گنجور

حاشیه‌ها

بنده در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۱:

با سلام
شرح این غزل توسط دکتر ابراهیمی دینانی در برنامه معرفت:
پیوند به وبگاه بیرونی

بابک در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۷ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷:

در دستورالوزراء اثر میرخوانذ، بیت " ای دوست بر جنازهٔ دشمن چو بگذری / شادی مکن که با تو همین ماجرا رود" ذیل توضیحات درباره عمیدالمُلک ابونصر کندری آمده. کندری هنگام مرگ به خواجه نظام الملم میگوید که کاری که تو بر من کردی، بر تو خواهند کرد.

سمکو حسینی در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۲ دربارهٔ انوری » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۷۲:

برای خوندن این غزل سوزناک صدای حبیب حقیقتا" مناسبه. خدا بیامرز به ادبیات هم خدمت کرد.

امیر در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۱۱ دربارهٔ شهریار » گزیدهٔ غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۱ - ماه بر سر مهر:

اینطوری درسته؟
چه شد که بار دگر یاد آشنا کردی
چه شد که شیوه‌ی بیگانگی رها کردی
به قهر رفتن و جور و جفا شعار تو بود
چه شد که بر سر مهر آمدی وفا کردی
منم که جور و جفا دیدم و وفا کردم
توئی که مهر و وفا دیدی و جفا کردی
بیا که با همه نامهربانی‌ات ای ماه
خوش آمدی و گل آوردی و صفا کردی
بیا که چشم تو تا شرم و ناز دارد کس
نپرسد از تو که این ماجرا چرا کردی
منّت به یک نگه، آهوانه می بخشم
هر آنچه ای خُتَنی خط من خطا کردی
اگر چه کار جهان بر مراد ما نشود
بیا که کار جهان بر مراد ما کردی
هزار درد فرستادی‌ام به جان لیکن
چو آمدی همه آن دردها دوا کردی
کلید گنج غزل‌های شهریار توئی
بیا که پادشه مُلک دل گدا کردی

یاسر رحمانی در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۴۲ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر سوم » بخش ۱۸۴ - لاابالی گفتن عاشق ناصح و عاذل را از سر عشق:

آزمودم مرگ من در زندگیست
چون رهم زین زندگی پایندگیست
دونوع مرگ داریم یک مرگی که انسان کالبد فیزیکیش میره زیر خاک
و یک مرگ بین تولد و مرگ بوجود میآد اما نه برای هر انسانی !!!
این مرگ برای انسانی است که در زمینه خودشناسی و خداشناسی حرکت کرده و متصل شده به عالم غیب (الذین یومن بالغیب ... و یا باشد که از خزانه غیبم دوا کنند ) به مرحله ایی میرسه که از خود قبلی خودش اثری نمونده و میشه یک فرد دیگه . فردی که بیدار و آگاه شده و با عالم عشق آشنا .
در واقع زمانیکه با عشق آشنا میشه همون لحظه هم مرگش هم میرسه و فرد یک منِ دیگه ایی میشه . همانطور که فروغ فرخزاد هم گفته :
عشق چون در سینه ام بیدار شد
از طلب پا تا به سر ایثار شد
این دگر من نیستم من نیستم
حیف از آن عمری که با من زیستم
و یا همونطور که در قرآن آمده بمیرد قبل از آنکه بمیرید .
پس برمیخوریم به دوتا من ؛ یک منِ قبل از رسیدن به عشق و یک منِ بعد از رسیدن به عشق .
حالا منظور از این شعر مولانا رو بهتر متوجه میشیم و او اشاره به این میکند که من زمانی به پایندگی و جاودانگی ابدی رسیدم که از تعلقات این زندگی فارق شدم . بعد از اون مرگه که من متولد شدم و عشق الهی و اون جاودانگی رو متوجهش میشم .
هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق
ثبت است بر جریده عالم دوام ما

بنده خدا در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۳۱ دربارهٔ سنایی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۱:

این سنایی هم خیلی آدم بی ادب و بی مبالاتی بوده خدایی

۸ در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۵ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا » بخش ۲ - حکایت:

برای کاتبانی ( نوشته گر؟؟) که تنها نوشتن می دانسته اند، بسیار آسان بوده است  با نوشت افزار آن روزگار ،"عدورا"
" عذرا " بخوانند و بنویسند و بماند تا ما بی توجه به مصراع نخستین بر حدیث او بیفزاییم.
ناوک انداختن که البته مراد شیخ ناوک مژگان یار نبوده است

۷ در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۴ دربارهٔ عطار » منطق‌الطیر » عذر آوردن مرغان » قحطی مصر و مردن مردم و گفتهٔ مرد دیوانه:

گر کژی گوید بدین درگه نه راست
عذر آن داند به شیرینی نه خواست
اگر شخص کژ و ناراستی درگاه او را ناراست(وارونه) بخواند یعنی کژی خود را به درگاه او نسبت دهد
او را میفهمد و معذور میدارد به مهربانی و نه بازخواست
یعنی کژی او را از شیرین عقلی میداند

safarisli در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۳۵ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۱۶:

باتو به مسکن رسید...

رهگذر در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۵۵ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » ترکیبات » شرح پریشانی:

درود و سپاس بابت گذاشتن این اثر زیبا،نظر ها رو که میخوندم گفته بودین که معشوق مذکر بوده،در ان دوره هر کس که صاحب کرامت و عارف بوده مریدی داشته و کسی به او جذب میشد بخاطر همین هست که مولوی عاشق شمس شد و مثال های اینچنینی، ممنون که نظر منو میخونید.

حسین در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۴ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۱:

با سلام
بیت آخر به جای کلمه ((ننشیند)) باید ((نشیند)) باشد که معنا و مفهوم صحیح داشته باشد.

محمد در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۳۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۶۴:

صلاح الدین زرکوب قونوی نزد مولانا چنین درجه ای داشت که در رثابش چنین غزلی بگوید. مولانا اهل دریغ و افسوس نبوده اما در یک بیت اینجا برای فقدان شاگرد مبرز خود چهار دریغ آورده.

نادر.. در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۳۶ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۱۸:

سیمرغ قاف قربم
برگ قفس ندارم..

نادر.. در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۳۰ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۴:

خویش بباید فروخت
عشق بباید خرید..

نادر.. در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۲۷ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۱:

کس ما نشود ولی ز ما گردد..

۷ در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۰۲ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا » بخش ۲ - حکایت:

سخن پایانی:اگر از آغاز این شعر را به دید مسابقه بنگریم که همواره جنگاور سپاهانی در برابر خود هماورد و حریف داشته است به فهم آن نزدیکتر میشویم.
مزاح پایانی;
کار تا جایی بالا بوده است که وقتی احسان قائم مقامی و شایسته قادرپور جفت شکرشکن شترنجباز بر سر آش رشته و آش سبزی بگومگو کردند روزنامه های زرد قناری تیتر زدند: این رشته سر دراز دارد: نبرد در آشپزخانه شماره 3
شهرآورد شموشک و ایرسوتر که جای خود
بالا رفتیم دوغ بود، پایین اومدیم ماست بود…قصه ما راست بود?
بالا رفتیم ماست بود، پایین اومدیم دوغ بود…قصه ما دروغ بود?

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۰۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۷:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

ای قصّه ی بهشت زکویت حکایتی

شرح جمال حور ز رویت روایتی

جمال:حُسن، زیبایی

حور: زنان سیاه و درشت چشم بهشتی.

معنی بیت: ای محبوب، داستان هایی که از جاذبه های بهشت نقل می شود درحقیقت یک روایت مختصرازویژگیهای کوی توست. زیبائی هایی راکه به حوریان بهشتی نسبت می کنند توصیف روی زیبای توست.

ازدرخویش خدارابه بهشتم مفرست

که سرکوی توازکون ومکان مارابس

🌿━━━━━━🌿

اَنفاس عیسی ازلب لَعلت لطیفه‌ای

آب خِضِر ز نوشِ لبانت کنایتی

اَنفاس: جمع نفس.

انفاس عیسی: نفس های روح بخش عیسی که به مردگان جان می بخشید

لب لعل: لب سرخ رنگ وآبدار

لطیفه: کلام کوتاه و شیرین.

خِضِر: خ‍ِضْرْ (با کسر دوم به علت ضرورت وزن شعر) نام پیغمبری که آب حیات نوشید و عمری طولانی یافت.

نوش: شهد و شیرینی

کنایت: کنایه، در بیان، کلمه‌ای که غیر از معنی حقیقی خود، برای معنی و مدلول دیگری استعمال شود، مانندِ کاسه‌سیاه و سیه‌کاسه برای کسی که بخیل و خسیس است.

معنی بیت: هرآنچه که ازروح بخشی نفس های عیسی گفته شده درمقابل روان بخشی لبهای آبدار وسرخ تو لطیفه ای بیش نیست همچنین شرح خواص آب زندگانی، درحقیقت شرحی ناقص ازشرح شیرینی لبان توست که بااشاره وکنایه گفته شده است.

ازروان بخشی عیسی نزنم دم هرگز

زانکه درروح فزایی چولبت ماهرنیست

🌿━━━━━━━━━━🌿

هر پاره از دل من و از غصّه قصّه‌ای

هرسطری ازخصال توو از رحمت آیتی

باتوجّه براینکه واژگان وعبارات بکارگرفته شده دربسیاری ازغزلیات حافظ، ازجمله همین غزل ،دربردارنده ی مفاهیم عرفانی هستند وظاهرآنها دلالت براین داردکه شاعر درحال بازگویی یک مطلب عرفانی می باشد. لیکن بااندکی دقّت  درمی یابیم که اینچنین نیست ومخاطب غزل یک دوست ویا یک معشوق زمینی هست نه خداوند.  بعضی ازشارحان که تمایل دارند ازهمه ی اشعار خواجه ی شیراز،معناهای عرفانی برداشت نمایند باروبروشدن باچنین بیتهایی که واژگان آنها ازاصطلاحات عرفانی هست بسیارذوق شده وشتابزده، برداشتهای عرفانی انجام می دهند که  غیرقابل فهم،بی معنی وبعضاًبسیارخنده آورمیگردد! غافل ازآنکه با این کارنسنجیده،درحق شاعرجفاکرده و ظرایف ولطایف حافظانه ای که دردل سخن وجود دارد راازبین می برند وکلام شاعرخالی ازلطف شاعرانگی می گردد. چراکه تمام لطف وظرافت این مطلب دراین هست که چنین ادّعای مبالغه آمیز به یک انسان معمولی ودوست ورفیق گرمابه نسبت داده شودو اوراآنچنان زیبا، بزرگ ووالامقام به بینی که  فضایل وخصایص او رااینچنین با مبالغه وغلوّ توصیف کنی،  دراین برداشت هست که شنونده ی شعر،ازتاثیرمبالغه شگفت زده می شود وظرافت کلام شاعررادریافت می کند.  وگرنه اینکه شاعرخطاب به خداوند بگوید ای قصه ی بهشت زکویت حکایتی... چه لطفی دراین بیان هست؟ دارد وچه چیزشگفت انگیزی دراین توصیف وجوددارد!؟ اصلاً کوی خداوند کجاهست؟ مگر اودرهمه جاحضورندارد؟ 
این چنین می شودکه اصراربربرداشتهای عرفانی ازشعری که محتوای غیرعرفانی دارد جفا درحق خداوند، شاعر ولطف کلام می گردد. 

خصال: خصلت ها وویژگیها

آیتی: نشانه ای

معنی بیت: هرتکّه ای ازدل عاشق من درفراق توازغم واندوه داستان غم انگیزیست هرجزیی ازویژگیها وخصلتهای تودرواقع نشانه ای ازلطف ومرحمت خداوند برای بشریّت است.

روی خوبت آیتی ازلطف برماکشف کرد

زان زمان جزلطف وخوبی نیست درتفسیرما

🌿━━━━━━━━━━🌿

کی عطرسای مجلس روحانیان شدی

گل را اگرنه بوی تو کردی رعایتی

عطرسای: عطرافشان

روحانیان: اهل معرفت وعشق،اهل دل،

رعایت: مراعات، ملاحظه

کی شدی: چه وقت می شد، چگونه رخ می داد.

معنی بیت: اگرعطروبوی توبه گل فیض نمی رساند کِی وچگونه گل می توانست به مجلس اهالی عشق ومعرفت وادب عطرافشانی کند؟ معطّربودن گل درسایه ی لطف توست.

چون آب روی لاله وگل فیض حُسن توست

ای ابرلطف برمن خاکی ببارهم

🌿━━━━━━━━━━🌿

در آرزوی خاک در یار سوختیم

یادآورای صبا که نکردی حمایتی

معنی بیت: درآتش حسرت وآرزوی رسیدن به خاک آستانه ی سرمنزل معشوق سوختیم ای نسیم صبا به یادداشته باش که شاهد سوخته شدن ما بودی و هیچ حمایتی نکردی.

بسوختیم دراین آرزوی خام ونشد

گداخت جان که شودکاردل تمام ونشد

🌿━━━━━━━━━━🌿

ای دل به هرزه دانش وعمرت به بادرفت

صد مایه داشتیّ و نکردی کفایتی

کفایت: شایستگی، توانمندی

معنی بیت: ای دل تمام عمرت وهمه ی دانشی که اندوخته بودی بیهوده بربادرفت درحالی که توانمندیهای زیادی داشتی و آنهارابکارنبستی

ای دل به کوی عشق گذاری نمی کنی

اسباب جمع داری وکاری نمی کنی

🌿━━━━━━━━━━🌿

بوی دل کبابِ من آفاق را گرفت

این آتش درون بکند هم سرایتی

معنی بیت:بوی دل کباب شده ی من همه ی اطراف واکناف رافراگرفت بی شک این آتشی که در درون من شعله وراست به همه جاسرایت خواهدکرد

زسوزشوق دلم شدکباب دورازیار

مدام خون وجگر می خورم زخوان فراق

🌿━━━━━━━━━━🌿

در آتش اَر خیال رخش دست می‌دهد

ساقی بیا که نیست ز دوزخ شکایتی

معنی بیت: اگردردرون آتش امکان خیالپردازی ومجسّم کردن تصویررخسار دوست میسّرباشد ساقیا بیا وشراب بیاورکه مراازدوزخ شکایتی نیست چون درآنجاهم خواهم توانست تصویر رخ دوست رامجسّم سازم وخودرا آرام کنم.

من که درآتش سودای توآهی نزنم

کی توان گفت که برداغ، دلم صابرنیست

🌿━━━━━━━━━━🌿

دانی مُرادحافظ ازاین دردوغصّه چیست

از تو کرشمه‌ایّ و ز خسرو عنایتی

گرچه هیچ اسمی ازمخاطب دراین غزل برده نشده است امّا باتوجّه به بیت پنجم وهمین بیت پایانی، می توان حدس زد که احتمالاً حافظ این غزل را خطاب به خواجه تورانشاه وزیرباکفایت وکاردان شاه شجاع سروده است. چنانکه دربیت پنجم ملاحظه شد احتمالاً حافظ با مضمون زیبای: "یادآورای صبا که نکردی حمایتی" ازوی درخواست کمک برای میانجیگری بین خود وشاه شجاع نموده است.

بانظرداشت این احتمال،دراین بیت پایانی نیز خطاب به تورانشاه می فرماید:

ای خواجه می دانی منظور ومرادحافظ ازاین غزل وازابن همه آه وناله چیست؟ وخودپاسخ می دهدکه: برای این است که ازتو حرکات دلنشین (کنایه از حمایت ومیانجگیری) ببیند واز خسرو (شاه شجاع) التفات وتوجّهی شایسته.

حافظ دوام وصل میسّرنمی شود

شاهان کم التفاوت به حال گداکنند.

۷ در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۵۹ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب پنجم در رضا » بخش ۲ - حکایت:

اگر بگیریم که مصرع دوم چنین است:
که عذرا به هر دو یک انداختی
"یک" را میشود نمونه و عالی گرفت درست مانند ناوک انداختن که در آن هم یک بود یک!
مثل: پرسش)غذا خوب است?
پاسخ)یک است یک
که بسته به جمله گاهی بیست میشود و ...
و شترنج و نرد همانگونه که گفته شد بازی جنگاوران بوده است.وقتی آناتولی کارپف و گری گاسپارف یا آناند هندی مسابقه داشتند آن را نبرد بزرگ میخواندند چنانکه برخی دیگر ورزشها را.در فارسی هم به مسابقه ورزشی جدال و پیکار میگویند.

میلاد کسائی در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۱۳ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبان:

با سپاس از جناب قنبریان، در خصوص بیت
آب دریا مرده را بر سر نهد / ور بود زنده ز دریا کی رهد
با در نظر گرفتن بیت بعدی(چون بمردی تو ز اوصاف بشر / بحر اسرارت نهد بر فرق سر)، تعبیر دیگری محتمل تر بنظر میرسد:
اگر منیت و نفسانیت را در درون خویش نابود کرده باشی، دریا تو را در خود فرو نمیبرد و به سطح آب میایی(اشاره به این واقعیت فیزیکیست که افرادی که در دریا جان خود را از دست میدهند به روی آب می آیند)، اما زندگان(انسانهای مغرور به علم و دانش خود) از دریا رهایی نخواهند یافت.
تا نمیریم مپندار که مردانه شویم

فرهاد در ‫۷ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۱۳ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۸:

باسلام دربیت چهارم مصرع اول خوانده شود. از یک نفس بر آر ز من دود شمعشان. در پناه خدا

۱
…
۳۰۰۳
۳۰۰۴
۳۰۰۵
۳۰۰۶
۳۰۰۷
…
۵۸۷۳