گنجور

حاشیه‌ها

متین مرادی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۴۳ دربارهٔ جامی » هفت اورنگ » سلسلةالذهب » دفتر اول » بخش ۲ - اشارت به تنزیه و تقدس حضرت حق سبحانه و تعالی:

ردیف بیت 4 و 5 مصرا دوم بیت 5 غزله
اگه من اشتباه میگم لطفا شما اصلاح کنید

امیر کمالی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۲:۳۱ دربارهٔ سعدی » گلستان » باب ششم در ضعف و پیری » حکایت شمارهٔ ۶:

با سلام. به نظر می‌رسد که جمله ابتدایی این حکایت نیاز به نقطه گالری دارد تا صحیح خوانده شود. کلمه “وقتی” در این حکایت در معنای متداول آن بکار نرفته. کاربرد متداول “وقتی” مثلا در این جمله است:” وقتی حسن را دیدم، برایش دست تکان دادم.” اما در اینجا معنی این کلمه “یک زمانی” است. پس باید بعد از عبارت “بانگ بر مادر زدم” نقطه قرار بگیرد به نشانه پایان جمله. معنی جمله اول حکایت اینست که یک زمانی به غرور جوانی بانگ بر مادر زدم. با تشکر.

م در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۱۵ دربارهٔ مولانا » مثنوی معنوی » دفتر دوم » بخش ۴۲ - تتمهٔ حکایت خرس و آن ابله کی بر وفای او اعتماد کرده بود:

با سلام لطفا تصحیح کنید : به جای "بدگمانی مرد سدیست زفت" تصحیح شود : بدگمانی مرد را سدی است زفت

مفقودالاثر در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۱۰ دربارهٔ وحشی بافقی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۱۶:

من سر زنم به سنگ و تو ساغر زنی به غیر ...
آه آه

مفقودالاثر در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۵۹ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۱۷ - حکایت درویش با روباه:

دوست پزشک این لغت تلفظ درستش : jayb
یعنی گریبان یعنی یقه هست نه به معنای جیب لباس
و تلفظش هم درست مثل عیب هستش

برگ بی برگی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۱۲ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۳۴:

ای دل مباش یک دم، خالی ز عشق و مستی

وانگه برو که رستی از نیستی و هستی

 اینکه عاشق یک دَم نیز خالی از عشق و مستی نباشد امری‌ست بس دشوار و نزدیک به محال اما امکان پذیر است، بدلیلِ اینکه بوده اند عاشقانی که حتی لحظه ای نیز غیر از خداوند یا معشوقِ الست را در دل و مرکزِ خود قرار نداده اند، چنانچه مولانا می‌فرماید" مؤمنان را پنج وقت آمد نماز و رهنمون   عاشقان را فی صلاة دائمون" ، پس وقتی برای معدود عاشقانی چنین امری به فعل درآید نشان‌دهندهٔ وجودِ این قابلیت برای عمومِ انسان‌هاست، به بیانِ دیگر معشوق پیوسته در دل و مرکزِ همهٔ انسان‌ها جای دارد و آنچه موجبِ خالی شدنِ دل از عشق و مستی می گردد قرار دادنِ چیزهای بیرونی در اوست. در مصراع دوم رستن یعنی رها شدن، هستی همان چیزهای بیرونی و ذهنی هستند که چون دل را در اِشغالِ خود درآورند جایی برای عشق و مستی باقی نمی ماند و اگر انسان تا پایانِ عُمرِ جسمانی به همین وضعیت باشد (چنانچه اکثریت قریب به اتفاقِ ما چنین هستیم) پس از مرگِ جسمانی تنها بهرهٔ ما از جهان، نیستی و عدم خواهد بود، در مقابل عاشقانی که در اینجا یک دَم نیز دلی خالی از عشق و مستی ندارند وقتی رخت بربسته و از این جهان بروند علاوه بر رهایی از هستیِ این جهان از زوال و نیستیِ ابدی هم رسته اند، یعنی جاودانه شده اند.

گر جان به تن ببینی مشغولِ کارِ او شو

هر قبله ای که بینی بهتر ز خود پرستی

حافظ راهِ عشق و مستی را که منجر به رهایی از هستی و نیستی می گردد کار می داند، کار در فرهنگِ عارفانه یعنی همان کار و کوشش در راهِ عاشقی، و حافظ توصیه می کند انسان مادامی که جان در بدن دارد از سعی و کوشش در طریقِ عاشقی دست نکشد و مشغولِ کارِ "او" که همان معشوقِ ازلیست باشد، در مصراع دوم البته که تنها قبله ای که انسان مجاز است روی به آن کند همان قبلهٔ او یعنی معشوقِ ازلی ست، پس‌حافظ که هر قبله دیگری بجز او را قبله ای می داند که در آن خود پرستی وجود دارد، یعنی قبله های حرص و طمع، کینه توزی و خشم، دروغ و نیرنگ، دنیا طلبی، مقام پرستی و انواعِ دیگر قبله ها همگی برایِ خودِ جعلی و ذهنیِ انسان یا بدلیلِ خود خواهیِ اوست، درواقع حافظ معتقد است اگر انسان از خود پرستی ها برحذر باشد تنها آن قبله ای را که بر جای مانده و می تواند ببیند قبلهٔ حضرت دوست است که بدون تردید بهتر از خود پرستی می باشد.

با ضعف و ناتوانی همچون نسیم خوش باش

بیماری اندر این ره، بهتر ز تندرستی

اما حافظ که خود به دشواریِ این راه واقف است به سالکِ طریقتِ عاشقی توصیه می کند چنانچه ضعف و ناتوانی در خود دیدی از ادامهٔ راه نا امید مشو و حتی به همان اندک پیشرفتِ خود دلخوش باش، چنان که نسیم پیوسته است و باد و طوفان آنی و گذرا، در مصراع دوم می فرماید اگر عاشقی احساسِ بیماری کند و دردهای خود پرستی را در خود ببیند در جستجویِ طبیب بر می خیزد، و در مقابل اگر گمان کند دردی ندارد و در تندرستی و سلامتِ کامل است که در پیِ "کار" نمی رود و بی نیاز از طبیبانِ عشق است، پس‌ سالکِ حقیقی در راهِ عشق بر بیماری و دردهای خود پرستیِ خود سرپوش نمی گذارد و با دیدنِ آنها به معالجهٔ خود می اندیشد.

در مذهبِ طریقت خامی نشانِ کفر است

آری طریقِ دولت چالاکی است و چُستی

خامی نقطهٔ مقابلِ رندی ست که حافظ در مصرع دوم به یکی از ویژگی هایِ رند که چالاکی ست اشاره می کند، خامی و ساده اندیشی از این روی کفر است که هر گروه و مکتبی می تواند بر چنین راه رویِ طریقتی تاثیر گذار بوده و او را جذبِ اندیشه های افراطی و یا التقاطیِ خود کرده و به بیراه ها سوق دهد، پس حافظ می فرماید سالک باید زیرکانه و هوشمندانه قدم در مذهبِ طریقتِ عاشقی بگذارد و آنچنان این مسئله مهم است که خامی را با کفر برابر می داند، پس با تأکید ادامهٔ می دهد که آری طریقه و راهِ رسیدن به موفقیت و سعادتمندی در راهِ عاشقی این است که سالک چُست و چالاک باشد و فرصتِ کار در هر زمان و مکانی را از دست ندهد.

تا فضل و عقل بینی بی معرفت نشینی

یک نکته ات بگویم  خود را مبین که رستی

فضل در اینجا یعنی دانستنِ انسان بر مبنای ذهن، و عقل نیز همان عقلی ست که دردی در خود نمی بیند و مانعِ عاشقی می گردد، پیروِ توصیه های ابیاتِ پیشین در طریقِ عاشقی و سعادتمندی حافظ ادامه می دهد نکتهٔ مهمِ دیگر رها کردنِ فضل و دانش و همچنین عقلِ جزوی و مصلحت اندیش است، بعبارتی دیگر سالک مادامی که "می داند" و با لحاظ کردنِ دانسته های خود در طریقت گام بر می دارد به موفقیت نخواهد رسید و البته که با مستی و رهایی از این عقل است که سالک از مصلحت اندیشی نیز رهایی یافته و در شاهراهِ سعادتمندی قرار می گیرد. سالکی که فضل و دانشِ ذهنیِ خود را اصل قرار داده و "می داند" قطعاََ در مقامِ جستجو بر نمی آید و خود را بی نیاز از راهنمایان و پیرانِ طریقت می بیند. در غزلی دیگر می‌فرماید؛

در کارخانه ای که رهِ فضل و عقل نیست    فهمِ ضعیف رای فضولی چرا کند؟

در مصراع دوم می فرماید پس در یک کلام اگر خود را در میان نبینی و به نیستیِ مطلق برسی و از قیودِ فضل و عقل رها شوی آن لحظه ای ست که خواهی رَست و در طریقِ دولت و سعادت هستی. نکته‌ی دیگر اینکه رستن به معنایِ رسیدن نیست زیرا طریقِ عاشقی را پایانی نیست و هرچه هست راه است.

در آستانِ جانان از آسمان میندیش 

کز اوجِ سربلندی افتی به خاکِ پستی

اندیشیدن در اینجا به معنیِ ترسیدن‌ آمده، پس حافظ ادامه می دهد آستانِ جانان یا همان طریقِ دولت بسیار رفیع و بلند است و تا بینهایت ادامه دارد، یعنی هرقدر هم که سالک تعالی یابد نزدیکتر می شود اما به درگاهش نمی رسد، پس اگر سالکِ طریقتِ عاشقی در این آسمانِ یکتایی و بینهایتِ خداوندی از اوج گرفتن اندیشه کند و از دشواری و بُعدِ راه بترسد، از اوجی که به سربلندی و روسفیدی او نیز انجامیده است به خاکِ پستی سقوط خواهد کرد. یا در زبانِ دینی به اسفل السافلین می رود.

خار ارچه جان بکاهد، گل عذرِ آن بخواهد

سهل است تلخیِ مِی، در جنبِ ذوقِ مستی

عُذر خواهیِ گُل یعنی جبرانِ دردِ ناشی از خار که همان بهرمندی از زیبایی، عطر و لطافتِ گُل است و حافظ در این بیت دشواری های طریقِ عاشقی را به دردِ جانکاهِ خار و تلخیِ مِی مانند می کند که اگر سالک خار و سختی های راه و از جمله دردِ ناشی از خارِ ملامت های اطرافیان را تحمل نکند به زیبایی و لطافتِ گُل دست نخواهد یافت و از اوجِ سربلندی به خاکِ پستی و آنجایی که پیش از این بود افتاده و سقوط می کند، همچنین است پیغامهای معنوی و توصیه های عارفان و بزرگان که همچون مِی تلخ است و انجامش به مذاقِ سالک خوش نمی آید اما نوشیدنش به مستیِ پس از آن تلخی می ارزد.

صوفی پیاله پیما،‌حافظ قرابه پرهیز؟

ای کوته آستینان تا کی دراز دستی

واژگانِ عارفانه ای را که حافظ در این غزل بکار برده است از قبیلِ کارِ عاشقی، رَستن، بیماری و تندرستی،‌طریقِ دولت، مذهبِ طریقت و امثال آن را صوفیه به نفعِ خود مصادر کرده و واژگانی مربوط به صوفیان می دانند، در حالیکه چنین نیست و این اصطلاحات از دیرباز و توسطِ عارفانی که در قالبِ فرقه گرایی نمی گنجند استفاده شده است، حافظ چنین ادعایی را بی مورد دانسته و آنان را آستین کوتاه به معنیِ کوته فکرو بی مایه اما دراز دست توصیف کرد است که هر جا مطلبی مربوط به عرفان را دیده اند آنر متعلق به خود می دانند اما در حقیقت آنرا از عارفان و بزرگان دزدیده اند، پس حافظ می فرماید از شما صوفیانِ ریاکاری که در دراز دستی یدِ طولایی دارید هیچ بعید نیست فردا روز مدعیِ پیاله پیمایی یا بهرمندی از شرابِ عرفانی هم شوید و حافظ را کسی معرفی کنید که قرابه پرهیز است و از شرابِ عشق حذر می کند،‌ یا شاعری معرفی می کنید که منظورش از شراب همان شرابِ انگوری می باشد!.

ویزیت پزشک عمومی و متخصص در منزل در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۹:۳۷ دربارهٔ سعدی » بوستان » باب دوم در احسان » بخش ۱۷ - حکایت درویش با روباه:

زنخدان فرو برد چندی به جیب
که بخشنده روزی فرستد ز غیب
قافیه ها به هم نمیخونه.

آرمین عبدالحسینی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۵۰ دربارهٔ حکیم نزاری » ترجیعات » شمارهٔ ۱ - گرم رو باش:

این شعر بر وزن مفعول مفاعلن فعولن است

جلال بصیری در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۸:۰۸ دربارهٔ بیدل دهلوی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۳۴:

به جیب توست...
آیا " درون توست..." درست تر و صحیح تر نیست. متاسفانه از حافظه کمک میگیرم و نسخه و مدرکی برای این جسارت ندارم!
موفق باشید

رضا در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۶:۵۴ دربارهٔ خواجه عبدالله انصاری » مناجات نامه » مناجات شمارهٔ ۲:

بسیار زیبا

محدثه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۸ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶:

و حزین لاهیجی هم میگه:
ای وای بر اسیری کز یاد رفته باشد
در دام مانده باشد صیاد رفته باشد...

محدثه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۴۶ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۶:

هعی هعی هعی...
دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت
ما را شکار کرد و بیفکند و برنداشت :(
شاطر عباس صبوحی هم میگه:
باکم از کشته شدن نیست، از آن می‌ترسم
که هنوزم رمقی باشد و قاتل برود

محدثه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۳۸ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۷۸:

خاقانی:
دیدی که یار چون ز دل ما خبر نداشت
ما را شکار کرد و بیفکند و بر نداشت
حزین لاهیجی:
ای وای بر اسیری کز یاد رفته باشد
در دام مانده باشد صیاد رفته باشد
شاطر عباس صبوحی:
باکم از کشته شدن نیست، از آن می‌ترسم
که هنوزم رمقی باشد و قاتل برود

فروغی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۰۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶:

سلام به طور کلی سعدی در شعرهاش از آب زیاد حرف میزنه مثل اونجایی که میگه تو قدر آب چه دانی که در کنار فراتی ؟
دلیلش هم دو تاست
یکی این که معشوقه سعدی طبق یکی از منابع در اثر استغاثه فوت شده وبه خاطر رنج روحی ناشی از اون سعدی از آب در شعرهاش زیاد میگه
و دومین دلیل تاثیرپذیری از فرهنگ عرب هاس که بیشتر در سفر با کاروان وتشنگی واین ها بودند ..

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۲:۱۶ دربارهٔ حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۲۸:

https://rezasaghy.blogfa.com/

 

سحرگاهان که مخمور شبانه

گرفتم باده با چنگ و چغانه

مخمور: خمارآلوده،مست ، سرخوش

بعضی مخمور رابه معنی مست گرفته که بنظر حافظانه نیست گرچه معنای مخمور مستی رانیز شامل می گردد. دراینجا منظور ازمخمورهمان معنای خمارآلوده هست بدان دلیل که شراب رادرسحرگاهان(صبوحی) می نوشیدند نه شبانه. حافظ اشعارزیادی دارد که به این موضوع تاکید کرده است.

آن زمان وقت می صبح فروغست که شب

گِرد خرگاهِ افق پرده ی شام اندارد

دلیل دیگراینکه تنها یک خمارآلوده ی شبانگاهی هست که اینچنین می تواند بااشتها باده به دست بگیرد نه یک مست. بنابراین شاعر درطول شب، خمارآلوده بوده وسحرگاهان با وَلع واشتها روی به نوشیدن باده صبوحی کرده است.

درآن روزگاران رسم برآن بوده که درهنگام سحر شراب می نوشیدند تااثرات خماری شرابِ نوشیده شده ی دیروز رابرطرف کرده وتوانسته باشند روز جدیدرابانشاط وسرمستی وانرژی بیشتر آغازکنند به همین سبب جام صبوحی گویند.

🌿━━━━━━━━━━🌿

البته که درنظرگاه حافظ، عباراتی مانند: "صبوحی زدگان" وعیش وعشرت وباده نوشی، وتاکید برخوشباشی وشادیخواری، انتزاعی، نمادین ومفهومی هستند ومقصوداصلی او دربکارگیری این عبارات، مقابله با متشرّعین متعصّب وزهد وتقوای زاهدانه بود که درمورد شادیخواری وشراب نوشی سیاه نمایی کرده وآن را گناهی عظیم می شمردند! واین درحالیست که خودشان مرتکب انواع گناهانی مانند ریا وربا وخوردن مال اوقاف و.... می شدندکه هزاران برابر زشت تر ازباده نوشیست!

حافظ نیزبه ناگزیر به منظور رسوا نمودن آنها، برطبل خوشباشی وباده نوشی وعیش وعشرت می زد تا مردم ساده لوحی که فریب این زهد فروشان حُقّه بازشده ودرخواب جهالت فرورفته اند بیدارشده وبه خودشان بیایند که دینداری حقیقی، درانسانیت، مهرورزی وشادمانه زیستن است نه رفتارهای ریاکارانه ی عابدان اخم آلود وزاهدان عبوس. ازنظرحافظ خدا نه ازتسبیح گردانی وزهدخشکِ زاهدخرسند می شود نه ازباده نوشی وعیش وعشرت رندان وخوشباشان خشمناک می شود. او براین باوربود که همه ی ما در روز رستاخیز، ازنوع رفتارکریمانه ی خداوند با مردم به طرزی عجیب غافلگیرو شگفت زده خواهیم شد.

ترسم که روزحشر عنان درعنان رود

تسبیح شیخ وخرقه ی رندشرابخوار

"چنگ" ایهام دارد:۱- پنجه ی دست.۲- از آلات موسیقی. هردومعنا مدّنظرشاعربوده تامثل همیشه ازیک جمله بیش ازیک معنا تولیدگردد چیزی که ازعلایق ویژه ی حافظ است. ۱- گرفتم باده رابادست. ۲- گرفتم باده را باآهنگ چنگی که نواخته می شد.

چَغانه: از آلات موسیقی شبیه قاشق که چند زنگوله به آن آویخته و با دست تکان می‌دادند تابه محفل شوروهیجان بیافزایند.

معنی بیت:سحرگاهان درحالی که خمارآلوده ی شبانگاهی بودم باده راباهمراهی آوازچنگ ونوای چغانه به چنگ(دست) گرفتم.... بقیه ی سخن دربیت بعدی:

🌿━━━━━━━━━━🌿

نهادم عقل را ره توشه ازمی

ز شهر هستیش کردم روانه

عشق وعقل همیشه درتقابل یکدیگرند. جدایی حافظ ازقشرمتشرّعین ازهمین دوراهی شروع شده ورفته رفته به شکافی عظیم تبدیل گردیده است. حافظ که پرورده ی مکتب متشرّعین بوده دوشادوش آنان تا دوراهی عقل وعشق پیش آمده سپس راه خودرا ازآنان جداکرده است! حافظ طریق عشق رابرگزید وآنها طریق عقل مصلحت اندیش وحسابگررا.

درنظرگاه حافظ نمی توان با"عقل" مصلحت گرا وفضول درطریق عشق قدم برداشت. عشق متعلّق به فراسو وجهان بالاترهست عقل به جهان پایین ترتعلّق دارد جهان پایین نمی تواند جهان بالاتررادرک ویاتعریف کند.

بنابراین در اینجا پس ازآنکه باده به دست می گیردابتدا مقداری توشه ی راه ازباده برای عقل اختصاص می دهد واو راازشهرهستی خویش به سفرمی فرستد تا بدون فضولی اوبه عیش وعشرت بپردازد!

معنی بیت: به منظور رهایی ازدخالتهای عقل وخلاص شدن ازفضولیهای او،مقداری باده به عنوان توشه وآذوقه ی راه برای عقل اختصاص دادم واورا ازشهروجود خویش بیرون کرده وبه سفر فرستادم تا ازشرّ فضولیها ووسوسه ی اوخلاص گردم.

زباده هیچت اگرنیست این نه بس که تورا

دمی زوسوسه ی عقل بی خبر دارد؟ !

🌿━━━━━━━━━━🌿

نگارمی فروشم عشوه‌ای داد

که ایمن گشتم ازمَکر زمانه

نگارمی فروش: محبوبِ باده فروش کنایه از ساقی مهرو که حرکات ورفتارهای شیرینی دارد وباعشوه هایش دوستارانش راسرمست می کند بی آنکه باده ای به آنان بچشاند!

عشوه ای داد: حرکت دلبرانه ودلسِتانانه ای انجام داد.

ایمن: فارغبال،آسوده خاطر

مکر زمانه: بازیهای روزگار،‌ حیله گریهای زمانه وگرفتاریهای روزمرّه

معنی بیت:هنگامی که عقل را روانه ی سفرکردم ساقی مه چهره رادیدم که باعشوه های دلربایش، غم واندوه روزگار ازدل پاک می کرد واز گرفتاریهای روزمرّه خلاصی می بخشید. با مشاهده ی رفتارهای او ازبند غم ایّام وتعلقات دینی ودنیوی فارغبال ورهاگشتم بی انکه باده ای نوشیده باشم!....

بالابلندِعشوه گر نقش باز من

کوتاه کرد قصّه ی زهد درازمن


🌿━━━━━━━━━━🌿

ز ساقیّ ِ کمان ابرو شنیدم

که ای تیر ملامت رانشانه

تیر ملامت: سرزنش وملامت به تیر تشبیه شده است.

نشانه: هدف.

تیر ملامت را نشانه: هدف تیر سرزنش.

معنی بیت: دراین فارغبالی بود که ازساقیّ ابروکمان سخنی نغز وناب شنیدم ساقی گفت: ای که در معرض تیرملامت دیگران قرارگرفته ای… ادامه سخن دربیت پیش رو:

🌿━━━━━━━━━━🌿

نبندی زان میان طَرفی کمروار

اگر خود را ببینی در میانه

"زان میان" ایهام دارد:۱- درآن میدان درآن میانه ۲- اشاره به کمریار که نمادِ وصال هست

کمروار: به مانند کمربند.

طَرْفی نبندی : حاصلی نخواهی برد، بهره ای نخواهی داشت. "طَرف" به معنای کمربند نیز هست.

اگرخود را ببینی در میانه: اگرتوجّهِ تو فقط به خودت باشد،  خودخواه وخودبین باشی وصرفاًبه کامجویی خویش بیاندیشی راه به جایی نخواهی برد. درعشقبازی حافظانه، باید تمام دغدغه وفکروذکرتو معشوق باشد خور وخوابت معشوق باشد اوباید دردَم وبازدم نفسهایت حضورداشته باشد درخلوت وجلوت می بایست به اوبیاندیشی وازاوغایب نگردی. اگردیگری رابرای تملّک وتصاحب کردن بخواهی بی تردید عشق راازدست خواهی داد. 

معنی بیت : اگردراین ماجرای عشق ورزی، بیشتر به منافع خودت توجّه کنی ودرپی برآورده شدن خواسته های خود(چه نفسانی وچه روحانی) تلاش کنی وباتصاحب دیگری، قصد گسترش وجودخودکنی، اطیمنان داشته باش که کامروانخواهی شد. نخواهی توانست همانندِ کمربند به کمریاربرسی وآن رادرمیان(آغوش) گیری. "کمربند" خودرادر میان ندید بلکه یاررادید وسرانجام نیزکمریار رادرآغوش گرفت! دراین مسیر هرخواسته ای یک بند وزنجیر ومانع محسوب می شود.

🌿━━━━━━━━━━🌿

بسیاری ازآدمیان فقط نقش عاشق ومعشوقی رابازی می کنند وعشق آنها عشق حقیقی نیست. عشق حقیقی دریکدیگر ادغام شدن و مردن درخلوص عشق است. درحقیقت آدمی وقتی عاشق می شود میمیرد وآدم تازه ای متولّدمیگردد. عشق حقیقی برای کسانی رخ می نمایدکه ازمرگ هراسی نداشته باشندوهرلحظه آماده ی مردن بوده باشند. برای همین است که تعدادعاشقان حقیقی بسیار کم هست چون اغلب مردم ازمرگ می هراسند ازطرفی هم نمی توانند ازفیض عشقبازی چشم پوشی کنند! درمورد عشق پیوسته رویابافی می کنندوبه آن می اندیشند ولی شهامت واردِ گودشدن راندارند چون ازمرگ بشدّت می ترسند. بناگزیر سعی می کنندنقش عاشق ومعشوقی رابازی کنندتااندکی ازلذّت عشق برخوردارگردند. حافظ دراین بیت زیبا به همین نکته رامدنظرقرارداده و می فرماید:

عشقبازی حقیقی نقش بازی کردن نیست باید سرببازی بایدبااشتیاق آماده ی مردن باشی وپس ازمتولّدشدن دوباره،خلوص قلبی وحضوردل رامحفوظ نگاه داری تاعشق دروجودتوجریان پیداکند وگرنه ازاین فیض محروم خواهی ماند زیرا گوی عشق را باچوگان هوس نمی توان زد عشق کارعظیم وخطرناکست ودراولین گام باید درخلوص عشق قربانی وفداشد درغیراینصورت هیچ حاصلی نخواهدداشت.

تافضل وعقل بینی بی معرفت نشینی

یک نکته ات بگویم خودرامبین که رستی

🌿━━━━━━━━━━🌿

برواین دام بر ِمرغی دگرنه

که عنقا رابلند است آشیانه

عنقا: سیمرغ ، کنایه ازمعشوق

بلند است آشیانه: آشیانه اش دور ازدسترس همگان است. کسانی به وصل اودسترسی پیدا می کنند که عاشقانه ازهمه چیزگذشته وبه اوبیاندیشند وبسوی اودرحرکت باشند. احتمالاً دراین بیت حافظ دل خودرا مورد خطاب قرارداده است دلی که عاشق پیشه هست وبه معشوقی گرفتارشده که وصلت اوبه این سادگیها دست نمی دهد.

معنی بیت: اگرمی خواهی با ترفند وحیله گری به معشوق نزدیک شوی توفیقی حاصل نخواهی کرد او همانند عنقای افسانه ای دورازدسترس هست! آشیان عنقا درقلّه ای بسیارمرتفع قراردارد و وتنها کسانی راه بدانجاپیدامی کنند که صادقانه وعاشقانه ازهمه چیزگذشته وجان درآستین داشته باشند وهرلحظه برای فداکردن جان خویش آماده بوده باشند.

عنقاشکارکس نشوددام بارچین

کانجاهمیشه بادبه دست است دام را

🌿━━━━━━━━━━🌿

که بنددطَرفِ وصل ازحُسن شاهی؟

که با خود عشق بازد جاودانه

بعضی ازاین ابیات برداشتهای عارفانه کرده وبراین باورند که منظور شاعرمعشوق ازلی وخالق جهان هستیست! درصورتی که چنین نیست وجنس کلام وکلّ معنی بیت دررابطه با معشوقی زمینیست که مقام والایی مثل پادشاهی دارد. پادشاهی که خودرابرتر وزیباترازدیگران می داند و دایم به خودش مشغول است وبااین غرور وکِبری که دارد دورازدسترس همگان است وهیچکس نمی تواند به حریم وصال اودست یابد! درحالی که خداوند اینچنین نیست! اودردسترس همگان است وازرگ گردن نیز به آدمهانزدیکتراست. هرکسی باهرنوع نژاد وزبان و مذهب وآئینی که دارد می تواند به اونزدیک شودوبااوسخن بگویدحتّی اگرکسی بخواهد ازاو دورشود بازدر آغوش اوخواهد بود چراکه هیچ جایی بدون او وجود ندارد! "حُسن شاهی" واژه ای نیست که برای توصیف محسنّات خداوند کفایت کند و قطعاً سلیقه ی حافظ نیزبااین توصیف همخوانی ندارد این وصف فقط برای معشوقی زمینی مناسب است که بیش ازاندازه مغرورومتکبّرهست.

که بندد طرفِ وصل؟: چه کسی ازوصل بهره می برد؟

حُسن شاهی: زیبایی وجمال شاهانه

که باخودعشق بازد جاودانه: که عاشق وشیفته ی زیبایی خودش هست ودایماً باخودعشقبازی می کند مشغول به خویشتن است! خداونداگر چنین می بود هرگزدست به خلقت انسان نمی زد. خداوند مشتاق بندگانش هست وحتّی عاشق بندگان مخلص نیز می شود.

معنی بیت: معشوق بااین جمال وزیباییِ شاهانه ای که دارد آنقدربه خودش می پردازد ومی نازد وباخود عشقبازی می کند که هیچکس نخواهدتوانست به بارگاهِ وصال اوراه پیداکند!

صدملک دل به نیم نظرمی توان خرید

خوبان دراین معامله تقصیرمی کنند.


🌿━━━━━━━━━━🌿

نَدیم ومطرب وساقی همه اوست

خیال آب و گل در رَه بهانه

شاید بیشترکسانی که اصراربه برداشتهای عارفانه ازاین ابیات دارند بدین دلیل بوده باشد که بایک ویژگی خاصِ زبان حافظانه آشنایی کافی ندارند که با بامشاهده ی یک واژه یا یک عبارت عارفانه، عجولانه دست به قضاوت زده واقدام به برداشت عارفانه می نمایند.

نکته ای که دربیان وقلم حافظ وجود دارد وباید درخوانش اشعاراودرنظرگرفته شود این است که اواین توانمندی ونبوغ را دارد که عشقهای زمینی را با ادبیّات وواژه های عرفانی بیاراید. اوبااین کارزیبا "فرهنگِ عرفانی" رااز انحصار عارفان ِخاص بیرون کشیده وبه میان توده ی مردم عامی آورده تاآنهانیزازاین لذّتهای معنوی بی بهره نمانند.

درنظرگاه حافظ، عشق زمینی خود بخشی ازعرفان وپیشنیازعرفان هست‌. کسی که عشق زمینی رادرک وتجربه نکند چگونه می تواند عشق خداوند را درک کند؟ ازهمین روست که درعشق زمینی نیز تاکید می کند که همانندِ عرفان بایداز خودبینی وخود محوری پرهیزکردتا به وصال رسید وبه حقیقت عشق دسترسی پیداکرد.

برداشت عارفانه ازغزلی که درمورد معشوق زمینیست ضمن اینکه هیچ سودی ندارد باعث ازبین رفتن لطفِ کلام نیزمی شود. تصوّرکنید که حافظ چقدرزحمت کشیده ویک گفتگوی عاشقانه ی ِخود را آب ورنگ عارفانه زده تا سطح عشقبازی وکیفیّت آن را ارتقا دهد ومارابه یک سفر زمینی- آسمانی دعوت کند ناگاه دراین میان کسانی که دوست دارند هرچیزی را به مسایل موردعلاقه ی خویش پیوندبزنند ازراه می رسند وباطرح مسایل مورد نظرخویش، زیبائیهای کلام شاعررا ازبین می برند. برای مثال اگردراین بیت،معشوق را خدادر نظربگیریم کلآم حافظ هیچ لطفی نخواهد داشت چراکه هم شاعران وعارفان پیش ازحافظ این نکته را بازگو کرده وهرکسی نیز می داند که خداوند خودش مجموعه ای کامل ازشراب وساقی وندیم ومطرب و....است ودراین برداشت هیچ مبالغه ای صورت نگرفته و بیان دوباره ی این حقیقت، چیزجدیدی محسوب نخواهدشد وحافظ شاعری نیست که به بازگویی یک موضوعی که قبلاً بیان شده رضایت دهد زیرادراین صورت،به ویژه دراین بیت، لطفِ کلام که زائیده ی مبالغه وغلوّ هست ازدست خواهد رفت. امّا اگر این توصیف درمورد معشوق مغرور ومتکبّر زمینی باشد آدمی رابه اندیشه وحیرت وا می دارد که چگونه یک فرد می تواند اینقدر کِبر وناز واِفاده داشته باشد؟ بنابراین سفر شگفت انگیزروحانیِ مخاطبین غزل، که مورد نظرشاعر است وازابتدای غزل آغازشده همچنان ادامه داشته ومتوقّف نخواهدشد.

ندیم: همنشین،مصاحب

مطرب: به طرب آورنده،نوازنده، رامشگر

خیال آب و گل: تصوّر اینکه از آب و گل آفریده شده

در ره: در این راه دراین کار

"بهانه" : بی جا وبی مورد

معنی بیت:معشوق زیبا،متکبّروبااِفاده ی ما، خودش مجموعه ای از شراب وساقی ومطرب ومصاحب است ونیازی به عاشقان ندارد! اوطوری خداوندگارانه رفتارمی کند که گویی مثل همه ی ما انسان نیست وازآب وگِل آفریده نشده است! تصوّراینکه اوهم مثل ما ازآب وگِل آفریده شده خیالی بیهوده وبی جاست!

غلام نرگس جمّاش آن سَهی سروم

که ازشراب غرورش به کس نگاهی نیست

🌿━━━━━━━━━━🌿

بده کشتیّ ِ مِی تا خوش برانیم

از این دریای ناپیداکرانه

جام شراب به کشتی می تشبیه شده است.

کشتی باده بیاورکه مرابی رخ دوست

گشته هرگوشه ی چشم ازغم و بر دریایی

خوش به رانیم : بامستی وخیالی آسوده وفارغبال به پیش برویم.

درحالت مستی تحت تاثیرات مادی مانند الکل وغیره یا مستی تحت تاثیرات معنوی مانند نیایش خالصانه وغیره، ذهنِ حیله گر، منفعت طلب ومصلحت اندیش که بی وقفه فعّال بوده برای مدتی خاموش شده وازکارمی افتد وذات پاک ادمی فرصت تجلّی پیدامی کند واحساسات طبیعی به ویژه راستگویی برانگیخته می شوند ووجودآدمی سرشاراز سرخوشی وسُرور وشادمانگی می گردد.

"دریای بیکرانه" هم می تواندکنایه ازاین سرگشتی درعشق معشوق بوده باشد که خودش راخیلی دست بالا می گیرد وبه عاشقانش کم التفاتی می کند هم می تواند کنایه ازدنیای ناپایدار وگرفتاریهای روزمرّه ی تمام ناشدنی باشد که ره آوردی جزغم واندوه ندارد.

معنی بیت: ای ساقی شراب بیاورتاکشتی می رابه حرکت درآوریم وباسرمستی وآسودگی ازاین دریای بی کرانه ی سرگشتگی ودرماندگی به سلامت عبورکنیم.

مرابه باده ی کشتی درافکن ای ساقی

که گفته اند نکویی کن ودرآب انداز

🌿━━━━━━━━━━🌿

​​​وجود ما معمّاییست حافظ

که تحقیقش فسون است وفسانه

تحقیق: بررسی، پژوهش.

فسون است و فسانه: چیزی جز خیالپردازی و قصّه پردازی بی اساس نیست. ای حافظ، وجود ما وزندگانی ما آنقدرپیچیده هست که همانندِ رازی بی جواب است معلوم نیست که ازکجا آمده ایم وبه کجا می رویم؟ تحقیق وپژوهش دراین مورد وپیداکردن پاسخ مناسب، راه به جایی نمی برد. تحقیق وبررسی دراین مورد مثل قصّه پردازیست!

حافظ براین عقیده بوده که رمزگشایی ازپیدایش هستی وخلقت،عملاً غیرممکن است وعقل ضعیف وفهم اندک بشر، ازدرک این حقیقت عظیم همواره عاجزبوده وهرگزنخواهد توانست ازعهده ی اینکاربرآید.

حدیث ازمطرب ومی گوی ورازدَهرکمترجو

که کس نگشودونگشایدبه حکمت این معمارا

اینک پس ازگذشت هزاران سال وبه رغم پیشرفت عظیم علم ودانش وظهورنظریه وفرضیّه هایی مانند: تکامل ،بینگ بنگ وفیزیک کوانتوم وغیره هنوزنه تنهاهیچکس به درستی نتوانسته ازمعمّای هستی پرده برداشته ورازآن رافاش نمایدبلکه روزبه روزاین ابهام پیچیده ترورازآلودترشده است.

چیست این سقف بلندِساده ی بسیارنقش؟

هیچ دانا زین معمّادرجهان آگاه نیست!

۷ در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۵۵ دربارهٔ سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۲۳:

چو زمام بخت و دولت نه به دست جهد باشد
چه کنند اگر زبونی نکنند و زیردستی
زمانی که سررشته کار به بخت و اقبال گره خورد نه به توش و توان چه کنند دلدادگان(بخت برگشته) اگر زبونی نکنند و چشم گویی (به دگران نیز)
کار دلداده بخت برگشتته بیچاره به زبونی و فرمانبری میکشد.
مثلا باید دل شوهر عمه و داماد سرخانه و مستخدم را بدست آورد شاید شد آن که نمیشود.

نادر.. در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۳۱ دربارهٔ مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۹۱۲:

شرابی ده
که اندر جا نگنجم...

علی مقدم در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۰۶ دربارهٔ خاقانی » دیوان اشعار » رباعیات » رباعی شمارهٔ ۱۰۸:

این رباعی توسط همایون جان شجریان،در اپرای عروسکی مولانا ، بته کارگردانی بهروز غریب پور خوانده شده.

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۰۵ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

شاهد از غیب در گفته دوم یا بعدی
آنکه مکنت بیش از آن خواهد که قسمت کرده‌اند
گو طمع کم کن که زحمت بیش باشد بیش را

مهدی قناعت پیشه در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۲۴ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۱۰:۰۲ دربارهٔ سعدی » مواعظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱:

ما جرم و خطائی نداریم چون همه چیز بخواست اوست و ما چون نیکوکاری هستیم که تا نیکی کردیم در لحظه نتیجه اشرا طلب میکنیم و صبر نداریم! و گر صبر کنی حکمت او شیرینتر از نعمتش است!

۱
…
۳۰۱۸
۳۰۱۹
۳۰۲۰
۳۰۲۱
۳۰۲۲
…
۵۸۷۳