گنجور

حاشیه‌ها

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۲۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۹۲:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

سلامی چو بوی خوش آشنایی

بدان مردم دیده ی روشنایی

شاه بیتِ این غزل زیبا ازهرشعروترانه ای معروف تراست، لیکن متاسّفانه بعضی شارحان محترم معنای درستی ازاین بیتِ زیباارایه نداده اند وبعضی نیز اعلام فرموده که :از آنجاکه "بدان مردم دیده ی روشنایی" هیچ معنای قابل فهمی ندارد بنابراین این عبارت جایگزین می شود: "بدان مردم دیده راروشنایی"!! وسپس یک معنی غیرحافظانه نیز ارایه داده ورفع مسئولیّت نموده اند.! درحالی که بااندکی تامّل برروی واژه ها، منظورنظر خواجه ی عزیزقابل دسترس است ومعنای بسیارزیبا وخیال انگیزی رامی توان برداشت نمود.

مردم: سیاهی چشم، مردمک

دیده: چشم

حافظ درشاه بیتِ این غزل زیبا،سلامی معطّر وخوش بوی برآن مردم ِ(سیاهی ِ) دیده ی( چشمانِ) روشنایی (وجودِ معشوق) می فرستد ودرهمان ابتدای کارتضادّی حافظانه خَلق می کند. وجودِ معشوق سراپانوراست،روشنی بخشنده ونوردهنده هست، برچشمانِ این وجودِ نورانی سلام می دهد امّا به منظور انگیزش ِحسّ شاعرانگی درمخاطبین نه برچشمان معشوق بلکه برسیاهی ِاین وجودِ نورانی سلام می دهد تاتضاد موردِ علاقه ی خویش رادرکلام ومعناخلق کند. قطره ی سیاهی یاهمان مردمکی که خود دریچه ای به نور وروشنائیست.

اینکه وجودِ معشوق روشنائی بخش ِ تاریکی های راهِ عشّاق است چیز تازه ای نیست وغیرازحافظ شاعران زیادی درغزلیّاتِ خود، معشوق را به عنوان منبع نور، روشنایی بخش وروشن کننده معرّفی نموده اند.:

فردوسی:

چنانستم امیّد کز روزگار

به ما "روشنایی" دهد کردگار

خاقانی:

خاکِ پایت دیده ها را "روشنایی" می دهد

هر سحر بویِ تو با جان آشنایی می دهد.

سعدی:

وجودی دهد "روشنایی" به جمع

که سوزیش در سینه باشد چو شمع.

معنی بیت:

سلامی به طراوتِ دوستی ولطافتِ محبّت، برآن سیاهی ِ چشمانِ معشوق(مردمکِ چشم) که وجودی روشنایی بخش است وتاریکی ها وظلمت های راه رابرعاشقان روشن می سازد.

گرچه خورشیدِفلک چشم وچراغ عالمست

روشنایی بخش چشم اوست خاک پای تو

🌿━━━━━━━━━━🌿

درودی چو نوردل پارسایان

بدان شمع خلوتگه پارسایی

درود: رحمت، دعا ،ثنا که کاملاً واژه ی پارسی هست

"پارسایان" هم به معنی پارسیان هم به معنای پاکان،‌ پاکدامنان دراینجا بیشتر به معنی پارسی زبانان

بعدازسلام کردن حالا دعا ورحمت می فرستد برای چه کسی؟ برای همان مخاطب روشنایی بخش موردنظر (معشوق). دراین بیت نیز محبوب همچون شمعی روشنی بخش محفل پارسایان هست.

معنی بیت: رحمت ودرود ودعایی روشن به روشنیِ دلهای پاک پنداران وپارسیان، برآن معشوق که وجودش همچون شمع دل افروزی خلوتگاههای پاکان رامنوّرمی کند.

حافظ درجای دیگرنیز ازمعشوق به عنوان شمع دل افروزیادکرده است.

بازآی که بی روی توای شمع دل افروز

دربزم حریفان اثرنوروصفانیست

🌿━━━━━━━━━━🌿

نمی‌بینم از همدمان هیچ بر جای

دلم خون شد ازغصّه ساقی کجایی

معنی بیت: ازهم پیاله ها وهمراهان کسی باقی نمانده ودل من ازاین موضوع سخت ملول وخونین است ای ساقی کجاهستی ؟ بیا ومرا ازاین وضعیت آزارنده خلاص کن.

همدمان همان ایرانیان قدیم قبل ازاسلام هست حافظ رندانه دراینجا، اذهان مخاطبان شعر خودرا بادرود پارسی فرستان، به فرهنگ کهن پارسیان وکوی مغان ارجاع می دهد همان فرهنگ ومسلکی که حافظ شیفته ی آن است. 

تازیان راغم احوال گرانباران نیست

پارسایان مددی تاخوش وآسان بروم

🌿━━━━━━━━━━🌿

ز کوی مغان رُخ مَگردان که آن جا

فروشند مِفتاح مشکل گشایی

"کوی مُغان" یکی ازکلیدی ترین واژه های دیوان حافظ است. آشنایی بیشتربااین واژه مارابه جهان بینی حافظانه نزدیکترمی کند‌.

"مغان" در اصل قبیله ای از قوم ماد بودند که مقام روحانیت منحصراً به آنان تعلّق داشت . آنگاه که آیینِ زرتشت بر نواحی غرب و جنوب ایران یعنی ماد و پارس مستولی شد "مغان" پیشوایان دیانت جدید شدند. در کتاب اوستا نام طبقه ٔ روحانی را به همان عنوان قدیمی که داشته اند یعنی آترون می بینیم اما در عهد اشکانیان و ساسانیان معمولاً این طایفه را"مغان" می خوانده اند.

فردوسی:

برفتندتُرکان زپیش مغان

کشیدندلشکر سوی دامغان

فرّخی :

پیش دو دستِ او سجود کنند

چون مغان پیش آذر خرداد.

خاقانی

سفرکعبه به صد جهد برآوردم ورفت

سفر کوی مغان است دگر بار مرا

نظامی:

برآمد ناگه آن مرغ فسون ساز

به آیین مغان بنمود پرواز

مولوی:

رو بتابید از زر و گفت ای مغان

تا نیاریدم ابوبکر ازمغان

در خانقه نگنجد اسرار عشق و مستی

جام می مغانه هم با مغان توان زد.

حافظ بیشترازهمه درکوی مغان پرسه زده وازهمه بیشتر به "پیرمغان" ارادت دارد! امّاچرا؟

شاید به این سبب بوده باشد که حافظ پیش ازآنکه به مذهب بیاندیشد به فرهنگِ کهن ایرانی ومیراث نیاکانمان می اندیشیده وازشدّتِ علاقه وارادت به حضرت زرتشت به این نگرش رسیده باشد.

به باغ تازه کن آئین دین زرتشتی

کنون که لاله برافروخت آتش نمرود

احترام وارادتِ خاصّی که ازجانبِ حافظ به زرتشت دیده می شود به سبب این نیست که حافظ به مذهبِ اوگرایش داشته! چراکه حافظ اصلاً درچارچوبِ مذهب نمی گنجد واندیشه های اوفراتر ازهرمذهب وهرمسلک است.

بنظرچنین می رسد که احترام وارادتِ قلبیِ پایان ناپذیراو،ریشه دراندیشه های نابِ زرتشت، افکار نیک، پندارنیک، کردارنیک و پیرامون مهرورزی وعشق وصلح دوستی داشته باشد.

درخراباتِ مغان نورخدا می بینم

این عجب بین که چه نوری زکجا می بینم!

نزدیکی ِ افکار خواجه با افکارزرتشت وحسِّ وطن دوستیِ فوق العاده نیزدلیلی مضاعف شده تا آتش این ارادت همچنان درسینه ی شعله ور وفروزان بماند.

ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند

که آتش که نمیردهمیشه دردل ماست

یا:

آن روزبردلم درمعنی گشوده شد

کزساکنان درگهِ پیرمغان شدم

ضمن آنکه علاقه ی حافظ به شراب خواری وآزاد بودنِ شرابخواری درمذهبِ زرتشت را نیزنباید ازنظرپنهان داشت.

گفتم شراب وخرقه نه آئین مذهب است

گفت این عمل به مذهب پیرمغان کنند.

یا:

مریدِ پیرمغانم زمن مرنج ای شیخ

چراکه وعده توکردیُّ اوبجاآورد!

بنابراین "کوی مغان" ارجاع مخاطبین به فرهنگ کهن،باورهای قبل ازحمله ی اعراب به ایران وتاکید وبرجسته سازی اندیشه های ناب زرتشت است.

مفتاح: کلید وگشاینده

معنی بیت: ازآئین وفرهنگِ کهن ایرانی ومیکده ی ایرانیانِ قدیم چراروی برتابم؟ آنجا شراب های نابِ مهرورزی،صلح دوستی وانسانیّت می دهند که کلید وگشاینده ی مشکلات بشریّت است.

ازآستان پیرمغان سرچراکشم؟

دولت دراین سرا وگشایش دراین دراست

🌿━━━━━━━━━━🌿

عروسِ جهان گرچه درحدّحُسن است

ز حد می‌برد شیوه ی بی‌وفایی

معنی بیت:

زیبائیها وجاذبه های دنیااگرچه به مانندِ عروسی زیبا،دلربا ودلستاننده است لیکن متاسّفانه بی وفایی وناپایداریش بیشتر اززیبایی وجاذبه های آن است!دلبستن به چنین عروسی،نشانه ی نادانی و فریب خوردگیست!

جمیله ایست عروس جهان ولی هشدار

که این مخدّره درعقدِ کس نمی آید!

🌿━━━━━━━━━━🌿

دلِ خسته ی من گرش همّتی هست

نخواهد ز سنگین دلان مومیایی

مومیایی: نام دارویی سیاه مانندِ قیر که دردیار فارس برای شکستگی بکارمی رفت.

دل عاشق پیشه ی من اگرچه ازبی وفایی ها ونامهربانی های خوبرویانِ سنگین دل،شکسته وخسته شده است، لیکن اگرهمّت واراده داشته باشد باوجودی که مَرهم دردش درنزدآنهاست، برای گرفتنِ مومیایی،منّتِ ازآنان نخواهدکشید

بی نیازی ومناعتِ طبعِ حافظ یکی دیگرازخصلتها وفضایل اخلاقی اوست که زبانزدِ خاص وعام بوده و سببِ محبوبیّت وماندگاریش شده است.

شکسته واربه درگاهت آمدم که طبیب

به مومیایی لطف تواَم نشانی داد

🌿━━━━━━━━━━🌿

می صوفی افکن کجا می‌فروشند؟

که در تابم از دست زهد ریایی

صوفی افکن:ازپا درافکننده ی صوفی

درتابم: درشکنجه ودرعذابم

ازاین بیت می توان دونوع معنابرداشت نمود. اوّل اینکه "صوفی" خودِ حافظ است که به دنبال یافتن حقیقت به جرگه ی صوفیان پیوسته وبا مشاهده ی ریا و تظاهر دراعمال صوفیان دلزده شده و قصد جدایی دارد. اومی خواهدبا نوشیدن می، رنگ ریا ودروغ راازخودبشوید واز جرگه ی صوفیان خارج گردد.

دربرداشت دوم:

ازریاکاری ودروغ های صوفیان خسته وآزرده خاطر شده ام باده ای گیرا وقوی می خواهم به صوفی بنوشانم تا مست شود وراستی پیشه گیرد ودست ازنمایش وریاکاری بردارد. حافظ اطمینان خاطر دارد که اگر صوفی مست شودبه حُکم ِمستی وراستی دست ازدروغ وریاکاری برمی دارد به همین سبب می خواهد اورابا مِی درمانی مدوا کند!

صوفی اَرباده به اندازه خورد نوشش باد

وَرنه اندیشه ی این کارفراموشش باد


🌿━━━━━━━━━━🌿

رفیقان چنان عهد صحبت شکستند

که گویی نبودست خود آشنایی

معنی بیت: رفیقانی که ادّعای وفاداری ودوستی می کردند چنان عهدشکنی کرده وپیمان ازیادبُرده اند که گویی اصلاً ازابتدا دوستی ورفاقتی درمیان نبوده است وما بایکدیگرآشنایی نداشتیم.! دراینجا نیز رفیقان همان همدمان است که دربیت دوم آمده است. 

اگررفیق شفیقی درست پیمان باش

رفیق خانه وگرمابه وگلستان باش

🌿━━━━━━━━━━🌿

مراگرتوبگذاری ای نفس طامع

بسی پادشایی کنم در گدایی

طامع: طمع کننده

خطاب به نفس ِ خودمی فرماید: ای نفس ِ طمع کار که مرابه دنیادوستی وسوسه می کنی و تشویق می کنی تابرای بدست آوردنِ جاه ومقام وموقعیّتِ دنیوی، به درگاهِ دونان وفرومایگان بروم، اگرتوخاموش باشی ومراترغیب نکنی، من بامناعتِ طبع درهمین فقر وناداری، باپیشه گرفتن ِ پرهیزگاری وبی نیازی، بسی سلطانی می کنم تنها آدم بی نیازاست که ازهردوجهان آزاد می شود وزیربارتعلّق نمی رود.

اگرت سلطنت فقرببخشندای دل

کمترین ملک توازماه بودتاماهی

🌿━━━━━━━━━━🌿

بیاموزمت کیمیای سعادت

زهمصحبت بد جدایی جدایی

"کیمیای سعادت" کتابی ازامام محمّد غزالیست که درآن طَیِّ شرحی مفصّل ،پای بندبودن به احکام شریعت به عنوان جوهرسعادت وراهِ رستگاری معرّفی شده است. کسی چه می داند شایدحافظ با معرّفیِ رفیق ودوری گُزیدن ازهم صحبتِ بد،طعنه ای به اونیززده باشد!

معنی بیت: برایت یک رازبزرگ ویک اُکسیر برای رستگاری وسعادت معرّفی می کنم،اگرمی خواهی رستگار ونیکبخت باشی، نسبت به"رفیق" حساسّ باش. رفیق اگرخوب ونیکخواه وصادق باشد تورابه رستگاری واگربدکردار وبدخواه باشد تورابه بدبختی رهنمون خواهدکرد. پس رفیق خوب راخوب نگاهدار وازهم صحبت شدن بابدنیّتانِ بدکردار پرهیزکن.

مقام امن ومی بی غش ورفیق شفیق

اگرتورامدام میسّرشودزهی توفیق

🌿━━━━━━━━━━🌿

مکن حافظ ازجوردوران شکایت​​​​​​​

چه دانی تو ای بنده کار خدایی

ای حافظ اگراوضاع زندگانی دردوره ای وفق مُرادنیست ازبدی وستم دوران شکایت مکن وخودرا باحوادثِ پیرامونی، وفق بده، توبنده ای بیش نیستی وچه می دانی که درپسِ پرده چه می گذرد وخداوند برای توچه سرنوشتی درنظرگرفته است؟ شاید اگرچشمهایت رابشویی ،نگاهت راتغییردهی وجوردیگربنگری خیروصلاح تودر همین اوضاع کنونی باشد!

چوقسمتِ اَزلی بی حضور ماکردند

گراندکی نه به وفق ِ رضاست خُرده مگیر

نه تنها قسمت ازلی بی حضور ما بوده بلکه دراین زندگانی چندروزه نیز غالب امورات ازمحدوده ی اختیارواراده ی ما بیرون است درصورتیکه تصورمی کنیم اختیارامورخودرا در دست داریم! اما حقیقت تلخ تر این هست که مغزما، این قدرت مرموزوناشناخته، با سیستم قدرتمند عصبی که دراختیاردارد برای ما برنامه ریزی کرده وهمه ی افکار واحساسات ورفتارمارا همانندمعماری توانا،طراحی وبه واسطه ی ما به مورد اجرا می گذارد تا همچنان فکرکنیم که اختیارامور دردستان خودمان هست!

ماوقتی درخواب هستیم این قدرت مرموز مشغول ایجاد رویا،برنامه ریزی وتفسیراوضاع پیرامونیست اومارا مجبورمی کند بترسیم، فرار کنیم،گریه کنیم، عاشق شویم و...

مکن دراین چمنم سرزنش به خودرویی

چنانکه پرورشم می دهند می رویم....

masoud۸۸۶۷ در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۰۳ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۶:

بیت سوم میشه ورای مسجد و میخانه . بهترین ملاک واسه تعیین درستی گوش دادن به اجرای استاد شجریان است که بدون شک معتبرترین منبع اشعار رو در اختیار دارن

عباسی - فسا در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۲۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱۲:

سلام
روزگارتان خوش
دوستانی که غزل را رها کرده اند و به قیاس بین بزرگوارانی که غزل را خوانده اند می پردازند حتما این غزل حافظ را هم ملاحظه فرموده اند:
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاه داری و آیین سروری داند
اگر کسی بگوید مقام ادبی حافظ و سعدی بالاست به این معنی نیست که دیگران نمی توانند شعر بگویند بلکه به این معنی است که این دو بزرگوار قله هستند و دست نیافتنی.
در بحث موسیقی هم اصولا قیاس جالب نیست. استاد شجریان سبکش مشخص و شاگردانش هم مشخص هستند و استاد را به تعداد شاگردان می شناسند و سبک خاص شخص و نیز قبول نخبگان و نیز عموم جامعه هم ملاک است
بنده خدایی که بعضا اسم آورده شد مصاحبه اش را بخوانید که گفته بود از ترس نگاه ها و برخوردهای مردم لباس مبدل می پوشیدم، تو آرایشگاه راهم نمی داند، آژانس به من سرویس نمی داد، مغازه ها چیزی به من نمی فروختند. خانه ام را عوض کردم ولی مشکل هنوز پابرجا بود و نهایتا رفتم یه طناب خریدم که خودکشی کنم
این مصاحبه را ببینید:
پیوند به وبگاه بیرونی
بله حافظ فرماید:
هزار نکته باریکتر ز مو این جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند
فقط صدا نیست عزیزان من. با مردم بودن و مردم داری هم هست. بودند کسانی که به مردم پشت کردند و در آغوش دیگران افتادند و مردم طردشان کردند و طناب دار و خودکشی
ضمنا وقتی بحث آواز باشد قطعا استاد شجریان بی رقیب است ولی در تصنیف ممکن است کسانی در یک سبک دیگر کارهای زیباتری ارائه دهند
مدار نقطه بینش ز خال توست مرا
که قدر گوهر یک دانه جوهری داند
به قد و چهره هر آن کس که شاه خوبان شد
جهان بگیرد اگر دادگستری داند
ز شعر دلکش حافظ کسی بود آگاه
که لطف طبع و سخن گفتن دری داند
ایام عزت مستدام

مهدی/بوشهر در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۵:۰۶ دربارهٔ عطار » منطق‌الطیر » بیان وادی توحید » بیان وادی توحید:

اره واردیه پنجم،،وادیی ک صوفیای بزرگ هم نتونستن ردش کنن،،
عارف یا صوفی باید انقدر به خلوص نیت،،پاکی قلب و صافی و سبک بالی روح دست پیدا کند ک بتونه این وادی رو رد کنه......
فک کنم ی جورایی هم داره،،،راز عدد صفر و عدد یک رو میگه،،ک تمام عددها از یک گرفته شده،،
ینی عدد دو میشه ،،یک بعلاوه یک،،،،،،،،یا عدد سه میشه،،یک بعلاوه یک بعلاوه یک
حالا کل استادها و دکترایه ادبیات رو بیار ک این هشت بیت رو توضیح بدن،،،،نمیتونن،،فقط ی صوفی میتونه این شعررو تفسیر کنه.......
در نهایت واقعا شعرهایه عطار،،،،فهمش،سخت و سنگینه...............

قاسم در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۲۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب سوم در فضیلت قناعت » حکایتِ شمارهٔ ۱۳:

هرکس از دست رنج خودش بخورد زیر بار منت کسی نمیرود.پس بیایید دست رنج خودمان را بخوریم.

حسین در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۶ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب هشتم در آداب صحبت » حکمت شمارهٔ ۲۲:

با سلام. در متن شعر آمده کمان را ز کن و بر باره بر سنگ.
ولی به نظرمیرسه درستش بر باره پر سنگ باشه. البته در متن کتاب و سایت و همه جا بر سنگ هست. ولی معنی نمیده

هادی در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۱۰ دربارهٔ رهی معیری » غزلها - جلد اول » غرق تمنای توام:

این شعر توسط آقای حسین علیشاپور عزیز و ارکستر ملی ایران به آهنگسازی استاد علی تجویدی و رهبری استاد فریدون شهبازیان نیز اجرا شده است

مجتبی در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۱۵ دربارهٔ اوحدی مراغه‌ای » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۳۶:

وزن شعر (فعولن فعولن فعولن فعولن) می باشد، لطفاً تصحیح بفرمایید.

مجتبی در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۸:۱۲ دربارهٔ اوحدی مراغه‌ای » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۷:

وزن شعر (فعولن فعولن فعولن فعولن) می باشد، لطفاً تصحیح بفرمایید.

حمید نیک در ‫۷ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۷:۳۹ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب هفتم در عالم تربیت » بخش ۲۱ - گفتار اندر پرورش زنان و ذکر صلاح و فساد ایشان:

دوستان فراموش می‌کنند نمی‌شود با عرف جاری امروز به قضاوت جامعه‌ی چند صد سال پیش نشست! هر واقعه و تفکری را بایست در کانتکس و بستر زمانی و مکانی خودش سنجید. نه صواب است و نه صحیح که با چوب امروز سعدی چندصدسال پیش را زد! مثل این است با دانش پزشکی امروز به نقد علم پزشکی چندقرن پیش نشست و به استهزا گرفت! عقلانی نیست همچین نگرشی! درباب جامعه‌شناسی هم چنین است...

محمد رحیمی در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۴۲ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب چهارم در تواضع » بخش ۲ - حکایت در این معنی:

با درود
خوانش مصرع اول از بیت آخر
(هوشمندِ گزین ) درست نیست و ًهوشمند٬ گزین ً درست است

بابک چندم در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۰۹ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵:

محسن جان
پاسخ گویا فعلاً به انفرادی رفته...

بابک چندم در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۳:۵۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵:

محسن جان
معین در میان معانی مختلف برای "گرانی کردن" آورده:
-تکبر، خود پسندی
-سخت جانی، گران جانی
من تکبر، خود پسندی را برابر "خود پرستی" گرفتم :
هر که بی او زندگانی می کند ->اگر که نمی میرد از بابت این است که فقدان "او" برایش مهم نیست چرا که خود پرست است...
اگر که سخت جانی به معنای سخت جان دادن، راحت جان ندادن یا پوست کلفتی و تقلا کردن را جایگزین کنیم:
هرکه بی او زندگانی می کند->
1-اگر که نمی میرد از بابت سخت جان بودنش است!؟
2-اگر که نمی میرد از بابت راحت جان ندادنش است!؟
3-اگر که نمی میرد از بابت جان کندنش است!؟
4-اگر که نمی میرد از بابت پوست کلفتی اش است!؟
5-اگر که نمی میرد از بابت تقلا کردنش است!؟
باری،
معین برای "گران جانی" در میان معانی مختلف آورده:
-کاهلی، سستی، سبک روحی
و این به گمانم نزدیکترین معنی است:
هر که بی او زندگانی می کند، گر نمی میرد کاهلی، سبک روحی (حماقت) می کند...

مرتضی آخرتی در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۳۱ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲:

مشکلی در وزن شعر عطار نیست. واژه ی «سر» در مصراع دوم از بیت اول به معنای راز است.

مرتضی آخرتی در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۲:۲۸ دربارهٔ عطار » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۲:

وزن شعر عطار اشکال ندارد. در بیت اول واژه سر به معنای راز است که باید مشدد خوانده شود.

۸ در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۱:۵۷ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵:

گرانی کردن در این بیت استاد سخن ، به مانای
"سخت جانی" است .

همایون در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۴۰ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۸۹۲:

اگر از اشعار جلال دین باشد بیشک پیش از ملاقات با شمس سروده شده است و هیچ سنخیتی با غزل‌های پس از تحول او ندارد

محسن ، ۲ در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۱۸ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۴۵:

سپاس ، بابک جان
آیا خود پسندی با مصرع اول همخوانی دارد؟

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۹ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۹۱:

پیوند به وبگاه بیرونی

 

به چشم کرده‌ام ابروی ماه سیمایی

خیال سبزخطی نقش بسته‌ام جایی

به چشم کردن: برگزیدن، درکانون توجّه ونظرقرار دادن

به چشم کردن ابرو: درچشم جای دادن ابرو، طوری که هرسونگاه کنی ابروی اوبینی

خیال: تصویر

سبزخطّی : کسی که تازه به بلوغ رسیده و موهای نرم و لطیفی برگردادگرد رخسارش روییده است.‌ باتوجّه به واژگانِ: منشور، طغرا، تاج وتخت و...بی تردید مخاطب سخن دراین غزل،باتوجه به عبارات متن بیتها وبه ویژه عبارت: که نیستش به کس ازتاج وتخت پروایی، بی گمان، پادشاهی جوان وخوش سیماست که حافظِ عاشق پیشه تصویر رخساردلربای اورا درچشم جهان بین خویش جای اقامت داده است. وروشن است که هرگاه حافظ با این احساس وعاطفه ی درونی سخن می گوید روی سخن کسی جزشاه شجاع خوش قد وبالا وخوش حرکات نیست. کسی که سرآمدترین پادشاه خاندان آل مظفر و از بزرگترین پادشاهان قرن هشتم در ایران است. او به شعر و ادب و تربیت علما و شاعران علاقه ی زیادی داشته و بسیاری از آنان را در دربار خود گرد آورده بود. او مخاطب اصلی اغلب اشعار عاشقانه ی حافظ است.

جهت کسب اطلاعات بیشتر پیرامون
تأثیر شاه شجاع بر اشعار حافظ و شعر قرن هشتم. سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 15(5 (پیاپی 75) )، 213-229. SID. https://sid.ir/paper/1031459/fa

نقش بسته ام: تصویرسازی کرده ام.

جایی: درجایی ازدل، درخلوتگاه ترین جای دل

معنی بیت: ابروی ماه سیمایی رادر کانون چشمم جای داده ام،رخسار نوجوانی راکه گرداگرد صورتش موهای نرم ولطیفی روییده، درخلوتگاه دل تصویرسازی کرده ام.

نقش می بستم که گیرم گوشه ای زان چشم مست

طاقت وهوش ازخم ابروش طاق افتاده بود

🌿━━━━━━━━━━🌿

امید هست که منشورعشقبازی من

ازآن کمانچه ی ابرورسد به طُغرایی

منشور: فرمان پادشاهی، نامه ی سرگشاده، در اینجا مبانی واساسنامه

کمانچه ی ابرو: انحنای ابرو به کمانچه تشبیه شده است.

طُغرا: فرمان،منشور،امضا یا چند خط منحنی تودر تو که اسم شخص در ضمن آن گنجانیده می‌شود و بیشتر در روی مسکوکات یا مُهر اسم نقش می‌کنند. در قدیم بر سر نامه‌ها و فرمان‌ها ی دولتی می‌نگاشتند. حافظِ خوش ذوق دراینجا با ظرافت منحصربفردی منحنی ابروی یار رابا انحنای امضای تاییداوپیوندزده ومضمون نابی آفریده است.

معنی بیت: امید بسیاردارم که مبانی،اصول و قوانین عشقبازی من که ازانحنای ابروان معشوق آغازشده به منحنی خطوط امضای تایید وپذیرش محبوب منتهی گردد.

هلالی شدتنم زین غم که باطغرای ابرویش

که باشدمه که بنماید زطاق آسمان ابرو

🌿━━━━━━━━━━🌿

سرم زدست بشد چشم ازانتظاربسوخت

در آرزوی سر و چشم مجلس آرایی

سرم زدست بشد: اختیارام از کف رفت، مغزم ازکار افتاد

معنی بیت: درآرزوی سروچشمی بزم آرا ودل انگیز، عنان اختیارخرد واندیشه ازکفم رفت و چشمانم ازانتظارسوخت ونابیناشد.

گربادفتنه هردوجهان رابه هم زند

ما وچراغ چشم وره انتظاردوست

🌿━━━━━━━━━━🌿

مکدّراست دل آتش به خرقه خواهم زد

بیا ببین که کرا می‌کند تماشایی

مُکَدَّر: کدر وتیره وتار،ملول وگرفته

خرقه: دلق،لباس مخصوص صوفیگری وزهد

کِرامی کند تماشایی : تماشایش دیدنیست وبه زحمتش می ارزد؛ ارزش تماشا کردن دارد.

خرقه سوزانیدن درمیان صوفیان متعصب ومتشرع، همسان باقرآن سوزی و کفرمحسوب می شده چراکه ازمنظرآنان، خرقه بسیار مقدس بود. اما حافظ برخلاف باور آنان، خرقه راابزاری برای ریاکاری وتظاهرمی دانست ازهمین رو خرقه رامستوجب آتش دانسته وآن را می سوزاند، تا روی وریارا ترک کند وپاکدلی بگزیند. حافظ شورشی، به کندن خرقه‌ی تدلیس اکتفا نمی کند بلکه به شکرانه‌ی رهایی از قید تلبیس و تدلیس، به‌کلی آن را به آتش می کشد. 

معنی بیت: دلم گرفته وتیره وتاراست لباس زهدریایی خویش رابه آتش خواهم کشید ای محبوب بیا این صحنه را تماشاکن که به زحمت تماشایش می ارزد.

ازبُن هرمژه ام جوی روان است بیا

اگرت میل لب جوی وتماشاباشد

🌿━━━━━━━━━━🌿

به روزواقعه تابوت مازسروکنید

که می‌رویم به داغ بلندبالایی

روز واقعه: روز مرگ

معنی بیت: هنگام مرگ تابوت مرا ازدرخت سرودرست کنیدچراکه من درحسرت دلارامی سرو قامت، ازدنیا می روم.

قد توتا بشدازجویباردیده ی من

به جای سروجزآب روان نمی بینم

🌿━━━━━━━━━━🌿

زمام دل به کسی داده‌ام من درویش

که نیستش به کس ازتاج وتخت پروایی

زمام دل: عنان و اختیار دل

پروا: التفات وتوجّه

معنی بیت: من درویش عنان واختیاردل به معشوقی سپرده ام که سخت به امورات تاج وتخت مشغول است وبه هیچ کس التفاتی نمی کند. اوچنان درشوق آراستن تاج وتخت خویش غرق شده وسرگرم تحکیم پایه های پادشاهیست که به هیچ کس ازاطرافیان کوچکترین توجّهی نمی کند.

درویش نمی پرسی وترسم که نباسد

اندیشه ی آمرزش وپروای ثوابت

🌿━━━━━━━━━━🌿

درآن مقام که خوبان زغمزه تیغ زنند

عجب مَدار سری اوفتاده در پایی

مقام: جایگاه

غمزه : عشوه گری،حرکات واشارات دلبرانه با چشم و ابرو

معنی بیت: درآن جایگاه ودرشرایطی که خوبرویا، شمشیرعشوه وغمزه به روی عاشقان خویش کشیده وآنهاراباحرکات چشم وابرو قلع وقمع می کنند اگرسری بریده افتاده به زیرپاها مشاهده کردی زیاد تعجّب مکن.

حافظ به مدد نبوغ ویژه ای که دارد باخلق مضامین، تامّل برانگیز، احساسی وتکاننده، قصد دارد محبوب دل خویش، ازتبعات وپیامدهای سنگدلی وتندخویی آگاه سازد وبیش ازاین دل عاشقان خودرا نیازارد.

درزلف چون کمندش ای دل مپیج کانجا

سرهابریده بینی بی جرم وبی جنایت

🌿━━━━━━━━━━🌿

مراکه ازرخ اوماه درشبستان است

کجا بود به فروغ ستاره پروایی؟

شبستان: تاریکخانه،اتاق خواب

معنی بیت: من دیگر به فروغ وپرتوهیچ ستاره ای التفات وتوجّهی ندارم چراکه من، ماه روشن ِرخسار دوست را درخانه ی تاریک خویش دارم وازفروغ آن بهره مند هستم. کسی که درشبستان خانه اش ماه روشن داشته باشد چه نیازی به ماه وخورشیدوستارگان دارد؟

گوشمع میارید دراین جمع که امشب

درمجلس ما ماه رخ دوست تمام است

🌿━━━━━━━━━━🌿

فراق ووصل چه باشدرضای دوست طلب

که حیف باشد از او غیر او تمنّایی

این بیت نغز وبی مانند، نقطه اوج شکوفایی و بالندگی درعاشقیست. عاشق درعشقورزی به جایی می رسد که هیچ چیز ازدوست ومعشوق زمینی خویش، طلب نمی کند بلکه خوددوست راهدف گرفته وقصد دارد باقرارگرفتن درکنار دوست، فضایی برای رسیدن به چیزی والاتر که همانا معشوق ازلیست ایجادکند تابه برکت حضور دوست زمینی، به هسته ی درونی عشق نفوذکرده ودرآن ذوب گردد.
دربرداشت عرفانی نیز می توان دوست را همان خالق زیبائیها درنظر گرفت وبه جای پرستش او به شیوه ی زاهدانه، با اوعشقبازی کرد وبه جای درخواست ذلیلانه ی سلامتی وثروت وسعادتمندی، ذوب شدن در وجودلایتناهی اورا طلب نمود.

معنی بیت: رضایت یارمهمّترازهجران ووصلت است هجران وصل رافرو گذار ودرفراهم نمودن رضایت خاطردوست تلاش کن که حیف باشد از یار تمنّایی غیرازخودِ او ورضایت خاطراوداشته باشی.

عشق ازهرنوع که باشد چه نشأت گرفته ازبلوغ جنسی وچه برخاسته ازبلوغ روحی وغنای درونی وآگاهی، موهبتی الهیست وهیچ نعمتی والاترو ارزشمندتر ازعشق وجودندارد. دردوران خیال انگیزعاشقی، عاشق چه درهجران بوده باشدچه دروصلت، بی وقفه ازسوی خداوندگار عشق تحت حمایت است همواره به اوچیزی غریب ازغیب می رسد واوراسرمست ومسرورنگاه می دارد.

میل من سوی وصال وقصد اوسوی فراق

ترک کام خودگرفتم تابرآید کام دوست

🌿━━━━━━━━━━🌿

دُرُرزشوق برآرند ماهیان به نثار

اگرسفینه ی حافظ رسدبه دریایی

دُرَر: جمع دُرّ وگوهر

"سفینه": ایهام دارد: ۱- کشتی ۲- مجموعه ی شعر، جُنگِ شعر. هردومعنی مدّنظرشاعربوده است.

معنی بیت: اگرکشتی حافظ (مجموعه ی اشعار ) به هردریایی برسد ماهیان ازشوروشادمانی،به استقبال آمده و گوهرو مروارید پیشکش می کنند. حافظ که زمین وزمان عشق می رزید جهان پیرامونی را ازدریچه ی عشق می نگریست،اینک پاداش خودرا گرفته وزمین وزمان نیز متقابلاًبه اوعشق می ورزند. او به سطحی ازشعوروآگاهی جهش پیداکرده، که مرزهارادرنوردیده وبه تمامیت هستی تعلّق دارد وحتّی ماهیان دریانیز، لطافت وظرافت کلام اورادریافت می کنند ومشتاق ودوستداراشعاراو هستند.

من وسفینه ی حافظ که جزدراین دریا

بضاعت سخن دُرفشان نمی بینم

همایون در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، جمعه ۵ بهمن ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۰۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۶۱:

شهاب سهروردی زنده کننده فلسفه ایرانی‌ است و خود را دنباله رو ابن سینا می‌‌داند، جلال دین نیز به خوبی ریشه‌های نامرئی پیوند‌های باور خود را با فلسفه ایرانی‌ به خوبی می‌‌شناسد، فرهنگ سیمرغی و پهلوانی و آیین مهر و ارزش دوستی‌ با پیر که انسانی‌ است واقعی‌، و نگاهداری و گسترش این فرهنگ که فرهنگی‌ اشراقی نامیده می‌‌شود و بر پایه نور و روشنایی و افزایش نوروزی روشنایی از طریق انسان است

۱
…
۲۹۱۹
۲۹۲۰
۲۹۲۱
۲۹۲۲
۲۹۲۳
…
۵۸۷۳