۶ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۶۰:

با بوی بسازم که گل باغچه وصل
بیش از بغل و دامن اغیار نیاید---می‌شه لطفا اینو توضیح بدین؟

مصطفی در ‫۱۰ سال قبل، یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۲۴ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » ملحقات و مفردات » شمارهٔ ۹:

سلام خدمت بزرگواران
معنای مصراع آخر چی میشه؟
تا از نظر چه خیزد، کاندر نظر نباشد