گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۳:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

منم که شُهره ی شهرم به عشق ورزیدن

منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن

بنظرچنین میرسد که دراین دوره، رندی ها ونظربازیهای حافظ ازخط قرمزعلمای شریعت، واعظان وصوفیان زمانه عبورکرده وآنها راسخت خشمناک و برانگیخته وبر علیه حافظ شورانیده است. امااو کسی نیست که بخاطرنظردیگران یا ترس ازبازخواست شدن، تسلیم شده وازراهی که درپیش گرفته بازگردد. باتوجه به شناختی که ازاوداریم اتفاقاً درشرایط سخت وخفقان، بابی باکی وشهامت بیشتری، به آگاهسازی وروشنگری پرداخته وهرگزمصلحت اندیشی ومحافظه کاری نکرده است. چنانکه دراین غزل نیزمثل همیشه، دردوره ای که زاهدان وعابدان ریاکار ومخالفان عشق درمسندقدرت تکیه زده اند، بی پرده وبی پروا با بیان اندیشه های پرنیانی وطرح مبانی جهان بینی خود، نشان می دهدکه اوهیچ باکی از تندرویان متحجّر ندارد وهمچنان عشقبازی وعشق ورزی را تنها راه سعادت ورستگاری می شمارد.

بنابراین به جرأت می توان ادّعاکرد که بادرک مفاهیم ومعانی این غزل تاحدود زیادی می توان به حریم اعتقادات وباورهای شخصی رندِ شیراز نزدیک تر شد.

شُهره: مشهور ومعروف

بد دیدن: از سر بدبینی به پیرامون خویش نگاه کردن، از روی هواو هوس وهرزگی نگریستن

معنی بیت: چنانکه پیش ازاین نیز بارها باصدای بلند فاش گفته وازگفته ی خویش نیز دلشاد بوده ام همیشه پیشه ی من عاشقی بوده ودر شهردرمیان مردم به عشق ورزیدن شهرت دارم. آری حقیقت من این است من عاشق هستم وهرگزبه پیرامون خویش ازسر هوا وهوس نگاه نکرده ام من به همه چیز ازورای شیشه ی آبی عینک عشق می نگرم.

عاشق ورند ونظربازم می گویم فاش

تا بدانی که به چندین هنرآراسته ام

🌿━━━━━━🌿

وفاکنیم وملامت کشیم وخوش باشیم

که در طریقتِ ما کافریست رنجیدن

وفا کردن: پایبندی به عهد و پیمان

ملامت کشیدن: توان شنیدن نکوهش وسرزنش دیگران را داشتن وتحمّل کردن. بعضی ها با استناد به همین بیت چنین نتیجه گیری می کنند که حافظ پیر فرقه ی ملامتیّه بوده است!

پیروان ملامتیه سعی میکردند به عمد کارهایی انجام دهند تامردم آنهارا سرزنش ونکوهش کنند! آنها براین عقیده بودند که ازاین طریق غرور وتکبّردروجودشان سرکوب شده وازبین می رود! بنابراین با اشتیاق وباآغوش باز سرزنش خلق رابر خود می پذیرفتند وخوبی های خود را آشکارنمی کردند تامبادا ریاکاری صورت گرفته باشد! مهمّترین شعار ملامتیه این بوده که: (اگرنیک باشند ومردم آن ها را "بد" بدانند بهترازآن است که "بد" باشندومردم آن هارا"خوب" بدانند)

چنانکه پیش ازاین نیزمفصلاً دراینباره توضیح داده شده، حافظ نه تنها به فرقه ی ملامتیّه بلکه به هیچ فرقه ومسلک ومذهبی تعلّق نداشته وندارد. اندیشه های ناب او فراتراز هرگونه فرقه گرائیست. اودرمسیرکشف حقیقت آنقدربیتاب وبیقراربود که نمی توانست درپشت هیچ مرز ودرقاب محدودهیچ مذهبی متوقف ومنتظربماند. اوبااشتیاق عظیمی که برای کشف حقیقتِ زندگانی دردل داشت بی مهابا همه ی مرزهای عقیدتی را یکی یکی پشت سرمی گذاشت وباسرعت بسوی آگاهی خالص،بیداری وحقیقت غایی به پیش می تاخت. اوبا آنکه درمکتب قرآنی پرورش یافته بود لیکن درگذرزمان(بااستنادبه غزلیّات وبانظرداشت کلّیات دیوان) دچارتحوّلات فکری شد و خیلی زود به یک نوع آزاداندیشی ورهایی ازبندِ تعلّقاتِ دُنیی ودینی بامحوریت عشق ومحبّت وانسانیّت دست یافت ومسیر خودرا ازهمه ی فرقه ها ومذاهب ومسالک جدانمود. حافظ وقتی به مدد هوش ونبوغ خویش کاملاً دریافت که مذاهب ره افسانه پیش گرفته اند خودرادرگیرجنگ مذاهب نکرد بلکه همه راعذرنهاد و به عشق ومحبّت وانسانیّت درمحدوده ی جهانی گرائید ودیری نکشید که خود به تنهایی تبدیل به یک مسلک ویک تفکّر بنیادین گردید ازهمین رو نمی توان اورا در چارچوب یک فرقه ومذهب خاص طبقه بندی نمود اوبه تمامیّت کائنات تعلق داشت..

درشرایطی که تک تک بیت های غزلیّات اوبیت الغزل معرفت ومرام هستند ویک دنیاسخن ازاخلاقیّات وانسانیّت درسطح جهانی دردل آنهانهفته، انتساب کردن اوبه فرقه هایی مثل ملامتیه یا طریقت وتصوّف وتسنّن وتشیّع جفایی نابخشودنی درحق اوست. هم او که به همه ی ادیان وفرقه ها تعلّق دارد امّا درچارچوب هیچکدام جای نمی گیرد.بهترآن است که درموردِ مذهب وفرقه ی او به همین بسنده کنیم که حافظ فقط "حافظ" است وبس همین.

"ملامت" حدودچهارده باردرغزلهای خواجه بکار گرفته شده وتماماً به معنای لغوی سرزنش و نکوهش آمده وهیچ ارتباطی به فرقه ی ملامتیّه ندارد.

"طریقت" نیز دراین بیت به معنای راه و روش و مسلک آمده وهیچ ارتباطی به فرقه ی طریقتی ها ندارد. حافظ صرفاً بادستآویزقراردادن این این واژگان وعبارات که معیار زبان آن روزگاران بوده، مضامین ناب موردنظر خودراخلق می کرده ومبانی فکری خودرا بیان می نمود. 

کافری : ناشکری وناسپاسی.

معنی بیت: ما (رندان ووارستگان از بندِ تعلّقات دُنیی ودینی) هیچ اِبایی ازاینکه شاید موردِ سرزنش دیگران قرارگیریم یانگیریم نداریم وازاینکه دیگران چه قضاوتی درمورد ماخواهندکرد نمی هراسیم بدون توجه وبی اعتنابه قضاوت دیگران عشق می ورزیم وبه پیمان خویش وفادارباقی می مانیم نکوهش هاراتحمّل می کنیم وهمیشه راضی وخشنودهستیم. درمرام ما، رنجیدن وآزردگی ازرفتاردیگران به معنای ناشکری وبی معرفتیست ماهیچ رنجشی ازهیچ کسی به دل نمی گیریم.

درطریقت رنجش ِ خاطرنباشدمِی بیار

هرکدورت راکه بینی چون صفایی رفت رفت

🌿━━━━━━🌿

به پیرمیکده گفتم که چیست راهِ نجات

به خواست جام می و گفت عیب پوشیدن

حافظ دراغلب غزلها باورها واعتقادات خود را از زبان "پیرمیکده یاهمان پیر مغان" مطرح وعرضه کرده است دراین بیت نیزهمین اتّفاق تکرارشده است.

بنظرچنین می رسدکه "پیرمیکده" یک شخصیّت خیالی در کارگاهِ پرنیانی اندیشه ی حافظ است که هرازچندگاهی همچون غول چراغ جادو ازمیان غزلها سربرآورده وبه پرسش ها وتردیدهای حافظ (به عنوان نماینده ی انسانهای پرسشگر وکنجکاو) به زبانی شیرین وشیوا پاسخ می دهدواصول کلیدی وبنیادی مسلکِ حافظانه را گوشزدمی کند. حافظ باابداع این روش منحصربفرد،بستری مناسب فراهم ساخته تا مخاطبین غزل ، پاسخ سئوالات را مستقیماً اززبان پیرروشن ضمیرمیکده دریافت نموده وآن راچون گوهری گرانبها آویزه ی گوش جان نمایند.

"پیرمیکده و باده فروش" :

باده فروش بودن ِ این پیر وشخصیّت خیالی، بسیارهوشمندانه ورندانه طرّاحی شده ودو نکته ی ظریف حافظانه دردل خود دارد.

اوّل آنکه وقتی آدمی اززبان "باده فروش ِ به ظاهر گناهکار" فضایل اخلاقی مانند "رازداربودن، عیب خَلق پوشیدن وغیره" رامی شنود به مصداق هر چه ازدل برآید….بردل می نشیند وتاثیر بیشتری نسبت به کلام واعظ وزاهدریاکاردارد برای اینکه "باده فروش" هیچ نفع شخصی دربیان لطایف اخلاقی ندارد اما واعظ منافع شخصی خودرانیزبابیان لطایف اخلاقی دنبال می کند چراکه معاش وگذران زندگیِ واعظ ازطریق "فروش مفاهیم اخلاقی،فروش دین وفروش کالاهائیست که پس ازمرگ بدستمان خواهدرسید" می باشد وقطعاً به همین دلیل سخنان اونیزبرآمده ازدل نخواهد بود.

دوم اینکه: حافظ با نسبت دادن "باده فروشی" به پیرفاضل خیالی خود، می خواهد اورا درست درنقطه مقابل واعظِ ریایی و زاهدِزُهدفروش قراردهد و با نقل قول مفاهیم اخلاقی اززبان او درواقع خوش قلبی وفرهیختگی ِ باده فروش را به رُخ زاهدِ زُهدفروش می کشد ودرگوش دلش فرومی خواند که:

"ببین که پیرمیکده به رغم باده فروشی وارتکاب گناه، صاحب چه صفت نیک و چه مرام پسندیده ای هست؟ توبا زُهدفروشی وتقوای ظاهری، به بدبینی وعیب خَلق دیدن رسیده ای امّا اواگرچه مِی فروش است وازنظر تو گناهکار، لیکن به "اهمیّت عیب پوشی دیگران ونیک بینی" نایل شده وبراین باوراست که عیب پوشیدن ازفضایل اخلاقیست !!

دلیل دیگری که حافظ سعی دارد اخلاقیّات واصول مسلکِ حافظانه را اززبان "باده فروش" مطرح سازد این است که اساساً بخشی از رسالتِ حافظ، راهنمایی وهدایتِ ره گمکردگان، دین گریزان ودل شکستگانیست که بنابه دلایل گوناگون دچار سرخوردگی شده،امیدازکف داده ویا ازآغوش اجتماع به خرابات رانده شده اند. بی تردید برای چنین قشرروان رنجور و زیان دیده، "باده فروش"خوش بین وعیب پوش درقیاس با واعظ وزاهدریایی، یک پناهگاه آرامبخش ویک شخصیّت محبوب ودوست داشتنیست.

رازبی ریایی ِ" باده فروش" دراین است که او هیچ نیازی به تقلّب وریاکاری ویا وانمودکردن به تقوی وپرهیزکاری ندارد چراکه اوازهمان آغاز کارباده فروشی، پیه ی آتش دوزخ را بر جان خویش مالیده وهمانند قمارباز پاکباخته ایست که دست ازهمه چیزشسته و تنها به امید لطف وکرم واحسان خداوندی نشسته است. بنابراین چنین شخصیّتی خودبخود عاری از ریاکاریست ومسلماً کلام او برای رندان باده نوش وخراباتیان دلپذیر ودلنشین ترازکلام واعظ ریاکاراست.

معنی بیت: ازپیرمیخانه سئوال کردم که راه رستگاری ونجات کدام است؟

جام باده ای طلب کرد وپاسخ داد آنچه که مایه ی سعادت وعاقبت به خیری آدمیست فضولی نکردن در

کار دیگران، پوشاندن اسرار وعیب های دیگران است.

مرابه رندی وعشق آن فضول عیب کند

که اعتراض به اسرارعلم غیب کند

🌿━━━━━━🌿

مُراد دل ز تماشای باغ عالم چیست؟

به دست مردم چشم ازرخ توگل چیدن

مراد: منظور، مقصود

باغ عالم: دنیا به باغی تشبیه شده است.

مردم چشم: مردمک دیده

گل چیدن ازرخ: کنایه ازرسیدن به محبوب خود، تماشای صورت زیبای او،بوسیدن وکامیابیست.

خطاب به دوست ومعشوق.

معنی بیت: آیا می دانی که مقصود ومنظوراز به دنیا آمدن وسیر و سیاحت در باغ این جهان چیست؟ وخود پاسخ می دهد: ماازآن روی به این دنیا آمده ایم که چشمان خود رابررخ زیبای توبازکنیم ازجاذبه وکیفیّت رخسارتولذت ببریم وبه دست مردمک دیده گلی ازگلشن روی توبچینیم.

مرا به کار جهان هرگز التفات نبود

رخ تودرنظرمن چنین خوشش آراست.

🌿━━━━━━🌿

به می پرستی از آن نقش خود زدم برآب

که تا خراب کنم نقش خود پرستیدن

می پرستی : پیوسته باده نوشیدن و به باده وشراب علاقه واشتیاق داشتن

"نقش برآب زدن": چیزی رابی اثر کردن، کاربیهوده کردن. امّا دراینجا بیشتر به معنای خراب کردن وازبین بردن بکارگرفته شده:

۱- حافظ درغزلیّاتش از "شراب" سخن فراوان گفته ونیزشراب فراوان نوشیده است وبه همین اندازه نیزازدست مردم نادان ومتشرّعین متعصّب بابت این می پرستی خسارت وزیان فراوان دیده است یعنی به جایگاه سیاسی اجتماعی اَش لطمه ها خورده وحتّی متّهم به کفرورزی ومخالفت باشریعت نیزشده است اشاره به این مطلب است. بظاهر بامی پرستی زیان زیادی دیده وچیزهای زیادی ازدست دادم اماسودبیشتری کردم چراکه هرانچه که ازدست دادم مربوط به نفس ومنیّت بوده که اینک به لطف می پرستی ازبین رفته ومن ازتعلقات دینی ودنیوی رهاشده ام.

۲- اگرنقش رابه معنای شمایل وشخصیت بگیریم دراینصورت آب نیز معنای شراب به خودمی گیردومعنی نقش برآب زدم چنین می شود: هرانچه ازجامعه وسنّت ومذهب ومدرسه اندوخته ام خراب کردم (تافضایی جدیدبرای رشدونمومعنوی بدست آورده باشم) تمام وجودم را به شَط ِ شراب زدم چنانکه ازهمه چیزبگذرند و خودرا به دریازنند. من نیزبه شط شراب زدم وخودراازآلودگیها شستشودادم.

خود پرستیدن: خودبینی و مَنیّت. ذهن؛ منیّت. «من ِذهنی» حقه بازوحیله گراست اما «من دلی» صادق وساده هست.

نورعشق حق به دل وجان کسانی می افتدکه باآگاهی واراده، اهل دل هستند نه اهل ذهن.

دردنیا دونوع آدم وجود دارد. آدم ذهنی؛ آدم دلی. بسیاری ازآدمیان درذهن خویش ساکن هستند وبامن ِ ذهنی دمخورشده اند اینها به گمان خودسعی دارند با کسب دانش ووام گرفتن ازاطلاعات دیگران ذهن خودراتقویت کنندتابه درک عمیق ازجهان هستی رسیده وبه حقیقت نزدیکترگردند. امازهی خیال باطل! چراکه بسیاری ازاین آدمیان ذهنی؛ باانباشت دانشهای مسموم مدرسه ومذهب وجامعه؛ تنها بارشان راسنگین ترکرده وچالاکی وطراوت درونی خودراازدست داده اند. اینان بافرهنگ ودانش بالا هنوز یک مسلمان افراطی؛ یک مسیحیِ متعصب یایک هندوی جنگجو درباتلاق خرافات دست وپامی زنند دانش وفرهنگ بالای آنها تنها تاثیری که داشته استدلالهای چوبین راتقویت وپالایش نموده است. اماگروه دوم آدمیان که ازذهن به سمت دل سفرکرده ودرمرکزدل ساکن شده اند بالطایف؛ احساسات وعواطف طبیعی درون تغذیه شده وبه حقیقت هستی نزدیکترند.

ساکنان دل اغلب مردمانی لطیف وپاکباطن‌؛ وشاعرونقاش ونوازنده ورقاص هستند که به سمت خدایگونگی درحرکتند. اما ساکنان ذهن اغلب مصلحت گرا؛ تصاحبگر؛ حسابگرو بعضاً بسیار حقه باز وحیله گرند( کشیشان؛ زاهدان؛ وواعظان ریاکار)

حافظ قصد دارد هرانچه دانش ازمدرسه ومکتب وجامعه اندوخته به آب ناب باده شسته وازخانه ی پوشالی ذهن؛ به مزرعه ی خیال انگیز دل نقل مکان کند.

معنی بیت: برداشت اوّل:

با باده نوشی های پیوسته به این دلیل جایگاه اجتماعی اَم رابه خطرانداختم که توانسته باشم به این وسیله منیّت وخودخواهی اَم راازبین ببرم وبه معصومیت وراستی والوهیت برسم.

برداشت دوّم: باتمام وجودبه باده نوشی روی آوردم وخودم رابه شطِ شراب زدم بدان امیدکه بتوانم برخودپرستی ومنیّت غلبه کنم وآن راازبین ببرم.

دربَحرمایی ومنی افتاده ام بیار

مِی تاخلاص بخشدم ازمایی ومنی

🌿━━━━━━🌿

به رَحمت سرزلف تو واثقم ور نه

کِشش چونبُوَدازآن سوچه سود کوشیدن

رحمت: مهربانی عنایت.

واثقم: اطمینان دارم، امیدوارم

معنی بیت: به لطف وحمایت گیسوان توبسیارامیدوارم، دراین دنیای پرآشوب ونابسامان، از سوی سرزلف توسوسوی امیدی به چشم من می خورد ومرا مشتاق تر می سازد اگرعنایت ازسوی تونباشد تلاش وکوشش من هیچ ثمری نخواهد داشت.

چنین که ازهمه سو دام راه می بینم

بِه ازحمایت زلفت مراپناهی نیست

🌿━━━━━━🌿

عنان به میکده خواهیم تافت زین مجلس

که وَعظ بی عملان واجب است نشنیدن

حافظ به درستی دریافته است که مجلس وعظ وسخنرانی هیچ حاصلی جزتلف کردن اوقات باارزش زندگیست. چراباید این لحظات گرانقدر زندگی را درپای منبر واعظی تلف کندکه خود به گفته های خودش باورندارد! اوازخدا ومفاهیم ارزشمنداخلاقی سخن میگوید اماخودبدانچه که می گوید هیچ اعتقادی ندارد وچون به خلوتگاه خویش می رسد ان کاردیگرمی کند اودروغگوترین آدم دنیاست!

درمیخانه می توان برای بزرگداشت زندگی ضیافتی ترتیب داد و زندگانی رابه تمامیت وبااحساسات وعواطف درونی درک کرد. به تمامیت زندگی کردن؛ دم غنیمت شمردن وشادیخواری خود نیایشی خالصانه محسوب می شود درچنین حالتی آدمی به هرکاری که مشغول باشد عبادت است حتی خوردن وخفتن؛ نظافت کردن وهرس درختان و.... همه وهمه اگرباتوجه وعشق صورت پذیرد با قدردانی اززندگی وسپاسگزاری درهم آمیخته واحساسی ناب تولیدمی کند.

عنان: افسار

عنان تافتن: مَرکب افسار به سمت دیگرگرفتن کنایه ازروی برگردانیدن

وعظ: سخن

بی عملان: کنایه ازواعظان که به آنچه که می گویند عمل نمی کنند.

معنی بیت: مجلس واعظان راترک کرده وبه سوی میکده خواهیم شتافت به حُکم آنکه نشنیدن سخنان بی عملان واجب است.

دورشو ازبَرم ای واعظ وبیهوده مگوی

من نه آنم که دگرگوش به تزویرکنم

🌿━━━━━━🌿

زخطّ یار بیاموز مِهر با رخ خوب

که گِردعارض خوبان خوشست گردیدن

خطّ: موهای ریز ولطیف درهنگام بلوغ برگِرگرداد چهره می روید وسبب زیبای وجذابیّت بیشترمی شود. حافظ خوش ذوق بانگاهی شاعرانه به این موضوع نگریسته ورویش موها به گِردصورت رابه معنی مهرومحبت آنها گرفته وبه مخاطبین نیز گوشزدمی کند که عاشق باید مثل آنها گِرد رخسارخوب بگردد.

عارض: رخسار.

معنی بیت: ببین که خطّ یار چگونه ازروی اشتیاق ودلداگی به زیبایی گِرد رخ یارمی گردد از او مِهرورزیدن بیاموز که گِرداگرد صورت زیبا گردیدن،زیباترین کاریست که دراین دنیای پرشروشور می توان انجام داد وبه آرامش واقعی رسید.

برآن نقّاش قدرت آفرین باد

که گرد مَه کشد خطّ هلالی

🌿━━━━━━🌿

مبوس جز لب ساقی و جام می حافظ​​​​​​​

که دست زُهدفروشان خطاست بوسیدن

"ساقی" به معنی شراب دهنده، دربسیاری ازغزلها ساقی درجایگاه معشوق نشسته است چراکه خودمعشوق نیزبه نوعی ساقی هست که عاشقان خویش راسرمست می کند. بنابراین ساقی ازشخصیّت های درجه یک ومحبوب حافظ است وبوسیدن لب او چه درمقام مِی دهنده وچه درمقام معشوق کنایه ازارادت قلبی حافظ به اوست.

معنی بیت: ای حافظ تامی توانی لب ساقی ولب جام راببوس امّاهرگزبردست زاهد وواعظ زُهدفروش بوسه مزن که بوسیدن آنها خطا محسوب می گردد ونشانه ی خود فروختگیست.

بنوش جام صبوحی به ناله ی دف وچنگ

ببوس غبغب ساقی به نغمه ی نی وعود

رضا در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۹:۱۹ دربارهٔ خواجوی کرمانی » دیوان اشعار » صنایع الکمال » حضریات » غزلیات » شمارهٔ ۲۲۳:

بخشی از این شعر رو محمد معتمدی در همکاری با گروه Le Trio Joubran در آلبوم The Long March   اجرا کرده.

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۶:۱۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۰۰:

ضمن تایید حاشیه اول مولانا میگوید:شمس،منشا چشمه من و نور یگانگی بوده که حقیقت دو عالم را بصورت واحد یا وحدت و بصورت جوهر عشق یا عشق واحد در عنبر مشک و شکر سخن وجوان مست وعاشق یکتایی بمن نشان داده و منکر این عشق منکر خداست

سعید در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۶۵۸:

مولانا خود تضمینی بر این غزل دارند در غزلِ شماره‌ی 2904 همین دیوان شمس:
عاقبت از عاشقان بگریختی/
وز مصاف ای پهلوان بگریختی/
سوی شیران حمله بردی همچو شیر/
همچو روبه از میان بگریختی/
قصد بام آسمان می‌داشتی ...

سعید در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۴۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۹۰۴:

این غزل تضمینی‌ست بر غزل شماره‌ی 1658:
عاشقم از عاشقان نگریختم/
وز مصاف ای پهلوان نگریختم/
حمله بردم سوی شیران همچو شیر/
همچو روبه از میان نگریختم/
...

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۴۳ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹۹:

صبح یا اول بارکه خدا را بادل ودردل دیدم،زمان یادم رفت و قید وبند آهنگ  مطربهائ عشق تو را گسستم یا از مطرب هم گرمتر شدم! و همچو سایه خورشید گاهی نیست  وخدائی،چکیده چون موسی میشوم،گاه کامل وبلند و زمینی چون فرعون.من از او میگویم وقلم حکم واحدم که گاه چون عصا..

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۵:۱۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹۷:

تفرقه را کژطبعی نامیده و به وحدت ملزم میکند نیودن ابر تفرقه وجدائی برای دل خدائی خویش و شمس را یادآور شده و همه عاشقان را از جنس خدائی میداند که از یک جام مینوشند. جام شمس را جام خدائی دانسته.

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۵۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹۸:

چون به دست ما سپارد زلف ...معنی مهم وکلی اینکه خداوند میخواهد که ما راه واحد رسیدن و دل دادن به قانون واحد ویگانه اویعنی عشق ووحدت را بدانیم،که اگر دانستیم جانمان هم برایش میدهیم

سینا در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۳۶ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلان:

بیت چهارم
پیش = پی اش ................. میش = می اش

Sp در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۰ دربارهٔ امیرخسرو دهلوی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱:

عرض ادب
دیدم دوستان بر سر لغات پیش و بیش در بیت هشتم اختلاف کردند، بر آن شدم که بنده هم نظرمو عرض کنم.
منظور از لغت پیش، که در نسخه سایت هم درج شده و به عقیده بنده شق صحیح هست، اینه که ای معشوق، بفرما، پیش از آنکه جان من رو از من طلب کنی، خود جانم را نثار تو میکنم.
و بیش از آنجا غلطه که در فدا کردن جان کم و بیش وجود نداره، مقداری و طیفی نیست، صفر و صد است و سیاه و سفید؛ یا جان فدا میشود و یا خیر.
یک نکته دیگر هم که در خیلی از حاشیه های اشعار دیدم و حائز اهمیته این است که تمنا میکنم از دوستان علاقه مند و شعرخوان، این قدر زود و عجولانه و خودسر نظرات غیر کارشناسانه و ظن های شخصی رو درباره ی اشعار اعمال نکنید. استدعای به جد دارم، چرا که اگر امروز میبینیم اینهمه اختلاف بر سر نسخه های اشعار هست و بعضا به کلی دیوان ها محتواشون فاسد و قلب شده، علتش ظن ها و اظهار نظرات از همین دسته هست از طرف کاتبانی که خودشون رو برتر و با سواد تر از شاعر آثار میدونستند و به زعم خودشون حنی لطفی میکردند در حق شعرا.
سخن به درازا کشید، پوزش میخوام و پیشاپیش سپاسگزارم

همایون در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۱۲ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۷:

شکل دیگر همان نو شدن معنی‌ است، عشق یک معنی‌ خاص و محدود ندارد، و همچنین هیچ معنی‌ دیگری همواره ثابت نمی ماند بلکه در این بزم زندگی‌ سلطانی بخشنده هر روز معنی‌ نو و جایزه‌ای دیگر در آستین دارد که به آنان که به دنبال شکار معنی‌‌ها هستند روا می‌‌دارد و رخس آنان و شادی آن‌ها را جاودانه بر قرار می‌‌سازد و این گونه پایان هر رخس آغاز رخس دیگری است، و هر مستی‌ای در انتظار مستی دیگر و هر پیمانه‌ای در پی‌ پیمانه‌ای دیگر و شرابی دیگر در پی‌ شرابی، آنان که زندگی‌ را تکراری و خسته کننده می‌‌بینند از این بزم دورند و از هوشی که نو شدن را پی‌ می‌‌برد برخوردار نیستند

همایون در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۴۴ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۳۶:

رقص و ذره از واژه‌های مهم در درک تفکر عرفان و رازورزی ایرانی‌ است و به خصوص در غزل‌های جلال دین بسیار به آن پرداخته شده است
همان گونه که آرش عزیز نوشته همه پدیده‌های هستی‌ از رخسیدن الکترون‌ها و ذرات به وجود می‌‌آیند و آنچه که پایه و اصل هستی‌ است می‌‌تواند در هر پدیده‌ای نیز خود را نشان دهد و پیدا شود، آنچه اهمیت دارد آن عاملی است که رخسیدن را موجب می‌‌گردد که می‌‌تواند عاملی بیرونی باشد و یا درونی، رخس در انسان عاملی درونی دارد که توسط کسی‌ یا عاملی بیرونی فعال و تحریک می‌‌شود و این عامل درونی معنی‌ نام دارد و وقتی معنی‌‌ها در انسان نو می‌‌شود انسان به وجد می‌‌آید و با وجد خود دیگران را نیز به وجد می‌‌آورد زیرا معنی‌ در درون همه حضور دارد مهم نو شدن آن است، آن‌ها که توانائی نو کردن و صیقل زدن معنی‌‌ها را دارند مانند شمس تبریز ا‌ند که جهانی‌ را به رخس در می‌‌آورند، مثالی در مثنوی هست که چگونه معنی‌ وقتی به کار می‌‌افتد جنگ‌ها به شادی و رخس بدل می‌‌گردد و آن حکایت ترک و ایرانی‌ و عرب است که پولی‌ می‌‌یابند و بر سر خرج کردن آن می‌‌ستیزند تا آن که کسی‌ پیدا می‌‌شود و انگور را که همان معنی‌ است برایشان با آن پول می‌‌خرد و بین همه صلح می‌‌شود و خرم می‌‌شوند چون همه به دنبال معنی‌ ا‌ند ولی اختلاف در گفت و زبان است

کمال خردبین در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۱۹ دربارهٔ فردوسی » شاهنامه » جمشید » بخش ۳ - داستان رویش مار بر شانه‌های ضحاک:

با سلام. عبارت "زرده ی خایه" دقیقا به چه چیزی اشاره دارد؟

Mir در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۱ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر اول » بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت او:

با عرض سلام..اگر دوستان این حکایت رو تا انتها بخونند کاملا متوجه منظورحضرت مولانا از کنیز و شاه و غیره میشن..فقط باید دقت داشته باشیم که در این راه گمراه نشیم..به قول حضرت مولانا
از خدا میخواه تا زین نکته ها می نلغزی و رسی در منتها
زانکه از قران بسی گمره شدند زان رسن قومی درون چه شدند
مر رسن را نیست جرمی ای عنود چون تو را سودای سر بالا نبود

مصطفی خدایگان در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۳۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۷۷:

مصرع دوم از بیت اول اصلاح شود لطفاً:
عشوه‌ده = عشوه‌گر

احمد اسدی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۲۷ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲:

به نظرم نسخه ای که امیرعلی به آن اشاره میکند صحیح تر است. "پیراهن یوسف" و "ردای مصطفی" تناظر مناسب تری به نظر می رسد. آقای ذبیحی هم در آواز خود، "ردای مصطفی" خوانده است.

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۱۶ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۵۹۸:

خوشا روزیکه شرایط پذیرائی خدا داشته واورا دعوت کنیم که تمام دردهایمانرا درمان میکند.چون بوصالش رسیدیم جان خود و یا مادیات را قربانی میکنیم و دربرابرش تسلیم هستیم و هرمشکلی را با اصل واحد یا قانونش حل میکنیم و نیم مطلب را گفتیم و مقداری نیز از رندان تا روز پنهان پنهان میکنیم .

مسعود در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۵۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۱:

سعید جان اگر از دنبال کنندگان گنجور بودید و تفاسیر و شرح های قبل استاد فرزانه جناب ساقی رو خوانده بودید اینچنین بخاطر یک اشتباه تایپی به این بزرگوار نمیتاختید.همینطور که میبینید ایشان در جملات بعدی تصحیح کرده اند.
ادیب الممالک فراهانی میگوید:
هفت خط داشت جام جمشیدی
هریکی در صفا چو آیینه
جور و بغداد،بصره و ازرق
اشک و کاسه گر و فرودینه
پاینده باشید

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۴۱ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۹۲:

 

https://rezasaghy.blogfa.com/

دانی که چیست دولت، دیدار یار دیدن​​​​​​​

در کوی او گدایی بر خسروی گزیدن

به استنادبیت پایانی ظاهراً مخاطب این غزل زیبا شاه یحیی می باشد امّا در بعضی از نسخ به جای یحیی نام شاه منصور آمده است به هرحال چندان تفاوتی نمی کند واهمیّتی برای ما ندارد که مخاطب غزل کدام ازاین دوپادشاه است. روشن است که حافظ به سبب دوستی وقرارگرفتن در شرایط خاص ویا احیاناً رفع تکلیف، نام یکی ازدوستان خودراذکروبه اصطلاح غزل را تقدیم آنها می کرد آنچه که اهمیّت دارد این است که ما به بهانه ای با پرده ای دیگر ازاندیشه های ناب حافظانه آشناشده وازطرزبیان سخن، مضامین بکر وبدیع این فرزانه ی روزگاران لذّت می بریم.

 چراکه بارها وبارها تجربه کرده ایم که حافظ حتّی اگرغزلی را درمدح دوستی یا پادشاهی می سراید صرفاً درموردمخاطب اویارابطه ی فی مابین دونفره سخن نمی گوید که کلام کسالت بار وخسته کننده باشد بلکه بلعکس، مضامینی ناب ازعشق،انسانیّت، آزادگی، اخلاقیّات وخلاصه اززمین وزمان خَلق می کند وآنچنان آنها راباغنی سازی پُرمایه می سازد وآنقدر تنوّع وپیچ وتاب آهنگین به رشته ی کلام می بخشد که دربسیاری اوقات، مخاطبِ خاص غزل کمرنگ ومحو وناپیدامی شود. ازهمین رو دربعضی ازغزلها همانند این غزل، اینکه آیامخاطب سخن شاه یحیی ویاشاه منصوراست هیچ اهمیّتی نداشته وتاثیری درلذّت بردن ما ازشیرین زبانیهای حضرت حافظ ندارد.

دولت: ثروت ، قدرت ، سعادت، رستگاری

خسروی: پادشاهی

معنی بیت: آیا می دانی آنچه که مایه ی سعادت ورستگاری آدمی هست چیست؟ آری هیچ چیزی مثل دیدار معشوق، رضایت خاطرعاشق را فراهم نمی سازد. دیدار رخسار محبوب، برای عاشق والاترین ثروت، لذّت وسعادت است. عاشق با اشتیاق تمام گدایی درکوی معشوق را برپادشاهی درفراق او ترجیح می دهد حاضراست باسخت ترین شرایط درحوالی معشوق نفس بکشد امّا بدون حضوردوست به بهشت نرود.

عشق ازهرنوع که باشد چه نشأت گرفته ازبلوغ جنسی وچه برخاسته ازبلوغ روحی وغنای درونی وآگاهی، موهبتی الهیست وهیچ نعمتی والاترو ارزشمندتر ازعشق وجودندارد. دردوران خیال انگیزعاشقی، عاشق چه درهجران بوده باشدچه دروصلت، بی وقفه ازسوی خداوندگارعشق تحت حمایت است همواره به اوچیزی غریب ازغیب می رسد واوراسرمست ومسرورنگاه می دارد. 

گدای کی تو ازهشت خُلدمستغنیست

اسیرعشق توازهردوعالم آزاداست

🌿━━━━━━🌿

از جان طمع بریدن آسان بود ولیکن

از دوستان جانی مشکل توان بریدن

دوستان جانی: دوستانی که مثل جان عزیزند

معنی بیت: بااینکه عذاب جان کندن وترک دنیاکردن درنظرگاهِ همه دردناکترین درد است امّا برای منِ عاشق وشیفته ی دوست ورفیق، جداشدن ازدوستانِ صمیمی وهمدل، بسیار دردآورترازهردردیست. من به راحتی می توانم دو دست از دل وجان بشویم و زندگانی راترک کنم امّاهرگزنمی توانم ازرفیقان ویاران خویش جداگردم.

دوست ورفیق ازدیدگاه هرکسی می تواند متغیربوده و معنای خاصی داشته باشد‌. چه بسا اهل دلانی که بجای بردگی وبندگی ، دوستی باخداوند راانتخاب کرده وبااوعشقبازی میکنند. هستندکسانی دیگر که پدر ،برادر ،همسریا مادر خودرا به عنوان دوست انتخاب می کنند وچه بسیارکسانی که باحیوانات خانگی خود دوستی می کنند وعشق ومحبت وعواطف درونی خویش رابه آنان ابرازمی دارند. درهرصورت دوستی، لطیف ترین ،عمیق ترین وخیال انگیزترین پیوند میان آدمیزاد با خداوند یاهرکس وهرموجوددیگر بوده وهست وخواهدبود.

دریغ ودرد که تااین زمان ندانستم

که کیمیای سعادت رفیق بود ورفیق

🌿━━━━━━🌿

خواهم شدن به بُستان چون غنچه با دل تنگ

وان جا به نیک نامی پیراهنی دریدن

امّاپیراهن به نیک نامی دریدن چیست؟

پیراهن به دوسبب ممکن است دریده شود یکی به بدنامی ودیگری به نیکنامی. "بدنامی" ازآنِ کسیست که درحال بدمستی وعربده کشی بوده باشد وپیرهن برتن خویش بدرد یا همانندِ زلیخا به قصد هوسرانی وکامجویی ازیوسف پاکدامن، پیراهن خویش بدرد که توانسته باشد دیگری رابدنام کند. امّا "نیکنامی" ازآنِ کسیست که ازاشتیاق وشعَف چیزی اختیارازکف می دهد وپیراهن برتن خویش می درد همانندِ غنچه که ازشنیدن بوی دوست ازصبا، از شوق پیرهن می درد ومی شکفد. حافظ دراینجا قصد ندارد که ازروی بدمستی ورندی یا به قصدهوسرانی چاک برپیرهن بزند بلکه همانگونه که خودش می فرماید می خواهد به سبک غنچه وبه هوای عطردوست پیرهن بدرد وبشکفد.

معنی بیت: دلم درفراق یارهمچون غنچه ی فروبسته، گرفته وتنگ وملول است به دشت ودَمن خواهم شتافت وبسانِ غنچه ازشوق عطر وبوی دوست چاک برپیراهن خویش خواهم زد.

دامنی گرچاک شد درعالم رندی چه باک؟

دامنی درنیکنامی نیز می باید درید

🌿━━━━━━🌿

گه چون نسیم با گل رازنهفته گفتن

گه سرّ عشقبازی از بلبلان شنیدن

معنی بیت: (درادامه ی سخن که می فرماید برآن سرم که پیراهنی درگلشن بدرم وچون گل بشکفم) سپس، گاه از زبان نسیم رازپنهان دوست بشنوم وگاه ازرفتاربلبلِ عاشق، اسرارعشقبازی رابه تماشابنشینم تامگرگره ازکارفروبسته گشوده شود.

به تمامیت زندگی کردن؛به سبک حافظ، عشقبازی، دم غنیمت شمردن وشادیخواری، خود نیایشی خالصانه محسوب می شود درچنین حالتی درون آدمی تبدیل به معبدمی گردد اودیگرنیازی به مراجعه به کلیسا ومسجدوخانقاه که همگی ساخته دست بشرهستند ندارد. 
درچنین شرایطی اوبه هرکاری که مشغول باشد عبادت محسوب می شود حتی خوردن وخفتن؛ نظافت کردن وهرس درختان و.... همه وهمه اگرباتوجه وعشق صورت پذیرد با قدردانی اززندگی وسپاسگزاری درهم آمیخته واحساسی ناب تولیدمی گردد.

چوغنچه شکایت زکاربسته مکن

که بادصبح نسیم گره گشا دارد

🌿━━━━━━🌿

بوسیدن لب یار اوّل ز دست مگذار

کآخرملول گردی ازدست ولب گزیدن

معنی بیت: اوّل کاری که درعشقبازی نبایدفراموش کنی بوسیدن لب یاراست اگرغفلت کنی وفرصت راغنیمت نشماری بدانکه خیلی زود ازاین غفلت خود ملول ودلخورخواهی شد وازپشیمانی دست ولب خویش راخواهی گَزید.

سوی من لب چه می گزی که مگوی

لب لعلی گزیده ام که مپرس

زمان ثروت اصلی آدمی درزندگانیست به هیچ روی نباید غفلت کرد زمان که همچون تیر پرتابی  ازدست برودباهیچ قدرتی بازنمی گردد این ثروت هیچ جایگزین و تکرارندارد باید دراستفاده ازآن نهایت دقّت وتوجّه اعمال گردد تاپشیمانی ببارنیاید.
پنج روزی که دراین مرحله فرصت داری
خوش بیاسای زمانی که زمان این همه نیست!

🌿━━━━━━🌿

فرصت شمار صحبت کز این دوراهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان به هم رسیدن

دوراهه منزل: منزلی که دو راه دارد دو دَر است. ازیکی وارد(تولّد) واز یکی دیگرخارج(مرگ) می شویم.

"منزل" کنایه ازدنیاست

معنی بیت: منزلی که موقتّاً درآن اقامت داریم دوراهه ودو دَر است راهِ برگشت یاامکان توقّف دایم وجودندارد خواه ناخواه ،دیر یازود بایداین منزل راترک کنیم ازراه اوّل آمدیم وبابیستی ازراه دوّم خارج شویم واگراین اتّفاق بیافتد دیگر همدیگررانخواهیم دید تافرصت هست قدریکدیگررابدانیم ونسبت به هم محبّت کنیم.فرصت راغنیمت بشمارید که خیلی زود دیرخواهدشد.

غنیمتی شمر ای شمع وصل پروانه

که این معامله تاصبحدم نخواهد ماند

سعی کن از دیدار بازیبا رویانِ جوان بهره‌مند شوی واززیبائیها وجذّابیّت های آنان حظِّ روحانی ببری زیرا که این دنیامکرکننده ونیرنگ بازاست و هرلحظه درکمینگاه درکمین توست ودر صَدَدِ آن است که باترفندی جان آدمیان را بگیرد. قبل ازآنکه این اتّفاق بیافتد جَهدی کن وازلذّاتِ خوبرویان فیض ببر.
کام بخشیِ گردون،عمردرعوض دارد
جَهدکن که ازدولت، دادِعیش بستانی

🌿━━━━━━🌿

گویی برفت حافظ از یاد شاه یحیی

یارب به یادش آوردرویش پروریدن

معنی بیت: چنین که بنظرمی رسد گویی که شاه یحیی حافظ رابکلّی فراموش کرده وازیادبرده است خدایا به یادش بیاور آن روزهایی که حافظِ درویش را چگونه مورد لطف وعنایت خویش قرارمی داد ومحبّت می کرد.

نصرت الدین شاه یحیی آنکه خصم ملک را

ازدم شمشیرچون آتش درآب انداختی

توانای دانا در ‫۸ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۲۱ دربارهٔ حکیم نزاری » ترجیعات » شمارهٔ ۱ - گرم رو باش:

خدا رحمتش کنه
واقعا فوق العاده است!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

۱
…
۳۰۵۵
۳۰۵۶
۳۰۵۷
۳۰۵۸
۳۰۵۹
…
۵۸۷۳